Theo tinh thần đổi mới PPDH, trong tiết lên lớp GV là người tổ chức chỉ đạo HS tiến hành các hoạt động học tập: Củng cố kiến thức cũ, tìm tòi, phát hiện kiến thức mới, luyện tập, vận dụn[r]
Trang 1BÁO CÁO THAM LUẬN SINH HOẠT CHUYÊN ĐỀ: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC MÔN
TOÁN THCS.
I - Định hướng đổi mới PPDH môn toán ở trường THCS
Định hướng đổi mới PPDH trong giai đoạn hiện nay là: “Phương pháp dạy học toán trong nhà trường các cấp phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học, trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy”
Theo định hướng dạy học này, GV là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình học tập, còn học sinh là chủ thể nhận thức, biết cách tự học, tự rèn luyện, từ đó hình thành, phát triển nhân cách và các năng lực cần thiết của người lao động theo những mục tiêu mới đề ra
1 - Đổi mới PPDH môn toán cần thể hiện các đặc trưng cơ bản sau:
+/ Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh
Theo tinh thần đổi mới PPDH, trong tiết lên lớp GV là người tổ chức chỉ đạo
HS tiến hành các hoạt động học tập: Củng cố kiến thức cũ, tìm tòi, phát hiện kiến thức mới, luyện tập, vận dụng kiến thức vào bài tập , GV không áp đặt những kiến thức có sẵn mà hướng dẫn HS thông qua các hoạt động để phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành thói quen vận dụng kiến thức toán học vào học tập và thực tiễn cuộc sống
+/ Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
Trong hoạt động dạy học theo PP đổi mới, GV rèn cho HS chuyển từ thói quen học tập thụ động sang tự học chủ động Muốn vậy, GV cần rèn cho HS các tri thức PP để HS biết cách học, biết cách suy luận, biết cách tìm tòi, phát hiện kiến thức mới HS cần được rèn luyện các thao tác tư duy phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự tạo điều kiện cho HS tự học, nắm vững và hiểu sâu các kiến thức cơ bản đồng thời phát huy được tiềm năng sáng tạo của bản thân
+/ Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác
PPDH đổi mới yêu cầu HS “phải nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn” Do đó HS phải có sự nỗ lực , phát huy trí tuệ trong quá trình tự lực tiếp cận kiến thức mới, phải thực sự tích cực suy nghĩ và làm việc độc lập đồng thời phải
có mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường tìm tòi, phát hiện kến thức mới Do đó cần phát huy mối giao tiếp thầy - trò, trò - trò trong lớp học bằng các hoạt động hợp tác , tạo điều kiện cho mỗi HS phát huy và nâng cao trình độ qua việc vận dụng vốn hiểu biết của từng cá nhân và của tập thể
+/ Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
Để phát huy vai trò tích cực của HS, GV cần hướng dẫn HS phát triển kỹ năng
tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học của mình thông qua các yêu cầu: tự đánh giá
Trang 2bài làm của mình, nhận xét, đánh giá bài làm của bạn, tìm nguyên nhân các sai làm
và nêu cách sửa chữa
2 - Việc soạn giáo án theo định hướng đổi mới PPDH
Trong hoạt động dạy học với PPDH tích cực, GV không còn đơn thuần là người truyền đạt kiến thức mà GV trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của HS để HS chiếm lĩnh các kiến thức mới, hình thành kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình Như vậy, khi soạn giáo án, GV phải đầu tư nhiều công sức và thời gian thì mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi
mở, hướng dẫn, tư vấn cho HS trong các hoạt động tìm tòi, phát hiện, chiếm lĩnh kiến thức của HS Khi thiết kế bài giảng, theo tôi, giáo viên cần chú ý một số vấn đề sau:
+ Xác định mục tiêu
.Mục tiêu bài giảng phải bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu về thái
độ của HS của chương trình môn toán ban hành kèm theo QĐ 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006
Mục tiêu đặt ra là cho HS, do HS thực hiện Chính HS thông qua các hoạt động học tập tích cực phải đạt được các mục tiêu ấy Như vậy, khi soạn giáo án, GV phải hình dung được là học xong một bài (một cụm bài, một chương ) HS của mình phải nắm được những kiến thức, kỹ năng gì, hình thành những thái độ gì ở mức độ như thế nào
+ Quan tâm mối quan hệ giữa dạy kiến thức và dạy phương pháp
Trong đổi mới PPDH, GV cần quan tâm đến mối quan hệ giữa dạy kiến thức
và dạy phương pháp Đó là dạy HS suy nghĩ, dạy HS các thao tác tư duy: phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, tương tự trong đó phân tích, tổng hợp là nền tảng
+ Tổ chức các hoạt động
Khi soạn giáo án, GV phải dự kiến các hoạt động tổ chức học tập cho HS Tổ chức cho HS HĐ chiếm lĩnh kiến thức, tổ chức cho HS hoạt động theo các hình thức khác nhau: Học tập cá nhân và học tập theo nhóm nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong quá trình lĩnh hội kiến thức Những dự kiến của GV phải tập trung chủ yếu vào các HĐ của HS (Vẽ hình, đo đạc, dự đoán, giải bài tập ), trên cơ
sở đó, GV hình dung ra việc tổ chức các HĐ cho HS như thế nào, dự kiến những khả năng diễn biến các HĐ của HS , chuẩn bị các giải pháp điều chỉnh để có thể thực hiện được mục tiêu đề ra cho tiết học
+ Sử dụng “phiếu học tập”
Phiếu học tập là một công cụ cho phép cá thể hoá các hoạt động của HS, tiết kiệm thời gian trong việc tổ chức các hoạt động học tập, đồng thời là công cụ hữu hiệu trong việc thu thập và xử lí thông tin ngược Mỗi phiếu học tập có thể giao cho
HS một vài câu hỏi, bài tập cụ thể nhằm dẫn dắt tới một kiến thức, tập dượt một kỹ năng
Trang 3+ Soạn hệ thống câu hỏi.
Khi soạn giáo án, giáo viên cần coi trọng việc chuẩn bị các câu hỏi Cần dự kiến hệ thống câu hỏi theo các mức độ khác nhau phù hợp với các loại đối tượng học sinh Các dạng câu hỏi trên lớp nhằm những mục đích khác nhau: gây hứng thú, thu hút chú ý, kích thích tìm tòi, gợi ý cách suy nghĩ, kiểm tra đánh giá
Tóm lại, trong việc soạn giáo án theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học môn toán, cần có những chú ý quan trọng sau:
- Xác định mục tiêu bài học theo hướng chỉ rõ mức độ HS phải đạt được sau bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ để làm căn cứ đánh giá kết quả bài học, chú ý mục tiêu xây dựng phương pháp học tập, đặc biệt là tự học
- Chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của thầy sang thiết kế các hoạt động của trò, tăng cường các hoạt động độc lập hoặc làm việc theo nhóm nhỏ
- Nâng cao chất lượng các câu hỏi trong giáo án, giảm các câu hỏi tái hiện kiến thức, tăng số câu hỏi yêu cầu tư duy tích cực, độc lập sáng tạo Chú trọng việc nhận xét, sửa chữa các câu trả lời của học sinh Hệ thống câu hỏi phải được chọn lọc phục vụ cho việc đổi mới PPDH
II - Thực trạng đổi mới PPDH môn toán trong đơn vị trường:
Qua thực tế giảng dạy và thăm lớp dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp trong đơn vị tổ, tôi mạnh dạn đưa ra một số đánh giá sau:
1 - Ưu điểm:
+ Giáo viên:
Chuẩn bị bài và đồ dùng dạy học tương đối chu đáo cho các giờ dạy, phù hợp với nội dung bài dạy và điều kiện hiện có: Dạy học theo định hướng đổi mới PPDH yêu cầu HS hoạt động học tập nhiều Để đảm bảo nội dung bài dạy và thời lượng, mỗi GV trước khi lên lớp đều đã chuẩn bị chu đáo về đồ dùng, đặc biệt là các bảng phụ ghi nội dung câu hỏi, bài tập, kiến thức cơ bản cần ghi nhớ
