Hướng dẫn trả lời: * Giải thớch tớnh triợ̀t để: -CMTS Phỏp đó lật đổ nền quõn chủ chuyờn chế phong kiến thối nỏt, xõy dựng một chế độ xó hội mới ở chõu Âu với cơ cấu tổ chức mới và cỏc
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ễN THI MễN LỊCH SỬ LỚP 8 I/ PHẦN LỊCH SỬ THấ́ GIỚI.
Cõu 1: Cỏch mạng tư sản là gỡ? Phõn tớch nguyờn nhõn bựng nổ của cỏc cuộc cỏch mạng tư sản thời cận đại? Cỏc cuộc cỏch mạng tư sản đú cú những hạn chế gỡ? Em hóy lấy vớ dụ chứng minh.(6 điểm)
Hướng dẫn trả lời:
- Cỏch mạng tư sản là cuộc cỏch mạng do giai cấp tư sản hoặc quớ tộc tư sản hoỏ…lónh đạo, nhằm đỏnh đỏ chế
độ phong kiến đó lỗi thời, mở đường cho CNTB phỏt triển, xỏc lập sự thống trị của giai cấp tư sản
- HS phõn tớch được hai nguyờn nhõn cơ bản:
+ Nguyờn nhõn sõu xa: mõu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa với quan hệ sản xuấtphong kiến ngày càng sõu sắc
+ Nguyờn nhõn trực tiếp: Mỗi cuộc cỏch mạng tư sản cú một nguyờn nhõn khỏc nhau Cỏch mạng tưsản Anh nổ ra do vua Sỏc – lơ I tập hợp lực lượng chống Quốc hội; Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địaAnh ở Bắc Mĩ nổ ra nhõn “sự kiện chố Bụ-xtơn”…
- Vấn đề ruộng đất và vấn đề giải phóng nông dân khỏi gông cùm của chế độ phong kiến cha đợc giải quyết
- Giai cấp t sản không dám duy trì nền cộng hòa mà phải liên minh với thế lực phong kiến, thiết lập nhà nớcquân chủ lập hiến Cách mạng t sản Anh giữa TK XVII là cuộc cách mạng t sản cha triệt để
Cõu 3/ Tại sao núi cuộc cỏch mạng tư sản Phỏp là cuộc cỏch mạng tư sản triợ̀t để nhất? Những nhõn tụ́ nào đưa đến sự triợ̀t để đú ?
Hướng dẫn trả lời:
* Giải thớch tớnh triợ̀t để:
-CMTS Phỏp đó lật đổ nền quõn chủ chuyờn chế phong kiến thối nỏt, xõy dựng một chế độ xó hội mới ở chõu
Âu với cơ cấu tổ chức mới và cỏc quyền tự do dõn chủ
-Đập tan quan hệ ruộng đất phong kiến , giải phúng nụng dõn khỏi những ỏp bức phong kiến , mở đường chonền kinh tế tư bản chủ nghĩa phỏt triển mạnh mẽ
-Cỏch mạng đó phỏt triển từ thấp đến cao theo chiều hướng đi lờn mà nền chuyờn chớnh Giacụbanh là đỉnh caonhất
-Nú hoàn thành đầy đủ nhất những nhiệm vụ dõn tộc, dõn chủ của một cuộc cỏch mạng tư sản, lần lượt đỏnh bạicỏc õm mưu can thiệp vũ trang của liờn minh cỏc nước đế quốc, bảo vệ đất nước, cho ra đời bản tuyờn ngụn bất
hủ về quyền con người, đỏp ứng phần nào quyền dõn chủ cho dõn
* Những nhõn tố nào đó tạo ra sự triệt để này
- Do giai cấp tư sản Phỏp mạnh
- Quần chỳng nhõn dõn cú tinh thần cỏch mạng cao
- Tỏc động mạnh mẽ của tư tưởng khai sỏng: Vonte, Rutxụ, Mờliờ, nhúm Bỏch khoa toàn thư
Cõu 4/ Bằng những sự kiện lịch sử, hóy làm rừ vai trũ của nhõn dõn trong Cỏch mạng tư sản Phỏp 1794)?
(1789 Quần chỳng nhõn dõn đúng vai trũ quyết định trong quỏ trỡnh phỏt triển của cỏch mạng,
- Ngày 14/7/1789, quần chỳng tấn cụng chiếm phỏo đài-nhà tự Ba-xti, mở đầu cho thắng lợi của cỏch mạng
- Trước tỡnh hỡnh "Tổ quốc lõm nguy", ngày 10/8/1792, quần chỳng đứng lờn lật đổ sự thống trị của phỏi lậphiến, đồng thời xoỏ bỏ chế độ phong kiến
1
Trang 2- Ngày 2/6/1793, nhân dân Pa-ri, dưới sự lãnh đạo của Rô-be-spie, đã khởi nghĩa thắng lợi, lật đổ phái đanh đưa phái Gia-cô-banh lên cầm quyền Cách mạng Pháp đạt đến đỉnh cao
Gi-rông-Câu 5/ Những sự kiện nào đã chứng tỏ đến giữa thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản đã thắng lợi trên phạm vi toàn thế giới ?
- Sự xác lập của chủ nghĩa tư bản trên phạm vi thế giới được thể hiện ở thắng lợi của cách mạng tư sản dướinhiều hình thức khác nhau
+ Ở châu Âu, từ giữa thế kỉ XVI – XIX đã chứng kiến sự thắng lợi của hàng loạt các cuộc cách mạng tư sản,
như cách mạng tư sản Hà Lan (1566), cách mạng tư sản Anh (1640 1688), cách mạng tư sản Pháp (1789 1794), cuộc đấu tranh thống nhất Đức (1864 - 1871) và I-ta- li -a (1859 - 1870), cải cách nông nô ở Nga (1861)
-…
+ Ở châu Mĩ, từ năm 1775 – 1783 đã diễn ra cuộc đấu tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ.
Đến đầu thế kỉ XIX, khi thực dân Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha suy yếu hàng loạt quốc gia Mĩ la-tinh đã nổidậy giành độc lập và đi theo con đường tư bản chủ nghĩa, như Ha-i-ti, Pa-ra-goay, Chi-lê, Mê-hi-cô, Bra-xin,…
+ Ở châu Á, năm 1868 Nhật Bản đã tiến hành cuộc Duy tân Minh Trị
=> Như vậy về mặt chính trị đến giữa thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản đã được xác lập trên phạm vi thế giới.
- Sự thắng lợi của chủ nghĩa tư bản còn thể hiện trên lĩnh vực kinh tế, cụ thể là từ giữa thế kỉ XV một nền sảnxuất mới – nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã được hình thành Đến những năm 60 của thế kỉ XVIII, cuộc cáchmạng công nghiệp đã được tiến hành ở Anh, rồi sau đó là các nước khác như Pháp, Đức,…Từ đây máy móc đãđược phát minh và đưa vào sử dụng rộng rãi
- Sự phát triển của kinh tế tư bản đã đặt ra vấn đề về thị trường và nguồn nguyên liệu từ đó thôi thúc các nước
tư bản đi xâm lược thuộc địa ở châu Á, châu Phi Kinh tế tư bản cũng từng bước được hình thành ở các nướcthuộc địa
=> Những đẫn chứng trên cho thấy đến giữa thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản đã thắng lợi trên phạm vi thế giới
Câu 6 Cách mạng công nghiệp là gì ? diễn ra đầu tiên ở đâu, khi nào ? Các phát minh quan trọng ? Hệ quả của cuộc cách mạng công nghiệp ?
* Cách mạng công nghiệp là quá trình chuyển biến từ sản xuất nhỏ bằng thủ công sang sản xuất lớn bằng máymóc
* Cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh từ những năm 60 của thế kỉ XVIII ?
* Thành tựu:
- 1764 máy kéo sợi Gien ni được Giêm H a - gri-vơ phát minh
- 1769 Ac-crai-tơ chế tạo máy kéo sợi chạy bằng sức nước
- 1785 Et-mơn cac-rai chế tạo thành công máy dệt
- 1784 Giêm-Oát chế tạo ra máy hơi nước Từ đó máy móc được ứng dụng trong các ngành khác
+Giao thông vận tải:Tàu thuỷ chạy bằng hơi nước, đường sắt,xe lửa
+Công nghiệp nặng:phát triển sản xuất gang thép
* Hệ quả của cách mạng công nghiệp.
