SKKN nâng cao hiệu quả đổi mới PP dạy học theo hướngphát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong dạy học các môn

Những tồn tại, hạn chế: Thứ nhất: phương pháp luận và kỹ năng khai thác động lực bản thân và phát huy năng lực tiềm ẩn trong con người học sinh để phát triển năng lực và phẩm chấtcủa ch

vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa;

Trong thời kỳ đất nước tiến hành công nghiệp hóa-hiện đại hóa và hội nhậpquốc tế với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mục tiêu giáo dục đãđược cụ thể hóa và bổ sung cho phù hợp với yêu cầu của tình hình mới Điều đángchú ý là mục tiêu giáo dục ngày nay ở nước ta cũng như các nước trên thế giới khôngchỉ trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng đã có của nhân loại, mà điều đượcchú trọng nhất vẫn là việc tạo cho người học biết vận dụng kiến thức, kỹ năng vàocuộc sống, đặc biệt quan tâm đến phát triển năng lực sáng tạo, năng lực giải quyếtvấn đề phù hợp với hoàn cảnh Việc thay đổi mục tiêu giáo dục cần phải có nhữngphương pháp dạy học phù hợp để đạt được mục tiêu đó;

Soi dọi với việc thực hiện mục tiêu “Tập trung phát triển trí tuê, thể chất, hìnhthành phẩm chất, năng lực công dân; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướngnghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; chú trọng giáodục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, năng lực và kỹ năng thực hành, vậndụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh; phát triển khả năng sáng tạo, tự học,khuyến khích học tập suốt đời …” và nhiệm vụ “Đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ mụctiêu, phương pháp dạy và học theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất và năng lựccủa người học” theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013của Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 (Khóa XI) của Ban chấp hành Trung ương

Đảng “Về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong những năm học qua, bằng việc đổi mới tích cực

trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện việc đổi mới phương pháp dạyhọc để nâng cao hiệu quả thực hiện mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất họcsinh thông qua giảng dạy các môn học ở Trường trung học cơ sở Đa Lộc đã đạt đượcmột số kết quả tích cực, song cũng còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế

1.1 Những kết quả đạt được:

Thứ nhất: đội ngũ giáo viên giảng dạy nhà trường nắm khá vững phương pháp

luận về dạy học tích cực, về lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cựcmột cách hợp lý cho giảng dạy từng loại hình kiến thức ở từng môn học, nhiều đồngchí đã rèn được những kỹ năng khá thuần thục việc lựa chọn và tích hợp các phươngpháp dạy học tích cực trong thực tiễn giảng dạy của mình để phát huy tính tích cực,

chủ động, độc lập và sáng tạo của của học sinh trong giảng dạy;

Thứ hai: đội ngũ giáo viên giảng dạy nhà trường nhiều đồng chí có những kinh

nghiệm khá thuần thục trong việc lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tíchcực để thiết kế, tổ chức và điều khiển thực hiện hoạt động nhận thức cho học sinhtrong giảng dạy theo hướng học sinh tự học, tự nhận thức các tri thức một cách chủđộng, tích cực dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo của giáo viên cho thực hiện mục tiêu dạyhọc và giáo dục;

Thứ ba: đội ngũ giáo viên giảng dạy nhà trường nắm khá vững về phương pháp

luận và khá thuần thục trong sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như: kỹ thuậtkhăn trải bàn, kỹ thuật bàn tay lăn bột, kỹ thuật sơ đồ tư duy trong giảng dạy ;

Thứ tư: trong giảng dạy các môn học, đội ngũ giáo viên giảng dạy nhà trường

đã có sự coi trọng việc tích hợp giáo dục về lý tưởng, hòa bão; đạo đức, lối sống; vềquyền và bổn phận công dân; về khát vọng vươn lên và cống hiến; về truyền thốnglich sử; về tình yêu quê hương, đất nước, con người; về ý thức bảo vệ chủ quyền lãnhthổ, chủ quyền Biển, đảo; về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học; về hướngnghiệp cho học sinh thông qua giảng dạy các môn học bằng các phương pháp và

kỹ thuật dạy học tích cực;

Thứ năm: việc khai thác, sử dụng đồ dùng và thiết bị dạy học như nguồn thông

tin cho quá trình hoạt động nhận thức chủ động, độc lập, tích cực và sáng tạo của họcsinh trong các phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học tích cực của giáo viên, khigiảng dạy tri thức mới và việc việc khai thác, ứng dụng CNTT vào giảng dạy đượcgiáo viên coi trọng;

1.2 Những tồn tại, hạn chế:

Thứ nhất: phương pháp luận và kỹ năng khai thác động lực bản thân và phát

huy năng lực tiềm ẩn trong con người học sinh để phát triển năng lực và phẩm chấtcủa chính các em, chưa được coi trọng đúng mức; chưa thực sự coi trọng lợi ích, nhucầu của học sinh; việc đảm bảo tạo điều kiện cho các em thích ứng với nhu cầu xã hộichưa được giáo viên quan tâm đúng mức trong dạy học và giáo dục;

Thứ hai: việc lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực để thiết kế,

tổ chức, định hướng hoạt động nhận thức cho học sinh của giáo viên còn mang nặngtính áp đặt theo ý tưởng chủ quan của giáo viên, của kiểu dạy học hướng tới nộidung; chưa có sự chuyển thiết kế, tổ chức, định hướng hoạt động nhận thức cho họcsinh trong giảng dạy theo hướng học sinh tự học, tự nhận thức, tự khám phá, tự tìmtòi các tri thức một cách chủ động, tích cực dưới sự định hướng của giáo viên củakiểu dạy học hướng tới sự phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh;

Thứ ba: phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp của đội ngũ Nhà giáo trong

dạy học và giáo dục còn yếu cả về phương pháp luận và kỹ năng;

Thứ tư: phương pháp dạy học trong các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ

như: hình thức học tập trải nghiệm, hình thức học tập tự nghiên cứu khoa học, hình

thức học tập tham gia các sân chơi trên mạng Intenet do Bộ GD&&ĐT tổ chức chưa đáp ứng được yêu cầu gắn kết một cách hiệu quả với hình thức tổ chức dạy họcchính khóa và mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh;

Thứ năm: việc tích hợp giáo dục thông qua giảng dạy các môn học còn mang

nặng tính áp đặt theo ý chủ quan của giáo viên Do vậy hiệu quả đạt được chưa tươngxứng với tiềm năng, thế mạnh của nhà trường;

Thứ sáu: việc khai thác nguồn lực từ các môi trường bên ngoài nhà trường như

các trường đại học, cao đẳng; cơ sở nghiên cứu; di tích lịch sử, di sản văn hóa; cácnguồn lực trên máy tính và mạng Internet phục vụ cho nhiệm vụ đổi mới phươngpháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh hiệu quảcòn thấp

1.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế:

Có thể khẳng định Những tồn tại, hạn chế trên đều xuất phát từ những nguyênnhân cơ bản sau: công tác quản lý giáo dục của lãnh đạo nhà trường, nhận thức vànăng lực của đội ngũ Nhà giáo về thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các mônhọc còn hạn chế; nội dung chương trình giảng dạy còn nặng về trang bị tri thức; chưa

có sự gắn kết đồng bộ giữa các hình thức tổ chức dạy học; nội dung tổ chức các hoạtđộng học tập và giáo dục trải nghiệm còn chưa được coi trọng đúng mức

Nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của vấn đề Từ năm học 2014-2015 đếnnăm học 2015-2016 với cương vị Hiệu trưởng nhà trường, tôi mạnh dạn nghiên cứu

đề tài: Nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học Bước đầu đã thu

được những kết quả tích cực

1.4 Ý nghĩa, tác dụng của các biện pháp của đề tài mang lại:

- Giúp cho công tác quản lý giáo dục nhà trường có được kinh nghiệm, kỹ năng,phương pháp trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và bồi dưỡng đội ngũ Nhàgiáo để không ngừng nâng cao hiệu quả việc đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học;

- Giúp cho đội ngũ Nhà giáo nhà trường có được những nhận thức đúng về phương pháp luận, tích cực có sự tìm tòi, sáng tạo trong thực tiễn giảng dạy và giáodục để không ngừng nâng cao hiệu quả việc đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy môn học màmình đảm trách Từ đó hình thành trong đội ngũ Nhà giáo nhà trường kiểu dạy họchướng tới sự phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh, thay cho kiểu dạy họchướng tới nội dung đã có;

- Giúp cho học sinh nhà trường có sự đổi mới tích cực trong cách học theohướng chuyển từ cách học đặt trọng tâm vào ghi nhớ tri thức và vận dụng tri thứctheo yêu cầu của Nhà giáo, sang cách học đặt trọng tâm vào việc sử dụng tri thức để

giải quyết những vấn đề của thực tiễn đòi hỏi và bầy tỏ chính kiến.

Trong những năm học qua, toàn ngành cũng như mỗi nhà trường đã có sự đầu

tư nghiên cứu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn họckhá tích cực Song vấn đề này đến nay vẫn còn đang là vấn đề thời sự, đòi các nhàtrường, mỗi nhà quản lý giáo dục, từng Nhà giáo phải tiếp tục có những nghiên cứutrong thực tiễn giáo dục để trao đổi cho nhau những kinh nghiệm hay và bổ ích, đểcùng nhau thực hiện tốt thiên chức được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó Đềtài của tôi qua thực tiễn hai năm học thực nghiệm tại Trường trung học cơ sở Đa Lộc,

xã Đa Lộc, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, bước đầu đã thu được những kết quả tíchcực Xin trân trọng trình bầy để đồng chí, đồng nghiệp tham khảo

1.5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Đề tài tập trung vào xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp lãnh đạo, chỉđạo thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học tại nhà trường, đápứng mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo trong hiện tại vàtương lai của sự nghiệp giáo dục

2 Phương pháp tiến hành.

2.1 Cơ sở lý luận:

Khi xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy họctheo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các mônhọc Nhất thiết các nhà trường, từng quản lý giáo dục, mỗi Nhà giáo phải căn cứ vàonhững cơ sở pháp lý, cơ sở phương pháp luận của giáo dục học và phương pháp dạyhọc, làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp

2.1.1 Cơ sở pháp lý cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học:

- Theo Luật giáo dục số: 38/2005/QH11, Điều 28 ghi rõ: “Phương pháp giáodục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;phù hợp với đặc điểm của từng lớp, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khảnăng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”;

- Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Nghị quyết

hội nghị Trung ương 8 (Khóa XI) của Ban chấp hành Trung ương Đảng “ Về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ” với định hướng then chốt là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy

và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ

máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.”

- Theo Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/06/2014 của Chính phủ, ban hànhchương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày04/11/2013 Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương (Khóa XI) chỉ rõ yêu cầu

đổi mới chương trình, phương pháp dạy và học là: “Triển khai đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tinh giảm, hiện đại, thiết thực; phát triển năng lực và phẩm chất người học; chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống; nâng cao năng lực ngoại ngữ, tin học; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; phát riển khả năng sáng tạo và ý thức tự học”

- Theo Quyết định số 2653/QĐ-BGDĐT ngày 25/07/2014 của Bộ trưởng BộGD&ĐT ban hành kế hoạch hành động của ngành giáo dục triển khai chương trìnhhành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hộinghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương (Khóa XI) đã chỉ rõ mục tiêu, nội dung đổi

mới hình thức, phương pháp dạy và học là: “Chỉ đạo các cơ sở giáo dục và đào tạo đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực cá nhân của người học, áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường các hoạt động xã hội, nghiên cứu khoa học và vận dụng kiến thức vào thực tế.”;

- Theo Chương trình hành động số 30-CTr/TU ngày 20/03/2014 của Tỉnh ủyHưng Yên thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ 8Ban chấp hành Trung ương (Khóa XI); Kế hoạch số 63/KH-UBND ngày 19/05/2014của UBND tỉnh Hưng Yên Thực hiện Chương trình hành động của Tỉnh ủy về đổimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiệnđại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường đinh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập

quốc tế đã chỉ rõ mục tiêu, nội dung đổi mới phương pháp dạy học là: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, lấy người học là chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ kiến thức áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách tư duy, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; chuyển từ hình thức học chủ yếu trên lớp sang tổ chức các hình thức học tập đa dạng, tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, mang lại hiệu quả thiết thực.”.

