Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về nhữn[r]
Trang 1Từ lâu, người ta đã nhận thấy văn hoá là nguồn suối không bao giờ cạncủa tri thức, là kinh nghiệm sống mà con người cần tiếp thu và phát triển Người
ta cũng thấy rõ vị trí sức mạnh riêng của tác phẩm văn hoá trong sự nghiệp giáodục nói chung và giáo dục trẻ em mầm non nói riêng, nó trở thành nội dung vàphương tiện hữu hiệu để giáo dục trẻ
Văn hoá xây dựng hình tượng bằng chất liệu ngôn ngữ, ngôn từ với tưcách là chất liệu của văn hoá có những khả năng ưu thế đặc biệt đối với mỗingười Trong đời sống, ngôn từ cũng là phát ngôn của một chủ lời nói mà aicũng có thể hiểu và tiếp thu Trong thơ ca, truyện kể chứa đầy những nội dung
lý thú, những hình tượng nghệ thuật trong sáng Vốn ngôn từ giàu chất mỹ cảm,nguồn tưởng tượng giàu có, trí tưởng tượng là nhiên liệu của sự sáng tạo, đổimới Nếu chỉ xét riêng tác dụng kích thích trí tưởng tượng thôi cũng đã thấy vănhọc cần thiết biết chừng nào đối với lứa tuổi mẫu giáo, lứa tuổi cần hoạt độngthật nhiều để cho trí tưởng tượng tràn ngập tâm hồn
((Kare Eden Haumare, những phương pháp và điều kiện cho trẻ vui chơi,
tổ chức Radda Barmen)
Chính những yếu tố đó đã lôi cuốn trẻ em, đem lại cho các em niềm vuisướng và cũng vì thế có ý nghĩa lớn trong giáo dục trẻ em trước tuổi đến trườngphổ thông
2 Lí do chủ quan.
Nói đến chức năng của văn học là nói đến mục đích, ý nghĩa xã hội củavăn học Mĩ học và lý luận nghệ thuật Macxít hiện nay cho rằng văn học cónhiều chức năng, song có chức năng chủ yếu sau: chức năng nhận thức, chức
Trang 2năng giáo dục và chức năng thẩm mĩ Với các chức năng ấy, văn học có ưu thếđặc biệt trong việc thực hiện các nhiệm vụ giáo dục trẻ em trước tuổi học đường.Như vậy, có thể nói cho trẻ làm quen với văn học góp phần mở rộng nhậnthức phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ,hứng thú “đọc” sách kỹ năng đọc và kể tác phẩm cho trẻ.
Việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học với mục đích: nhằm phát triểnngôn ngữ, bao gồm việc làm giàu vốn từ, tập cho trẻ phát âm chính xác, diễn đạt
rõ ràng có ngữ điệu, đúng ngữ pháp, tạo điều kiện cho trẻ có khả năng sử dụngngôn ngữ và học tập với chức năng giáo dục bằng phương tiện văn học Truyện
và thơ giúp trẻ làm quen dần với lời hay ý đẹp, hình tượng trong sáng, tập chotrẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học Từng bước xây dựng cho trẻ lòng yêu tíchvăn học, phát triển mạnh mẽ những tình cảm đạo đức và tình cảm thẩm mĩ…góp phần làm phong phú hiểu biết và phát triển năng lực trí tuệ
a Thuận lợi:
- Bản thân tôi là một giáo viên trẻ, luôn luôn có lòng nhiệt tình, yêu nghề
và mến trẻ; tôi luôn quan tâm đến trẻ và thường xuyên trao đổi với phụ huynh vềtình hình học tập của trẻ
- Trình độ đào tạo: đã học xong lớp Cao đẳng tại chức tôi luôn cố gắngkhông ngừng học hỏi Ban giám hiệu và các đồng nghiệp để nâng cao trình độnghiệp vụ
- Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn quan tâm gần gũi nhẹ nhàng, niềm nởvới trẻ nên trẻ rất yêu quý cô và luôn vâng lời cô, hứng thú tham gia vào cáchoạt động do cô tổ chức, khiến cho tiết học trở nên sôi nổi và đạt hiệu quả cao.Bên cạnh đó tôi cần phải cố gắng học tập thêm
b Khó khăn:
- Lớp tôi chưa có điện thắp sáng nên làm ảnh hưởng đến việc học tập củatrẻ
- Trẻ trong lớp một số còn nhút nhát chưa mạnh dạn
Trang 3- Phương tiện học tập ít, còn nghèo nàn chưa đáp ứng cho trẻ học tập, cơ
sở vật chất còn hạn chế
- Một số phụ huynh còn chưa hiểu biết tầm quan trọng của môn văn họcnên chưa phối hợp giáo dục với nhà trường và đặc biệt là cô giáo chủ nhiệm
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Nghiên cứu vấn đề này giúp tôi hiểu được cảm xúc, tình cảm thái độ củatrẻ sau khi học các tác phẩm văn học ở độ tuổi 4 - 5 tuổi ở xóm Công trường
