SKKN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN

ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN

ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIÊN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 4-5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN

A- PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

a Cơ sở lý luận

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non Ngôn ngữ là công cụ để giao tiếp, học tập, vui chơi, ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lý trẻ em Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển

về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hóa

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có hình ảnh một nội dung nhất định Vì thế, sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc của lời nói rất cần thiết, nó được phát triển ngay từ khi trẻ bắt đầu học nói

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thực chất là rèn luyện khả năng tư duy ngôn ngữ và sử dụng lời nói để giao tiếp bởi vì sự mạch lạc của ngôn ngữ chính là sự mạch lạc của tư duy

b Cơ sở thực tiễn

Năm học 2020-2021 tôi được phân công phụ trách dạy lớp chồi, được tiếp xúc trực tiếp với trẻ hàng ngày, biết được khả năng phát triển của từng trẻ nhất

là qua các hoạt động giao tiếp, các giờ dạy có liên quan trực tiếp đến ngôn ngữ đặc biệt là môn làm quen với văn học, bởi vì môn học này có vai trò rất quan trọng, nó là phương tiện hổ trợ đắc lực nhất cho quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ

Đồng thời phát triển ngôn ngữ cho trẻ cũng là một trong những nhiệm vụ được đặt lên trên hàng đầu trong hệ thống giáo dục mầm non Trong tất cả các môn học thì văn học kể chuyện được coi như môn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ nhiều nhất Khi kể chuyện ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng, mạch lạc…bằng chính ngôn ngữ của mình Nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ của trẻ nhất là hoạt động kể chuyện, tôi đã nghiên

cứu“Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện”.

2 Giới hạn đề tài: Phạm vi nghiên cứu tại lớp chồi 2 đơn vị trường mầm

non Trung Thạnh 2 và có thể áp dụng các trường lân cận trong và ngoài huyện,

đề tài thực hiện trong năm 2020-2021

B- PHẦN NỘI DUNG

1 Thực trạng của vấn đề:

a.Thuận lợi:

Được sự quan tâm giúp đỡ của ban giám hiệu nhà trường veed chuyên môn hướng dẫn của ban giám hiệu về tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học cho trẻ

Được phụ huynh nhiệt tình đóng góp nguyên vật liệu gợi mở cho giáo viên làm đồ dùng dạy học cho các cháu hoạt động

Luôn nhận được sự giúp đỡ, những kinh nghiệm của đồng nghiệp

Về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ để phục vụ cho việc dạy và học bộ môn phát triển ngôn ngữ

Trẻ rất hào hứng, sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức các hoạt động Bản thân tôi có trình độ đại học sư phạm, nhiều năm được phân công dạy lớp mẫu giáo 4-5 tuổi nên đã đúc rút được một số kinh nghiệm về một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học

b Khó khăn:

Do trình độ nhận thức trẻ không đồng đều do một số trẻ chưa qua lớp mầm chưa có nề nếp học tập cũng như kiến thức của trẻ còn hạn chế, nên gặp nhiều khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động cho trẻ kể chuyện

Phụ huynh phần lớn là lao động nghèo, nên rất khó khăn trong việc hỗ trợ đóng góp kinh phí để tạo góc hoạt động văn học cho trẻ

Một số phụ huynh bận công việc ít quan tâm, chăm lo, trò chuyện với trẻ, nghe trẻ nói để uốn nắn về ngôn ngữ cho trẻ

Có một số ngôn từ không chính xác theo vùng miền mà trẻ đã quen khi sử dụng từ phía gia đình: v-d, về-dề-zề, nên khó khăn khi cần uốn nắn ngay

2 Những giải pháp thực hiện

* Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập đa dạng, phong phú

Đối với trẻ lứa tuổi mầm non thì việc tạo ra một môi trường học tập phong phú, đa dạng, gần gũi là điều vô cùng cần thiết, tác động trực tiếp đến quá trình nhận thức của trẻ Đặc biệt với hoạt động kể chuyện, cần để trẻ được sống trong thế giới màu nhiệm với ông Bụt có phép lạ, những con vật biết nói chuyện…

Ví dụ: khi cho trẻ học kể chuyện, cô giáo để những tranh truyện, con rối màu sắc tươi sáng trẻ dễ sử dụng vừa tầm với, quan sát của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực

Trước khi chuẩn bị lên một giờ hoạt động kể chuyện cô cần chuẩn bị tốt

môi trường cả trong và ngoài lớp học Qua đó gợi cho trẻ sự tò mò về câu

chuyện cô sắp kể Trẻ quan sát thấy được những nhân vật trong tranh truyện của

cô và có thể đưa ra những phán đoán về nhân vật, nội dung

Ví dụ: Tranh truyện: Cây tre trăm đốt, cây khế, ba cô gái, tích chu và đồ chơi ghép hình theo đội Từ hình ảnh được thấy nên khi cô kể chuyện trẻ sẽ khắc sâu hơn, nhớ tên nhân vật và nội dung truyện hơn

