Chữ người tủ tù tiết 1

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ- NGUYỄN TUÂN Cấu trúc bài học: Tiết 1: Tác giả, tác phẩm, tìm hiểu văn bản tình huống truyện; Hình tượng nhân vật Huấn Cao: một nho sĩ tài hoa Tiết 2: Tìm hiểu văn bản Hì

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ- NGUYỄN TUÂN Cấu trúc bài học:

Tiết 1: Tác giả, tác phẩm, tìm hiểu văn bản (tình huống truyện; Hình tượng nhân vật Huấn Cao: một nho sĩ tài hoa)

Tiết 2: Tìm hiểu văn bản (Hình tượng nhân vật Huấn Cao- con người có khí phách và thiên lương trong sáng)

Tiết 3: Tìm hiểu văn bản (Hình tượng nhân vật Quản ngục, thầy Thơ lại- giá trị của tác phẩm) Tiết 4: Các dạng bài thi có liên quan đến tác phẩm

TIẾT 1

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Tuân (1910 – 1987), Quê ở ngoại thành Hà Nội (Làng Mọc, xã Nhân Chính, Từ Liêm ngày nay) ông sinh trưởng trong một gia đình nhà Nho

- Nguyễn Tuân là một nhà văn có tính tài hoa và cái giọng khinh bạc đệ nhất trong giới Việt Nam hiện đại (Vũ Ngọc Phan – Nhà văn hiện đại) Sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân đã diễn ra theo hai giai đoạn:

+ Trước Cách mạng tháng Tám: Nguyễn Tuân là nhà văn “xê dịch” luôn “Thiếu quê hương” và ngày càng u uất, bế tắc Sau cách mạng: Nguyễn Tuân quyết lột xác rời bỏ những căn bệnh nặng nề cũ

kĩ, tiếp tục đi dọc ngang đất nước để viết về cuộc đời mới Ông cũng tiếp tục tung hoành trong thể văn

sở trường của mình: Tuỳ bút Chống Pháp; ông viết Đường vui, Tình chiến dịch, Tuỳ bút Kháng chiến Xây dựng miền Bắc và chống Mĩ ông viết Sông Đà, Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi và nhiều bài kí

đặc sắc

Nói đến Nguyễn Tuân người ta nghĩ ngay đến một cây bút có phong cách viết độc đáo Phong

cách ấy thể hiện rõ trong tác phẩm- Vang bóng một thời

2 Tác phẩm- Vang bóng một thời

Gồm 11 tác phẩm – Là một trong những tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Tuân trước Cách mạng

- Tập truyện viết về những thú chơi tao nhã đầy nghệ thuật của lớp nhà Nho cuối mùa, thất thế muốn lấy cái tài hoa hơn đời để đặt mình ra ngoài và lên trên xã hội Tây, Tầu nhố nhăng phàm tục đã đẩy lùi họ vào quá khứ Đằng sau những câu chuyện và những bức tranh phong tục, tác phẩm chứa đựng một tấm lòng yêu nước thiết tha, gắn với thái độ trân trọng những giá trị văn hóa, nghệ thuật cổ

truyền của dân tộc Lòng yêu nước đôi khi kín đáo, khi rõ rệt, thậm chí táo bạo (Bữa rượu máu, Chữ người tử tù) Đây là tác phẩm đã “gần đạt tới sự hoàn mĩ” (Vũ Ngọc Phan)

II- Đọc hiểu văn bản

1- Tình huống truyện độc đáo

1.1 Vai trò của việc tạo dựng t́nh huống: Sáng tạo tình huống là một trong những khâu quan

trọng bậc nhất của nghệ thuật viết truyện ngắn

1.2 Gọi tên tình huống

Ở tác phẩm “Chữ người tử tù”: Huấn Cao và viên Quản ngục được đặt trong tình huống hết sức éo le : cuộc gặp gỡ oái oăm giữa Huấn Cao và Quản ngục.

1.3 Phân tích tình huống.

1.3.1 Diện mạo của tình huống

+ Không gian: nhà tù Đây không phải là nơi dành cho những cuộc gặp gỡ

+ Thời gian: những ngày cuối cùng trước khi ra pháp trường của Huấn Cao

=> Không gian và thời gian góp phần tạo nên kịch tính cho tình huống

+ Sự éo le trong thân phận hai nhân vật xét ở bình diện xã hội, họ là hai kẻ đối địch, xét ở bình

diện nghệ thuật, họ lại là tri kỉ Quản ngục bị đẩy đến trước một lựa chọn nghiệt ngã đầy tính xung đột

