Một người hà nội tiết 2

Nhân vật Dũng, Tuất, bà mẹ Tuất - Với dung lượng một truyện ngắn, và trong dụng ý nghệ thuật của nhà văn, những nhân vật này chỉ được nhắc đến như những nét phác họa thoáng qua, nhưng ấ

TIẾT II

3 Các nhân vật khác trong truyện

3.1 Nhân vật Dũng, Tuất, bà mẹ Tuất

- Với dung lượng một truyện ngắn, và trong dụng ý nghệ thuật của nhà văn, những nhân vật này chỉ được nhắc đến như những nét phác họa thoáng qua, nhưng ấn tượng về họ không thể phai mờ

- Dũng đã sống đúng với những lời mẹ dạy, anh cùng với 660 thanh niên ưu tú của Hà Nội lên đường hiến dâng tuổi xuân của mình cho đất nước Dũng, Tuất và tất cả những chàng trai Hà Nội đã góp phần

tô thắm thêm cốt cách tinh thần người Hà Nội, phẩm giá cao đẹp của con người Việt Nam Ấn tượng

về Dũng được thể hiện chủ yếu ở thái độ của anh trong bữa tiệc gia đình mừng anh trở về Trong lúc mọi người vui vẻ, háo hức hỏi chuyện người lính mới trở về, trong lúc anh có thể được quyền lên ngôi, say sưa trong ánh hào quang chiến thắng thì Dũng lại trầm lắng bộc bạch: rằng trong nửa năm nay, anh không ngớt nghĩ về những người Hà Nội ra đi cách đây đúng 10 năm, trong số 660 người ra đi, trở về chưa đầy 40, trong đó có Tuất, bạn anh Người bạn đã hi sinh ở trận đánh vào Xuân Lộc, hi sinh trước ngày toàn thắng có mấy ngày

- Tuất cũng được khắc họa trong gương mặt chung, nhưng có một chi tiết khiến người đọc không thể không rơi lệ Vừa tốt nghiệp trung học, họ đăng kí xin đi đánh Mĩ Tháng 4 năm 1965, lên Thái Nguyên huấn luyện, tháng 7 rời Thái Nguyên vào Nam Khi đoàn tàu từ TN tiến vào HN đã gần nửa đêm Vừa mưa to xong, ánh đèn còn lòa nhòa trên lá cây, trên những mặt đường vắng hun hút Tàu vừa dừng lại thì ở đâu đó bật lên tiếng loa rất sâu, rất vang: “Quý khách chú ý! Quý khách chú ý! Chuyến tàu từ Thái Nguyên ” Tuất ngồi cạnh Dũng, chợt nhoài người qua mặt bạn, gần như đưa cả nửa người qua khuôn cửa sổ, hất mặt lên phía có tiếng loa, kêu lên nho nhỏ: “Dũng ơi, Dũng, tiếng của

mẹ mình đấy! Tiếng của mẹ đấy!” Ai có ngờ, đó là âm thanh cuối cùng của Hà Nội, của người mẹ rứt ruột sinh thành mà anh được nghe

- Bà mẹ Tuất:

+ Bên cạnh sự thật về những người Hà Nội có phẩm cách cao đẹp, còn có những người tạo nên “nhận xét không mấy vui vẻ” của nhân vật “tôi” về Hà Nội Đó là “ông bạn trẻ đạp xe như gió” đã làm xe người ta suýt đổ lại còn phóng xe vượt qua rồi quay mặt lại chửi “Tiên sư cái anh già” , là những người mà nhân vật tôi quên đường phải hỏi thăm Đó là những “hạt sạn của Hà Nội”, làm mờ đi nét đẹp tế nhị, thanh lịch của người Tràng An Cuộc sống của người Hà Nội nay cần phải làm rất nhiều điểm để giữ gìn và phát huy cái đẹp trong tính cách người Hà Nội