Lúc nào cũng vậy góc văn học trong lớp luôn thu hút được sự chú ý của trẻ nhất vì màu sắc những bức tranh, hình ảnh ngộ nghĩnh của nhân vật và những con rối Đó cũng chính là lợi thế của giáo viên khi tổ chức hoạt động kể chuyện, luôn gây được sự hưng phấn đối với trẻ

Điều đặc biệt hơn nữa tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động Rối tay ngoài dùng trong tiết thơ, truyện còn dùng trong các tiết dạy khác để gây hứng thú cho trẻ

Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạ ra một góc văn học với đầy đủ chủng loại về đồ dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện, đọc thơ

Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức tranh tường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện về những bức tranh đó hoặc có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho trẻ thi nhau kể chuyện về các con vật đó…hình thức này đã giúp cho ngôn ngữ của trẻ được mở rộng về vốn từ và phát triển khả năng phát âm của trẻ

Tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học là một việc làm vô cùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ

kể chuyện, đọc thơ, ca dao, Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật, tranh ảnh, ngộ nghĩnh, đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích cực khi tham gia hoạt động phát triển ngôn ngữ Qua nội dung các bức tranh, các nhân vật, các con rối trẻ được xem và nói lên nhận xét của mình Như vậy ngôn ngữ cuả trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng

*Biện pháp 2: Tổ chức tiết học sinh động, phù hợp lứa tuổi của trẻ

Đây là một trong những biện pháp quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức cũng như sự phát triển ngôn ngữ của trẻ

Để giờ học thu hút sự chú ý của trẻ tôi luôn quan tâm đến việc vào bài như thế nào cho bất ngờ, hấp dẫn trẻ ngay từ đầu Ví dụ: Khi kể chuyện ‘Ba cô gái” tôi mở đầu bằng cách đưa mô hình một con nhện thật to cho trẻ quan sát và nêu suy nghĩ của mình: Trẻ rất hào hứng, tò mò về hình dạng của chú nhện đó

và nói theo nhiều cách khác nhau: Nhện khổng lồ, nhện to hết cở…

Giờ học có được thành công hay không là nhờ giáo viên biết khéo léo nêu bật được nội dung trọng tâm của giờ hoạt động

Ví dụ trọng tâm giờ hoạt động là cho trẻ kể chuyện theo tranh cùng cô:

Cô chuẩn bị tranh truyện khổ lớn, vừa tầm nhìn của trẻ, màu sắc sáng rõ có điểm nhấn rõ ràng để trẻ tập trung kể nêu bật nội dung đoạn truyện trong tranh

Giữa những lần kể cô cần đan xen những câu hỏi ngắn gọn để trẻ tóm tắt lại một cách nhanh nhất những gì trẻ vừa nghe được qua lần kể của cô: Cô kể chuyện gì vậy các con? (Truyện ba cô gái)…Khi nghe được câu trả lời từ trẻ cô cần nhấn mạnh lại, chỉnh sửa cho câu trả lời được tròn câu, rõ ý và cho trẻ nhắc lại

Trong quá trình kể chuyện có trẻ phấn khích ngắt ngang lời kể của cô thì

cô sẽ xử lý tình huống một cách nhẹ nhàng, tiếp tục hướng trẻ vào nội dung bài học

Ví dụ: khi đang kể đến đoạn: Khi sóc đưa thư cho chi hai, chị hỏi ‘thật hả sóc mẹ chị đang ôm đấy à” bổng dưng bé Thiên Ngọc đưa tay vào ngực và giả giọng ‘Ôi chi thương mẹ chi quá”

Trẻ 4-5 tuổi không thể ngồi lâu một chỗ, nghe nhiều một lúc nên giáo viên cũng chú ý đến thay đổi vị trí phù hợp sau mỗi lần kể Sự thay đổi vị trí cũng cần logic với nội dung truyện: Sau lần kể 1 diến cảm, minh họa cử chỉ, nét mặt, điệu bộ cô cho trẻ làm mây bay đến xem thế nào và bắt đầu kể với mô hình rối

Giờ học thành công hay không, phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhiều hay không là nhờ cô giáo biết thay đổi không khí một cách phù hợp nhẹ nhàng tránh

sự nhàm chán ở trẻ

*Biện pháp 3: Sử dụng đồ dùng trực quan sống động, thu hút sự chú ý của trẻ

Tôi sử dụng các loại rối tay, rối que từ nguyên vật liệu phế thải để tạo sự chuyển động cho nhân vật trên sân khấu, mô hình Từ đó gây sự tò mò ở trẻ, khiến trẻ thấy hứng thú hơn với câu chuyện