-Làm thay đổi bộ mặt các nước tư bản: như nâng cao năng suất lao động, hình thành các trung tâm kinh tế,thành phố lớn
- Xã hội :Hình thành 2 giai cấp tư sản và vô sản mâu thuẫn với nhau, dẫn đến các cuộc đấu tranh giai cấp trongXHTB
Câu 7 Nguyên nhân, diễn biến của phong trào công nhân vào nữa đầu thế kỉ XIX ?
Câu 8) Em hiểu thế nào là phong trào công nhân? Phong trào công nhân bắt đầu từ khi nào, động cơ và hình thức đấu tranh buổi đầu là gì?
Trang 3- Ngày 18/3, theo lệnh của ủy ban trung ơng, Quốc dân quân tiến vào trung tâm thủ đô, làm chủ các cơ quanchính phủ Chính quyền của giai cấp t sản bị lật đổ ủy ban trung ơng quốc dân quân thực hiện nhiệm vụ củamột chính phủ lâm thời.
- Ngày 26/3/1871, bầu cử Hội đồng Công xã theo hình thức phổ thông đầu phiếu
- Ngày 28/3/1871, Công xã đợc thành lập và ra mắt quần chúng nhân dân Pari
* Khởi nghĩa ngày 18/3/1871 là cuộc Cách mạng vô sản vì:
- Mục đích: Lật đổ chính quyền t sản, thành lập chính quyền của giai cấp vô sản
Lãnh đạo và tham gia cách mạng là giai cấp vô sản
Cõu 10: Vỡ sao cụng xó Pa-Ri là nhà nước kiểu mới? vẽ sơ đồ bộ mỏy nhà nước cụng xó Pa- ri? Nờu ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiợ̀m của cụng xó.
Học sinh cần giải quyết bốn vấn đề:
Chứng minh được cụng xó Pa-Ri là nhà nước kiểu mới:
Vỡ cụng xó Pa-Ri là nhà nước vụ sản do nhõn dõn bầu ra, phục vụ vỡ nhõn dõn
Cơ quan cao nhất của nhà nước là hội đồng cụng xó Vừa ban bố phỏp luật,vừa thành lập cỏc tiểu ban thi hànhphỏp luật
Cụng xó ra sắc lệnh giải tỏn quõn đội và bộ mỏy cảnh sỏt của chế độ cũ Thành lập lực lượng vũ trang vàlực lượng an ninh của nhõn dõn Cụng xó ban bố và thi hành cỏc sắc lệnh phục vụ quyền lợi của nhõn dõn:
- Tỏch nhà thờ khỏi hoạt động của nhà nước, nhà trường khụng được dạy kinh thỏnh
- Giao cho cụng nhõn quản lý những xớ nghiệp của bon chủ bỏ trốn
- Quy định về tiền lương tối thiểu, giảm lao động ban đờm, cấm cỳp phạt,đỏnh đập cụng nhõn
- Hoón trả tiền thuờ nhà, hoón trả nợ
- Quy định giỏ bỏn bỏnh mỡ
- Thực hiện chế độ giỏo dục bắt buộc, miễn học phớ
* Sơ đồ bộ mỏy nhà nước cụng xó Pa-Ri (SGK)
í nghĩa: Tuy tồn tại được 72 ngày nhưng cụng xó Pa-Ri là hỡnh ảnh của một chế độ mới, một xó hội
mới
Là sự cổ vũ nhõn dõn lao động toàn thế giới trong sự nghiệp đấu tranh giải phúng giai cấp vụ sản vànhõn dõn lao động ra khỏi ỏp bức, búc lột
Bài học kinh nghiờm: Cụng xó để lại nhiều bài học quý bỏu: cỏch mạng vụ sản muốn thắng lợi phải cú
Đảng cỏch mạng chõn chớnh lónh đạo, thực hiện liờn minh cụng nụng; phải kiờn quyết trấn ỏp kẻ thự,xõy dựng nhà nước của dõn, do dõn và vỡ dõn
Cõu 11/ (3 điểm) Nguyờn nhõn và hậu quả về kinh tế, xó hội của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 –
1933 đụ́i với cỏc nước tư bản trờn thế giới ? Cỏch đưa đất nước thoỏt khỏi cuộc khủng hoảng này giữa cỏc nước tư bản trờn thế giới cú gỡ khỏc nhau ?
- Nguyờn nhõn: ( 0,5 điểm )
Do giai cấp tư sản chạy theo lợi nhuận sản xuất quỏ nhiều hàng húa trong lỳc đời sống nhõn dõn khúkhăn, khụng cú tiền mua, gõy ra cuộc “khủng hoảng thừa”
- Hậu quả: ( 1,5 điểm )
+ Đõy là cuộc khủng hoảng kinh tế kộo dài và gõy hậu quả nghiờm trọng về kinh tế và xó hội cho cỏc
nước trờn thế giới nhưng đặc biệt là đối với cỏc nước tư bản ( 0,5 điểm )
+ Đối với kinh tế: Hàng loạt cụng ty, ngõn hàng, trang trại bị phỏ sản Sản lượng cỏc ngành sản xuất đều sụt giảm Sản xuất chậm lại hàng chục năm ( 0,5 điểm )
+ Về xó hội: nạn thất nghiệp và nạn đúi tràn lan Đời sống nhõn dõn lao động hết sức khú khăn 0,5 điểm )
3
Trang 4* Cách giải quyết khác nhau giữa các nước (1 điểm)
- Để thoát khỏi khủng hoảng, một số nước tư bản như Anh, Pháp,Mĩ đã tiến hành cải cách kinh tế xã
- Một số nước khác như Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản đã tiến hành phát xít hóa bộ máy thống trị và chạy đua
vũ trang, phát động chiến tranh chia lại thế giới (0,5 điểm)
Câu 12: Trong thời cận đại, vấn đề mâu thuẫn chủ yếu giữa các nước tư bản chủ nghĩa là gì? Phân tích hệ quả tất yếu của mâu thuẫn đó?(4 điểm)
Hướng dẫn trả lời:
- Mâu thuẫn lớn nhất giữa các nước tư bản thời cận đại là mâu thuẫn về vấn đề thuộc địa và thị trường
- Hệ quả tất yếu của những mâu thuẫn là sự tranh chấp về thuộc địa đặc biệt là giai đoạn cuối thế kỉ XIX đầuthế kỉ XX dẫn đến sự hình thành các khối quân sự và những cuộc chiến tranh cục bộ giành giật thuộc địa Hệquả lớn nhất là gây ra cuộc chiến tranh thế giới I
Câu 13: (4,0 điểm)
Trình bày nội dung, kết quả của cuộc Duy tân Minh Trị ở Nhật Bản.
*Nội dung của cuộc Duy tân Minh Trị:
-Về kinh tế:
+Thống nhất tiền tệ
+Xoá bỏ sự độc quyền về ruộng đất của giai cấp phong kiến
+Tăng cường phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa ở nông thôn
+Xây dựng cở sở hạ tầng, đường sá, cầu cống,
-Về chính trị:
+Chế độ nông nô được bãi bỏ
+Đưa quý tộc tư sản hoá và đại tư sản lên nắm chính quyền
+Thi hành chính sách giáo dục bắt buộc, chú trọng nội dung khoa học kĩ thuật
+Cử những học sinh ưu tú đi du học ở phương Tây
- Trước nguy cơ bị xâm lược và cuộc khủng hoảng ở trong nước, từ năm 1868 Thiên hoàng Minh Trị đã tiếnhành một cuộc cải cách trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, giáo dục và quân sự nhằm bảo vệ độc lập và pháttriển đất nước
+ Về chính trị: Nhật hoàng tuyên bố chấm dứt chế độ Mạc Phủ, thành lập chính phủ mới, xóa bỏ tình trạng
cát cứ, đưa Nhật Bản thành một quốc gia thống nhất thuộc quyền chỉ đạo của chính phủ trung ương…Năm
1889 hiến pháp mới được ban hành, chế độ quân chủ lập hiến được thiết lập
+ Về kinh tế: Chính phủ đã thi hành các chính sách thống nhất tiền tệ, thống nhất thị trường… cho phép mua
bán ruộng đất, tăng cường phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa ở nông thôn…
+ Về văn hóa- giáo dục: Thực hiện chế độ giáo dục bắt buộc, đưa nội dung khoa học – kỹ thuật vào chương
trình giảng dạy, cho thanh niên ưu tú ra nước ngoài học…
+ Về quân sự Hiện đại hóa quân đội theo kiểu phương Tây, thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự
4
Trang 5- Sau hơn 20 năm Minh Trị duy tân (1868-1895), Nhật Bản đã có bước phát triển vượt bậc về công th ươngnghiệp Minh Trị duy tân đã mở đường cho việc biến Nhật Bản phong kiến thành một nước tư bản chủ nghĩa
và tiến dần lên đế quốc chủ nghĩa, từ đó giúp Nhật Bản thoát khỏi số phận một nước thuộc địa
Câu 15/ Những nét chính của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước Đông Nam Á cuối thế
kỉ XIX đầu thế kỉ XX.