Mầm non Mão Điền Trên cơ sở đó có phương pháp “Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại kể chuyện” đạt hiệu quả
cao
III NHIỆM VỤ, PHẠM VI ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4-5 tuổi thông qua bộ môn văn họcthể loại truyện kể
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp dùng lời nói
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
V ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI VỀ VÂN ĐỀ ĐẶT RA
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là một lĩnh vực quan trọng, là cầu nối
để tiếp thu tri thức xã hội và những kinh nghiệm sống hang ngày Việc nghiêncứu đề tài này có đóng góp rất lớn trong lĩnh vực giúp trẻ phát triển ngôn ngữmạch lac cho trẻ 4-5 tuổi và là bước đệm tự tin hơn khi trẻ bước sang lớp mẫugiáo lớn 5-6 tuổi
- Qua nghiên cứu về việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc góp phầngiúp giáo viên lắm vững hơn phương pháp cho trẻ phát triển về vốn từ thông qua
Trang 4thể loại truyện kể, hiểu rõ hơn sự căm thụ văn học của trẻ, từ đó có những biệnpháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ nói, ngôn ngữ giao tiếp.
- Với những biện pháp giúp trẻ làm quen tác phẩm văn học trong đề tài này,nếu được ứng dụng sẽ giúp các giáo viên trong tổ chuyên môn của trường cóthêm những kinh nghiệm trong quá trình giang dạy, đắc biệt là biện pháp giúptrẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua môn văn học thể loại truyện kể, giúptrẻ giao tiếp, mạnh dạn tự tin trước mọi người
- Vì chưa hiểu tầm quan trọng của việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạctrong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ nên hầu như giáo viên chưa chú ý đến việcthay đôỉ nội dung và cách thức giúp trẻ tiếp cận với tác phẩm văn học, tạo tìnhhuống cho trẻ được tiếp xúc với tác phẩm văn học một cách nhẹ nhàng và hợp lí
- Quá trình tổ chức cho trẻ cô chưa chú ý đến các hệ thống câu hỏi để giúp trẻđược tư duy và và làm quen với tác phẩm văn học một cách dễ dàng
- Đối với trẻ thì hệ thống câu hỏi chưa được mở rộng do cô đưa ra hệ thống câuhỏi đóng, trẻ hay nói thiếu các thành phần
- Khả năng lĩnh hội thông tin của trẻ còn nhiều hạn chế, nếu cô truyền đạt mộtcâu dài hoặc một sự việc có nội dung truyền tải nhiều
- Đóng góp một số biện pháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thôngqua môn văn học thể loại kể truyện
- Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc qua môn làm quen văn học thể loạitruyện kể.-
- Tạo cho trẻ hoạt động thông qua các hoạt động học tập, vui chơi phát triểnngôn ngữ mạch lạc
- Tuyên truyền cho các bậc phụ huynh tạo điều kiên cho trẻ học tập làm quenvới văn học đặc biệt về thể loại kể chuyện
- Việc nghiên cứu đề tài naỳ đóng góp rất lớn trong lĩnh vực giúp trẻ làmquen với tác phẩm văn học và là bước đệm tự tin cho trẻ bước sang độ tuổi mẫugiáo lớn
Trang 5B PHẦN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I: Cơ sở lý luận thực tiễn của sáng kiến kinh nghiệm
I Cơ sở lí luận.
Làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn yêu cầu của việccho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc và kể chuyện của côgiáo Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nộidung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứngthú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cáiđẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chấtvăn học nghệ thuật như: đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi, đóng kịch; cao hơn làtiến tới sáng tạo những vần thơ, câu thơ theo tưởng tượng của mình, góp phầnhình thành và phát triển toàn diện nhân cách của trẻ
Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học góp phần mở rộngnhận thức phát triển trí tuệ cho trẻ
Ý nghĩa nhận thức của văn học nghệ thuật là ở chỗ giúp con người biết cáigì? Có thêm cái gì? Những tri thức gì?