Những định hướng của các văn bản pháp lý về mục tiêu, nội dung cho việc triểnkhai thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển

năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học nêu trên, là phươngpháp luận quan trọng cho việc xây dựng kế hoạch, nội dung, biện pháp và tổ chứcthực hiện trong công tác quản lý, lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ trên cho toànngành nói chung và mỗi nhà trường nói riêng

2.1.2 Phương pháp luận cho xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học:

Phải xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy họctheo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các mônhọc của nhà trường, dựa trên những quan điểm cơ bản sau đây của giáo dục học vàphương pháp dạy học:

b.1 Theo quan điểm của giáo dục học:

b.1.1 Khai thác những đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở trong xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học:

- Lên đến bậc học trung học cơ sở hoàn cảnh và hoạt động trong nhà trường có

sự thay đổi khá nhiều so với bậc tiểu học, kinh nghiệm thực tế của cá nhân trong giaotiếp cũng như các quan hệ trở lên phong phú hơn, vì vậy làm nảy sinh trong các emnhững nguyện vọng có được vị trí mới trong quan hệ đối với người lớn, có tính tự lậpcao hơn, có sự tự do trong hành động cao hơn Mặc dầu những đòi hỏi đó lại vượtlên trước so với kinh nghiệm sống và khả năng thực hiện tính tự lập của chính các

em Do vậy trong thiên chức thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dụcnhằm đạt đến mục tiêu giáo dục Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục trong vai trò củamình, vừa phải giới hạn các ý muốn tự lập, vừa phải thường xuyên phát hiện ở các

em những nhu cầu muốn trở thành người lớn, thu hút các em vào các hoạt động thíchhợp, có lợi cho sự phát triển cá nhân trong mối quan hệ với phát triển xã hội;

- Ưu điểm lớn của lứa tuổi học sinh trung học cơ sở là: sẵn sàng đối mặt với mọihoạt động học tập để thể hiện mình đã trở thành người lớn, các em hay bị cuốn hútvào các hình thức hoạt động tự lập trên lớp, vào tài liệu học tập có mức độ phức tạpnhất định, vào khả năng tự xây dựng hoạt động nhận thức cho mình Nhưng điều hạnchế của lứa tuổi các em ở chỗ: các em chưa biết cách thể hiện sự sẵn sàng đó, chưanắm được phương thức thực hiện các hình thức học tập mới Do vậy trong thiên chứcthiết kế, tổ chức, định hướng các hoạt động dạy học và giáo dục, nhằm đạt đến mụctiêu giáo dục, Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục trong vai trò của mình phải dạy chocác em những phương thức đó mà không làm giảm sút hứng thú của các em (đây lànhiệm vụ rất quan trọng nhưng rất khó khăn, đòi hỏi phải có sự linh hoạt và sáng tạocao của Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục);

- Ở lứa tuổi các em, các nguyện vọng đang được phát triển mạnh mẽ đối với tính

tự lập và tính người lớn, sẽ làm cho các em không thỏa mãn, dẫn đến giảm sút hứng

thú trong tham gia các hoạt động học tập và giáo dục Nếu Nhà giáo, Nhà quản lýgiáo dục trong vai trò của mình không biết sử dụng một cách hợp lý những phươngpháp dạy học và giáo dục phát huy được tính tích cực và chủ động của các em;

- Các em luôn có ý thức chờ đợi những hình thức tổ chức tìm hiểu mới đối vớibài học mới, mà ở đó tính tích cực, tính hoạt động (động não) của tư duy và tính tựlập của các em được thể hiện, các khả năng trí tuệ được khêu gợi, yêu cầu tự suyngãm và tự khái quát hóa tài liệu được thể hiện cao Phong cách tự tìm hiểu, tự suyngẫm, thái độ tò mò khoa học Đây là đặc điểm đáng chú ý mà Nhà giáo, Nhà quản

lý giáo dục trong vai trò của mình cần biết để khai thác, sử dụng và phát huy mộtcách thích hợp trong thiết kế, tổ chức, định hướng các hoạt động dạy học và giáo dụccho thực hiện mục tiêu giáo dục;

- Ở lứa tuổi học sinh bậc trung học cơ sở việc tìm kiếm, lĩnh hội độc lập các trithức ở bên ngoài nhà trường (qua sách, báo, các phương tiện thông tin và truyềnthông và thực tiễn tự nhiên, xã hội) được thực hiện một cách có ý thức hơn, với nộidung đa dạng hơn so với học sinh cùng trang lứa cách đây vài thập kỷ Nhìn chunghọc sinh hiện nay có phần tự tin hơn, linh hoạt hơn, có nhiều thông tin đa dạng hơn

và thực tế hơn Càng về cuối bậc học, các em càng có sự nhận thức đầy đủ hơn về cáchành động học tập của mình, về tính nhất quán của các hành động đó trong tổng thểhoạt động học tập, về việc lập kế hoạch cho các hành động đó và cuối cùng là việcthực hiện kế hoạch ấy Đây là đặc điểm mà Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục trong vaitrò của mình, cần khai thác, sử dụng trong xây dựng các biện pháp thực hiện mục tiêugiáo dục đề ra bằng các phương pháp dạy học cho các hình thức tổ chức dạy học tíchcực trong giảng dạy các môn học

Có thể khẳng định, ở lứa tuổi học sinh bậc trung học cơ sở, đã có những điềukiện khá thuận lợi cho sự hình thành khả năng hướng đích, khả năng tự điều chỉnhtrong hoạt động học tập, cho việc phát huy tính tích cực và sẵn sàng tham gia vào cáchoạt động khác nhau qua giao tiếp và hợp tác với bạn bè, nhằm thỏa mãn một trongcác nguyện vọng là muốn có các hình thức học tập mang tính chất “người lớn” Nhàgiáo, Nhà quản lý giáo dục trong vai trò của mình, biết khai thác, sử dụng một cáchhợp lý các đặc điểm trên cho thiên chức giáo dục của mình, sẽ góp phần không nhỏvào nâng cao hiệu quả thực hiện thiên chức dạy học và giáo dục thế hệ trẻ được giao

b.1.2 Vận dụng quan điểm “Dạy học và giáo dục lấy học sinh làm trung tâm” trong xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học:

Xét về mặt giáo dục, về tính nhân văn, tư tưởng giáo dục “lấy người học làmtrung tâm” hiện đang được thể hiện trong các xu hướng giáo dục trên thế giới nóichung và nền giáo dục nước ta nói riêng, với những yếu tố tích cực và tiến bộ Nếuđặt vấn đề “Dạy học và giáo dục lấy học sinh làm trung tâm” trong quá trình giáodục, thì điểm xuất phát phải là từ hoạt động học mà xác định hoạt động dạy học Như

vậy yêu cầu học tích cực được đặt ra trước khi xác định dạy học tích cực, theo nghĩadạy học để học sinh học tích cực Để thực hiện quan điểm giáo dục trên, Nhà giáo,Nhà quản lý giáo dục trong chức trách của mình, cần giải quyết tốt các vấn đề sau:

* Thứ nhất: Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục phải hiểu để khai thác, sử dụng hợp

lý những yếu tố tạo lên sự học tập tích cực và sáng tạo của học sinh, cho thiết kế, tổchức, định hướng hoạt động nhận thức, rèn kỹ năng vận dụng và thực hiện các chứcnăng giáo dục khác cho các em

Hứng thú nhận thức là yếu tố tạo nên tính tích cực nhận thức vì: hứng thú nhậnthức của con người gắn bó chặt chẽ với nhu cầu, với động cơ, là yếu tố hình thành lêntính tự giác, có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển toàn diện và sự hình thành nhâncách của mỗi con người Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý đảm bảo tính tíchcực, độc lập và sáng tạo trong học tập Ngược lại phong cách học tích cực, độc lập vàsáng tạo sẽ làm phát triển hứng thú và tự giác

Theo nhà lý luận, nhà giáo dục học j.Brunô: Hứng thú nhận thức chỉ được hìnhthành qua việc tổ chức học tập như những hành động khám phá Một niềm hứng thúthực sự được biểu hiện ở ở sự bền bỉ, kiên trì và sáng tạo trong việc hoàn thành cáccông tác độc lập dài hơi

Qua thực nghiệm của các nhà lý luận, nhà giáo dục giáo dục, cũng như thực tiễndạy học và giáo dục tại các trường học phổ thông ở nước ta cho thấy: học tập tích cực

và sáng tạo của học sinh chỉ được thể hiện trên cơ sở kết hợp giữa hoạt động cá nhân

và hoạt động hợp tác, trong mối quan hệ tương tác giữa thầy với trò, giữa trò với tròtrong môi trường học tập thân thiện, an toàn và có sự thi đua Học tập tích cực vàsáng tạo của học sinh được thể hiện qua các hình thức học tập sau:

- Học độc lập: Đó là sự vận động não của người học, sự vận động của tư duy đểhoàn thành nhiệm vụ nhận thức Học độc lập được tăng cường qua việc tạo ra cơ hội, kinh nghiệm, kích thích động cơ học của người học, kích thích sự tò mò, phát triển sự

tự tin và tự lập của người học;

- Học tương tác: Là cách thức tiếp nhận thông tin thông qua tương tác, thựchành; tương tác ở đây được hiểu là qua các giác quan đối với các đối tượng không chỉ

là con người mà còn là các vật thể (tranh ảnh, phim, các tài liệu, các hiện tượng quaquan sát, các qui trình thực hành ) học tập tương tác, đối lập với học tập thụ động,lối học này chỉ thông qua quan sát, chỉ nghe thông tin;

- Học tập hợp tác: Là kiểu học tương tác, song chú trọng đến sự phối hợp vớinhững người khác Đây là hình thức làm việc cùng nhau để hoàn thành công việcchung và các thành viên có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, giúp đỡ nhau để giải quyếtcác khó khăn nảy sinh trong học tập của nhau Hoạt động học tập này có tính phụthuộc, tương hỗ rõ rệt, giúp học sinh mọi cấp học vừa đạt được thành tích học tập vừaphát triển quan hệ xã hội

* Thứ hai: Nhà giáo cần sử dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực để

hình thành, phát triển hứng thú nhận thức trong việc tạo ra hoạt động học tập tích cựccủa học sinh:

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩmchất học sinh trong giảng dạy các môn học, về bản chất là việc khai thác, lựa chọn vàtích hợp một cách hợp lý các phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực trongdạy học và giáo dục Do vậy việc sử dụng hiệu quả các phương pháp dạy và kỹ thuậtdạy học tích cực để hình thành và phát triển hứng thú nhận thức, trong việc tạo rahoạt động học tập tích cực, nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh phảiđáp ứng được các yêu cầu sau:

- Đảm bảo sự thích hợp nhất với trình độ phát triển của học sinh, dẫn dắt họcsinh luôn luôn tìm thấy cái mới, có thể tự lực giành lấy kiến thức, cảm thấy mình mỗingày một trưởng thành hơn và nuôi dưỡng được tính sẵn sàng, tính tích cực và ý chícủa học sinh để đạt được mục đích học tập và phát triển cá nhân các em;

- Phải phát huy đến tối đa hoạt động tư duy tích cực của học sinh, bằng việc tổchức những tình huống có vấn đề đòi hỏi phải dự đoán, nêu giả thuyết, tranh luậngiữa những ý kiến trái ngược Học sinh biết khai thác vốn kinh nghiệm sẵn có củamình dồn thành sức mạnh cho quá trình tự khám phá vấn đề;

- Tạo được sự tham gia đến cao nhất của học sinh trong hoạt động nhận thức vàrèn kỹ năng, sự năng động trong cải biến hành động học tập, sự chủ động và tự tin;phát triển đến cao nhất tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng suy ngẫm, óc phê phán, sự thể hiện chính kiến Khả năng kiểm soát được nội dung học tập, môi trường học tập;

- Phương thức chỉ đạo, định hướng của Nhà giáo đối với hoạt động học của họcsinh là: học sinh tự nhận thức, tự phát triển, tự thực hiện, tự kiểm tra-đánh giá, tự hoàn thiện trong môi trường, được đảm bảo quyền lựa chọn tối đa (quyết định, ứng

sử, hoạt động );

- Tạo được không khí lớp học mà giao tiếp thầy với trò, trò với trò gần gũi, cởi

mở và thân thiện, mọi học sinh đều hứng thú và thi đua học tập bằng việc: biết thừanhận, tôn trọng cá tính, hiểu, đồng cảm với nhu cầu, lợi ích, mục đích cá nhân củahọc sinh, tạo được độ tin cậy, tạo được sức hút, sức thuyết phục, kích thích đượchứng thú và động cơ bên trong của học sinh;

Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục trong vai trò của mình, biết khai thác, sử dụngmột cách hợp lý, sát thực tiễn nhà trường các quan điểm trên của giáo dục học, choxây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học trong cáchình thức tổ chức dạy học tích cực ở các môn học theo định hướng phát triển nănglực và phẩm chất của học sinh, sẽ góp phần không nhỏ vào nâng cao hiệu quả thựchiện mục tiêu dạy học và giáo dục đã đề ra

b.2 Theo quan điểm của phương pháp dạy học:

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩmchất học sinh trong giảng dạy các môn học Phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắcsau đây trong xây dựng các biện pháp tổ chức thực hiện:

Thứ nhất: Đặt việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển

năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy các môn học trong mối quan hệ chặtchẽ với các thành tố của quá trình dạy học như: phương pháp dạy học và mục tiêudạy học; phương pháp dạy học và nội dung dạy học; phương pháp dạy học và phươngtiện dạy học; phương pháp dạy học và đánh giá kết quả dạy học

* Trong mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và mục tiêu dạy Phải đặt việc

đổi mới phương pháp dạy học để thực hiện được yêu cầu của mục tiêu dạy học là:

- Chuẩn bị cho học sinh sớm thích ứng với đời sống xã hội, hòa nhập vào xã hội

và góp phần phát triển cộng đồng;

- Chú trọng hình thành năng lực nhận thức, năng lực hoạt động, năng lực tự học,năng lực công dân, kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đềcủa thực tiễn, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS;

- Tôn trọng lợi ích, nhu cầu, năng lực của học sinh

* Trong mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và nội dung dạy học Phải đặt

việc đổi mới phương pháp dạy học để thực hiện được yêu cầu của nội dung dạy học:

- Không chỉ quan tâm đến kiến thức lý thuyết Chú trọng rèn kỹ năng thực hànhvận dụng kiến thức, năng lực phát hiện và giải quyết các vấn đề của thực tiễn;

- Gắn vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của học sinh với tình huống thực

tế, bối cảnh và môi trường địa phương, những vấn đề học sinh quan tâm;

* Trong mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và phương tiện dạy học Phải

đặt việc đổi mới phương pháp dạy học với việc khai thác, sử dụng phương tiện dạyhọc theo các yêu cầu sau:

- Phương tiện dạy học phải được sử dụng như là nguồn thông tin dẫn học sinhđến kiến thức mới trong thực hiện nhiệm vụ nhận thức;

- Quan tâm vận dụng các phương tiện dạy học hiện đại để học sinh hoàn thànhnhiệm vụ học tập theo tiến độ phù hợp với năng lực

* Trong mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và đánh gái kết quả học tập.

Phải đặt yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học để thực hiện được yêu cầu sau củaviệc đánh gía kết quả học tập:

- Đánh giá theo mục tiêu bài học, đánh giá kết quả học tập theo chuẩn kiến thức,

kỹ năng và năng lực của người học;

- Không chỉ đánh giá sau khi học một nội dung, mà thường đánh giá ngay trongquá trình học Học sinh tự giác chịu trách nhiệm về kết quả học tập của mình, đượctham dự tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau;

- Giáo viên đánh giá thường xuyên nhằm điều chỉnh quá trình dạy học Giáoviên hướng dẫn cho học sinh tự phát triển năng lực tự đánh giá để học sinh tự điều

chỉnh cách học, khuyến khích cách học thông minh sáng tạo, biết giải quyết nhữngvấn đề nảy sinh trong các tình huống thực tế

Thứ hai: Các phương pháp dạy học tích cực được khai thác, sử dụng như: vấn

đáp tìm tòi, điều tra, đặt và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác trong các hình thức

tổ chức dạy học phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

- Phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, độc lập và sáng tạo của họcsinh trong quá trình nhận thức tri thức mới và vận dụng tri thức vào giải quyết cácvấn để của thực tiễn mà tri thức phản ánh, để hình thành và phát triển năng lực tựhọc, trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo về tư duy cho học sinh;

- Thực hiện được quan điểm dạy học phân hóa theo trình độ năng lực, thiênhướng và nhịp độ học tập của học sinh, tạo thuận lợi cho sự bộc lộ và phát triển tiềmnăng của mỗi học sinh, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập;

Thứ ba: Việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học chung và phương

pháp dạy học đặc thù của mỗi môn học phải linh hoạt, hợp lý để thực hiện đảm bảođược nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên” Trong đó vai trò và hoạt động của người dạy và người họcđược thể hiện như sau:

Vai trò của người dạy và người học trong dạy và học tích cực

Người dạy Người học

Định hướng/Hướng dẫn Nghiên cứu, tìm tòi

Tổ chức Thực hiện

Trong tài, cố vấn, kết luận, kiểm tra Tự kiểm tra, tự điều chỉnh

- Dưới sự thiết kế, tổ chức, định hướng của giáo viên, học sinh được tham giavào quá trình học tập từ khâu phát hiện vấn đề, tìm giải pháp cho vấn đề đặt ra, thựchiện các giải pháp và rút ra kết luận Qua đó giúp học sinh lĩnh hội nội dung học tập,đồng thời phát triển năng lực sáng tạo;

- Hoạt động học của học sinh phải được thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa hoạtđộng cá nhân và hoạt động hợp tác, trong mối quan hệ tương tác giữa thầy với trò,giữa trò với trò trong môi trường học tập thân thiện, an toàn;

- Học sinh là chủ thể hoạt động nhận thức và vân dụng, giáo viên đóng vai tròngười tổ chức hướng dẫn, đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu, rộng, có kỹ năng

sư phạm tốt, đặc biệt phải có tình cảm nghề nghiệp thì việc đổi mới mới có hiệu quả;

Thứ tư: Việc sử dụng phương pháp dạy học phải gắn chặt với các hình thức tổ

chức dạy học Tùy theo môi trường, nội dung, đối tượng, điều kiện dạy học cụ thể mà

có những hình thức tổ chức dạy học thích hợp như: dạy học cá nhân, dạy học nhóm,dạy học hợp tác, dạy học trong lớp, dạy học ngoài lớp Đặc biệt phải có sự chuẩn bịtốt về phương pháp dạy học cho giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh;

Thứ năm: Tăng cường sử dụng các kỹ thật dạy học tich cực như: kỹ thuật “động

não”, kỹ thuật “tia chớp”, kỹ thuật “khăn phủ bàn”, kỹ thuật “các mảnh ghép”, kỹthuật “ bản đồ tư duy” trong thực hiện và điều khiển quá trình dạy học để phát huytính tích cực, sáng tạo của học sinh trong các tình huống/hoạt động nhận thức, nhằmthực hiện giải quyết một nhiệm vụ/nội dung cụ thể

Nhà giáo, Nhà quản lý giáo dục trong vai trò của mình, biết khai thác, sử dụngmột cách hợp lý, sát thực tiễn nhà trường các quan điểm trên của phương pháp luậndạy học, cho xây dựng các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh trong giảng dạy cácmôn học, sẽ góp phần quan trọng vào nâng cao hiệu quả thực hiện mục tiêu dạy học

và giáo dục đã đề ra

2.2 Cơ sở thực tiễn:

Để thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học.Trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị này, cầngiải quyết tốt những vấn đề sau:

Thứ nhất: nhà quản lý giáo dục phải cụ thể hóa trong kế hoạch chỉ đạo: mục

tiêu, nội dung, biện pháp thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngphát triển năng lực, phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học Định kỳ có

sự dà soát hiệu quả thực hiện và có sự điều chỉnh, bổ sung cho các biện pháp tổ chứcthực hiện một cách kịp thời để không ngừng nâng cao việc thực hiện mục tiêu đề ra;

Thứ hai: phải tiến hành đồng bộ việc thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp

dạy học theo định hướng trên, với việc đổi mới theo hướng tích cực các hoạt độnggiáo dục khác trong nhà trường theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất củahọc sinh như: hoạt động kiểm tra-đánh giá; hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp;hoạt động thi đua tự học ngoài giờ của học sinh; hoạt động giáo dục trải nghiệm; hoạtđộng rèn kỹ năng sống; hoạt động nghiên cứu khoa học; hoạt động phục vụ các mụctiêu kinh tế, chính trị, xã hội của địa phương Để không chỉ đáp ứng tốt yêu cầu đổimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, mà còn hỗ trợ một cách tích cực cho việcnâng cao hiệu quả thực hiện mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngphát triển năng lực, phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học;

Thứ ba: phải đặt trọng tâm thực hiện mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học

theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy cácmôn học vào phát triển các năng lực và phẩm chất sau đây ở học sinh:

* Về năng lực: tập trung cao vào phát triển ở các em những năng lực sau:

- Năng lực nhận thức: chú trọng phát triển ở các em năng lực tự tìm tòi, khámphá, phát hiện và sử lý thông tin để tự hình thành hiểu biết; năng lực nhận thức đượccon đường nhận thức thế giới khách quan để hình thành ở các em phương pháp tựhọc, giúp các em học tập suốt đời;

- Năng lực hành động: chú trọng phát triển ở các em năng lực vận dụng vốn trithức, kỹ năng, kinh nghiệm được học vào thực hành, vào nghiên cứu khoa học, vàogiải quyết những vấn đề của thực tiễn đòi hỏi; năng lực tự đánh giá được minh vàđánh giá được bạn; năng lực kiểm soát được môi trường học tập và giáo dục.

* Về phẩn chất: tập trung cao vào phát triển ở các em những phẩm chất cơ bảnsau thông qua mỗi nội dung tri thức được học và cả quá trình học tập: thái độ về bổnphận và trách nhiệm của công dân; lý tưởng sống “suốt đời phụng sự Tổ quốc, phụng

sự nhân dân”, chân lý sống “Mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người”, khátvọng sống vươn lên và cống hiến; những nét nhân cách như (tính kiên trì, đức tínhtrung thực, tình yêu thương, tính hợp tác và cộng đồng trách nhiệm );

Thứ tư: phải tích cực sáng tạo được nhiều hình thức tổ chức dạy học tích cực và

sử dụng hợp lý, có hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực trong từng hình thức

tổ chức dạy học tích cực để không ngừng thúc đẩy sự phát triển toàn diện năng lực vàphẩm chất của học sinh;

Thứ năm: coi trọng việc bồi dưỡng phương pháp luận và kỹ năng việc thực hiện

mục tiêu phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất củahọc sinh trong giảng dạy các môn học cho đội ngũ Nhà giáo, thông qua tổ chức cáchội thảo, hội thi cấp trường, cấp tổ nhóm chuyên môn và phát động thành phong tràothi đua tự học thông qua đồng nghiệp, thông qua các phương tiện thông tin và truyềnthông về vấn đề trên;

2.3 Những biện pháp tiến hành và thời gian thực hiện đề tài:

* Những biện pháp tiến hành thực hiện đề tài được xây dựng và tổ chức thực

hiện trên những cơ sở sau đây:

Thứ nhất: vận dụng những chỉ đạo định hướng của Đảng và Nhà nước, Chương

trình hành động, các Chỉ thị, hướng dẫn tổ chức thực hiện của ngành giáo dục và đàotạo, cho thực hiện mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học, sát thực tiễn giáodục nhà trường;

Thứ hai: sử dụng phương pháp luận về nhận thức của Triết học duy vật biện

chứng; sử dụng phương pháp luận của Giáo dục học, Tâm lý học sư phạm và lứa tuổi,Phương pháp dạy học đại cương và phương pháp dạy học các môn học; sử dụng địnhhướng của Bộ GD&ĐT tại tài liệu: Một số vấn đề đổi mới Phương pháp dạy học vàkiểm tra, đánh giá các môn học ở bậc trung học cơ sở; Chuyên đề: Nâng cao hiệu quảquản lý đổi mới hoạt động dạy học và giáo dục ở trường trung học (Theo quan điểm,mục tiêu của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8-Khóa XI) của Vụ trung học phổthông-Bộ GD&ĐT; sử dụng phương pháp thực nghiệm, phân tích, thống kê, so sánhnhằm làm sáng tỏ nội dung và phạm vi nghiên cứu của đề tài;

Thứ ba: mọi biện pháp cho thực hiện đề tài đều gắn với thực tiễn giáo dục nhà

trường, định kỳ sau mỗi học kỳ và từng năm học có sự rà soát, đối chiếu với mục tiêu

đề ra và có sự điều chỉnh biện pháp thực hiện để không ngừng nâng cao hiệu quả thựchiện theo mục tiêu đề tài hướng tới.