- Từ khi thực dân phương Tây xâm lược, nhân dân các nước ĐNA đã kiên quyết đấu tranh Do thế lực đế quốcmạnh, … nên thất bại Chính sách cai trị haf khắc … làm cho mâu thuẫn dân tộc thêm gay gắt, phong trào đấutranh nổ ra liên tục, rộng khắp
+Ở In-đô-nê-xi-a, nhiều tổ chức yêu nước của trí thức tư sản tiến bộ ra đời Từ sau năm 1905, nhiều tổ chứccông đoàn được thành lập và truyền bá chủ nghĩa Mác, Năm 1920 Đảng cộng sản thành lập
+ Ở Phi-líp-pin phong trào đấu tranh chống thực dân Tây Ban Nha giành thắng lợi, dẫn tới sự ra đời nước cộnghòa Phi-líp-pin…
+ Ở Cam-pu-chia, có cuộc khởi nghĩa của A-cha Xoa lãnh đạo, của nhà sư Pu-côm-bô (1866 – 1867)…
+ Ở Lào, năm 1901, nhân dân Xa-va-na-khét tiến hành cuộc đấu tranh vũ trang Cuộc khởi nghĩa ở cao nguyênBô-lô-ven … Ở Miến Điện …
+ Ở Việt Nam: Phong trào Cần Vương bùng nổ và lan rộng Phong trào nông dân Yên thế do Hoàng Hoa Thámlãnh đạo kéo dài 30 năm (1884 - 1913) …
Câu 16 Hoàn cảnh lịch sử, diễn biến, phân tích nguyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch sử của cuộc cách mạng Nga 1905-1907.
* Hoàn cảnh lịch sử:
+ Đầu thế kỷ XX, nước Nga lâm vào tình trạng khủng hoảng, đời sống nhân dân nói chung, nhất là công nhânrất cực khổ, họ phải lao động từ 12 đến 14 giờ/ngày nhưng tiền lương không đủ sống
+ Chế độ Nga hoàng đẩy nước Nga vào cuộc chiến tranh với Nhật Bản (1904-1905) để tranh giành thuộc địa,
bị thất bại nặng nề càng làm cho nhân dân chán ghét chế độ Nhiều cuộc bãi công nổ ra với những khẩu hiệu
“Đả đảo chế độ chuyên chế”, “Đả đảo chiến tranh”, “Ngày làm 8 giờ”
+ Tháng 5 năm 1905, nông dân nhiều vùng nổi dậy phá dinh cơ của địa chủ phong kiến, lấy của người giàuchia cho người nghèo
+ Tháng 6 năm 1905, binh lính trên chiến hạm Pô-tem-kin cũng khởi nghĩa, nhiều đơn vị hải quân, lục quânkhác cũng nổi dậy
+ Đỉnh cao là cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Mát-xcơ-va (12-1905) của các chiến sĩ cách mạng kéo dài gần 2tuần lễ,
+ Sau cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Mát-xcơ-va, phong trào cách mạng vẫn tiếp tục diễn ra ở nhiều nơi, đếngiữa năm 1907 mới chấm dứt
* Phân tích guyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch sử:
+ Cuộc khởi nghĩa bị thất bại vì lực lượng không cân sức Lúc này chế độ Nga hoàng tuy đã thối nát nhưngvẫn còn mạnh hơn lực lượng cách mạng
+ Lực lượng cách mạng còn non trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm trong phong trào đấu tranh
* Ý nghĩa lịch sử:
+ Tuy thất bại nhưng nó đã giáng một đòn chí tử và làm suy yếu chế độ Nga Hoàng Là bước chuẩn bị cầnthiết cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ diễn ra vào năm 1917
5
Trang 6+ Cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phúng dõn tộc ở cỏc nước thuộc địa và phụ thuộc trờn thế giới Để lại nhiềubài học kinh nghiệm cho cỏc cuộc cỏch mạng vụ sản sau này.
Cõu 17: ( 3.5 điểm)
Em biết gỡ về những tiến bộ của Khoa học - kĩ thuật thế giới nửa đầu thế kỉ XX ? Nờu những thành tựu của nền Văn húa Xụ viết.
* Những tiến bộ của khoa học- kĩ thuật thế giới đầu thế kỉ XX:
- Bớc vào thế kỉ XX, sau cuộc cách mạng công nghiệp, nhân loại tiếp tục đạt đợc những thành tựu rực rỡ về khoahọc, kĩ thuật
- Các ngành khoa học cơ bản nh: Hóa học, sinh học, các khoa học về trái đất… đều đạt đực những tiến bộ phi ờng, nhất là về Vật lí học với sự ra đời của thuyết nguyên tử hiện đại, đặc biệt là lí thuyết t ơng đối có ảnh hởnglớn của nhà bác học ngời Đức Anbe- Anhxtanh
th Nhiều phát minh khoa học cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX đã đợc sử dụng nh: điện tín, điện thoại, ra đa, hàngkhông…
- Sự phát triển của KH-KT đã mang lại cuộc sống vật chất và tinh thần tốt đẹp cho con ng ời Nhng mặt khác,chính những thành tựu KH cũng đợc để sử dụng trở thành phơng tiện chiến tranh gây thảm họa cho nhân loạiqua hai cuộc chiến tranh TG
* Thành tựu của nền Văn hóa Xô viết:
Nền văn hóa Xô viết đã đạt đợc những thành tựu to lớn và rực rỡ là:
+ Xóa bỏ tình trạng mù chữ và nạn thất học, sáng tạo chữ viết cho các dân tộc trớc đây cha có chữ viết
+ Phát triển hệ thống giáo dục quốc dân với chế độ giáo dục phổ cập bắt buộc 7 năm, trở thành một đất nớc mà
đa số ngời dân có trình độ văn hóa cao cùng một đội ngũ trí thức có năng lực sáng tạo
+ Nền khoa học- kĩ thuật Xô viết đã chiếm lĩnh nhiều đỉnh cao của khoa học – kĩ thuật thế giới Nền văn nghệ thuật Xô viết đã có những cống hiến xuất sắc vào kho tàng văn hóc nghệ thuật nhân loại
hóa-Cõu 18
a Nguyờn nhõn, diễn biến, kết cục,tớnh chất của chiến tranh thế giới thứ nhất ?
* Nguyờn nhõn:
- Vào cuối thế kỉ XIX-đầu thế kỉ XX, sự phỏt triển khụng đồng đều giữa cỏc nước tư bản về kinh tế và chớnh trị
đó làm thay đổi sõu săcso sỏnh lực lượng giữa cỏc nước đế quốc
- Mõu thuẫn về vấn đề thuộc địa đó dẫn đến cỏc cuộc chiến tranh đế quốc đầu tiờn: chiến tranh Mĩ – Tõy BanNha 1898, chiến tranh Anh – Bụ-ơ 1899 – 1902, chiến tranh Nga – Nhật 1904 – 1905
- Để chuẩn bị cho chiến tranh giành thị trường và thuộc địa, cỏc nước đế quốc đó thành lập hai khối quõn sự đốiđịch: Khối Liờn minh gồm Đức – Áo – Hung (1882) và khối Hiệp ước gồm Anh – Phỏp – Nga (1907) Hai khốinày tớch cực chạy đua vũ trang, gõy chiến tranh nhằm làm bỏ chủ thế giới
- Ngày 28-6-1914,thỏi tử Áo – Hung bị một người Xộc-bi ỏm sỏt Lấy cớ này, Áo – Hung phỏt động chiếntranh Ngày 28 – 7 – 1914, Áo – Hung tấn cụng Xộc – bi Từ ngày 1 đến ngày 3/8/1914, Đức tuyờn chiến vớiNga và Phỏp Ngày 4/8/1914,Anh tuyờn chiến với Đức Chiến tranh thế giới thứ nhất bựng nổ
* Diễn biến:
- Giai đoạn 1914 - 1916, Đức tập trung lực lượng đỏnh phớa tõy nhằm thụn tớnh Phỏp Song nhờ cú Nga tấncụng quõn Đức ở phớa Đụng, nờn nước Phỏp được cứu nguy
+ Từ năm 1916, chiến tranh chuyển sang thế cầm cự đối với cả hai phe
+ Chiến tranh lụi kộo nhiều nước tham gia, sử dụng nhiều loại vũ khớ hiện đại, đó giết hại và làm bị thươnghàng triệu người
- Giai đoạn II 1917 - 1918
- Năm 1917, Nga rỳt ra khỏi chiến tranh.Cỏch mạng thỏng Mười Nga thành cụng
- Thỏng 4 – 1917,Mĩ tham chiến đứng về phe Hiệp ước, vỡ thếp phe Liờn minh liờn tục bị thất bại
- Từ cuối năm 1917, phe Hiệp ước liờn tục mở cỏc cuộc tấn cụng làm cho đồng minh của Đức lần lượt đầuhàng
- 11/11/1918, Đức đầu hàng vụ điều kiện, chiến tranh thế giới thứ nhất kết thỳc
* Kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất
6
Trang 7- Chiến tranh gõy thiệt hại lớn về người và cơ sở vật chất: 10 triệu người chết, hơn 20 triệu người bị thương,nhiều thành phố, làng mạc, đường sỏ bị phỏ hủy,…chi phớ chiến tranh lờn tới 85 tỉ đụla
- Chiến tranh chỉ đem lại lợi ớch cho cỏc nước thắng trận, nhất là Mĩ Bản đồ chớnh trị thế giới bị chia lại Đứcmất hết thuộc địa, cũn Anh, Phỏp và Mĩ được mở rộng thờm thuộc địa của mỡnh
- Tuy nhiờn vào giai đoạn cuối của chiến tranh, phong trào cỏch mạng thế giới tiếp tục phỏt triển, đặc biệt là sựbựng nổ và thắng lợi của cỏch mạng thỏng Mười Nga
b Em hóy phõn tớch tớnh chất của chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918)?