Trẻ em luôn khao khát nhận thức, khám phá thế giới hiện thực xungquanh, các em muốn biết tất cả, muốn thâu tóm tất cả thế giới xuất hiện trướcmắt trẻ với toàn bộ sự phong phú, phức tạp của nó Trong điều kiện đó, nhữngcâu ca dao, bài thơ, truyện kể là những bài học đầu tiên giúp các em nhận thứcthế giới, định hướng cơ bản trong môi trường xung quanh, giúp các em chínhxác hoá những biểu tượng đã có về thực tế xã hội, dần dần từng bước cung cấpcho các em những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệm sống
Trang 6Mỗi bài thơ, mỗi câu chuyện đều giới thiệu với các em về một góc, mộtmặt của đời sống, có khi là quá khứ lịch sử hào hùng của dân tộc, có khi là sinhhoạt trong gia đình, hoạt động của bác nông dân, chú bộ đội… Tiếp xúc với tácphẩm trẻ không chỉ được thoả mãn nhu cầu nhận thức mà còn được mở rộng tầmnhìn, làm giàu thêm lượng thông tin tri thức, làm sâu sắc hơn quá trình quan sát
xã hội, môi trường xung quanh Từ sự quan sát thúc đẩy quá trình phân tích, sosánh, tìm hiểu nguyên nhân kết quả, rút ra những kết luận tri thức, khái niệm cơbản góp phần rèn luyện trí nhớ phát triển khả năng tư duy và các năng lực tâm lýkhác: tưởng tượng, ngôn ngữ…
Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạođức
Ở trong trường Mầm non, khi tiếp xúc với tác phẩm văn học qua ngheđọc, kể diễn cảm và sự dẫn dắt của cô giáo những ấn tượng nghệ thuật mà trẻthu nhận được sẽ hình thành ở các em những phẩm chất đạo đức bền vững.Không ai có thể phủ nhận vai trò của cái đẹp trong giáo dục đạo đức bởi vì:
“Thông qua cái đẹp vươn tới nhân tính” Vì vậy cái đẹp phải được coi là phươngpháp cơ bản nhằm khơi gợi những tình cảm đạo đức cho trẻ, nó có mối liên hệchặt chẽ với giáo dục thẩm mĩ, nó trở thành một quy luật giáo dục
Ngôn ngữ thể hiện cái tinh hoa của dân tộc, của tổ quốc Từ ngôn ngữ toàndân bằng sức sáng tạo của người nghệ sĩ vẻ đẹp lóng lánh của ngôn ngữ nghệthuật đã truyền đến cho các em tình yêu tổ quốc, yêu tiếng mẹ đẻ
Tổ chức hoạt động làm quen tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩmmĩ
Giáo dục thẩm mĩ là bộ phận không thể tách rời với giáo dục đạo đức, trítuệ được xác định trong hệ thống giáo dục quốc dân và cần phải bắt đầu ngay từlứa tuổi mẫu giáo
Đối với con người, nhu cầu về cái đẹp là nhu cầu có tính bản chất, nó gắn
bó với quá trình phát triển thể chất và tinh thần Giáo dục thẩm mĩ trở thành
Trang 7nhiệm vụ trọng tâm của quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trongtrường mầm non.