Một là, khư khư giữ lấy chức phận quan lại, thì hãy chà đạp lên lòng tri kỉ Nếu hành động theo hướng

này, QN là kẻ tầm thường Vì ông ta không dám thuỷ chung với những gì mình cho là cao quí, sẵn sàng phản bội lại những gì mình tôn thờ Và câu chuyện sẽ là khúc bi ca hoặc trang phẫn nộ về thực

tại, rằng : thực tại này chỉ là chỗ cho sự tầm thường ngự trị thôi ! Hai là, nếu trọn đạo tri kỉ, thì phải phớt lờ chức phận quan lại Hành động theo hướng này, QN là người cao quí Vì thuỷ chung với

những giá trị cao quí mình tôn thờ, ông ta đã dám bất chấp sự thiệt thòi về quyền lợi lẫn sự an nguy đến tính mệnh Và câu chuyện sẽ là khúc ca ca ngợi chiến thắng của cái đẹp

+ Cuộc đối mặt ngang trái Nhìn phía này, đó là cuộc giáp mặt giữa hai loại tù nhân Huấn Cao là tử

tù Còn Quản ngục là kẻ bị tù chung thân Ông ta bị cầm tù chính trong môi trường sống của mình Người này bị cầm tù về nhân thân nhưng luôn tự do về nhân cách, còn người kia tự do về nhân thân nhưng lại bị cầm tù về nhân cách

1.3.2 Diễn biến của tình huống Có sự chuyển biến trong quan hệ giữa Huấn Cao và Quản ngục :

quan hệ có phần đối địch nhường chỗ cho quan hệ tri kỉ hoàn toàn Nhìn trong mạch truyện thì diễn

biến này gắn liền với hai phiến trát mà Quản ngục phải tiếp nhận Trước tiên là chuyển biến trong thái

độ, về sau là trong hành động

- Ban đầu, Quản ngục vẫn có một tấm lòng, nhưng Huấn Cao chưa biết Thái độ của Huấn Cao

dành cho Quản ngục là khinh bỉ không cần giấu diếm, vì bấy giờ ông mới chỉ coi Quản ngục là một kẻ tiểu nhân làm nghề thất đức Thái độ đối địch của Huấn Cao đã tạo ra một vực sâu ngăn cách giữa họ

- Về sau, quan hệ đã hoàn toàn biến đổi Nhận được phiến trát thứ hai, Quản ngục đã choáng

váng Tình thế ấy buộc Quản ngục phải hành động gấp Tâm nguyện lớn đã khiến Quản ngục bất chấp mối nghi ngại vây khốn bao năm, không còn nghĩ đến tự vệ, giữ thân như trước nữa Tấm lòng thuần khiết của Quản ngục đã xoá bỏ hoàn toàn vực sâu ngăn cách giữa hai nhân cách Quan hệ có phần đối địch đã nhường chỗ cho một quan hệ tri kỉ hoàn toàn Quản ngục cúi đầu trước Huấn Cao, mà Huấn Cao cũng cúi đầu trước Quản ngục Cả hai đều cúi đầu trước những vẻ đẹp cao quí mà mình tôn thờ

- Từ xúc động lớn, Huấn Cao đã cho chữ Cảnh cho chữ là tình tiết sau chót hoàn tất cuộc gặp gỡ oái oăm này

1.3.3 Ý nghĩa tư tưởng

a Tình huống ấy chứa đựng một quan niệm sâu sắc: Cái đẹp là bất diệt Dù thực tại có hắc ám đến

đâu cũng không tiêu diệt được cái đẹp Nó mãi mãi là một lí tưởng nhân văn cao cả của cõi người này

b Tình huống như thế cũng chứa đựng một niềm tin mãnh liệt, rằng : Cái đẹp sẽ thanh lọc cuộc đời này "Cái đẹp sẽ cứu vớt nhân loại"- đó là tư tưởng của Đôtxtôiepxki, người có ảnh hưởng rất lớn đến

tư tưởng của người nghệ sĩ lãng mạn Nguyễn Tuân

2 Vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao

Ý 1 : Giới thiệu đôi nét về tác phẩm và hình tượng:

- Chữ người tử tù là tập truyện ngắn rỳt từ tập Vang búng một thời của Nguyễn Tuõn (1940).

- Đây là truyện ngắn có nội dung tư tưởng sâu sắc và có nhiều thành công về tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm bộc lộ tập trung trong hỡnh tượng nhân vật Huấn Cao

- Huấn Cao là nguyên mẫu của Cao Bá Quát, một danh sĩ nổi tiếng đời nhà Nguyễn Ông là

một tài năng lỗi lạc về tài văn “Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán” và đồng thời cũng là người cầm đầu cuộc khởi nghĩa Mĩ Lương chống lại triều đình Tự Đức và thất bại Ông để lại câu nói nổi tiếng “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” Được gợi cảm hứng từ nguyên mẫu Cao Bá Quát, xây dựng theo lối lí tưởng

hóa của chủ nghĩa lăng mạn, Huấn Cao đă trở thành biểu tượng cho vẻ Đẹp rực rỡ, cao cả, phi thường

Vẻ đẹp đó là sự hội tụ của tài hoa, khí phách, thiên lương.