+ Hầu hết cỏc nước tham chiến là phi nghĩa (trừ Xec-bi)
+ Chiến tranh để lại những hậu quả nặng nề: Thiệt hại về người và của cải…;chiến tranh khụng mang lại lợiớch gỡ cho nhõn dõn lao động trong khi đú mọi gỏnh nặng của chiến tranh đều đổ lờn vai nhõn dõn lao độngnhưng lại là cơ hội làm giàu cho giai cấp tư sản, đặc biệt là Mĩ
Cõu 19: ( 6.5 điểm)Trỡnh bày khỏi quỏt nội dung bao trựm lịch sử thế giới Cận đại Em hóy chọn năm sự kiện tiờu biểu nhất của giai đoạn lịch sử này và giải tthớch vỡ sao em chọn ?
* Nội dung bao trùm lịch sử thế giới cận đại:
- Sự thắng lợi của các cuộc CMTS, sự phát triển của CNTB với những khủng hoảng và mâu thuẫn ngày càng gaygắt; Sự phát triển của phong trào công nhân và sự ra đời của CNXH khoa học, đ a cuộc đấu tranh của giai cấp vôsản chống t sản thành phong trào cộng sản và phong trào công nhân quốc tế; Phong trào kháng chiến chống xâmlợc và giải phóng dân tộc của nhân dân các nớc á, Phi, Mĩ La tinh
* Chọn 5 sự kiện tiêu biểu nhất của lịch sử thế giới cận đại và giải thích:
- HS có thể có nhiều phơng án lựa chọn khác nhau, song phải có sự kiện thuộc các lĩnh vực sau:
Thứ nhất: CMTS ( hs có thể chọn 1 trong các cuộc CMTS sau: Anh, Pháp, Hà Lan, )
Thứ hai: Sự phát triển của các nớc TB, sự xâm lợc của thực dân phơng tây đối với các nớc phơng đông ( hs có
thể chọn một trong các nớc TB: Anh, Pháp, Đức,
Thứ ba: HS có thể chọn 1 trong các sự kiện: PT công nhân, CNXH khoa học, Các tổ chức quốc tế.
Thứ t: HS có thể chọn 1 trong các sự kiện về: Văn học, nghệ thuật, khoa học kĩ thuật
Thứ năm: Chiến tranh TG thứ nhất.
- Giải thích: Mỗi hs có cách giải thích khác nhau, song phải bám vào ý nghĩa của mỗi sự kiện.
Cõu 20/ Nội dung cơ bản của lịch sử thế giới cận đại
- Sự ra đời, phỏt triển của nền sản xuất mới – tư bản chủ nghĩa; mõu thuẫn giữa chế độ phong kiến với tư sản vàcỏc tầng lớp nhõn dõn ngày càng gay gắt dẫn tới cỏc cuộc cỏch mạng tư sản diễn ra dưới nhiều hỡnh thức khỏcnhau, như cỏch mạng tư sản Hà Lan thế kỉ XVI, cỏch mạng tư sản Anh thế kỉ XVII và chiến tranh giành độc lậpcủa cỏc thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ thế kỉ XVIII, Trong đú cuộc cỏch mạng tư sản Phỏp là cuộc cỏch mạng tư sảntriệt để nhất Tuy kết quả cỏc cuộc cỏch mạng tư sản cú kết quả khụng giụng nhau song đều đạt được mục tiờuchung là chủ nghĩa tư bản thắng lợi trờn phạm vi thế giới, một số nước phỏt triển kinh tế, chuyển sang giai đoạn
- Văn học , nghệ thuật, khoa học-kĩ thuật phỏt triển và đạt được nhiều thành tựu to lớn
- Chiến tranh thế giới thứ nhất 1914 – 1918: nguyờn nhõn, tớnh chất, điễn biến và kết cục
Cõu 21: (4 điểm)
7
Trang 8Kinh tế Mĩ phát triển như thế nào trong thập niên 20 của thế kỉ XX? Nguyên nhân của sự phát triển đó?
Sự phát triển của kinh tế Mĩ:
- Nền kinh tế công nghiệp đứng hàng đầu thế giới
+ Năm 1923 - 1929 sản lượng công nghiệp tăng 69%
+ Năm 1928 vượt quá sản lượng của toàn châu Âu chiếm 48% sản lượng công nghiệp toàn thê giới.Đứng đầu về các ngành công nghiệp sản xuất ô tô, dầu lửa, thép Nắm 60% trữ lượng vàng thế giới
- Mĩ bước vào thời kì phồn thịnh và trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại, tài chính quốc tế
* Nguyên nhân của sự phát triển:
- Thiên nhiên ưu đãi, tài nguyên phong phú
- Mĩ có những cơ hội trong cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất: Mĩ giàu lên nhờ buôn bàn vũ khí, trởthành chủ nợ
- Mĩ tham gia chiến tranh muộn, đất nước hầu như không bị chiến tranh tàn phá
- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, châu Âu kiệt quệ là điều kiện thuận lợi để Mĩ xuất khẩu hàng sangchâu Âu
- Quan tâm việc phát triển khoa học, kĩ thuật
- Chú trọng đào tạo lao động có trình độ văn hoá, kĩ thuật cao
- Cải tiến kĩ thuật, áp dụng những thành tựu kĩ thuật mới nhất trong sản xuất
- Sản xuất dây chuyền, tăng cường độ lao động, bóc lột nhân công
Câu 22 (5 điểm)
a Cho biết bối cảnh quốc tế những năm 1929-1939 ?
b Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các cuộc chiến tranh thế giới ?
- Để giải quyết những hậu quả của khủng hoảng, trong thế giới tư bản hình thành hai con đường khácnhau:
Các nước Anh, Pháp, Mỹ chủ trương dùng những cải cách ôn hoà để khôi phục kinh tế và ổn định chínhtrị
Giai cấp tư sản phản động ở một số nước khác chủ trương dùng bạo lực để đàn áp phong trào đấu tranhcủa quần chúng trong nước, đồng thời chuẩn bị phát động chiến tranh để chia lại thị trường thế giới
Từ trong khuynh hướng bạo lực, chủ nghĩa phát xít xuất hiện và cầm quyền ở một số nước ( ) Các thếlực phát xít ở Đức, Italia, Nhật ký hiệp ước liên minh thành khối Trục ráo riết chuẩn bị gây chiến tranh thếgiới (1,0 điểm)
- Trên thế giới hình thành hai khối đế quốc kình địch nhau: Anh - Pháp - Mỹ và Đức - Italia - Nhật Bản.Nhưng cả hai khối này đều muốn chống Liên Xô
Mỹ, Anh, Pháp không chịu liên minh với Liên Xô để chống phát xít, mà thi hành chính sách thoả hiệpvới các thế lực phát xít, nhằm chĩa mũi nhọn chiến tranh vào Liên Xô Việc ký Hiệp ước Muyních (1938) đãkhông cứu vãn được hoà bình, mà còn tạo điều kiện cho bọn phát xít tiến hành chiến tranh (1,0 điểm)
b Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các cuộc chiến tranh thế giới: (2 điểm)
- Quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa đế quốc dẫn đến sự thay đổi tương quan lực lượng giữacác cường quốc tư bản Nền kinh tế tư bản càng phát triển thì yêu cầu thị trường càng cao Thị trường thế giới là
có hạn, không thể đáp ứng yêu cầu của tất cả các cường quốc đế quốc, dẫn đến cuộc đấu tranh để chia lại (1,0điểm)
8
Trang 9Tình hình trên làm phát sinh mâu thuẫn giữa đế quốc với đế quốc: giữa Anh, Pháp, Nga với Đức, Áo Hung trong CTTG thứ nhất (1914-1918); giữa Anh, Pháp, Mỹ với Đức, Italia, Nhật Bản trong CTTG thứ hai(1939-1945).