Qua tiếp xúc với phẩm văn học, dưới sự hướng dẫn của cô giáo trẻ em sẽhình thành và phát triển những cảm xúc thẩm mĩ, thị hiếu nghệ thuật, năng lựccảm thụ văn học, khả năng hoạt động nghệ thuật và sáng tạo nghệ thuật Giáodục thẩm mĩ trong trường mầm non không chỉ cung cấp cho trẻ những nhận thứcthẩm mĩ mà còn hướng tới hoạt động sáng tạo thẩm mĩ Trẻ em không chỉ cảmthụ mà còn hành động sáng tạo Có thể nói văn học với sự phong phú, lấp lánhcủa ngôn ngữ nghệ thuật trong việc biểu đạt hình tượng đã trở thành phương tiệngiáo dục nghệ thuật cho trẻ
Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triểnngôn ngữ
Văn học là một phương tiện hiệu quả mạnh mẽ không chỉ đối với việcgiáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ mà còn có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sựphát triển ngôn ngữ của trẻ
Từ những hình tượng trong truyện kể, trẻ nhận thức được tính rõ ràngchính xác của từ, sự hoàn hảo của các câu với những cấu trúc ngữ pháp phongphú Những câu truyện cổ dân gian là những mẫu mực của lời nói giản dị, cónhịp điệu, mở ra trước mắt trẻ biểu cảm của ngôn ngữ; chỉ ra trong tiếng mẹ đẻ
sự giàu có chất hài hước, lối so sánh diễn đạt sinh động và giàu hình tượng.Thơ ca là sự nhịp nhàng cấn đối các giai điệu, tiết tấu của ngôn ngữ Thơ
ca góp phần làm giàu có vốn ngôn ngữ, đặc biệt ngôn ngữ thơ ca của trẻ và kếtquả của những lần học thơ ca ở lớp mẫu giáo còn làm trẻ có hứng thú với ngônngữ của tác phẩm nghệ thuật, yêu thích ngôn ngữ thơ ca và yêu thích đọc thơ
Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học phát triển ở trẻ hứngthú “đọc sách” kỹ năng đọc và kể tác phẩm
Hứng thú đọc sách là cơ sở để trẻ ham thích đọc sách, nó không tự nhiên
mà nó được hình do ảnh hưởng của môi trường xung quanh, đặc biệt là trongquá trình dạy dỗ và giáo dục Cô giáo cần khơi gợi hứng thú đọc sách của trẻ
Trang 8bằng việc hướng dẫn trẻ tiếp xỳc với sỏch Trong quỏ trỡnh thực hiện nhiệm vụcho trẻ tiếp xỳc với tỏc phẩm ở trường mầm non cụ giỏo đó khơi dậy ở trẻ hứngthỳ nhận thức, hứng thỳ khỏm phỏ những điều bớ mật trong sỏch Trong cỏc giờđọc thơ, đọc truyện kể trẻ nghe truyện cụ giỏo đó truyền cho trẻ tỡnh yờu vớingụn ngữ nghệ thuật với văn học nước nhà.
II Cơ sở thực tiễn
Năm nay tụi được nhận dạy lớp Mẫu giỏo nhỡ ,tỉ lệ trẻ chưa được học mẫu giỏo
bộ khỏ cao Nhiều chỏu cũn khúc nhố trờn lớp Điều đú đối với tụi khụng quantrọng nhưng quan trọng là trẻ rất hạn chế về ngụn ngữ Thời gian đầu tụi nhậnthấy trẻ hay núi trống khụng, trả lời cõu ngắn, đa số trẻ dựng từ khụng đỳng từ
Sử dụng cõu chưa đỳng với ý nghĩa trong cõu Tụi bỗng nghĩ để trẻ dễ giao tiếp
và lĩnh hội kiến thức tốt cần phải giỳp trẻ hỡnh thành và phỏt triển ngụn ngữngay từ tuổi mẫu giỏo, để trẻ hiểu vấn đề qua lời núi của người khỏc và biết diễnđạt vấn đề qua lời núi của mỡnh Đú là một điều cần thiết nhưng khụng phải là
dễ Nhưng được sự quan tõm chỉ đạo trực tiếp của Phũng Giỏo Dục huyệnThuận Thành cựng với sự giỳp đỡ nhiệt tỡnh của BGH về chuyờn mụn, cơ sở vậtchất, tổ chức dự giờ thao giảng gúp ý từ đú bản thõnđó ruta ra một số kinhnghiệm để nõng cao chất lượng giảng dạy trong hoạt động làm quen với vănhọc
Chương II: Thực trạng vấn đề của sỏng kiến kinh nghiệm
I Thực trạng chung.
Qua thực hiện chuyên đề làm quen văn học chữ viết đã đợc tập huấnchuyên đề, giáo viên đã đợc nắm đợc phơng pháp hình thức tổ chức hoạt độnglàm quen với văn học, nhiều cô giáo có khả năng cảm nhận cái hay, cái đẹptrong bài thơ câu chuyện và biết thể hiện nó bằng chính năng lực s phạm củamình với giọng đọc truyền cảm đầy sáng tạo, đã tạo ra những cảm xúc cho trẻhứng thú khi tiếp xúc với các tác phẩm truyện mẫu giáo
Bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên khả năng cảm nhận các tác phẩm thơchuyện còn hạn chế giọng đọc và cách phối hợp ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, minhhoạ cha bộc lộ cảm xúc hấp dẫn cuốn hút trẻ, phơng pháp lồng ghép tích hợp chalinh hoạt sáng tạo kết quả trẻ cha cao, trẻ cha thực sự say mê, hào hứng, sử dụng
Trang 9đồ dùng dạy học cha có khoa học, dẫn đến giờ học trẻ ít tập trung chú ý hiệu quảtrên tiết học cha cao.