- Thời gian thực hiện đề tài từ năm học 2014-2015 đến năm học 2015-2016 ở Trường trung học cơ sở Đa Lộc, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên

PHẦN IINỘI DUNG

1 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

Làm sáng tỏ một số vấn đề của thực tiễn dạy học và giáo dục tại nhà trườngtrong việc thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng pháttriển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học, theo tinh thầnNghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Nghị quyết hội nghị

Trung ương 8 (Khóa XI) của Ban chấp hành Trung ương Đảng “Về đổi mới căn bản

và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ”.

Tìm ra những mặt tích cực để phát huy, mặt hạn chế và nguyên nhân để khắc phục;

Từ đó đề xuất những biện pháp trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm

vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chấtcủa học sinh trong giảng dạy các môn học tại nhà trường Nhằm đáp ứng yêu cầu đổimới căn bản và toàn diện sự nghiệp giáo dục và đào tạo theo sự chỉ đạo của Đảng,Nhà nước và ngành giáo dục

2 Những biện pháp quản lý giáo dục tích cực từ năm học 2014-2015 đến

2015-2016 cho thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học 2.1 Những biện pháp lãnh đạo, tổ chức, chỉ đạo thực hiện:

Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng pháttriển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học Một nhiệm vụtrọng tâm của việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ phổ thông, theo tinhthần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Nghị quyết hội nghịTrung ương 8 (Khóa XI) của Ban chấp hành Trung ương Đảng Từ năm học 2014-

2015 đến năm học 2015-2016, tập thể lãnh đạo cùng đội ngũ Nhà giáo nhà trường đãhội thảo, thống nhất về quan điểm và triển khai thực nghiệm bằng bốn biện pháp choviệc thực hiện nhiệm vụ trọng tâm nói trên do đồng chí Hiệu trưởng đề xuất:

Thứ nhất: Xây dựng các định hướng cho việc lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực thích hợp trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh:

Việc lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực thích hợp trong dạyhọc và giáo dục, là yếu tố quyết định đến hiệu quả nâng cao chất lượng thực hiện mụctiêu dạy học và giáo dục đặt ra Chính vì vậy, để giúp cho đội ngũ Nhà giáo có được

phương pháp luận trong việc lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cựcthích hợp trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩmchất của học sinh Trong lãnh đạo, tổ chức, chỉ đạo thực hiện, nhà trường đã cónhững định hướng sau:

- Căn cứ vào mục tiêu hướng tới (trọng tâm) của nội dung dạy học để có sự lựachọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực thích hợp cho quá trình dạy học

Vì mỗi nội dung dạy học của kiểu dạy học hướng tới sự phát triển năng lực và phẩmchất của học sinh, đều có mục tiêu hướng tới sự phát triển toàn diện các năng lực vàphẩm chất của học sinh Song mỗi nội dung dạy học cũng sẽ thực hiện được mục tiêuphát triển cao một số năng lực và phẩm chất nhất định ở học sinh (đây gọi là mục tiêutrọng tâm) Do vậy phải có sự lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cựckhác nhau cho mỗi nội dung dạy học có mục tiêu hướng tới (trọng tâm) khác nhau;

- Căn cứ vào đặc trưng loại hình tri thức của nội dung dạy học để có sự lựa chọn

và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực thích hợp cho quá trình dạy học Vìthực tiễn dạy học cho thấy: có những nội dung dạy học là loại hình tri thức được phảnánh trên các đối tượng rất gần với học sinh và các em được nhìn thấy, tiếp xúc với nóhàng ngày; nhưng cũng có những nội dung dạy học là loại hình tri thức được phảnánh trên các đối tượng xa và mang tính trừu tượng với học sinh Do vậy phải có sựlựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực khác nhau trong giảng dạytừng loại hình tri thức;

- Căn cứ vào vốn tri thức đã có trước khi học về một nội dung tri thức mới nào

đó của học sinh để có sự lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực thíchhợp cho quá trình dạy học Vì trước khi học một nội dung tri thức mới nào đó, trongvốn tri thức của các em đều đã có những hiểu biết nhất định về nội dung tri thức mới

sẽ được học và vốn này ở mỗi nội dung tri thức mới sẽ được học không giống nhau

Mà việc khai thác vốn trí thức đã có của các em, trong các hoạt động nhận thức trithức mới là yếu tố rất quan trọng để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ nhận thứccủa học sinh Do vậy phải có sự lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực khác nhau trong giảng dạy mỗi nội dung tri thức mới;

- Căn cứ vào điều kiện về trang thiết bị dạy học hiện có và khả năng khai thác,

sử dụng những điều kiện bên ngoài nhà trường (môi trường tự nhiên, xã hội, cơ sởsản xuất, di tích lịch sử văn hóa ) phục vụ cho dạy học bộ môn để có sự lựa chọn vàtích hợp các phương pháp dạy học tích cực thích hợp cho quá trình dạy học;

Ví dụ: với nội dung dạy học có mục tiêu hướng tới (trọng tâm) là phát triểnnăng lực tổ chức, năng lực thực hành, năng lực vận dụng tri thức vào giải quyết vấn

đề của thực tiễn và tạo được khát vọng cống hiến, lòng đam mê nghiên cứu khoa học;

có loại hình tri thức được phản ánh trên các đối tượng gần gũi với học sinh (thôngqua quan sát, điều tra, sưu tầm, thí nghiệm là nhận ra được đối tượng); trong vốn trithức của học sinh về nội dung dạy học trên trước khi học, đã khá phong phú; điều

kiện về trang thiết bị dạy học phong phú và thuận lợi cho quá trình dạy học Trongdạy học nên lấy phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ làm chủ đạo, tích hợpvới sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi, vấn đáp gợi mở và một số phương phápdạy học truyền thống (được sử dụng theo hướng tích cực) như phương pháp trựcquan, phương pháp thực hành, phương pháp làm việc với sách giáo khoa

Bằng biện pháp trên đã giúp cho đội ngũ Nhà giáo giảng dạy các môn học củatrường, trước khi giảng dạy một nội dung tri thức nào đó, phải có sự nghiên cứu kỹlưỡng bốn vấn đề trên để có sự lựa chọn và tích hợp các phương pháp dạy học tíchcực thích hợp nhất trong thiết kế, tổ chức, định hướng thực hiện nhiệm vụ nhận thức

cho học sinh của kiểu dạy học hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

Thứ hai: Xây dựng các nguyên tắc sử dụng phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực trong thiết kế, tổ chức, định hướng thực hiện nhiệm vụ nhận thức cho học sinh trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh:

1.1 Trong thiết kế hoạt động nhận thức cho học sinh:

Việc sử dụng phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực trong thiết kếhoạt động thực hiện nhiệm vụ nhận thức cho học sinh trong dạy học ở bất kỳ mônhọc nào, hình thức tổ chức dạy học nào, cũng cần thực hiện theo các yêu cầu sau:

- Thiết kế để tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập cho học sinh, từ đó giúp họcsinh tự khám phá những điều chưa biết, chứ không phải thụ động tiếp thu những trithức được sắp đặt sẵn Mỗi hoạt động nhận thức phải được xây dựng trên nguyên tắc:giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo, học sinh tiến hành các hoạt động học tập như:nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vàcác tình huống học tập hoặc thực tiễn tự nhiên, xã hội Qua đó học sinh không chỉ

tự chiếm lĩnh được kiến thức và kỹ năng mới, mà còn làm chủ được cách xây dựngkiến thức, từ đó tính tự chủ và sáng tạo có cơ hội được bộc lộ, rèn luyện và phát triển;

- Trong từng hoạt động nhận thức ở mỗi nội dung dạy học, cần chú trọng rènluyện cho học sinh những tri thức của phương pháp tự học (là những quy tắc, quytrình, phương thức hành động) để các em biết cách đọc sách giáo khoa, tài liệu họctập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và pháthiện kiến thức mới Rèn cho học sinh các thao tác tư duy như: phân tích, tổng hợp,đặc biệt hóa, khái quát hóa, tương tự, quy lạ về quen Dần hình thành và phát triểntiềm năng sáng tạo của các em;

- Trong từng hoạt động nhận thức, ở mỗi nội dung dạy học, cần tăng cường tạođược sự phối hợp học cá thể với học hợp tác theo phương châm “tạo điều kiện chohọc sinh nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” Mỗi em vừa cốgắng tự lực một cách độc lập, vừa hợp tác chặt chẽ với nhau trong quá trình tiếp cận,phát hiện và tìm tòi kiến thức mới Lớp học trở thành môi trường giao tiếp thầy vớitrò và trò với trò để các em có thể vận dụng tốt sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng

cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung được đặt ra Qua đógiúp các em phát huy đến tối đa khả năng của cá nhân, không chỉ học được qua thầy

mà còn học được qua bạn Sự chia sẻ kinh nghiệm sẽ kích thích tính tích cực, chủđộng của mỗi cá nhân, đồng thời hình thành và phát triển ở các em năng lực tổ chức,điều khiển, lãnh đạo, kỹ năng hợp tác, giao tiếp, trình bầy, giải quyết vấn đề và tạođược môi trường học tập thân thiện, cơ hội bình đẳng trong học tập;

- Trong từng hoạt động nhận thức, ở mỗi nội dung dạy học, cần thực hiện tốtnguyên tắc tích hợp giáo dục thông qua học tri thức, vận dụng tri thức và rèn kỹ năng

để hình thành ở học sinh những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam thời kỳđất nước công nghiệp hóa-hiện đại hóa với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và hội nhập quốc tế

1.2 Trong tổ chức, định hướng hoạt động nhận thức cho học sinh:

Việc sử dụng phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực trong tổ chức,

định hướng thực hiện nhiệm vụ nhận thức cho học sinh trong dạy học ở bất kỳ môn

học nào, hình thức tổ chức dạy học nào, cũng cần thực hiện theo các yêu cầu sau:

- Chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh, nhu cầu và lợi ích xã hội.Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được chủ động lựa chọn vấn đề mìnhquan tâm ham thích, tự lực tiến hành nghiên cứu giải quyết vấn đề và trình bầy kếtquả Việc nghiên cứu có thể tiến hành theo cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ với các chủ

đề có nội dung tìm hiểu, nghiên cứu, có thể do học sinh đề xuất, hoặc lựa chọn trong

số các chủ đề có nội dung gắn với nhu cầu, lợi ích của học sinh cũng như của thựctiễn, xã hội (do giáo viên giới thiệu, định hướng) Với sự chú trọng này sẽ phát huyđược cao độ tính tích cực, tự lực, rèn luyện được cho học sinh cách làm việc độc lập,phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng tổ chức công việc, trình bày kết quả;

- Coi trọng việc hướng dẫn tìm tòi Vì mỗi một nhiệm vụ học tập, thách thức sẽđặt ra nhu cầu cần hỗ trợ đối với học sinh Giáo viên phải quan sát để có sự hỗ trợ kịpthời, sự hỗ trợ là sự can thiệp tích cực Ví dụ: yêu cầu học sinh thực hiện nhiệm vụ,nhìn lại nội dung đã học, hoặc đưa ra các câu hỏi có tính chất gợi ý hay giải thích rõhơn Bằng việc hướng dẫn tìm tòi tích cực của giáo viên, sẽ giúp cho học sinh pháttriển kỹ năng giải quyết vấn đề và học được phương pháp học thông qua hoạt động;

- Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinhbằng nhiều hình thức thích hợp, theo mục tiêu từng hoạt động nhận thức và mục tiêubài học, trong suốt tiến trình dạy học, thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập, trình diễnkết quả Với giải pháp này, không chỉ phát triển ở các em năng lực tự đánh giá vàđánh giá bạn, mà qua đó còn phát triển ở các em năng lực tự điều chỉnh phương pháphọc cho cá nhân;

- Tạo được yếu tố thi đua trong từng hoạt động nhận thức ở mỗi nội dung dạyhọc bằng giải pháp: những cá nhân hay nhóm học sinh có cách hoàn thành nhiệm vụnhận thức xuất sắc nhất, giáo viên cho điểm thi đua (những điểm thi đua đạt từ 8,0

điểm trở lên) có thể cho vào điểm kiểm tra miệng của học sinh hoặc để xét thi đuacho học sinh cuối học kỳ và năm học Với giải pháp này sẽ kích thích được hứng thúliên tục, sự tích cực và sáng tạo trong học tập của học sinh.