Những thao tác như vậy trẻ đều có thể bắt chước làm theo được Không

có gì thú vị hơn khi câu chuyện cô kể mà rối nhân vật trẻ được trực tiếp cùng làm, trẻ có thể hứng thú kể cho bạn mình nghe về nguồn gốc con rối: “Củ cải trắng tôi làm đó, đẹp không…” Vậy là không chỉ phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua câu chuyện mà còn qua những giao tiếp trong quá trình thực hiện làm rối cùng cô Trẻ có thể kể về quá trình làm của mình, phát triển vốn từ: Bóng bàn, mủ, nhựa, vải vụn, các bộ phận cơ thể (rối)

Ngoài ra bộ sưu tập tranh truyện cũng là một trong những nơi thu hút trẻ Hình ảnh càng sáng rõ bao nhiêu trẻ càng hứng thú với câu chuyện bấy nhiêu

Cô cũng có thể làm một số trang phục cho trẻ tập đóng kịch, trẻ sẽ được làm quen với những từ như: Thỏ con, dê, hươu củ cải trắng, khoác áo,…

* Biện pháp 4: Kết hợp hoạt động kể chuyện với môn học, hoạt động khác

Không chỉ có kể chuyện mới phát triển ngôn ngữ mà cô cần kết hợp được với những môn học khác để phát triển vốn từ của trẻ rộng hơn

Ví dụ môn âm nhạc hát nhổ cải: Nhổ cải lên, ái chà chà, nhổ mãi mà không dược Từ lời kể biến thành lời hát có giai điệu nhẹ nhàng dễ nhớ, trẻ sẽ

thuộc và nói được chính xác lời kể đó.

Hay trong truyện: Cáo, Thỏ, Gà trống có lời thơ của anh Gà trống: Cúc cù

cu cu, ta vác hái trên vai, đi tìm Cáo gian ác, Cáo ở đâu ra ngay Trong lúc cô kể trẻ nói theo một cách rất hào hứng Với môn toán cô cho trẻ kể tên nhân vật đếm

số lượng nhân vật…Môn thể chất: sau mỗi lần kể trẻ có thể thay đổi vị trí bằng cách đi trong đường hẹp đến nhà nhân vật…Môn khám phá khoa học: Thỏ ăn củ

cà rốt, củ cải trắng, quả dưa hấu…

* Biện pháp 5: Giúp trẻ tập kể chuyện, đóng kịch theo nội dung truyện Đây là biện pháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ nhiều nhất Cô có thể tập từng lời kể ngắn gọn cho trẻ, xoay quanh nội dung chính của truyện, có thể lược bớt những câu thoại dài nhưng vẫn đảm bảo nội dung để phù hợp với khả năng trẻ Trẻ nói từng câu theo cô, kết hợp với những cử chỉ, động tác, nét mặt Cô giáo có thể nhấn mạnh những từ ngữ có tính mấu chốt, quyết định của câu để trẻ

dễ nhớ: cô cháu gái gọi chó con, chó con “ngậm bím tóc” cô cháu gái cùng nhổ cải

Với trẻ 4-5 tuổi khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc còn hạn chế nên cô chú ý tập cho trẻ nói từng câu ngắn gọn rồi mới đến câu dài Đầu năm học có thể

chỉ là câu ba chữ, bốn chữ, từ từ nâng dần lên câu bảy chữ, tám chữ Với kể chuyện theo tranh cô tập thói quen cho trẻ chỉ que ở đâu thì kể nội dung nhân vật, hoàn cảnh ở đó Với đóng kịch phức tạp hơn: Lời kể của trẻ đến chỗ nào thì thể hiện đúng động tác nhân vật như thế: Con Cáo đuổi bác Gấu, đàn chó Cáo chạy ra ngoài khi Gà Trống đến đuổi Cáo…(Cáo, Thỏ, Gà Trống)

*Biện pháp 6: Phối hợp với phụ huynh trong việc phát triển ngôn ngữ thông qua các câu chuyện

Giáo viên có thể gửi nội dung các câu chuyện cô kể trong chương trình học để phụ huynh về nhà có thể cùng trẻ kể chuyện, đóng giả nhân vật trong truyện Điều đó không những giúp phát triển ngôn ngữ ở trẻ mà còn nhẹ nhàng

giáo dục trẻ thông qua nội dung câu chuyện Tuy nhiên vẫn có nhiều phụ huynh

bận rộn công việc không mấy quan tâm đến việc học của con, nên giáo viên cần

có những buổi họp phụ huynh thiết thực, qua đó tuyên truyền sâu rộng đến phụ huynh về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ trong giai đoạn 4-5 tuổi là rất quan trọng