3.2 Nhân vật “tôi”

- Thấp thoáng sau những dòng chữ là hình ảnh nhân vật “tôi” - Nhân vật mang hình bóng Nguyễn Khải, là người kể chuyện, một sáng tạo nghệ thuật sắc nét đem đến cho tác phẩm một điểm nhìn trần thuật chân thật khách quan và đúng đắn, sâu sắc

- Đó là một người đã chứng kiến và tham gia vào nhiều chặng đường lịch sử của dân tộc Với tư

cách là một anh bộ đội cụ Hồ từ chiến khu VB trở vể tiếp quản Thủ đô, cảm nhận những việc được và chưa đựoc trong thời kì cải tạo tư sản, khôi phục kinh tế ở miền Bắc; sống những năm tháng đầy gian khổ, hy sinh nhưng cũng rất hào hung cuả cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vui sướng và xúc động với chiến thắng mùa xuân 1975 của dân tộc, có biết bao chiêm nghiệm, suy tư về lẽ đời trong thời kỳ đổi mới…

- Cũng trên những chặng đường ấy, nhân vật tôi đã có những quan sát nhạy bén, sắc sảo, có bao cảm nghĩ rất tinh tế, sâu sắc về cô Hiền, về người HN và về HN Ẩn sâu trong giọng điệu vừa khôi hài,

vừa khôn ngoan, trải đời là hình ảnh một con người gắn bó thiết tha với vận mệnh của đất nước, trân trọng những giá trị văn hoá của DT “Dân HN nhảy tàu lên LS buôn bán đủ thứ mà không buôn bán được và nghìn củ thuỷ tiên nhỉ”, cảm phục dân mình sống một đời binh dị mà toả sang một nhân cách cao cả: “Những hạt bụi vàng lấp lánh đâu đó ở mỗi góc phố HN hãy mượn gió mà bay lên cho đất kinh

kì choí sáng những ánh vàng” Với nhân vật tôi, tác phẩm đã có một điểm nhìn trần thuật chân thật, khách quan mà đúng đắn, sâu sắc

- Khi trần thuật, nhân vật tôi thường đặt một sự việc, một hiện tượng trước nhiều cách đánh giá, nhiều cách nhìn (việc hôn nhân, đón mừng độc lập, việc dạy con cái, cách xưng hô, chuyện ứng xử

thiếu văn hoá của thanh niên thời kinh tế thị trường…) Biện pháp này có tác dụng dân chủ hoá văn học, tạo sự bình đẳng trong quan hệ nhà văn - bạn đọc, đưa đời sống vào cái nhìn nhiều chiều để khuyến khích bạn đọc tham gia đối thoại, khước từ lối áp đặt chân lí một chiều của nhà văn kể bằng

đối thoại, bằng phân tích, bình luận nhiều hơn là miêu tả và trần thuật khách quan Người kể chuyện như đang nghĩ về câu chuyện và chính suy nghĩ của anh ta hấp dẫn bạn đọc

* Tóm lại: Người kể chuyện là một người rất yêu HN, hiểu HN, say mê nét đẹp văn hoá của HN Anh

ta có cái nhìn lịch lãm, sâu sắc Cách kể chuyện vừa thân tình, vừa hóm hỉnh, luôn tạo được quan hệ bình đẳng, cởi mở với bạn đọc nhưng vẫn khẳng định được giá trị của kinh nghiệm cá nhân Anh ta biết đặt một sự việc dưới nhiều cách đánh giá, đồng thời dung những phân tích, bình luận, ngẫm nghĩ của mình đê định hướng giá trị Giọng kể thường là chiêm nghiệm triết lý có pha đối thoại, tranh biện,

tự trào Ngôn ngữ vừa kết hợp được sắc thái giản dị đời thường vừa giàu ngụ ý và triết lý

4 Ý nghĩa của câu chuyện "cây si cổ thụ"