Bằng biện pháp nêu trên đã giúp cho đội ngũ Nhà giáo giảng dạy các môn họccủa trường có sự khai thác, sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả phương pháp dạyhọc chung và phương pháp dạy học bộ môn trong thiết kế, tổ chức, định hướng thựchiện nhiệm vụ nhận thức của học sinh trong giảng dạy các môn học ở các hình thức

tổ chức dạy học, theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh, củakiểu dạy học hướng tới sự phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

Thứ ba: Tạo sự gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với

tổ chức các hình thức dạy học tích cực ngoài giờ khác trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

Để khắc phục những hạn chế của kiểu dạy học hướng tới nội dung, kiểu dạy họcchỉ coi trọng giảng dạy các kiến thức hàn lâm và chương trình ở một số môn họcchưa thực sự coi trọng tới rèn năng lực thực hành và nghiên cứu khoa học, năng lực

tự học trong thực tiễn, năng lực vận dụng tri thức và kinh nghiệm vào giải quyết vấn

đề của thực tiễn cho học sinh Nhà trường có đặt ra yêu cầu trong dạy học các mônhọc việc gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với các hình thức tổchức dạy học tích cực ngoài giờ khác, trong giảng dạy các môn học theo định hướngphát triển năng lực và phẩm chất của học sinh bằng các giải pháp sau:

3.1 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tăng cường tổ chức cho học sinh thực hiện các thực hành ngoài giờ:

Sau mỗi nội dung giảng dạy ở các môn học, giáo viên giao những thực hành cho

cá nhân hay nhóm học sinh tự thực hiện ở nhà hay ở phòng học bộ môn của trườngbán sát chương trình giảng dạy chính khóa như: vận dụng tri thức, kỹ năng và kinhnghiệm được học vào giải quyết những vấn đề có tính thời sự trong thực tiễn tựnhiên, xã hội mà tri thức phản ánh; vào thực hiện các vấn đề phục vụ những mục tiêukinh tế, chính trị, xã hội của địa phương Định kỳ cá nhân hay nhóm học sinh báocáo kết quả thực hiện trước tập thể lớp, cả lớp cùng thảo luận kết quả, giáo viên làmtrọng tài và kết quả điểm đạt được của từng cá nhân hay nhóm học sinh được ghinhận và đánh giá trong thi đua của tháng, học kỳ và năm học

3.2 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tổ chức cho

học sinh nghiên cứu khoa hoc:

Sau mỗi nội dung giảng dạy, giáo viên định hướng cho học sinh hay nhóm học

sinh việc sử dụng tri thức được học của bộ môn và các môn khoa học khác để nghiêncứu một vấn đề ứng dụng thiết thực phục vụ cho sản xuất và đời sống, (học sinh nộpsản phẩm khoa học và báo cáo qui trình làm ra sản phẩm khoa học đó; hoặc báo cáokhoa học là ý tưởng có tính khả thi cho giáo viên thẩm định, đánh giá) Đánh giá caonhững nội dung nghiên cứu cho sản phẩm sáng tạo, không nằm trong định hướng của

giáo viên Việc nghiên cứu khoa hoc của học sinh, được nhà trường hỗ trợ toàn bộkinh phí mua sắm vật liệu khi giáo viên hướng dẫn và chính các em có báo cáo kếhoạch nghiên cứu của các em với Ban giám hiệu nhà trường Nhà trường tổ chức 02cuộc thi cấp trường về vấn đề này vào các đợt (20-11) và (26-03) trong năm học đểchọn những sản phẩm xuất sắc dự thi ở các cấp Sau năm học tổ chức khen thưởngcho giáo viên có học sinh đạt giải và học sinh có sản phẩm đạt giải trong tham gia thi

ở các cấp về vấn đề nêu trên để động viên khích lệ

3.3 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tổ chức các

câu lạc bộ học tập ngoài giờ các môn học:

Mỗi môn học đều tổ chức một câu lạc bộ học tập ngoài giờ gồm 100% giáo viêngiảng dạy và học sinh tham gia với phương thức: đầu tuần giáo viên thông báo trênbảng tin câu lạc bộ một vấn đề đòi hỏi sử dụng tri thức bộ môn và liên môn đã đượchọc để giải quyết Cá nhân hay nhóm học sinh của mỗi lớp trong toàn trường tự giảiquyết vấn đề giáo viên đưa ra Trong tuần, lớp tổ chức thảo luận vào thời gian thíchhợp (do lãnh đạo lớp trù trì và bố trí), chọn ra những cách giả quyết vấn đề được lớpcho là tốt nhất, gửi giáo viên đưa ra vấn đề chấm điểm Giáo viên chọn ra cách giảiquyết vấn đề hay nhất đăng trên bảng tin cho toàn trường đối chứng và học tập(những cách giải quyết vấn đề được chấm đạt từ 8,0 điểm trở lên, được tính vào điểmthi đua của cá nhân và lớp học sinh hàng tuần);

3.4 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tổ chức cho

học sinh tham gia các sân chơi trên mạng Intrnet và cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống của thực tiễn dành cho học sinh trung học:

- Với các bộ môn Toán học, Tiếng Anh, giáo viên tổ chức cho 100% học sinhphụ trách giảng dạy tham gia thi trên mạng Internet; giáo viên dạy môn Giáo dụccông dân tổ chức cho 100% học sinh tham gia thi Giao thông thông minh trên mạngInternet Đây là giải pháp tốt để học sinh tự đánh giá được năng lực của chính mình,rèn năng lực tự học và góp phần tích cực vào việc hình thành những phẩm chất vềtính kiên trì, khả năng sáng tạo ;

- Với cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống của thựctiễn dành cho học sinh trung học Nhà trường giao nhiệm vụ cho mỗi Nhà giáo giảngdạy các môn học căn cứ vào những tình huống của thực tiễn tự nhiên, đời sống, sảnxuất của địa phương và vốn tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm đã có của học sinh.Định hướng cho các em những chủ đề và phương pháp vận dụng kiến thức liên mônvào giải quyết chủ đề đặt ra, cá nhân hay nhóm học sinh đăng ký chủ đề nghiên cứuvới giáo viên và tổ chức thực hiện chủ đề Trong năm học nhà trường tổ chức 02 đợtthi cấp trường vào các dịp (20-11) và (26-03) cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn

để giải quyết tình huống của thực tiễn dành cho học sinh trung học để chọn nhữngsản phẩm tốt nhất tham dự thi ở các cấp;

* Nhà trường tổ chức khen thưởng sau năm học cho giáo viên có học sinh đạtgiải và học sinh đạt giải hay có sản phẩm đạt giải trong tham gia thi ở các cấp về cácvấn đề nêu trên để động viên khích lệ.

3.5 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tổ chức các

hoạt động học tập trải nghiệm:

Mỗi môn học, mỗi khối lớp một học kỳ, giáo viên giảng dạy tổ chức cho họcsinh tham gia ít nhất 01 hoạt động trải nghiệm trong thực tiễn với các yêu cầu sau:

- Với trải nghiệm tham quan, tìm hiểu, giáo viên đặt yêu cầu quan sát, thu thập,nhận xét, đánh giá, sau hoạt động trải nghiệm, mỗi học sinh hay nhóm học sinh viếtbáo cáo theo yêu cầu, nộp sản phẩm thu thập để giáo viên đánh giá chấm điểm;

- Với trải nghiệm sử dụng tri thức bộ môn tham gia phục vụ mục tiêu kinh tế,chính trị, xã hội địa phương Ban lãnh đạo lớp cùng giáo viên đánh giá chấm điểm;

- Với những trải nghiệm để thực hiện kế hoạch giáo dục như: Bảo vệ môi trường

và đa dạng Sinh học, ứng phó với biến đổi khí hậu, sử dụng tài nguyên thiên nhiên vànăng lượng tiết kiệm, giáo dục địa phương Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện

kế hoạch hoạt động học tập trải nghiệm, giáo viên phụ trách cùng Ban lãnh đạo lớpchủ trì Sau hoạt động học tập trải nghiệm, mỗi học sinh hay nhóm học sinh viết báocáo theo yêu cầu của kế hoạch và gửi Ban lãnh đạo lớp để Ban lãnh đạo lớp cùnggiáo viên phụ trách đánh giá chấm điểm Điểm chấm về vấn đề này được gắn vớiđáng giá thi đua của cá nhân và lớp học sinh sau mỗi học kỳ và năm học

3.6 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với tổ chức hoạt

động ngoại khóa theo chuyên đề cho học sinh:

Mỗi năm học, ngay từ đầu năm, mỗi giáo viên hay nhóm giáo viên giảng dạy bộmôn ở một khối lớp, căn cứ vào mục tiêu, tầm quan trọng và tính thời sự của nộidung dạy học, yêu cầu cần phải có sự mở rộng, nâng cao nhận thức, bồi dưỡngchuyên sâu về một số kỹ năng để góp phần phát triển nâng cao một số năng lực vàphẩm chất cho học sinh Xây dựng và thực hiện ít nhất 02 chuyên đề ngoại khóa chohọc sinh (mỗi chuyên đề được thực hiện từ 02 giờ đến 03 giờ); việc tổ chức ngoạikhóa có thể thông qua thuyết trình; thông qua xem băng hình kết hợp với thuyếtminh; thông qua tổ chức tại các cơ sở sản xuất, di tích lịch sử, văn hóa hay trong môitrường tự nhiên ;

3.7 Gắn kết giữa hình thức tổ chức dạy học tích cực trên lớp với các hoạt động

giáo dục tích cực ngoài giờ khác:

Trong giảng dạy các môn học, giáo viên có thể căn cứ vào mục tiêu, nội dung vàphương thức tổ chức các hoạt động giáo dục tích cực ngoài giờ của chương trình, kếhoạch giáo dục nhà trường trong năm học, để khai thác môi trường giáo dục tích cựcnày cho tổ chức những hình thức dạy học tích cực mới, góp phần nâng cao chất lượngđổi mới phương pháp dạy học của mình Giáo viên giảng dạy các môn học hoàn toàn

có thể khai thác các dịp sinh hoạt tập thể cấp trường cho kỷ niệm các ngày lễ lớn,

ngày truyền thống trong năm học như: Ngày Nhà giáo Việt Nam (20-11), ngày thànhlập Quân đội nhân dân Việt Nam (22-12), ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh(26-03), ngày sinh nhật Bác (19-05) để gắn với tổ chức những hình thức dạy họctích cực mới cho bộ môn giảng dạy Ví dụ: môn Ngữ văn có thể tổ chức cho học sinhthi kể truyện về Bác Hồ, về những tấm gương làm theo lời Bác dạy, thi sáng tác thơ,viết truyện ngắn, viết thư cho Anh bộ đội Cụ Hồ nơi biên giới và hải đảo của Tổquốc; môn Lịch sử có thể tổ chức cho học sinh thi tìm hiểu về Bác Hồ, về Đảng, vềQuân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, về chủ quyền Biển-đảo và chủ quyền lãnhthổ thiêng liêng của Tổ quốc ; môn Âm nhạc có thể tổ chức cho học sinh thi hát theocác chủ đề ca ngợi Đảng, Bác Hồ, quê hương, đất nước và các làn điệu dân ca ; môn

Mỹ thuật có thể tổ chức cho học sinh tham gia các cuộc thi vẽ tranh cấp trường theochủ đề; các môn học giảng dạy trong nhà trường cùng cộng tác tổ chức sân chơiđường lên đỉnh Olimpia, dung chuông vàng cấp trường

Bằng biện pháp nêu trên đã góp phần giúp cho đội ngũ Nhà giáo nhà trường có

sự chuyển khá tích cực từ kiểu dạy học hướng tới nội dung, sang kiểu dạy học hướngtới sự sự phát triển năng lực và nhân cách của học sinh Giúp cho học sinh nhà trườngphát triển tốt năng lực thực hành (đây là năng lực cần cho một người lao động taynghề cao trong tương lai); năng lực nghiên cứu khoa học (đây là năng lực cần chomột nhà khoa học trong tương lai); năng lực tự học và sáng tạo; năng lực hợp táctrong học tập và cuộc sống; năng lực vận dụng tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm vàogiải quyết những vấn đề của thực tiễn đòi hỏi; năng lực tự đánh giá và tự điềuchỉnh Đồng thời góp phần tích cực vào việc hình thành những phẩm chất tốt đẹpcủa con người Việt Nam thời kỳ đất nước tiến hành công nghiệp hóa-hiện đại hóa vớinền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, mà mục tiêuđổi mới giáo dục đã đề ra đó là: ý thức về bổn phận và trách nhiệm của công dân; lýtưởng, khát vọng vươn lên và cống hiến; những nét nhân cách cao đẹp như (tính kiêntrì, đức tính trung thực, tình yêu thương, tính hợp tác và cộng đồng trách nhiệm )

Thứ tư: Tăng cường bồi dưỡng phương pháp luận và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

Phương pháp luận và kỹ năng của Nhà giáo, là yếu tố có tính quyết định tớihiệu quả thực hiện nhiệm vụ được giao của họ Chính vì vậy, để hỗ trợ cho đội ngũNhà giáo nhà trường thực hiện ngày một tốt hơn nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạyhọc trong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chấtcủa học sinh, nhà trường đã có những giải pháp tích cực sau:

a Trong bồi dưỡng phương pháp luận:

Nhà trường có những giải pháp sau để bồi dưỡng phương pháp luận về đổi mới

phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinhtrong giảng dạy các môn học cho đội ngũ Nhà giáo:

- Tập trung tuyên truyền, tổ chức học tập một cách nghiêm túc Nghị quyết số29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Nghị quyết hội nghị Trung ương 8(Khóa XI) của Ban chấp hành Trung ương Đảng; Nghị quyết của Chính phủ, chươngtrình hành động của ngành và của tỉnh thực hiện Nghị quyết trên của Đảng, để mỗiNhà giáo hiểu được mục tiêu, nội dung, những giải pháp và lộ trình thực hiện việc đổimới căn bản và toàn diện sự nghiệp giáo dục và đào tạo Trong đó có nhiệm vụ đổimới phương pháp dạy học và giáo dục theo định hướng phát triển năng lực và phẩmcủa học sinh Từ đó mỗi người tự xây dựng cho mình một kế hoạch thực hiện Nghịquyết của Đảng để làm tốt thiên chức dạy học và giáo dục của mình được giao phó;

- Ngay từ đầu mỗi năm học, tổ chức cho đội ngũ Nhà giáo nhà trường nghiêncứu học tập các chuyên đề của Bộ GD&ĐT về đổi mới phương pháp dạy học tronggiảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của họcsinh như: Chuyên đề “Dạy và học tích cực” Dự án Việt-Bỉ; Chuyên đề “Một số vấn

đề đổi mới phương pháp dạy học” của Dự án phát triển giáo dục trung học cơ sở II,

Bộ GD&ĐT; Chuyên đề “Nâng cao hiệu quả quản lý đổi mới hoạt động dạy học vàgiáo dục ở trường trung học” của Vụ trung học phổ thông, Bộ GD&ĐT; Chuyên đề

“Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực” của Cục Nhà giáo và CBQL cơ sở giáodục, Bộ GD&ĐT để giúp đội ngũ Nhà giáo nắm vững phương pháp luận cho việctriển khai áp dụng vào thực tiễn dạy học và giáo dục nhà trường;

- Tập trung tổ chức các hội thảo cấp trường, cấp tổ, nhóm chuyên môn về nộidung đổi mới phương pháp dạy học trong giảng dạy các môn học theo định hướngphát triển năng lực và phẩm chất của học sinh, để đội ngũ Nhà giáo có được phươngpháp luận trong tổ chức, thực hiện nhiệm vụ Năm học 2014-2015 hội thảo cấp

trường với chuyên đề 1: Nâng cao hiệu quả thực hiện mục tiêu đổi mới phương pháp

dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng

dạy các môn học; chuyên đề 2: Nâng cao hiệu quả việc khai thác, sử dụng thiết bị, đồ

dùng dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy các môn học Năm học 2015-2016 hội thảo cấp trường với chuyên đề 1: Nâng cao hiệu quả việc khai

thác và tích hợp các phương pháp dạy học tích cực cho các hình thức tổ chức dạy họctrong giảng dạy các môn học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của

học sinh chuyên đề 2: Nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp học của học sinh

theo hướng tăng cường rèn kỹ năng tự học và hợp tác trong tự học, bằng các phongtrào thi đua tự học trong giờ chính khóa, ngoài giờ lên lớp Sau hội thảo cấp trườngcác chuyên đề trên, các tổ chuyên môn tổ chức hội thảo áp dụng chuyên đề với từngmôn học và áp dụng thực nghiệm trong thực tiễn giảng dạy;

- Phát động phong trào thi đua: Mỗi năm học, mỗi Nhà giáo đăng ký nghiên cứumột đổi mới về phương pháp dạy học của kiểu dạy học hướng tới sự phát triển nănglực và phẩm chất của học sinh, cuối năm viết thành SKKN để áp dụng cho nhữngnăm học sau và phổ biến cho đồng nghiệp học tập và áp dụng

b Trong bồi dưỡng kỹ năng:

Nhà trường có những giải pháp sau trong bồi dưỡng kỹ năng giảng dạy và giáodục theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh cho đội ngũ Nhàgiáo nhà trường:

- Mỗi năm học tổ chức 04 đợt hội giảng gắn với thực hiện chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh;

tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, hội thi giáo viên sử dụng thiết bị, thínghiệm giỏi cấp trường, lấy chuyên đề trên làm tâm điểm đánh giá của các hội thi;

- Hàng tuần trong sinh hoạt nhóm chuyên môn Giành 1/2 thời gian cho việc thảoluận về đổi mới phương pháp dạy học cho từng nội dung dạy học của môn học theođịnh hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh và học tập những kinhnghiệm hay của đồng nghiệp về vấn đề nói trên;

- Trong sinh hoạt tổ chuyên môn định kỳ Giành 1/2 thời gian cho xây dựng vàthực hiện các chủ đề dạy học có nội dung tập trung tìm giải pháp thực hiện nhiệm vụđổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất củahọc sinh; học tập những kinh nghiệm hay sưu tầm được của đồng nghiệp; nghe nhữnggiáo viên dạy giỏi cấp huyện, cấp tỉnh của trường trao đổi về kinh nghiệm trong thựctiễn dạy học việc đổi mới phương pháp dạy học theo theo định hướng phát triển nănglực và phẩm chất của học sinh

Chính bằng biện pháp bồi dưỡng nói trên, đã giúp cho đội ngũ Nhà giáo nhàtrường có được phương pháp luận vững vàng, kỹ năng khá thuần thục trong thực hiệnnhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩmchất của học sinh trong giảng dạy các môn hoc

2.2 Một số giáo án của giáo viên soạn giảng tại nhà trường từ năm học 2014-2015 đến 2015-2016 trong thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong giảng dạy các môn học

Dưới đây là những giáo án được giáo viên nhà trường soạn giảng áp dụngnhững biện pháp trong lãnh đạo, tổ chức, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ đổi mới phươngpháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh tronggiảng dạy các môn học cho hiệu quả tích cực

1 BỘ MÔN NGỮ VĂN Bài

Tiết 40-Tiếng Việt Lớp 8 NÓI GIẢM, NÓI TRÁNH

Giáo án soạn giảng tham gia thi GVDG cấp trường

đạt giải Nhất năm học 2015-2016

Giáo viên soạn, giảng: HOÀNG THỊ THU HUYỀN

A Mục tiêu bài học:

1- Về kiến thức:

- Hiểu khái niệm nói giảm, nói tránh;

- Tác dụng của biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh

2- Về kĩ năng:

- Phân biệt nói giảm nói tránh với nói không đúng sự thật;

- Sử dụng nói giảm nói tránh đúng lúc, đúng chỗ để tạo lời nói trang nhã, lịch sự

3- Về thái độ:

Có ý thức vận dụng biện pháp nói giảm, nói tránh trong giao tiếp khi cần thiết.

B Thiết bị dạy học và học liệu:

a Giáo viên chuẩn bị:

Các phương tiện thiết bị dạy học: Máy tính xách tay, đèn chiếu, bảng biểu… Các Phiếu học tập giao cho các nhóm học sinh chuẩn bị ở nhà;

Các Phiếu học tập cho các hoạt động học tập của học sinh trong tiết học;

Giáo án Word, giáo án PowerPoint, SGK, SGV, tài liệu tham khảo;

Tìm hiểu bài qua SGK và các phiếu học tập được giao giờ trước;

Tìm hiểu trong thực tế đời sống hàng ngày ở địa phương các cách ứng sử khácnhau của con người trước cùng một sự việc, cùng một vấn đề

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1 Tổ chức lớp học:

Kiểm tra sĩ số lớp học

Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cho tiết học

Phân nhóm học tập

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu 1 Thế nào là nói quá và tác dụng của nói quá?

Câu 2 Tìm phép nói quá trong câu thơ sau, giải thích ý nghĩa của phép nói quá đó.

“Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm”

3 Bài mới:

* Giáo viên giới thiệu bài học: trong ca dao Việt Nam từ xa xưa có câu dạy rằng:

“Lời nói không mất tiền muaLiệu lời mà nói cho vừa lòng nhau”

Vậy có những phương thức nào trong cuộc sống hàng ngày giúp chúng ta khigiao tiếp, ứng xử nói năng giữa con người với con người thực hiện được lời dăn dạy

trên? Nghiên cứu bài học hôm nay sẽ giúp các em có được một phương pháp chocuộc sống của chính mình

Hoạt động 1: Tìm hiểu nói giảm, nói tránh và tác dụng của nói giảm, nói tránh.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung nhận thức

GV: chiếu câu hỏi, ví dụ lên đèn chiếu Yêu

cầu 01 học sinh đọc ví dụ 1-SGK

GV: vấn đáp cả lớp: căn cứ vào thông tin của

ví dụ tìn câu trả lời cho 02 câu hỏi sau:

Câu 1: Những từ in đậm trong các đoạn

trích có nghĩa là gì? Tại sao người viết,

người nói lại dùng cách diễn đạt đó?

Câu 2: Tìm những ví dụ khác có cách nói

tương tự về cái chết?

HS: thảo luận lớp, 02 học sinh trả lời câu hỏi,

sau mỗi trả lời, các học sinh khác cho chính

kiến của mình để cùng nhau đi đến nhận thức

đúng về đáp án câu hỏi

GV: vấn đáp cả lớp: căn cứ vào thông tin của

ví dụ tìn câu trả lời cho 02 câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Vì sao trong câu văn tác giả

dùng ''bầu sữa'' mà không dùng một từ ngữ

khác cùng nghĩa?

Câu hỏi 2: Hãy tìm cách nói tương tự?

HS: thảo luận lớp, 02 học sinh trả lời câu hỏi,

sau mỗi trả lời, các học sinh khác cho chính

kiến của mình để cùng nhau đi đến nhận thức

đúng về đáp án câu hỏi

GV: vấn đáp cả lớp: căn cứ vào thông tin của

ví dụ tìm câu trả lời cho câu hỏi sau:

Câu hỏi: So sánh hai cách nói dưới đây,

cách nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người

nghe?

(1) Con dạo này lười lắm: Thẳng thắn, có

vẻ không bằng lòng;

(2) Con dạo này không được chăm chỉ

lắm: nói tế nhị, nói giảm, có ý động viên đối

với người nghe

HS: thảo luận lớp, 01 học sinh trả lời câu hỏi,

I Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh.

1 Tìm hiểu ví dụ.

a Ví dụ 1-SGK:

* Các từ ngữ:

"Đi gặp Cụ Các Mác …đàn anhkhác"; "đi"; "chẳng còn"

- Đều có nghĩa là chết

- Tác dụng: tránh được việc gâycảm giác đau buồn, nặng nề về cái

chết Những cách nói tương tự về cái chết:

- ''Bác Dương thôi đã thôi rồi Nước mây man mác ngậm ''

- Bác đã lên đường theo tổ tiên

- Cụ đã quy tiên (khuất núi)

b Ví dụ 2:

* Tác giả dùng từ ''bầu sữa'' trong

câu này để tránh cảm giác thô tục,đảm bảo lịch sự

* Có thể dùng cách nói tương tự:

Nó là đứa trẻ khiếm thính

c Ví dụ 3:

(1) Thẳng thắn, thể hiện sựkhông bằng lòng, hơi năng lề vớingười tíêp nhận và người tíêp nhậntiếp thu với tâm thế năng lề;

(2) Nói giảm, nhẹ nhàng, tế nhị vớingười tiếp nhận và người tíêp nhận

sau trả lời, các học sinh khác cho chính kiến

của mình để cùng nhau đi đến nhận thức đúng

về đáp án câu hỏi

GV: vấn đáp cả lớp: thông qua nghiên cứu 03

ví dụ trên tìm câu trả lời cho câu hỏi:

Câu hỏi: Cho nhận xét của cá nhân em về

cách diễn đạt của các ví dụ trên?