3 Những kết quả đạt được

Sau khi thực hiện các biện pháp tôi đã thu được một số kết quả sau:

* Về bản thân:

Tôi thấy mình có ý thức hơn trong việc rèn luyện giọng kể tốt hơn để có thể thật tự tin khi kể trước trẻ

Sưu tầm được nhiều loại truyện, nhiều nội dung đa dạng khác nhau để kể cho trẻ, luôn chú ý đến truyện có nội dung giáo dục cao, nội dung sâu sắc, nhân vật dễ nhớ

* Về trẻ:

- Vốn từ của trẻ phát triển rõ rệt Trẻ nói rõ ràng mạch lạc hơn, nói nhiều câu có đầy đủ ý nghĩa Trẻ phân biệt được ý nghĩa một số từ

- Kinh nghiệm sống của trẻ phong phú hơn, trẻ hứng thú tham gia học, phát biểu, kể chuyện và đóng kịch

- Trẻ mới, yếu, chậm đã mạnh dạn tham gia vào hoạt động kể chuyện, đóng kịch

- Trẻ biết kể chuyện theo trí nhớ tốt, phát huy khả năng tưởng tượng tốt, thể hiện tốt vai diễn của mình

- Trẻ phát âm chính xác hơn, ít sử dụng ngôn từ địa phương hơn

3 Trẻ phát huy khả năng tưởng tượng 66% 89%

4 Trẻ phát âm chính xác hơn, ít sử dụng ngôntừ địa phương hơn 65% 90%

* Về đồ dùng trực quan:

Xây dựng một góc tuyên truyền về các câu chuyện sáng tạo của cô của trẻ

đa dạng, phong phú

Sưu tầm rất nhiều tranh ảnh theo từng chủ điểm cho trẻ kể chuyện

Làm 9 bộ truyện tranh chữ to theo 9 chủ đề

Làm 20 con rối cho cô hoạt động

Một sân khấu rối, sa bàn cho cô và trẻ kể chuyện sáng tạo

*Về phụ huynh:

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo để phát triển ngôn ngữ cho trẻ

C- PHẦN KẾT LUẬN

1 Bài học kinh nghiệm:

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện các biện pháp trên vào việc dạy trẻ

kể chuyện sáng tạo để phát triển ngôn ngữ cho trẻ tôi đã rút ra những bài học kinh nghiệm sau: Giáo viên cần nâng cao trình độ ngôn ngữ của mình, coi ngôn ngữ là phương tiện giáo dục chủ đạo Phải gần gũi, thân thiện và nhiệt tình trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Giáo viên phải sưu tầm tranh ảnh, đồ dùng, đồ chơi đẹp, đảm bảo tính thẩm mỹ và khoa học, thu hút trẻ học Cô giáo là người tiếp xúc với trẻ nhiều nhất phải luôn phát âm chuẩn, nói chuẩn, uốn nắn để trẻ phát âm chính xác Phối hợp tốt với phụ huynh động viên giáo dục trẻ thực hiện tốt yêu cầu cần đạt của giáo viên

2 Ý nghĩa

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện là sự tổng hợp toàn bộ nội dung rèn luyện ngôn ngữ Nói mạch lạc chứng tỏ ngôn ngữ của trẻ đã đạt yêu cầu cao về mặt biểu hiện âm thanh, từ diễn đạt, câu đúng ngữ pháp cũng như mạnh dạn tự tin trong giao tiếp

Ngành giáo dục mầm non là ngành học đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đào tạo con người mới, là cơ sở hình thành và phát triển con người Vì vậy giáo viên mầm non luôn cần có phẩm chất đạo đức tốt, luôn trau dồi kiến thức, rèn luyện kỹ năng phát âm chuẩn cho trẻ Bởi kỹ năng này luôn đóng vị trí quan trọng trong cuộc sống hàng ngày, giúp trẻ có thêm nhiều vốn từ mới làm giàu kho tàng kiến thức cho trẻ

Sáng kiến kinh nghiệm của tôi vừa nghiên cứu “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện’’ của tôi áp dụng vào việc giảng dạy và đạt hiệu quả, giới thiệu thêm cho các bạn đồng nghiệp áp dụng để kết quả giảng dạy ngày càng đạt hiệu quả cao hơn

Trung Thạnh, ngày 29 tháng 3 năm 2021

Người viết

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tạp chí Giáo dục mầm non số 3/2116 về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục mầm non năm học 2016- 2017

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên mầm non ( năm học 2019-2020; năm học: 2020-2021)

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên dự án tăng cường Mô đun MN1- A xây dựng trường học lấy trẻ làm trung tâm giáo dục phát triển ngôn ngữ

Tài liệu chương trình giáo dục mầm non