-Cả hai cuộc CTTG tàn khốc, để lại những hậu quả hết sức nặng nề, đều do chủ nghĩa đế quốc gây ra.(1,0 điểm)
Câu 23: ( 2,0 điểm)Tại sao nói: Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929- 1933 là cuộc khủng hoảng lớn nhất, kéo dài nhất và gây thiệt hại nặng nề nhất?
-Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929- 1933) là cuộc khủng hoảng kinh tế lớn nhất, vì:
Làm ảnh hưởng và lan rộng đến tất cả các nước
-Là cuộc khủng hoảng kéo dài nhất, vì:
Kéo dài trong 5 năm, hơn tất cả các cuộc khủng hoảng kinh tế trước đó
-Gây thiệt hại nặng nề nhất:
Những thiệt hại là không tính được Đặc biệt là hậu quả về chính trị, xã hội, tai hại nhất là nạn thấtnghiệp dẫn đến phong trào đấu tranh của nhân dân lao động các nước và dẫn đến sự lên nắm chính quyền của
CN phát xít ở một số nước Đẩy loài người đứng trước một cuộc chiến tranh thế giới mới
Câu 24 (3 điểm) Cho biết kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)? Vì sao chủ nghĩa phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản thất bại?
* HS nêu được kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945):
- Sự thất bại hoàn toàn của các nước phát xít Đức - I-ta-li-a – Nhật Bản Khối Đồng minh (Liên Xô – Mĩ - Anh)
đã chiến thắng (0,75 điểm).
- Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử
loài người ( 60 triệu người chết, 90 triệu người bị tàn tật và những thiệt hại vật chất khổng lồ) (0,75 điểm).
- Chiến tranh kết thúc đã dẫn đến những biến đổi căn bản của tình hình thế giới (0,5 điểm).
* HS giải thích được những vấn đề sau:
vì trong cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít, ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh là lực lượng trụ cột, đóng vai trò quyết định đưa tới chiến thắng vĩ đại Ba cường quốc đã liên minh cùng nhau lập nên khối đồng minh đầu tiên trong lịch sử với những nước có chế độ chính trị – xã hội khác nhau, cùng chung mục tiêu là tiêu diệt
chủ nghĩa phát xít (1 điểm).
Câu 25/ Nêu những thành tựu nổi bật của khoa học-kĩ thuật thế giới nửa đầu thế kỉ XX Hãy cho biết tác động của những thành tựu đó?
- Bước vào thế kỷ XX, nhân loại đạt được những thành tựu rực rỡ về khoa học-kỹ thuật
- Các ngành khoa học cơ bản như Hoá học, Sinh học, các khoa học về Trái đất đều đạt được những tiến bộ phi thường
- Trong lĩnh vực Vật lí, sự ra đời của lí thuyết nguyên tử hiện đại, đặc biệt là lí thuyết tương đối của nhà bác họcĐức An-be Anh-xtanh, đã mang lại một dấu ấn sâu sắc cho khoa học hiện đại
- Các phát minh như điện tín, điện thoại, rađa, hàng không, điện ảnh với phim có tiếng nói và phim màu được đưa vào sử dụng
- Tác động tích cực: Sự phát triển của khoa học-kĩ thuật đã mang lại cuộc sống vật chất và tinh thần tốt đẹp hơn cho con người
- Tác động tiêu cực: Những thành tựu khoa học cũng được sử dụng để trở thành phương tiện chiến tranh gây thảm hoạ cho nhân loại qua hai cuộc chiến tranh thế giới
Câu 26 Vì sao ở nước Nga năm 1917 lại có 2 cuộc cách mạng ?
-Trước cách mạng nước Nga là nước quân chủ chuyên chế, đứng đầu là Nga hoàng Kinh tế bị kìm hãm,công nông nghiệp còn rất lạc hậu, đời sống của người dân Nga vô cùng khó khăn Vì thế cần có một cuộc cáchmạng dân chủ tư sản để xóa đi sự cản trở phong kiến mở đường cho nước Nga phát triển
- Tháng 2/1917, nhân dân Nga dưới sự lãnh đạo của đảng Bôn –sê – vích do Lê – nin lãnh đạo đã tiến hành cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến Nga Hoàng, đem lại quyền tự do, dân chủ cho nhân dân Cuộc cách mạng này mang tính chất là cách mạng dân chủ tư sản
-Tuy nhiên, sau cách mạng tháng Hai 1917, cục diện 2 chính quyền song song tồn tại ở nước Nga: Một
9
Trang 10là chính quyền Xô viết của Công - Nông, và 2 là chính phủ lâm thời Tư sản (chính phủ của giai cấp bóc lột), vì vậy, Lênin và Đảng Bôsêvich đặt ra nhiệm vụ tiếp theo của cách mạng là phải tiếp tục lật đổ chính phủ lâm thời
Tư sản, giành chính quyền hoàn toàn về tay Vô sản Vì vậy cuộc cách mạng lần thứ 2 bùng nổ vào tháng Mười năm 1917 và đó là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa
Câu 27) (6 điểm) Cục diện nước Nga sau cách mạng tháng Hai 1917? Tóm tắt diễn biến chính và ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười 1917? Ảnh hưởng của Cách mạng này đối với Việt Nam như thế nào ?
* Sau CM tháng Hai, cục diện 2 chính quyền song song tồn tại: Chính phủ tư sản lâm thời và Xô viết đại biểu
công nhân, nông dân và binh lính… Chính phủ tư sản tiếp tục theo đuổi chiến tranh đế quốc, mâu thuẫn giữanhân dân với chính phủ tư sản tăng cao
* Diễn biến:
- Đầu 10/1917, không khí cách mạng bao trùm cả nước
- 7/10/1917, Lê-nin về nước trực tiếp chỉ đạo khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền
- Đêm 24/10/1917 (6/11) bắt đầu khởi nghĩa, chiếm được những vị trí then chốt ở Thủ đô
- Đêm 25/10/1917 (7/11) tấn công vào Cung điện Mùa Đông, bắt toàn bộ chính phủ tư sản lâm thời
–> khởi nghĩa Pê-tơ-rô-grát thắng lợi
– Đầu 1918 cách mạng giành thắng lợi toàn nước Nga
* Ý nghĩa lich sử:
- Đối với nước Nga: Cách mạng tháng Mười đã làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh nước Nga Lần đầu tiênnhững người lao động lên nắm chính quyền, xây dựng chế độ xã hội mới – chế độ xã hội chủ nghĩa, trên mộtđất nước rộng lớn
- Đối với thế giới: cách mạng tháng Mười thắng lợi đã làm thay đổi cục diện chính trị thế giới Cổ vũ mạnh mẽ
và tạo ra những điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh giải phóng của giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bứctrên toàn thế giới Cách mạng tháng Mười Nga để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý cho phong trào cách mạngthế giới
* Ảnh hưởng của CMXHCN tháng Mười Nga 1917 đến Việt Nam:
- Năm 1917, Nguyễn Ái Quốc từ Anh sang Pháp hoạt động Sau bao nhiêu năm tìm tòi con đường cứu nước chodân tộc, tháng 7 – 1920, Nguyễn Ái Quốc đã bắt gặp được con đường đó khi đọc được Sơ thảo lần thứ nhấtnhững Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lê-nin Từ đó, Nguyễn Ái Quốc đi sâu tìm hiểu
về cách mạng tháng Mười, về con đường cách mạng của Lê-nin Người đã tìm cách truyền bá chủ nghĩa Mác vềnước Năm 1925, Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, đưa thanh niên Việt Namsang đào tạo rồi cho về nước hoạt động Từ đó phong trào công nhân và phong trào yêu nước theo xu hướng vôsản đã phát triển Năm 1930, trên cơ sở 3 tổ chức cộng sản ra đời trong năm 1929, Nguyễn Ái Quốc đã chủ trìHội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam để lãnh đạo cách mạng nước ta
Câu 28/ Sau khi cách mạng tháng mười Nga thắng lợi, năm 1919 nhà văn Mỹ Gion-rít đã công bố tác phẩm “Mười ngày lam rung chuyển thế giới’’.Vậy vì sao nhà văn lại đặt tên cuốn sách là “Mười ngày làm rung chuyển thế giới”.Dựa vào ý nghĩa của cuộc cách mạng tháng mười Nga năm 1917,em hãy giải thích lí do?