HS: thảo luận lớp, 01 học sinh trả lời câu hỏi,

sau trả lời, các học sinh khác cho chính kiến

của mình để cùng nhau đi đến nhận thức đúng

về đáp án câu hỏi

GV: vấn đáp cả lớp: thông qua nghiên cứu 03

ví dụ trên tìm câu trả lời cho câu hỏi:

Câu hỏi: Thế nào là nói giảm, nói tránh?.

Tác dụng của nói giảm, nói tránh?

HS: Thảo luận lớp, 01 học sinh trả lời câu

hỏi, sau trả lời, các học sinh khác cho chính

kiến của mình để cùng nhau đi đến nhận thức

đúng về đáp án câu hỏi

GV: Bằng thảo luận nhóm hiểu biết của em

và những kiến thức đã học, hãy tự trả lời các

câu hỏi, Bằng thảo luận nhóm trong phiếu

học tập sau và sau đó tham gia thảo luận

nhóm :

Các cặp câu

Câu nói giảm, nói tránh

Biện pháp dùng từ

6 Bài thơ của anh

chưa được hay lắm.

2 Ghi nhớ SGK/Tr-108:

Nói giảm nói tránh là biện pháp

tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyểnchuyển tránh gây cảm giác quá đaubuồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục,thiếu lịch sự

Các cặp câu

Câu nói giảm, nói tránh

Biện pháp dùng từ

Dùng từ đồng nghĩa

3 Anh cần phải cố gắng hơn nữa

4 Anh còn kém lắm

Anh còn Kém lắm

Cách nói vòng

5 Bài thơ của Anh dở lắm.

6 Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

Bài thơ của anh chưa được hay lắm

Dùng cách nói phủ định, từ trái nghĩa

7 Anh ấy bị thương nặng thế thì không sống được lâu nữa đâu chị ạ.

Anh ấy thế thì không được

Dùng cách nói tỉnh lược

8 Anh ấy thế thì

không được lâu nữa

đâu chị

……… ………

HS: thảo luận lớp, cho 01 nhóm học sinh báo

cáo trả lời phiếu học tập, các nhóm khác tranh

luận thể hiện chính kiến của nhóm mình để

cùng nhau đi đến nhận thức đúng

GV: chốt đáp án đúng, nhận xét đánh giá kết

quả hoạt động của từng nhóm

GV: vấn đáp cả lớp 03 câu hỏi

Câu 1: Theo em có những biện pháp nào

để thể hiện cách nói giảm, nói tránh?

Câu 1: Những trường hợp nào trong cuộc

sống không nên sử dụng biện pháp nói giảm

nói tránh? (Cho ví dụ)

Câu 2: Bài học rút ra cho bản thân em về

việc sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh

trong giao tiếp?

HS: thảo luận lớp, 03 học sinh trả lời câu

hỏi, sau mỗi trả lời, các học sinh khác cho

chính kiến của mình để cùng nhau đi đến

nhận thức đúng về đáp án câu hỏi

8 Anh ấy thế Thì không được lâu nữa đâu chị

lâu nữa đâu chị

3 Lưu ý:

a Các cách thực hiện biện pháp nói giảm nói tránh.

- Dùng các từ ngữ đồng nghĩa

- Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa

Hoạt động 2: Luyện tập, vân dụng

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung nhận thức GV: cho 01 học sinh đọc bài tập 1-SGK/Tr-108.

Yêu cầu học sinh: Điền các từ ngữ nói giảm, nói

tránh đã cho vào chỗ trống?

HS: Thảo luận lớp: cho 01 học sinh trình bầy lời giải,

các học sinh khác tranh luận để đi đến chung đáp án

trả lời bài tập

GV: nhận xét kết quả hoạt động thảo luận

GV: yêu cầu các nhóm học sinh thảo luận trả lời bài

tập 2: Hãy phân tích cái hay của việc sử dụng phép nói

giảm, nói tránh trong đoạn trích sau :

“Hôm sau, lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy tôi, lão

bảo ngay: Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!” (Nam

Cao-Lão Hạc)

HS: Học sinh thảo luận nhóm: thống nhất quan điểm

trả lời và cử đại diện của nhóm tham gia tranh luận

II Luyện tập

Bài 1:

a- đi nghỉb- chia tay nhauc- khiếm thịd- có tuổie- đi bước nữa

Bài 2:

* Tác giả đã sử dụng phépnói giảm, nói tránh bằngviệc dùng từ đồng nghĩa (điđời) thay chỗ cho từ (bịgiết);

trong thảo luận lớp

Thảo luận lớp: cho 01 nhóm trình bầy lời giải,

các nhóm khác tranh luận đi đến chung quan điểm về

đáp án trả lời bài tập

GV: nhận xét đánh giá kết quả hoạt động thảo luận

* Tác dụng: không gâycảm giác ghê sợ cho ngườinghe; thể hiện được sự xót

xa, luyến tiếc và đượm chútmỉa mai

4 Củng cố, kiểm tra-đánh giá:

*4.1 Củng cố: GV: Yêu cầu HS bằng tri thức được học tự nghiên cứu và tham

gia thảo luận lớp để hoàn thiện sơ đồ tư duy (câm) để hệ thống nội dung bài học sau:

Lớp thảo luận: để đi đến nhận thức đúng theo đáp án của sơ đồ tư duy dưới đây:

*4.2 Kiểm tra, đánh giá:

GV: Phát cho mỗi học sinh 01 đề kiểm tra (in sẵn) dưới đây, yêu cầu các em tự

giải Để đánh giá năng lực nhận thức và vận dụng …, những phẩm chất được hìnhthành của từng học sinh sau tiết giảng (Thời gian làm bài 05 phút)

Câu 1(1,0 điểm): Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu chỉ câu là đáp án đúng

1.1 Câu nào trong các câu dưới đây có sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh

A Thôi để mẹ cầm cũng được; B Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu

C Bác trai đã khá rồi chứ; D Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt

1.2 Câu nào dưới đây dùng từ đồng nghĩa để nói giảm, nói tránh

A Ông cụ đã ra đi thanh thản; B Bạn Hà làm thơ chưa được hay

C Anh ấy chết trong đau khổ; C Ông cụ thế thì không còn được bao lâu nữa

Câu 2: Hãy chuyển các cách diễn đạt sau thành cách diễn đạt nói giảm, nói tránh

a Đây là ngôi trường của trẻ em tàn tật;

b Các chiến sỹ đã chết để bảo vệ quê hương;

c Kiến thức Toán của em còn kém lắm

d Bác sỹ pháp y đang mổ xác chết

đ Con hư lắm, làm bố và mẹ rất buồn

g Bạn Huy lười học lắm

HS: Thảo luận lớp Cho 02 học sinh trình bày lời giải cho các nội dung (1.1.;

1.2.) của câu 1; 01 học sinh trình bày lời giải câu 2; lớp thảo luận đáp án của các bạn

để đi đến nhận thức đúng theo đáp án mỗi câu hỏi như sau:

Câu 1(1,0 điểm): Đáp án: 1.1 ( D); 1.2 (A)

Câu 2(9,0 điểm): Chuyển các cách diễn đạt thành cách diễn đạt nói giảm, nói

tránh (Mỗi ý trả lời đúng cho 1,5 điểm)

a Đây là ngôi trường của trẻ em khuyết tật;

b Các chiến sỹ đã huy sinh để bảo vệ quê hương;

c Kiến thức Toán của em còn chưa tốt, em cần cố gắng hơn

d Bác sỹ pháp y đang mổ tử thi

đ Con chưa ngoan, làm bố và mẹ rất buồn

g Bạn Huy chưa chăm học lắm

GV: Yêu cầu mỗi học sinh tự chấm bài làm của mình theo đáp án đúng của

lớp vừa thảo luận và nộp bài làm cho giáo viên thẩm định lại kết quả chấm đểcông bố kết quả của từng học sinh trước lớp vào đầu tiết sau

5 Hướng dẫn về nhà:

* Học ôn bài theo câu hỏi và làm bài tập cuối bài SGK;

* Sưu tầm và viết theo yêu cầu sau (nộp bài cho cô giáo đầu (tiết 41)

- Sưu tầm một số câu thơ câu văn có sử dụng phép nói giảm, nói tránh

- Viết một đoạn văn 100 từ có sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh

* Vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh trong giao tiếp hàng ngày

* Ôn tập cho kiểm tra 45 phút (tiết 41)

MỘT SỐ HÌNH ẢNH SỬ DỤNG TRONG GIẢNG DẠY TIẾT HỌC

2 BỘ MÔN LICH SỬ Bài 15

Tiết 27: Lịch sử lớp 7 SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, VĂN HÓA

B Thiết bị dạy học và học liệu:

a Giáo viên chuẩn bị:

- Mỏy tớnh, mỏy chiếu; Lược đồ hành chớnh Việt Nam; Phiếu học tập cho cỏchoạt động nhận thức của học sinh;

- Một số tranh ảnh về: cảnh đắp đề; cảnh tấp lập của Thăng Long, cảnh buụnbỏn tấp lập ở Võn đồn; đờn thờ nhà Trần; nghề (gốm, đỳc đồng, làm giấy, nuụi tằm,dệt vải, làm nún );

- Cỏc Phiếu học tập cho cỏc hoạt động học tập của học sinh trong tiết học;

- Giỏo ỏn Word, giỏo ỏn PowerPoint;

- Mỗi học sinh 01 đề kiểm tra (in sẵn) để đỏnh giỏ năng lực nhận thức và vậndụng …, của từng học sinh ngay sau tiết giảng (Thời gian làm bài 05 phỳt);

- Tham khảo tài liệu Lịch sử, trờn cỏc phương tiện thụng tin và truyền thụng về

sự phỏt triển kinh tế, xó hội sau chiến tranh của triều đại nhà Trần

b Học sinh chuẩn bị:

- ễn lại sự phỏt triển kinh tế, xó hội thời nhà Lý để so sỏnh với thời nhà Trần;

- Tham khảo tài liệu Lịch sử, trờn cỏc phương tiện thụng tin và truyền thụng về

sự phỏt triển kinh tế, xó hội sau chiến tranh của triều đại nhà Trần

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1 Tổ chức lớp học:

- Kiểm tra sĩ số

- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cho tiết học

- Phân nhóm học tập

2 Kiểm tra bài cũ:

Cõu hỏi: Trỡnh bày khỏi quỏt tỡnh hỡnh kinh tế của nước ta thời kỳ nhà Lý Theo

em những ngành, nghề nào của thời nhà Lý vẫn cũn duy trỡ đến ngày nay?

3 Bài mới:

*GV: Giới thiệu bài học Trải qua 30 năm khỏng chiến chống quõn xõm lược

Mụng-Nguyờn ở thế kỷ XIII, đất nước đó bị tàn phỏ nặng nề Nhà Trần đó cú nhữngchớnh sỏch gỡ? để khụi phục và phỏt triển kinh tế đất nước, xó hội thời nhà Trần cú sựphõn húa ra sao? Bài học hụm nay sẽ giỳp cỏc em giải tỏa được điều băn khoăn ấy

*Hoạt động 1: Tỡm hiểu tỡnh hỡnh kinh tế sau chiến tranh

Hoạt động của giỏo viờn và HS Nội dung nhận thức

GV: yờu cầu cỏ nhõn học sinh:

- Nghiờn cứu thụng tin SGK

Thăng Long, cảnh buụn bỏn tấp

1 Tỡnh hỡnh kinh tế sau chiến tranh

Sau chiến tranh nhà Trần tập trung phỏt triển

KT và đó thu được những thành quả tớch cực

- Vua Trần lấy đất hoang hoặc đất của làng, xó

phong cho những người cú cụng lớn

lập ở Vân đồn (trên màn hình

máy chiếu) để tự trả lời các câu

hỏi của Phiếu học tập dưới đây

Sau đó tham gia thảo luận nhóm

thống nhất đáp án trả lời các câu

hỏi và các nhóm cùng nhau thảo

luận để đi đến chung nhận thức

đáp án cho các câu hỏi

Câu 1: Sau chiến tranh nhà Trần

đã có những chính sách gì để phát

triển nông nghiệp, Thủ công nghiệp;

Thương nghiệp? và đã thu được

những thành tựu gì?