Bài soạn: Đã xác định được mục tiêu bài dạy theo định hướng là đặt ra cho
HS, HS là người thực hiện, bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng Đã thể hiện được các hoạt động của thầy và trò, có hệ thống câu hỏi dẫn dắt HS tương đối sát với nội dung, phù hợp với kiểu bài
Tổ chức các hoạt động dạy học: Không còn tình trạng đọc chép, không còn tình trạng áp đặt kiến thức có sẵn mà GV đã kết hợp tương đối tốt các PPDH, tổ chức, dẫn dắt cho học sinh tích cực hoạt động học tập, hoạt động cá nhân kết hợp với hoạt động nhóm từ đó phát hiện, chiếm lĩnh kiến thức, rèn luyện kỹ năng, thói quen
+ Học sinh: Đã làm quen với PP học tập mới, đã có thói quen trong các hoạt động học tập cá nhân và hoạt động nhóm
2 - Nhược điểm:
+ Giáo viên:
Trang 4Một vài GV vẫn còn phụ thuộc giáo án và sách giáo khoa nên chưa chủ động trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập cho HS
Hệ thống câu hỏi của một số GV trong một số bài còn chưa phân hoá được đối tượng HS, chưa có câu hỏi dự kiến trong các trường hợp thường xảy ra đối với các câu hỏi khó, phần kiến thức mới và khó
Một số GV còn chưa chú trọng đén việc cung cấp tri thức phương pháp cho học sinh
+ Học sinh:
Trường nằm trong địa bàn mà học sinh chủ yếu là con em nông thôn, dân tộc thiểu số nên thời gian đầu tư cho việc học và tự học ở nhà còn ít, trình độ dân trí nhìn chung còn thấp Do đó chất lượng học và tự học ở của học sinh còn rất thấp, kiến thức hà hổng nhiều Vì vậy, các em chưa tích cực trong các hoạt động học tập
cá nhân, chưa mạnh dạn, còn ỷ lại trong các hoạt động hợp tác, không đáp ứng được với yêu cầu trong đổi mới mới PPDH
Học sinh còn có thói quen đọc sách để trả lời, lười suy nghĩ, chưa chủ động, dáng tạo trong học tập
III- Hướng khắc phục:
+ Để khắc phục được tình trạng phụ thuộc giáo án, phụ thuộc sách giáo khoa,
GV nhất thiết phải xác định rõ và ghi nhớ mục tiêu, nội dung, tiến trình bài dạy Nội dung kiến thức mới đưa ra không nhất thiết phải trung thành với sách giáo khoa mà
ta có thể đặt thành một vấn đề yêu cầu HS giải quyết từ đó hình thành kiến thức mới
VD: Trong bài Đường kính và dây của đường tròn (T22 Hình 9), trong mục 2-Quan hệ vuông góc giữa đường kính và dây SGK đưa ra định lí sau đó chứng minh
GV có thể tổ chức cho HS chiếm lĩnh kiến thức này như sau: Cho HS quan sát hình
vẽ đường kính AB vuông góc với dây CD của đường tròn (O) tại điểm I Yêu cầu
HS dự đoán so sánh IC và ID và chứng minh dự đoán đó, từ đó rút ra kết luận ta được nội dung định lý
Với cách đặt vấn đề như vậy vừa giúp giáo viên không phụ thuộc sgk, vừa tránh cho học sinh thói quen đọc sách trả lời mà không chịu suy nghĩ
+ Đối với học sinh, cần chú trọng cung cấp cho các em phương pháp học và
tự học, rèn luyện cho HS các thói quen thao tác tư duy phân tích, tổng hợp Các phương pháp đó thường là các quy tắc, quy trình Việc nắm vững các phương pháp nói trên tạo điều kiện cho các em tự học, tự làm bài tập, nắm vững và hiểu sâu các kiến thức cơ bản đồng thời phát huy được khả năng sáng tạo của bản thân
Trên đây là bản báo cáo tham luận của tôi về chuyên đề đổi mới PPDH môn toán ở trường THCS Bài viết không tránh khỏi còn có nhiều thiếu sót Rất mong được sự đóng góp ý kiến của BGH và đồng nghiệp để bản tham luận thêm hoàn thiện
Trang 5
Minh Sơn, tháng 11 năm 2009
Người viết
Đào Thị Nhã