-Haáp thuï nöôùc theo cô cheá thuï ñoäng (thaåm thaáu): Nöôùc di chuyeån töø moâi tröôøng nhöôïc tröông trong ñaát vaøo trong caây coù dòch baøo öu tröông thaønh doøng lieân tuïc. -Haá[r]
Trang 1Ngày soạn: 14/ 08/ 2010
Tiết:01
CHƯƠNG 1: CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
A - CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT
Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức :
-Trình bày được đặc điểm hình thái của hệ rễ cây trên cạn thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng
-Phân biệt đượcc chế hấp thụ nước và các iôn khoáng ở rễ cây
-Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ nước và các iôn khoáng
2 Kỹ năng :
-Rèn kỹ năng quan sát H1.1, H1.2 ,H1.3 SGK; tổng hợp kiến thức và hoạt động nhóm
3 Thái độ:
-Có thái độ đúng đắn việc bảo vệ môi trường bằng cách trồng và bảo vệ cây xanh
II CHUẨN BỊ:
1 Chuẩn bị của GV :
-Giáo án, tài liệu tham khảo và tranh vẽ H1.1, H1.2, H1.3 SGK
2 Chuẩn bị của HS:
-Đọc và trả lời các lệnh SGK và ôn lại kiến thức SH6
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tình hình lớp : (1’)
2 Kiểm tra bài cũ:(Không kiểm tra): (2’) Giới thiệu khái quát chương trình SH 11
3 Giảng bài mới
- Giới thiệu bài: : (1’) Rễ cây hấp thụ nước và các iôn khoáng băng cách nào?(Qua miền hút của rễ)
Hôm nay chúng ta sẽ đi tìm hiểu về vấn đề này
- Tiến trình tiết dạy:
12’ Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ quan
hấp thụ nước ( rễ)
- Vai trị của nước đối với tế bào?
GV: yêu cầu HS quan sát H1.1
và H1.2 SGK trả lời câu hỏi:
H: Hãy mô tả đặc điểm hình
thái của hệ rễ cây trên cạn thích
nghi với chức năng hấp thụ
nước và ioon khống?
Gợi ý:
- Số lượng lông hút ở rễ cây?
- Vậy sự phát triển của hệ rễ và
nguồn nước trong đất có liên hệ
HS nhớ lại kiến thức lớp 10 trả lời
* HS quan sát và trả lời câu hỏi của GV
- Số lượng lơng hút nhiều -Rễ sinh trưởng nhanh về chiều sâu, lan toả hướng đến nguồn nước
I/ Rễ là cơ quan hấp thụ nước và các iôn khoáng.
1-Hình thái cúa hệ rễ:
-Hệ rễ gồm:rễ chính và rễ bên
-Lông hút tăng nhanh về số lượng
-Rễ sinh trưởng nhanh về chiều sâu, lan toả rộng, hướng đến nguồn nước
Trang 2gì với nhau?
GV: Nhận xét đánh giá, bổ sung
và kết luận
GV:Yêu cầu học sinh đọc mục
2 và quan sát H1.1 trả lời câu
hỏi:
- Số lượng lông hút khổng lồ có
tác dung gì đối với rễ cây?
- Tế bào lông hút có cấu tạo
thích nghi với chức năng hút
nước và iôn khoáng như thế
nào?
- Môi trường ảnh hưởng đến sự
tồn tại và phát triển của lông
hút như thế nào?
Mở rộng: Nhiều loài TV không
có lông hút thì hấp thụ nước và
các iôn khoáng bằng cách nào?
GV: Nhận xét, đánh giá, bổ
sung và kết luận
trong đất, sinh trưởng liên tục Tạo
ra số lượng khổng lồ các lông hút làm tăng bề mặt tiếp xúc giữa rễ và đất, giúp rễ hấp thụ nhiều nước và các iôn khoáng
* HS ghi bài
* HS đọc mục 2 và trả lời các câu
hỏi Cả lớp bổ sung
* Trả lời:
-Giúp cây hút nhiều nước và các iôn khoáng
- Thành tế bào mỏng, không thấm cutin, có áp suất thẩm thấu lớn
- Trong môi trường quá ưu trương, quá axit hay thiếu ôxi thì lông hút sẽ biến mất
- Không có lông hút: hấp thụ qua nấm rễ
* HS ghi bài
2-Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ.
-Số lượng lông hút khổng lồgiúp rễ hấp thụ được nhiều nước và các iôn khoáng
-Tế bào lông hút ( do tế bào biểu bì kéo dài) có thành mỏng, không thấm cutin, có áp suất thẩm thấu lớn
-Cây ở cạn:
+Có lông hút: hấp thụ qua miền lông hút +Không có lông hút: hấp thụ qua nấm rễ
-Cây ở nước: hấp thụ
trên toàn bộ bề mặt cơ thể
17’ Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ chế
hấp thụ nước và ion khống từ
đất vào tế bào lơng hút
GV: Chia lớp làm 6 nhóm và
yêu cầu HS đọc mục II, quan sát
H1.3 SGK để thảo luận trả lời
các câu hỏi:
- Hãy cho biết khi ngâm tế bào
vào 3 cốc dung dịch có nồng độ
ưu trương, đẳng trương, nhược
trương thì hiện tượng gì xảy ra
với tế bào trong 3 cốc đó? Vì
sao?