- Cách mạng tháng Mười đã làm thay đổ hoàn toàn vận mệnh đất nước và số phận của hàng triệu con người ởNga Lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng đa đưa người lao động nên nắm chính quyền,xây dựng chính quyềnmới-chế độ XHCN làm cho các nước đế quốc phải hoảng sợ (0,75đ)
-Tiếng vang của cuộc cách mạng tháng mười Nga đã vượt qua biên giới nước Nga,có tác động lớn đến cáchmạng thế giới.Điều đó đã dấn đến những thay đổi lớn lao và để lại những bài học quý báu cho cuộc đấu tranhgiải phóng của giai câp vô sản,nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức(0,75đ)
-Cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng của giai cấp công nhân các nước,chỉ ra cho họ con đường đúng đắn đitới thắng lới cuối cùng của sự nghiệp giải phóng dân tộc(0,75đ)
-Tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,phong tràogiải phóng dân tộc ở nhiều nước trên thế giới nhất là các nước Á, Phi,Mỹ la tinh(0,75đ)
Câu 29.
a Xuất phát từ đâu chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ? (Nguyên nhân bùng nổ CTTG II)
10
Trang 11- Những mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thị trường và thuộc địa tiếp tục nảy sinh sau chiến tranhthế giới thứ nhất-
- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 làm gay gắt thêm các mâu thuẫn đó
- Chính sách thù địch chống Liên Xô càng thúc đẩy các nước đế quốc phát động chiến tranh xâm lược nhằm xóa
bỏ nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới
- Từ giữa những năm 30, đã hình thành hai khối đế quốc đối địch nhau với các chính sách đối ngoại khác nhau.Với chính sách hiếu chiến xâm lược, các nước phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật chủ trương nhanh chóng phát độngchiến tranh chia lại thế giới
- Các nước Anh, Pháp, Mĩ lại thực hiện đường lối nhân nhượng, thỏa hiệp với các nước phát xít, cố làm cho cácnước này chĩa mũi nhọn chiến tranh về phía Liên Xô
- Nhưng với những tính toán của mình, nước Đức đã tiến đánh các nước tư bản châu Âu trước khi tấn công LiênXô
- Sau khi thôn tính Áo (3/1938), Tiệp Khắc (3/1939), phát xít Đức tấn công Ba Lan (1/9/1939), dẫn tới sự bùng
nổ chiến tranh thế giới thứ hai kéo dài tới 6 năm đầy khốc liệt
b Hoàn thành bảng niên biểu về diễn biến của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai theo yêu cầu sau:
1-9-1939 Đức tấn công Ba Lan (1/9/1939), chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ
9-1940 I-ta-li-a tấn công Ai Cập
22-6-1941 Đức tấn công Liên Xô
7-12-1941 Nhật Bản tấn công Mĩ ở Trân Châu Cảng
1- 1942 Mặt trận Đồng minh chống phát xít hình thành
2/2/1943 Chiến thắng Xta-lin-grat
9/1943 Chính phủ mới ở Italia đầu hàng Đồng minh
9/5/1945 Đức kí hiệp định đầu hàng không điều kiện, chiến tranh chấm dứt ở châu Âu
6/8/1945 - Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản lần thứ nhất
9/8/1945 - Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản lần thứ nhất
15/8/1945 Nhật đầu hàng không điều kiện, chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc
c Kết cục của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai?
+ Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với sự thất bại hoàn toàn của các nước phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản.
Khối Đồng minh (Liên Xô, Mĩ Anh) đã chiến thắng
+ Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử
loài người, làm 60 triệu người chết, 90 triệ người bị thương Chi phí gấp mười lần chiến tranh thế giới thứ nhất.+ Chiến trranh kết thúc đã dẫn đến những biến đổi căn bản của tình hình thế giới
Câu 30 (5 điểm)
Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến Nhật Bản tiến hành cuộc Duy tân Minh Trị? Nội dung, tính chất của cuộc Duy tân Minh Trị? Từ đó giải thích vì sao Nhật Bản trở thành nước đế quốc chủ nghĩa duy nhất ở Châu Á cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX?
* Xã hội: mâu thuẫn giữa nông dân, tư sản, thị dân với chế độ phong kiến lạc hậu
* Chính trị: mâu thuẫn giữa Thiên Hoàng và Tướng quân
- Giữa lúc Nhật Bản khủng hoảng suy yếu, các nước tư sản Âu – Mỹ tìm cách xâm nhập
- Trước nguy cơ bị xâm lược Nhật Bản phải lựa chọn một trong hai con đường là bảo thủ duy trì chế độ phongkiến, hoặc là cải cách phát triển theo con đường các nước tư bản phương Tây
b) Nội dung Cuộc Duy tân Minh Trị :
11
Trang 12- Tháng 1/1868, Thiên hoàng Minh Trị thực hiện một loạt cải cách trên tất cả các lĩnh vực (chính trị, kinh tế,quân sự, văn hóa, giáo dục )
+ Về chính trị: thủ tiêu chế độ Mạc phủ, lập chính phủ mới, thực hiện bình đẳng, ban bố quyền tự do
+ Về kinh tế: thống nhất tiền tệ; thị trường; cho phép mua bán ruộng đất, tăng cường phát triển kinh tế TBCN… + Về quân sự: được tổ chức huấn luyện theo kiểu phương Tây, chú trọng đóng tàu chiến, sản xuất vũ khí đạn
- Kết luận: Nhật Bản đã trở thành đế quốc chủ nghĩa
Câu 31/: Bằng kiến thức đã học trong chương trình lịch sử lớp 8 Hãy nêu ngắn gọn thế nào là: Cách mạng Tư sản; Cách mạng Vô sản? ( 2 điểm )
Cách mạng tư sản là cuộc cách mạng do giai cấp tư sản lãnh đạo, nhằm đánh đổ chế độ phong kiến đã lỗi thời mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển , xác lập sự thống trị của giai cấp tư sản ( 1 điểm )
Cách mạng vô sản là cuộc cách mạng do giai cấp vô sản lãnh đạo , nhằm dùng bạo lực cách mạng lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản lập nên chế độ xã hội chủ nghĩa ( 1 điểm )
II/ PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM CẬN ĐẠI (1858 - 1918)
Câu 1 Tại sao thực dân Pháp xâm lược nước ta?
*Thực dân Pháp xâm lược nước ta do:
- Đến giữa thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản phát triển cao, các nước đế quốc cần nhiều thị trường và thuộcđịa nên đẩy mạnh xâm lược các nước khác để vơ vét tài nguyên thiên nhiên, sức lao động
Trong lúc đó VN cũng như nhiều quốc gia khác ở châu Á đang là những nước phong kiến, kinh tế
-xã hội lạc hậu, tiềm lực quốc phòng yếu hơn nên trở thành đối tượng xâm lược của các nước phươngTây
- Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên
- Lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô, Ngày 1- 9 – 1858, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam
Câu 2 Tại sao mở đầu quá trình xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp lại đánh vào Đà Nẵng ? Kế hoạch “đánh nhan thắng nhanh” của thực dân Pháp có giành được thắng lợi hay không? Vì sao ?
* Pháp chọn Đà Nẵng là nơi mở màn cho cuộc xâm lược Việt Nam:
- Rạng sáng 1/9/1858 Pháp nổ súng đánh chiếm bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), mở đầu quá trình xâmlược Việt Nam
- Đà Nẵng là một tỉnh có diện tích rộng lớn, đông dân và trù phú
- Có biển sâu, kín gió, tàu Pháp dễ dàng hoạt động
- Đà Nẵng gần Huế, nên đây là mục tiêu để Pháp đánh chiếm làm bàn đạp tấn công Huế, buộc triềuNguyễn đầu hàng nhằm thực hiện kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh
* Kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp bước đầu bị thất bại, vì:
+ Thái độ, hành động tích cực phối hợp của nhà Nguyễn với nhân dân
12
Trang 13+ Quân và dân ta dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương đã kiên quyết chống giặc, lập phòng tuyếnchống giặc, chống trả quyết liệt không cho quân Pháp tiến sâu vào nội địa Vì vậy sau 5 tháng tấn công
Đà Nẵng, quân Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà
Câu 3 Tại sao sau khi thất bại ở Đà Nẵng, thực dân Pháp lại đánh vào Gia Định Kế hoạch đánh Gia Định của Pháp có giành thắng lợi hay không ? Vì sao ?