Qua thực tế giảng dạy ở trờng mầm non Móo Điền tôi nhận thấy bộ mônlàm quen văn học có tầm quan trọng trong việc phát triển nhận thức, phỏt triểnngụn ngữ, phỏt triển vồn từ cho trẻ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ vàthông qua đọc thơ kể chuyện làm giàu vốn từ cho trẻ, rèn luyện khả năng phát
âm và cách diễn đạt mạch lạc Các tác phẩm thơ chuyện chỉ có thể phát huy tácdụng của nó khi cô biết chuyển tải đợc t tởng cảm xúc của tác giả và nội dungtác phẩm thông qua các hình thức nghệ thuật hấp dẫn, phong phú, đa dạng
Thông qua câu chuyện ,cô giáo nhằm truyền tải cho trẻ nội dung của câu
chuyện , thông qua câu chuyện giáo dục trẻ những bài học mà nội dung câu chuyện giáo dục trẻ những bài học mà nội dung câu chuyện phản ánh
Giúp trẻ hiểu đợc những từ khó hiểu có trong câu chuyện Dạy trẻ tập trả lời câu hỏi theo hệ thống câu hỏi ngắn gọn ,dễ hiểu giúp trẻ phát triển ngôn ngữ , làm phong phú vốn từ và mở rộng tầm hiểu biết của trẻ Dạy trẻ biết cảm thụ cái hay ,cái đẹp trong câu chuyện cũng nh cái hay ,cái đẹp trong cuộc sống hàng ngày ,vẻ đẹp của tâm hồn , vẻ đẹp trong giao tiếp ứng xử
Dạy trẻ biết tái tạo lại lại nội dung câu chuyện , giúp trẻ hình thành kỹ năng ghi nhớ có chủ định mặt khác còn giúp trẻ phát âm chuẩn xác ,rõ ràng , mạch lạc khigiao tiếp Dạy trẻ biết tái tạo lại nội dung câu chuyện bằng hình thức đóng kịch ,hình thức này giúp trẻ đợc nhập vai , đợc hoà mình vào trong thế giới cổ tích
II Thực trạng nơi cụng tỏc.
sự chỉ đạo tổ chức hướng dẫn sõu sắc của phũng giỏo dục, tụi luụn cú điều kiệnnắm bắt cỏc chuyờn đề
Trang 10Trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên tiếp cận với chuyên đề, hỗ trợnhiều loại sách báo, tập sách, băng đĩa, hình cho giáo viên tham khảo.
Phần đa phụ huynh có sự quan tâm đến trẻ, tạo điều kiện thuận lợi trongviệc kết hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường
Bản thân tôi là giáo viên trẻ , luôn nhiệt tình với công tác và cũng rất yêuthích văn học
- Lớp được phân chia theo đúng độ tuổi quy định
Trong thực tế chăm sóc giáo dục tại lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi xóm Côngtrường Mầm non Mão Điền tôi nhận thấy rằng:
- Lớp tôi chưa có điện thắp sáng, chưa đảm bảo việc học tập cho các cháu
- Nước chưa có, công tác vệ sinh còn hạn chế
- Một số trẻ nói ngọng, nói nắp, nói chưa trọn câu đủ ý
- Một số trẻ còn nhút nhát chưa mạnh dạn giao tiếp với cô giáo và cácbạn
- Một số trẻ tiếp thu còn chậm
- Gia đình trẻ chưa thực sự quan tâm đến việc cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học nên ít phối hợp với cô giáo để dạy trẻ
Kết quả khảo sát trước khi nghiên cứu áp dụng:
Trẻ nhớ tên tác Trẻ nghe hiểu nội Trẻ đọc, kể diễn Trẻ yêu thích môn
Trang 11Song bên cạnh đó còn có hạn chế như sau: một số trẻ ở độ tuổi này ngônngữ chưa đầy đủ nên đôi lúc trẻ chưa diễn đạt đựơc.