Câu 2: So với nhà Lý, Nông

nghiệp, Thủ công nghiệp; Thương

nghiệp thời nhà trần có những điểm

Thảo luận lớp: (Tổ chức thảo

luận theo ngành kinh tế)

a Cho 01 nhóm báo cáo kết

quả trả lời về ngành nông nghiệp,

các nhóm khác cùng tranh luận để

đi đến chung nhận thức

GV: chốt đáp án đúng và đánh giá

kết quả hoạt động của mỗi nhóm

b Cho 01 nhóm báo cáo kết

quả trả lời về ngành Thủ công

nghiệp, các nhóm khác cùng tranh

luận để đi đến chung nhận thức

GV: chốt đáp án đúng và đánh giá

kết quả hoạt động của mỗi nhóm

c Cho 01 nhóm báo cáo kết

quả trả lời về ngành Thương

nghiệp, các nhóm khác cùng tranh

luận để đi đến chung nhận thức

- Nhà Trần cho nông dân cấy ruộng công củalàng, xã (ruộng làng, xã chiếm phần lớn và lànguồn thu chủ yếu của cả nước)

- Số địa chủ ngày càng đông

*1.1.2 Thành tựu: Do có những chính sách tiến

bộ nên nông nghiệp thời nhà Trần được phụchồi và nhanh chóng phát triển

*1.1.3 Điểm tiến bộ hơn so với thời nhà Lý:

Nông dân được cấy ruộng công của làng, xã(ruộng làng, xã chiếm phần lớn và là nguồn thuchủ yếu của cả nước)

*1.1.4 Những chính sách, nghề trong nông nghiệp vẫn được duy trì đến ngày nay: Chính

sách khai hoang, củng cố đề điều, làm thuỷ lợi;nghề trồng lúa nước

1.2 Thủ công nghiệp:

*1.1.1 Chính sách phát triển:

Khuyến khích Thủ công nghiệp Nhà nước

và trong nhân dân; hình thành các làng nghề.phường nghề đa dạng

*1.1.2 Thành tựu:

Nhiều nghề như: gốm, đúc đồng, làm giấy,

nuôi tằm, dệt vải, làm nón rất phát triển vềquy mô và kỹ thuật tinh sảo hơn

*1.1.3 Điểm tiến bộ hơn so với thời nhà Lý: Sản phẩm của các nghề (đặc biệt là gốm)

đẹp và tinh xảo hơn thời Lý do trình độ kỹ thuậtđược nâng cao

*1.1.4 Những chính sách, nghề trong Thủ công nghiệp vẫn được duy trì đến ngày nay:

Chính sách khuyến công Những nghề thủcông nghiệp như: gốm, đúc đồng, rèn sắt, làmgiấy, khắc bản in, đóng thuyền bè lớn để đi biển

và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, chế tạo súng lớn

1.3 Thương nghiệp:

*1.3.1 Chính sách phát triển:

Thúc đẩy phát triển cả Nội thương và ngoạithương Phát triển nhiều chợ và phục hồi nhiềutrung tâm buôn bán lớn

Thảo luận lớp: Cho 01 trả lời,

các học sinh khác cùng tranh luận

để đi đến chung nhận thức như

GV: chốt đáp án đúng như KL và

đánh giá kết quả hoạt động của

mỗi học sinh

*1.3.2 Thành tựu:

Ngành Thương nghiệp rất phát triển:

*1.3.3 Điểm tiến bộ hơn so với thời nhà Lý:

Nội thương và ngoại thương phát triểnmạnh hơn thời nhà Lý

*1.3.4 Những chính sách, nghề trong ngành thương nghiệp vẫn được duy trì đến ngày nay:

Chính sách khuyến khích phát triển nộithương và ngoại thương, phát triển chợ, trungtâm thương mại

* Kết luận: Mặc dù bị chiến tranh tàn phá

nhưng nền kinh tế dưới thời Trần vẫn phục hồi

và nhanh chóng phát triển.

Hoạt động 2: Tìm hiểu tình hình xã hội sau chiến tranh

Hoạt động của giáo viên và HS Nội dung nhận thức

GV: yêu cầu mỗi học sinh tự nghiên

cứu thông tin SGK-Tr70 trả lời câu

hỏi: Xã hội nhà Trần có những tầng

lớp nào? Vị trí chính trị và quyền lợi

kinh tế của mỗi tầng lớp, giai cấp

trong xã hội như thế nào? qua sơ đồ

sau:

Thảo luận lớp: Cho 01 trả lời, các

học sinh khác cùng tranh luận để đi

đến chung nhận thức

GV: chốt đáp án đúng và đánh giá kết

quả hoạt động của mỗi học sinh

GV: chiếu hình ảnh Tượng đài Trần

2 Tình hình xã hội sau chiến tranh

Sơ đồ các tầng lớp xã hội thời Trần

Tầng lớp thống trị

Tầng lớp bị trị

Vương hầu Quý tộc

Địa chủ

Nông dân Nông dân tá điền

Thợ thủ công Thương nhân

Làm nghề th ủ công và buôn bán -> ngày càng đông Bịlệ th u ộc, b ó c lột nặng nề , địa vị thấp kém nhất ->càng nhiều

-> Xã hội phân hoá mạnh mẽ và ngày càng sâu sắc.

Lịch sử dân tộc, bản thân em và mỗichúng ta luôn trân trọng và biết ơn công lao

to lớn của triều đại nhà Trần đối với dân tộc.Đồng thời luôn học hỏi và noi theo tấm

Hưng Đạo, Đền thờ các vua Trần

(Thành phố Nam Định) Sau vấn đáp

cả lớp: Theo em lịch sử dân tộc và

chính em phải có thái độ như thế nào

với triều đại nhà Trần? Hiện nay

Đảng và Nhà nước ta đã có những

việc làm gì để khẳng định công lao

của nhà Trần đối với lịch sử dân tộc?

Thảo luận lớp: Cho 01 trả lời, các

học sinh khác cùng tranh luận để đi

đến chung nhận thức

GV: chốt đáp án đúng và đánh giá kết

quả hoạt động của mỗi học sinh

gương quân dân thời đại nhà Trần;

Đảng và Nhà nước ta đã cho tu bổ các

di tích lịch sử, duy trì các lễ hội (như khaiấn) của triều đại nhà Trần, cấp bằng côngnhận Di tích lịch sử đặc biệt cấp quốc giacho Di tích đền thờ các vua nhà Trần đểkhẳng định công lao to lớn, lòng biết ơn đốivới triều đại nhà Trần

4 Củng cố, kiểm tra đánh giá:

4.1 Củng cố: GV Khái quát toàn bài: Như vậy sau nhiều năm kháng chiến

chống quân xâm lược Mông-Nguyên, nhà Trần đã chịu sự tàn phá nặng nề Nhưngvới những chính sách tiến bộ đã làm cho nền kinh tế nhà Trần đã khôi phục và pháttriển nhanh chóng, xã hội có sự phân hóa sâu sắc Yêu cầu học sinh bằng tri thứcđược học, cá nhân tự nghiên cứu chú giải cho sơ đồ hệ thống bài học (câm) dưới đây, sau tham gia thảo luận lớp hoàn thiện sơ đồ hệ thống bài học

*Lớp thảo luận: để đi đến thống nhất quan điểm hoàn thiện sơ đồ hệ thống bài học

Kinh tế thời Trần sau chiến tranh

Nông dân, tá điền

Địa chủ

Vương hầu, quý tộc

Thương

nghiệp

Thủ công nghiệp

Nông

nghiệp

* Tổ chức cho học sinh chơi Trò chơi ô chữ

GV: Yêu cầu học sinh thảo luận lớp hoàn thiện câu trả lời cho ô chữ dưới đây.

(bằng phương thức mỗi ô chữ hàng ngang được GV gợi ý nội dung, 01 học sinh dựđoán chữ của hàng ngang đó, lớp tranh luận đi đến đáp án đúng, GV là trọng tài)

Đáp án:

*4.2 Kiểm tra, đánh giá

GV: Phát cho mỗi học sinh 01 đề kiểm tra (in sẵn) dưới đây, yêu cầu các em tự

làm Để đánh giá năng lực nhận thức và vận dụng …, những phẩm chất được hìnhthành và phát triển ở từng em sau tiết giảng (Thời gian làm bài 05 phút)

Câu 1(1,0 điểm): Khoanh tròn chữ cái đầu câu chỉ đáp án đúng

1.1 Tầng lớp nào của xã hội nhà Trần có đặc quyền, đặc lợi và giữ các chức vụ chủ yếu trong bộ máy chính quyền từ Trung ương đến địa phương:

A Địa chủ; B Vương hầu, quý tộc

C Thợ thủ công, Thương nhân; D Nông nô, nô tì

1.2 Ruộng đất tư hữu của nhà Trần so với nhà Lý có gì khác biệt:

A Ruộng đất tư hữu ngày càng nhiều; B Không có ruộng tư hữu

C Có rất ít ruộng tư hữu; C Có ruộng tư hữu như nhau;

Câu 2 (4,0 điểm): Cho nhận xét kỹ thuật sản xuất gốm thời Trần so với thời Lý? Câu 3 (5,0 điểm): Theo em hiện nay ở nước ta, những nghề thủ công nghiệp nào

của thời Nhà Trần vẫn được duy trì?

HS: Thảo luận lớp Cho 02 HS trình bày lời giải cho các nội dung (1.1 và 1.2)

của câu 1; 01 HS trình bày lời giải câu 2; 01 HS trình bày lời giải câu 3; lớp thảo luậnđáp án của các bạn, đi đến nhận thức chung về đáp án mỗi câu hỏi như sau:

Câu 1(1,0 điểm): 1.1 Đáp án: B; 1.2 Đáp án A (Mỗi đáp án đúng được 0.5 điểm) Câu 2(4,0 điểm): Nêu được: Dáng gọn; (1,0 điểm)

Hoa văn, đường nét tinh sảo hơn; (2,0 điểm)

Kỹ thuật chế tác cao hơn (1,0 điểm)

Câu 3(5,0 điểm): Nêu được các nghề: gốm, đúc đồng, Rèn sát, Làm giấy, Khắc

bản in (Nêu được 01 nghề cho 1,0 điểm)

GV: Yêu cầu mỗi học sinh tự chấm bài làm của mình theo đáp án đúng của lớp

vừa thảo luận và nộp bài làm cho giáo viên thẩm định lại kết quả tự chấm để công

bố kết quả của từng học sinh trước lớp vào đầu tiết sau

5 Hướng dẫn về nhà.

* Học ôn bài theo các câu hỏi cuối bài SGK

* Làm các bài tập trong vở thực hành

* Chuẩn bị cho tiết 2 (bài 15) với các nội dung sau:

- Biểu hiện về sinh hoạt văn hóa thời nhà Trần?

- Nhận xét về nội dung giáo dục thời nhà Trần?

- Những nét độc đáo về nội dung kiến trúc thời nhà Trần?

MỘT SỐ HÌNH ẢNH SỬ DỤNG TRONG GIẢNG DẠY TIẾT HỌC

MỘT SỐ HÌNH ẢNH SỬ DỤNG TRONG GIẢNG DẠY TIẾT HỌC

Cảnh đắp đê thời Trần (Tranh vẽ)

Nghề làm giấy

Thạp gốm hoa nâu, trang trí Gạch đất nung ,chạm khắc nổi,

Lâu thuyền Súng lớn

Cảnh Thăng Long

Cảnh Vân Đồn

3 BỘ MÔN ĐỊA LÝ Bài 12

Tiết 13: Địa lý Lớp 9 SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP

Giáo án soạn giảng tham gia thi GVDG giỏi cấp quốc gia

đạt giải Ba năm học 2012-2013 và sử dụng giảng dạy tại trường năm học 2014-2015, 2015-2016 (có bổ sung)

Giáo viên soạn, giảng: HOÀNG THỊ THU HUYỀN

A Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức:

Thăng Long

Vân đồn