+ Hình ảnh nói lên qui luật bất diệt của sự sống Quy luật này được khẳng định bằng niềm tin của con người thành phố đã kiên trì cứu sống được cây si

+ Cây si cũng là một biểu tượng nghệ thuật, một hình ảnh ẩn dụ về vẻ đẹp của Hà Nội: Hà Nội có thể

bị tàn phá, bị nhiễm bệnh nhưng vẫn là một người Hà Nội với truyền thống văn hoá đã được nuôi dưỡng suốt trường kì lịch sử, là cốt cách, tinh hoa, linh hồn đất nước

4 Giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật

+ Giọng điệu trần thuật: Người kể chuyện xưng Tôi là một kiểu để cho người kể chuyện được nhân

vât hóa Đây là một đặc điểm của văn Nguyễn Khải Nhân vật "Tôi" mang nhiều nét của tác giả, góp phần tạo một không khí tin cậy cởi mở với người đọc (yêu, hiểu Hà Nội, khẳng định kinh nghiệm cá

nhân, giỏi quan sát, ưa triết luận, có hài hước và cả cái nhìn đằm thắm nhân hậu) Một giọng điệu rất

trải đời, vừa tự nhiên, dân dã vừa trĩu nặng suy tư, vừa giàu chất khái quát, triết lí, vừa đậm tính đa thanh Cái tự nhiên, dân dã tạo nên phong vị hài hước rất có duyên trong giọng kể của nhân vật “tôi”; tính chất đa thanh thể hiện trong lời kể: nhiều giọng (tự tin xen lẫn hoài nghi, tự hào xen lẫn tự trào Giọng điệu trần thuật đã làm cho truyện ngắn đậm đặc chất tự sự rất đời thường mà hiện đại

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Tạo tình huống gặp gỡ giữa nhân vật “tôi” và các nhân vật khác.

- Ngôn ngữ nhân vật góp phần khắc hoạ tính cách (ngôn ngữ nhân vật “tôi” đậm vẻ suy tư, chiêm nghiệm, lại pha chút hài hước, tự trào; ngôn ngữ của cô Hiền ngắn gọn, rõ ràng, dứt khoát )

- Những khám phá sâu sắc về bản chất của nhân vật trên dòng lưu chuyển của hiện thực lịch sử: Là một con người, bà Hiền luôn giữ gìn phẩm giá người Là một công dân, bà Hiền chỉ làm những gì có lợi cho đất nước Là một người Hà Nội, bà đã góp phần làm rạng rỡ thêm cái cốt cách, cái truyền thống của một Hà Nội anh hùng và hào hoa- tôn thêm vẻ đẹp thanh lịch quyến rũ của “người Tràng An” Chất nhân văn sâu sắc của ngòi bút Nguyễn Khải chính là ở đó

III TỔNG KẾT

1 Nội dung: Qua nhân vật trung tâm của truyện là cô Hiền, một người Hà Nội bình thường nhưng đã

góp phần làm rạng rỡ thêm cái cốt cách của một HN hào hùng và hào hoa, cảm nhận được lối sống, bản lĩnh văn hóa của người Hà Nội, từ đó thấy rõ vẻ đẹp giản dị, chân thực của những con người bình thường mà cuộc đời họ song hành cùng những chặng đường gian lao của đất nước và chính họ đã góp phần làm nên lịch sử dân tộc

2 Một vài nét đặc sắc về nghệ thuật

- Thấy được thành công đáng chú ý về giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của

Nguyễn Khải “Muốn hiểu con người thời đại với tất cả những cái hay, cái dở của họ, nhất là muốn

hiểu cách nghĩ của họ, cuộc sống tinh thần của họ, phải đọc Nguyễn Khải” Nhận xét này của nhà

nghiên cứu Vương Trí Nhàn thật xác đáng, nhất là đối với truyện ngắn Một người Hà Nội.

III Luyện tập

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Cô Hiền không bình luận một lời nào về những nhận xét không mấy vui vẻ của tôi về Hà Nội Cô than thở với tôi rằng dạo này cô thường nghĩ ngợi mọi chuyện một cách duy tâm, y hệt một bà già nhà quê Mùa hè năm nọ, bão vào Hà Nội gào rú một đêm, sáng ra mở cửa nhìn sang đền Ngọc Sơn mà hãi Cây si cổ thụ đổ nghiêng tàn cây đè lên hậu cung, một phần bộ rễ bật gốc chỏng ngược lên trời Lập tức cô nghĩ ngay tới sự khác thường, sự dời đổi, điềm xấu, là sự ra đi của một thời.

Với người già, bất kể ai, cái thời đã qua luôn là thời vàng son Mỗi thế hệ đều có thời vàng son của họ Hà Nội thì không thế Thời nào nó cũng đẹp, một vẻ đẹp riêng cho một lứa tuổi Cô nói với tôi thế, đã biết nói thế đâu phải đã già Mấy ngày sau, cô kể tiếp, thành phố cho máy cẩu tới đặt bên kia

bờ, quàng dây tời vào thân cây si rồi kéo dần lên, mỗi ngày một tí Sau một tháng, cây si lại sống, lại

trổ ra lá non, vẫn là cây si của nhiều thế hệ Hà Nội, nghĩ cứ lạ, tưởng là chết đứt bổ ra làm củi, mà lại sống Cô nói thêm : "Thiên địa tuần hoàn, cái vào ra của tạo vật không thể lường trước được".

( Trích Một người Hà Nội-Nguyễn Khải)

1 Đoạn văn trên được viết theo giọng kể của ai ?

2 Nội dung chủ yếu của đoạn văn bản là gì ?

3 Nêu ý nghĩa hình ảnh cây si qua câu văn : Sau một tháng, cây si lại sống, lại trổ ra lá non, vẫn là cây si của nhiều thế hệ Hà Nội, nghĩ cứ lạ, tưởng là chết đứt bổ ra làm củi, mà lại sống.

4 Từ văn bản trên , viết một đoạn văn ngắn thể hiện cảm xúc của em về Hà Nội.

Trả lời:

1 Đoạn văn trên được viết theo giọng kể của bà Hiền (nhân vật) và tác giả (xưng tôi)

2 Nội dung chủ yếu của đoạn văn bản là: kể về hình ảnh cây si ở Hà Nội bị bão đánh bật rễ rồi lại hồi sinh

3 Hình ảnh cây si qua câu văn: Sau một tháng, cây si lại sống, lại trổ ra lá non, vẫn là cây si của nhiều thế hệ Hà Nội, nghĩ cứ lạ, tưởng là chết đứt bổ ra làm củi, mà lại sống

- Cây si: biểu tượng của văn hóa, nét cổ kính, linh thiêng của đất kinh kì ngàn năm văn hiến

- Cây si hồi sinh: lại sống lại trổ ra lá non gợi niềm tin, lạc quan vào sự phục hồi những giá trị tinh

thần của Hà Nội

- Câu chuyện bà Hiền kể về cây si cổ thụ vừa là lời cảnh báo về sự mất mát gia tài văn hóa, lại vừa như khẳng định niềm tin vào sự sáng suốt của lương tri con người

4 Đoạn văn đảm bảo các ý chính:

- Về địa lí: Hà Nội là thủ đô, là trái tim của Tổ quốc

- Về lịch sử, văn hoá: Hà Nội trải qua hơn nghìn năm văn hoá Dù chịu biến động của lịch sử như Hà Nội vẫn giữ được nét văn hoá cổ kính

- Về con người Hà Nội: như hình ảnh bà Hiền, vừa giữ được nếp nhà, vừa giữ được nếp người

- Cảm xúc chân thành, thể hiện tình yêu Hà Nội cũng là tình yêu đất nước