Ý 2: Vẻ đẹp của Huấn Cao trước hết là vẻ đẹp của con người nghệ sĩ tài ba.

- Huấn Cao là nghệ sĩ trong nghệ thuật thư pháp Chữ Huấn Cao viết là chữ Hán, loại văn tự giàu tính tạo hình Các nhà nho thuở xưa viết chữ để bộc lộ cái tâm, cái chí Viết chữ thành một môn nghệ thuật gọi là thư pháp, có người viết chữ thì có người chơi chữ Người ta treo chữ đẹp ở những nơi trang trọng trong nhà, xem đó như một thú chơi tao nhã

“Tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp” của ông nổi tiếng khắp một vùng tỉnh Sơn “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm (…) có được chữ ông Huấn Cao mà treo là có một báu vật trên đời” Cho nên

“Sở nguyện của viờn quan cai ngục này là có một ngày kia treo ở nhà riêng mình một câu đối do ông Huấn Cao viết” Để có được chữ ông Huấn Cao, viên quản ngục không những phải dụng công, phải

nhẫn nhục mà cũng phải liều mạng Bởi vì biệt đãi Huấn Cao một kẻ tử tù là việc làm nguy hiểm có khi phải trả giá bằng tính mạng của mình

- Ở đây, tài viết chữ của Huấn Cao được biểu hiện qua hàng loạt chi tiết Ngay từ đầu truyện, khi Huấn Cao chưa xuất hiện, tài năng của ông đã được nói tới một cách kính nể qua cuộc nói chuyện

giữa Quản ngục và thơ lại: có phải ông Huấn nổi tiếng với cái tài viết chữ nhanh và đẹp đó không? Có

nghĩa là chỉ cần nhắc đến cái tên đó thôi là đủ làm sống dậy cả một vùng tâm thức Dùng bóng chữ để nói tài năng Đạt được đến mức độ ấy, nét chữ ấy dứt khoát không phải sản phẩm của sự khéo tay thạo

nghề của một người thợ Mà mỗi lần đặt bút phải là một lần tài hoa sáng tạo, mỗi nét bút phải là sự kết

tụ của tài năng nghệ sĩ, những con chữ không chỉ là chữ mà như một sinh thể nghệ thuật được lưu truyền trong hậu thế, danh tiếng bay tới tận nơi nhà giam hẻo lánh tỉnh Sơn Ngay cả viên quan quản ngục của một huyện nhỏ vô danh cũng biết

+ Tài năng ấy được thể hiện qua thái độ sùng kính của Quản ngục Nhắc đến con chữ ông

Huấn, Quản ngục như vẫn còn xúc động buông lời thán phục: “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm (…) có được chữ ông Huấn Cao mà treo là có một báu vật trên đời” Cho nên, từ khi mới biết đọc

vỡ nghĩa sách Thánh hiền, Quản ngục đă mơ có ngày xin được chữ ông Huấn“Sở nguyện của viên quan cai ngục này là có một ngày kia treo ở nhà riêng mình một câu đối do ông Huấn Cao viết” Sau

này dù có lăn lóc trong cái nghề coi ngục, hàng ngày hàng giờ phải đối mặt với những tṛ tiểu nhân, lũ cặn bă, nhưng ước nguyện cao quý ấy không nhạt phai Với Quản ngục, có được chữ của ông Huấn treo trong nhà coi như có một báu vật Gặp Huấn Cao, có lúc Quản ngục như quên hết bổn phận chức trách, chỉ đau đáu một sở nguyện xin chữ- thậm chí, sẵn sàng đánh cược cả tính mạng, đánh đổi cả sĩ diện để có được chữ Huấn Cao Để có được chữ ông Huấn Cao, viên quản ngục không những phải dụng công, phải nhẫn nhục mà cũng phải liều mạng

+ Sự tài hoa thể hiện rực rỡ trong cảnh cho chữ Giữa không gian khói tỏa như đám cháy, một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang dậm tô nét chữ Không phải những nét chữ thông thường, đó là sự hội tụ của cả tài hoa, khí phách, hoài bão và nhân cách ở đời Huấn Cao quả là nghệ sĩ trong nghệ thuật thư pháp

- Ý nghĩa của vấn đề: Qua việc miêu tả tài hoa bằng ngọn bút tài hoa, Nguyễn Tuân đă thể hiện thái

độ trân trọng cái tài, cái đẹp, lòng luyến tiếc cái nhã thú văn hoá cổ truyền của con người Việt Nam

đang lụi tàn và gửi gắm kín đáo triết lí nhân bản: “Biết trọng người có tài, hẳn không phải là kẻ xấu”.

Một lời đề nghị của nhà văn về lối sống tao nhã và biết trọng người tài