Câu 4 Trình bày khái quát quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp từ năm 1858 đến 1884?
- Sau khi khiêu khích, lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô, Pháp đem quân xâm lược Việt Nam Chiều ngày31/08/1858, quân Pháp và Tây Ban Nha dàn trận ở cửa biển Đà Nẵng Âm mưu của chúng là chiếmxong Đà Nẵng kéo vào Huế buộc triều đình Nguyễn đầu hàng
- Rạng sáng 1/9/2858 Pháp nổ súng xâm lược Đà Nẵng, Nguyễn Tri Phương anh dũng chống trả, quânPháp bước đầu thất bại
- Sau thất bại âm mưu đánh nhanh thắng nhanh ở Đà Nẵng, Pháp kéo quân vào Gia Định
- Ngày 17/2/1859 chúng tấn công thành Gia Định, triều đình Nguyễn chống trả yếu ớt rồi tan rã
- Ngày 24/2/1861 Pháp tấn công với quy mô lớn vào đại đồn Chí Hòa, nhanh chóng giành thắng lợiNgày 5/6/1862 Triều dình Huế kí với Pháp hiệp ước Nhâm Tuất nhượng cho chúng nhiều quyền lợi,trong đó nhượng hẳn cho Pháp 3 tỉnh miền Đông Nam kì
- Năm 1867, Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây Nam Kì :Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên.kế tiếp đểtạo thành một lãnh thổ thuộc địa
- Sau khi củng cố vị trí vững chắc ở Nam Kỳ, năm 1873, Pháp tiến đánh Bắc Kì lần thứ nhất TriềuNguyễn đã kí với Pháp Hiệp ước Giáp Tuất nhượng 3 tỉnh miền Tây nam kì cho Pháp
- Năm 1882, lấy cớ triều Nguyễn vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất, Pháp tiến đánh Bắc Kì lần thứ hai vàsau đó đánh thẳng vào Huế buộc Triều Nguyễn lần lượt kí Hiệp ước Hác – măng (1883) và Hiệp ướcPa-tơ-nốt (1884)
- Vào năm 1885, các quan lại chủ chiến tổ chức phong trào Cần Vương chống Pháp nhưng thất bại
- Vào năm 1887, Pháp cơ bản hoàn tất quá trình xâm lược Việt Nam Người Pháp đã tổ chức ra một bộmáy cai trị khá hoàn chỉnh từ trung ương cho đến địa phương
Câu 5(1,5 điểm)
Em hãy nêu nội dung cơ bản của hiệp ước Nhâm Tuất (1862)?Nhận xét về tích chất và thái độ của triều đinh Huế?
-Nội dung hiệp ước Nhâm Tuất :
+Triều đình thừa nhận quyền cai quản cửa Pháp ở 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Gia Định,ĐịnhTường ,Biên Hòa )và đảo Côn Lôn (0,25 )
+Mở 3 cửa biển (Đà Nẵng ,Ba Lạt ,Quảng Yên)cho Pháp vào buôn bán (0,25)
+Cho phép Pháp và Tây Ba Nha tự do truyền đạo Gia Tô ,bãi bỏ lệnh cấm đạo trước đây(0,25)
+Bồi thường cho Pháp một khoản chiến phí tương đương288vạn lạng bạc Pháp sẽ trả lại thành VĩnhLong cho triều đình chừng nào triều đình buộc được dân chúng ngừng kháng chiến (0,25)
-Nhận xét về tính chất hiệp ước và thái độ triều đình Huế:
+Với hiệp ước Nhâm Tuất triều đình Huế đã cắt đất cầu hòa, đi ngược lại với ý chí nguyện vọng củanhân dân,đặt quyền lợi dòng họ lên trên quyền lợi dân tộc(0,25)
+Hiệp ước Nhâm Tuất đã vi phạm nghiêm trọng chủ quyền độc lập dân tộc,nhân dân ta bất bình phảnđối hành động bán nước của triều đình Huế(0,25)
Câu 6: (4 điểm)
13
Trang 14Trình bày khái quát quá trình đấu tranh chống xâm lược của nhân dân ta từ năm 1858-1884 Qua
đó hãy rút ra nhận xét thái độ của nhân dân ta và trách nhiệm của triều đình nhà Nguyễn trong quá trình Pháp xâm lược nước ta?
a Trình bày khái quát (3 điểm):
- Năm 1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ súng đánh chiếm Đà Nẵng Đại thần Nguyễn Tri
Phương đã chỉ huy quân dân thực hiện kế hoạch “vườn không nhà trống” (0,25 điểm)
- Đốc học Phạm Văn Nghị đem 300 quân tình nguyện từ Bắc vào kinh đô Huế xin vua được rachiến trường chống giặc
Cuộc kháng chiến của nhân dân ta bước đầu làm thất bại âm mưu “đánh nhanh thắng nhanh” của
Pháp (0,25 điểm)
- Tháng 2-1859, Pháp kéo quân vào Gia Định mở mặt trận mới Các đội dân binh đã ngày đêm bámsát địch để tiêu diệt, làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp, chúng phải chuyển
sang kế hoạch “chinh phục từng gói nhỏ” (0,25 điểm)
- Các toán nghĩa quân của Trương Định đã hoạt động mạnh ở Tân Hoà (Gò Công) trong những năm
1861-1864, gây cho Pháp nhiều khó khăn (0,25 điểm)
- Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đánh chìm tàu chiến Et-pê-răng (Hy vọng) của Pháp trên sông
Vàm Cỏ (ngày 10-12-1861) và đánh chiế đồn Rạch Giá (tháng 6-1868) (0,25 điểm)
- Sau khi triều đình nhà Nguyễn ký với Pháp hiệp ước 1862, ở miền Đông Nam Kỳ điễn ra “phongtrào tị địa” Khi căn cứ chống Pháp của Trương Định bị đàn áp, Trương Quyền đưa nghĩa quân lên Tây
Ninh lập căn cứ mới chống Pháp (0,25 điểm)
- Hai anh em Phan Tôn, Phan Liêm lập căn cứ chống Pháp ở Ba Tri (Bến Tre), năm 1867-1868
hi sinh đến người cuối cùng (0,25 điểm)
- Tổng đốc Nguyễn Tri Phương đã chỉ huy quân sĩ chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội và đã anh dũng
hi sinh (0,25 điểm)
- Trận Cầu Giấy ngày 21-12-1873, viên chỉ huy quân Pháp Gác-ni-ê cùng một số lính đã bị tiêu diệt
(0,25 điểm)
- Khi quân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ 2 (1882), tổng đốc Hoàng Diệu đã chỉ huy quân sĩ chiến
đấu bảo vệ thành và đã tuẫn tiết để giữ tròn khí tiết (0,25 điểm)
- Các sĩ phu, văn thân yêu nước như Hoàng Tá Viêm, Trương Quang Đản vẫn tiếp tục tổ chứckháng chiến Nhân dân các tỉnh miền Bắc lập các đội nghĩa dũng, rào làng, đốt các dãy phố để ngăn
chặn quân giặc (0,25 điểm)
- Trận Cầu Giấy ngày 19-5-1883, tổng chỉ huy quân Pháp Ri-vi-e và hàng chục tên giặc bị tiêu diệt
(0,25 điểm)
- Sau khi nhà Nguyễn ký với Pháp hiệp ước Hác-măng 1883 và hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884) nhiều
trung tâm kháng chiến vẫn tiếp tục hình thành (0,25 điểm)
b Nhận xét (1 điểm):
- Nhân dân ta đã kháng chiến chống Pháp với tinh thần quả cảm, kiên cường, không sợ hi sinh,
quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc (0,25 điểm)
14
Trang 15- Cuộc kháng chiến mặc dù chưa giành được thắng lợi nhưng đã gây cho Pháp nhiều khó khăn tổn
thất Sau gần 30 năm chúng mới hoàn thành công cuộc xâm lược nước ta (0,25 điểm)
- Triều đình nhà Nguyễn lúc đầu có tổ chức kháng chiến nhưng với thái độc dè dặt, không kiên
* Lập bảng kê……….
Bảng kê các sự kiện chính của tiến trình Pháp xâm lược Việt Nam
(1858 - 1884) (0,5 điểm)
Ngày 1/9/1858 Pháp đánh chiếm bán đảo Sơn Trà, mở màn xâm lược Việt Nam
Tháng 2/1859 Pháp đánh Gia Định
Tháng 2/1862 Pháp chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kì
Ngày 5/6/1862 Ký Hiệp ước Nhâm Tuất
Tháng 6/1867 Pháp chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kì
Ngày 20/11/1873 Pháp đánh thành Hà Nội và mở rộng chiếm các tỉnh Bắc Kì lần thứ nhất15-3-1874 Ký Hiệp ước Giáp Tuất
4-1882 Pháp đánh thành Hà Nội và mở rộng chiếm các tỉnh Bắc Kì lần thứ haiNgày 18/8/1883 Pháp đánh vào Huế, triều đình đầu hàng kí Hiệp ước Hác - măng
Ngày 6/6/1884 Kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt
Nhân dân đánh giặc dũng cảm, góp phần làm thất bại kế hoạch xâm lược của địch; nhiều tấm gương yêu nước xuất hiện như Trương Định, Nguyễn TrungTrực…………
(0,25)
1863-1867
(0,25)
Triều đình đối phó tiêu cực với
âm mưu của Pháp(chuộc đất), quay lưng lại phong trào kháng chiến của nhân dân, khước từ các
đề nghị canh tân đất nước (0,25)
Nhân dân tiếp tục chống pháp(không tuân lệnhtriều đình, kết hợp chống Pháp với chống phongkiến đầu hàng) như cuộc chiến đấu dưới sự lãnhđạo của Trương Định, Trương Quyền, Phan Liêm,Phan Tôn, Nguyễn Trung Trực……(0,25)
1873-1884
(0,25)
Triều đình tổ chức kháng chiếnnhưng dè dặt, đi đến thoả hiệp kíkết các hiệp ước cầu hoà, đầuhàng và kết thúc vai trò lịch sử
(0,25)
Nhân dân kiên quyết kháng chiến:
- Cuộc chiến đấu của Chưởng cơ tại Ô Thanh Hà,nhân dân phục kích giết chết Gacniê ngày 21-2-1873
- Quân dân ta cùng với quân Cờ đen của Lưu Vĩnh15
Trang 16Phúc phục kích giết chết Rivie ngày 19-5-1883.(0,5)
Câu 8 Trình bày Nội dung cơ bản của h/ư Nhâm Tuất 1862?
- Triều đình thừa nhận quyền cai quản của nước Pháp ở ba tỉnh miền Đông Nam Kì ( Gia Định, ĐịnhTường, Biên Hòa) và đảo Côn lôn
- Mở ba cửa biển: Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên cho Pháp vào buôn bán cho phép người Pháp và TâyBan Nha tự do truyền đạo Gia Tô, bãi bỏ lệnh cấm đạo trước đây
- Bồi thường cho Pháp một khoản chiến phí tương đương 288 vạn lạng bạc
- Pháp sẽ trả lại thành Vĩnh Long cho triều đình chừng nào triều đình buộc được dân chúng ngừngkháng chiến
Câu 9 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất như thế nào?
* Nguyên nhân:
- Lợi dụng việc triều đình Huế nhờ đem tàu ra vùng biển Hạ Long đánh dẹp cướp biển
- Lấy cớ giải quyết vụ Đuy- puy
=> Hơn 200 quân Pháp do Gác-ni-ê chỉ huy từ Sài Gòn kéo ra Bắc
* Diễn biến:
- Sáng ngày 20-11-1873 quân Pháp nổ súng đánh thành Hà Nội
- 7000 quân triều đình dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương cố gắng cản địch nhưng thất bại Buổitrưa thành mất Nguyễn tri Phương bị thương sau đó ông bị giặc bắt
* Kết quả:- Quân Pháp chiếm được thành Hà Nội
- Tỏa quân đi chiếm Hải Dương, Hưng Yên, Phủ Lí, Ninh Bình, Nam Định
Câu 10.Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai như thế nào ?
* Bối cảnh:
-Hiệp ước Giáp Tuất (1874) đã gây nên làn sóng phản đối mạnh mẽ trong dân chúng cả nước
- Nền kinh tế đát nước ngày càng kiệt quệ, nhân dân đói khổ, giặc cướp nổi lên khắp nơi
- Các đề nghị cải cách Duy tân bị khước từ, tình hình rối loạn cực độ
- Tư bản Pháp cần tài nguyên khoáng sản ở Bắc Kì nên chúng quyết tâm xâm lược
Không đợi trả lời quân Pháp nổ súng tấn công
- Quân ta anh dũng chống trả nhưng chỉ cầm cự được một buổi sáng.Đến trưa thành mất Hoàng Diệu
16
Trang 17* Ý nghĩa: Chiến thắng Cầu Giấy làm quân Pháp hoang mang còn quân ta thì phấn khởi hăng hái quyết
*Ý nghĩa :Làm cho quân Pháp hoang mang dao động, cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân ta Nhân
dân phấn khởi , quyết tâm tiêu diệt giặc
Câu 13/
Câu 14 Trình bày Nội dung cơ bản của h/ư Hác-măng 1883
- Triều đình Huế chính thức thừa nhận nền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kì và Trung Kì, cắt tỉnh Bình Thuận
ra khỏi Trung Kì để nhập vào đất Nam Kì thuộc Pháp
- Ba tỉnh Thanh-Nghệ-Tĩnh được sáp nhập vào Bắc Kì
- Triều đình chỉ được cai quản vùng đất Trung Kì nhưng mọi việc đều phải thông qua viên khâm sứ củaPháp ở Huế
- Công sứ Pháp ở các tỉnh Bắc Kì thường xuyên kiểm soát những công việc của quan lại triều đình,nắm các quyền trị an và nội vụ
- Mọi việc giao thiệp với nước ngoài ( kể cả với Trung Quốc ) đều do Pháp nắm
- Triều đình Huế phải rút quân đội từ Bắc Kì về Trung Kì
Câu 15 Trình bày H/ư Pa-tơ-nốt:
- Có nội dung cơ bản giống H/ư Hác-măng, chỉ sửa đổi đôi chút về ranh giới khu vực Trung kì nhằmxoa dịu dư luận và lấy lòng vua quan phong kiến bù nhìn Cụ thể các tỉnh Thanh – Nghệ- Tĩnh và tỉnhBình Thuận được trả về cho trung Kì
* Ý nghĩa :Chấm dứt sự tồn tại của triều đại phong kiến nhà Nguyễn với tơ cách là một quốc gia độc
lập, thay vào đó là chế độ thuộc địa nửa phong kiến kéo dài đến cách mạng Tháng Tám năm 1945
Câu 16 Tại sao nói từ năm 1858 đến năm 1884 là quá trình triều đình Huế đi từ đầu hàng từng bước đến đầu hàng toàn bộ trước quân xâm lược ?
- Năm 1858, quân Pháp chính thức xâm lược nước ta, trong lúc phong trào kháng chiến của nhândân phát triển mạnh khiến quân Pháp bối rối, triều đình Huế nhằm cứu vãn quyền lợi giai cấp nên đã kývới Pháp điều ước Nhâm Tuất 1862 gồm 12 điều khoản 0.5đ
- Những điều khoản chính gồm : Nhượng hẳn cho Pháp 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ ( Gia Định,Định Tường, Biên Hoà) và đảo Côn Lôn ; bồi thường 20 triệu quan; mở các cửa biển Đà Nẵng, Ba Lạt,Quảng Yên cho thương nhân Pháp và Tây Ban Nha vào tự do buôn bán; nhiều nhượng bộ nặng nề khác
về chính trị, quân sự … 0.5đ
- Sau hiệp ước 1862, phong trào kháng Pháp của nhân dân tiếp tục phát triển Nam Kỳ, Hà Nội vàcác tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ gây cho quân Pháp nhiều tổn thất, hoảng sợ, là thời cơ thuận lợi để đánhđuổi giặc, nhưng triều đình đã bỏ lỡ, cho rút quân và đàm phán 0.5đ
- Năm 1874, triều đình ký với Pháp hiệp ước Giáp Tuất với nhiều điều khoản nặng nề : Pháp rútkhỏi Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ ; triều đình thừa nhận chủ quyền của Pháp ở 6 tỉnh NamKỳ; mở cửa Thị Nại, Ninh Hải, tỉnh lỵ Hà Nội, sông Hồng cho Pháp vào buôn bán; ở những nơi nàyPháp có quyền mở mang công nghệ, thuê mướn nhân công, đặt lãnh sự có quân lính bảo vệ; nền ngoạigiao nước ta lệ thuộc vào đường lối ngoại giao của Pháp 0.75đ
17