*HS: Chia 6 nhóm và thực hiện theo yêu cầu của GV để trả lời các câu hỏi
Cả lớp bổ sung
* Trả lời:
- Môi trường ưu trương: Tế bào co nguyên sinh
- Môi trường đẳng trương: Tế bào không thay đổi kích thước
- Môiâ trường nhược trương: Tế bào trương nước
II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây.
1 Hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào tế bào lông hút.
a) Hấp thụ nước.
- Theo cơ chế thụ động (thẩm thấu): Nước di chuyển từ môi trường nhược trương trong đất vào trong cây có dịch bào ưu trương thành dòng liên tục
- Nguyên nhân:
Trang 3- Vậy nước được hấp thụ từ đất
vào tế bào lông hút theo cơ chế
nào? Nguyên nhân gây ra ?
GV: Nhận xét, đánh giá, bổ
sung và kết luận
- Nêu các cơ chế hấp thụ ion
khống và chỉ ra điểm khác nhau
giữa các cơ chế đĩ?
GV: Nhận xét, đánh giá, bổ
sung, kết luận
H: Dựa vào H 1.3 SGK hãy mô
tả hai con đường xâm nhập của
nước và ion khoáng vào rễ?
H: Tại sao quá trình vận
chuyển bằng con đường gian
bào lại đi qua tế bào chất rồi
mới vào mạch gỗ?
GV: Nhận xét, đánh giá, bổ
sung, kết luận
Vì: có sự chênh lệch nồng độ chất tan giữa tế bào và môi trường
- Luôn theo cơ chế thụ động
- Nguyên nhân:
-Thụ động và có chọn lọc
- Chủ động và có chọn lọc
Thụ động Chủ động
- Cần có sự chênh lệch nồng độ và không cần năng lượng
- Di chuyển ngược chiều gradien nồng độ và tốn năng lượng
- Lông hút khoảng gian bào tế bào chất mạch gỗ
-Lông hút các tế bào sống
mạch gỗ
-Vì bị đai Caspari chặn lại
- HS ghi bài
+ Quá trình thoát hơi nước ở lá
+ Nồng độ các chất tan trong tế bào nhiều
b) Hấp thụ ion khoáng
- Các ion khoáng đi vào tế bào rễ cây một cách chọn lọc theo 2 cơ chế: + Thụ động (khuếch tán)
đi từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp + Chủ động:Đi ngược chiều građien nồng độ
và tốn năng lượng ATP.
2) Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch gỗ của rễ.
Bằng 2 con đường:
- Con đường gian bào
- Con đường tế bào chất
6’ Hoạt động 3: Ảnh hưởng của
các nhân tố mơi trường đối với
quá trình hấp thụ nước và ion
khống ở rễ cây
- Yêu cầu HS trả lời lệnh ở mục
III SGK và cho ví dụ
H:Vậy hệ rễ cây có ảnh hưởng
gì đến môi trường?
GV: Nhận xét, đánh giá, bổ
sung, kết luận
*HS: trả lời lệnh và cả lớp bổ sung
- Các yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, ôxi, pH, đặc điểm lí hoá của đất,…
Ví dụ: đất chua cây cằn cỗi.
- Giảm ô nhiễm môi trường, thải dịch tiết vào môi trường như:
đường, vitamin, axit hữu cơ,…
- HS ghi bài
III Aûnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng
ở rễ cây.
- Các yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, ôxi,
pH, đặc điểm lí hoá của đất,…
- Hệ rễ cây cũng ảnh hưởng đến môi trường
Trang 4* Liên hệ: Trong sản xuất nơng
nghiệp, con người đã áp dụng
biện pháp kĩ thuật gì để tăng khả
năng hấp thụ nước và ion khống
ở rễ?
HS nêu được:
- Gieo trồng đúng thời vụ
- Bĩn phân, làm đất
- Chống nĩng chống lạnh kịp thời
- Hạn chế sự tổn thương làm gãy lơng hút
5’ Hoạt động 4: Củng cố
GV: Yêu cầu học sinh trả lời
các câu hỏi:
H: So sánh điểm khác biệt về
sự phát triển của hệ rễ cây trên
cạn và cây thuỷ sinh?
H:Phân biệt sự khác nhau giữa
hấp thụ nước và ion khoáng?
H: Làm thế nào để cây có thể
hấp thụ nước và ion khoáng
thuận lợi nhất?
* HS: trả lời:
- Cây ở cạn có lông hút hay nấm rễ để hút nước và ion khoáng
- Cây thuỷ sinh không có lông hút nên hấp thụ nước và ion khoáng qua bề mặt cơ thể
-Hấp thụ nước theo cơ chế thụ động (thẩm thấu): Nước di chuyển từ môi trường nhược trương trong đất vào trong cây có dịch bào ưu trương thành dòng liên tục
-Hấp thụ ion khoáng theo 2 cơ chế:
+Thụ động (khuếch tán) đi từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độthấp
+ Chủ động:Đi ngược chiều građien nồng độ và tốn năng lượng ATP
-Tạo ĐK cho các yếu tố :nhiệt độ, ánh sáng, ôxi, pH, đặc điểm lí hoá của đất,…thuận lợi nhất cho cây
4 Dặn dò và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo:( 1’)
-Về nhà: đọc mục “ Em có biết” ở cuối bài, đọc kết luận ở khung màu vàng cuối bài và trả lời các câu hỏi cuối bài
- Nghiên cứu trước bài 2 “ Vận chuyển các chất trong cây “ và trả lời các lệnh ở bài 2
IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG: