Việc dạy học tương tác giữa người - máy, giữa dạy học cá nhân, nhóm, lớp; dạy phương pháp tư duy sáng tạo, cho HS được hoạt động để tự tìm tri thức, giữa việc phát huy ưu điểm của [r]
Trang 1Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
VÀI SUY NGHĨ VỀ ỨNG DỤNG CNTT TRONG DẠY HỌC TIỂU HỌC Ở HẢI DƯƠNG
Kính thưa các quý vị đại biểu, kính thưa các thầy giáo, cô giáo!
Từ những thập niên cuối thế kỉ XX đến nay, loài người đã phát minh ra và chứng kiến sự phát triển với tốc độ như vũ bão của công nghệ thông tin (CNTT) CNTT ngày càng chứng tỏ sự hữu dụng và sức mạnh "vô song" trong mọi phương diện, mọi ngành nghề Với ngành giáo dục, CNTT thực sự đang và sẽ tạo ra cuộc cách mạng trong dạy và học, đặc biệt là về mặt phương pháp Thay vì phương pháp dạy học truyền thống theo lối đọc - chép đã trở lên lạc hậu, khô khan, giáo điều thì nay chỉ với một cú "Click chuột", cả một kho tàng kiến thức khổng lồ, sống động hiện ra trước mắt học trò CNTT đã thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc đổi mới trong giáo dục về giảng dạy và quản lí giáo dục Có lẽ vì thế mà năm học 2008 - 2009 đã được
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) lấy chủ đề là:" Năm học đẩy mạnh ứng dụng CNTT." Chỉ thị 47/2008/CT - Bộ GD&Đ của Bộ GD&ĐT đã chỉ rõ:" Đẩy mạnh một cách hợp lí việc triểm khai ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học ở từng cấp học."
Chủ trương của Bộ GD&ĐT như vậy là rất đúng và rất trúng Tuy thế khi triển khai thực hiện ở các cấp quản lí cũng như ở các đơn vị trường học thì hẳn cũng còn có nhiều khó khăn vướng mắc cần kịp thời xem xét, tìm giải pháp tháo gỡ thì mới có thể UDCNTT thành công Góp phần vào nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục - cái đích thực sự của mọi chủ trương giáo dục !
Thực tiễn công tác tại cơ sở tôi nhận thấy việc thực hiện đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào dạy - học ở trường tiểu học hiện nay có một số khó khăn và thuận lợi sau đây:
1 Thuận lợi:
- Hiện nay, máy tính không còn xa lạ với mỗi người dân, đặc biệt là đội ngũ nhà giáo Hơn nữa, số tiền bỏ ra để sở hữu một chiếc máy vi tính không còn quá lớn (so với thu nhập của các thầy cô) như những năm trước Các đơn vị trường học đã bước đầu có đầu tư kinh phí để mua sắp trang thiết bị hiện đại như: phòng máy, thiết
bị ghi âm, chụp ảnh, quay phim, quét ảnh (Scanner), đầu chiếu đa năng,…
Trang 2- Nhận thức của ngành, của các cấp quản lí giáo dục cũng như của các thầy
cô giáo về vai trò, tiện ích của CNTT đã có những tiến bộ rõ rệt vì thế mà cấp dưới
đã tích cực "làm", cấp trên đã tích cực "chỉ đạo và cổ vũ"
- Hiện tại, với sự tiến bộ vượt bậc của CNTT và truyền thông, công nghệ phần mền phát triển mạnh, trong đó các phần mềm giáo dục cũng đạt được sự tiến
bộ đáng nể như bộ OFFICE, PHOTOSHOP, VIOLET, COREN DRAW,…Do vậy các thầy cô giáo có trong tay nhiều sự hỗ trợ trong dạy học nói chung và UDCNTT nói riêng
- Nguồn tư liệu từ INTERNET, từ các đĩa hình, đĩa tiếng là vô cùng phong phú và dồi dào Hơn nữa kĩ năng khai thác các nguồn thông tin này của giáo viên tiến bộ khá nhanh Một tin vui nữa là trong năm 2009, tập đoàn VIETTEL đã có dự
án hợp tác với Bộ GD&ĐT để tiến hành nối mạng Internet tới tất cả các đơn vị trường học với băng truyền rộng tốc độ cao, miễn phí lắp đặt và sử dụng 100% Điều đó tạo ra thuận lợi rất lớn cho các nhà trường, cho các thầy cô giáo trong khai thác nguồn dữ liệu quan trọng trên INTERNET để sử dụng trong quá trình dạy học
- Các tiết giảng có UDCNTT với sự phong phú về tư liệu, hình ảnh, âm thanh,… đã làm cho HS rất hứng thú học tập Ví dụ như trong môn Tự nhiên và Xã hội, nếu GV chưa vận dụng CNTT thì hình ảnh các con vật, cây cỏ chỉ là hình ảnh tĩnh, màu đen trâứng và rất nhỏ nhưng nếu Gv biết UDCNTT vào dạy học thì chúng
sẽ được thay thế bởi những hình ảnh màu 3D rực rỡ, sống động với âm thanh ngộ nghĩnh, con vật có thể chạy nhảy sẽ làm cho các em hào hứng, tiếp thu bài tốt hơn.việc dạy của giáo viên vì thế cũng "nhàn" hơn, hiệu qủa hơn Điều đó đặc biệt rất hiệu quả và phù hợp với đối tượng là HS tiểu học - với đặc điểm nhận thức thiên
về trực quan Các tiết dạy được sử dụng phương pháp dạy học chương trình hoá với
sự hỗ trợ của CNTT và truyền thông (ĐA PHƯƠNG TIỆN) đã huy động tất cả khả năng tập trung chú ý, tư duy, suy luận, tìm tòi tri thức mới của học sinh và do đó hiệu quả dạy học "về chất"được nâng lên rõ rệt
2 Khó kh ă n:
Theo tôi, việc UDCNTT và truyền thông vào dạy học ở Tiểu học đã đạt được một số kết quả khả quan nhưng những kết quả đã đạt được đó còn khá khiêm tốn Khó khăn vướng mắc và nhưng thách thức còn nhiều Cụ thể các khó khăn thách thức cơ bản là:
- Một bộ phận giáo viên ở các trường tiểu học (đặc biệt là GV lớn tuổi) chưa tích cực học tập kĩ năng sử dụng CNTT Vì thế họ gặp khó khăn khi UDCNTT vào dạy học Cán bộ quản lí ở các trường tiểu học cũng chưa tạo ra được những cơ chế,
Trang 3động lực, kích thích đủ mạnh để bộ phận Gv này tự giác, tích cực học tập CNTT Các đối tượng Gv khác đã tích cực học tập kĩ năng CNTT nhưng cũng chỉ là tự học, học lỏm thôi nên kiến thức và kĩ năng sử dụng CNTT còn chắp vá, thiếu bài bản Thiết nghĩ, tự học như vậy cũng là một xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay Nhưng nếu có các lớp bồi dưỡng về CNTT cho đội ngũ GV một cách bài bản, chính thống thì có lẽ tốt hơn (vì bấy lâu nay họ quen được học như vậy rồi) Có một đồng chí giáo viên đã hóm hỉnh nói rằng: "Khi mà cày trâu có thu nhập ngang với cày máy (thậm chí còn cao hơn cày máy vì các đòng chí cao tuổi lương cao hơn) thì ai
cày máy làm gì cho tốn xăng dầu, lại phải mua máy khi nhà có sẵn trâu rồi." Mặt khác, phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn đó như một lối mòn, chưa thay đổi được Sự uy quyền và tính áp đặt chưa thay đổi hết được Việc dạy học tương tác giữa người - máy, giữa dạy học cá nhân, nhóm, lớp; dạy phương pháp tư duy sáng tạo, cho HS được hoạt động để tự tìm tri thức, giữa việc phát huy ưu điểm của CNTT với việc sử dụng các phương phápdạy học truyền thống nhưng biết hạn chế các những nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống đã làm cho việc UDCNTT và truyền thông vào dạy học chưa phát huy được hết tính trọn vẹn tích cực và hiệu quả của nó
- Việc trang bị, mua sắm các thiết bị CNTT và truyền thông ở các trường tiểu học cũng còn hạn chế dẫn đến GV tiểu học chưa có thiết bị để sử dụng (hay học sử dụng) Theo chúng tôi thống kê sơ bộ một cách ngẫu nhiên ở một số trường Tiểu học huyện Nam Sách, huyện Thanh Hà - tỉnh Hải Dương cho kết quả như sau:
Số
lượng
các
trường
Số
lượng
máy
pro
jector
Số lượng máy vi tính
Số lượng thiết bị khác
Số giáo viên đứng lớp
Số GV
có máy
vi tính tại nhà riêng
Số GV
có kết nối
in ternet tại nhà
Số GV biết
sử dụng các phần mềm trong dạy học
Ghi chú
Theo kết quả thống kê trên, rõ ràng số lượng các thiết bị phục vụ UDCNTT ở các trường tiểu học hiện nay còn ít, thiếu đồng bộ, một số vừa đầu tư đã lạc hậu vì thiết bị lĩnh vực CNTT rất nhanh lạc hậu Hơn nữa do số lượng các thiết bị đã mua sắm được còn quá ít so với nhu cầu sử dụng trong thực tế nên tần suất sử dụng các thiết bị quá cao Vì thế trước mắt UDCNTT vào dạy học ở nhiều trường mới chỉ tập trung ở các tiết dạy hội giảng, chuyên đề, hội thảo, thi giáo viên giỏi,… Các tiết dạy hàng ngày chưa có điều kiện để UDCNTT
Trang 4- Việc ứng dụng CNTT và truyền thông chưa được nghiên cứu kĩ lưỡng và thế nhiều giáo viên đã tuyệt đối hoá vai trò của CNTT dẫn đến lạm dụng CNTT Tuy các CNTT mang lại cho con người nói chung và GV nói riêng nhiều tiện ích nhưng CNTT không thể hỗ trợ hoàn toàn cho GV khi đứng lớp Vì thế giáo viên cần nghiên cứu xem xét cụ thể tiết dạy nào cần đến nó, tiết nào không thực sự cần đến nó Với các tiết dạy có ND ngắn, không nhiều kiến thức mới thì việc tổ chức dạy học theo các phương pháp dạy học truyền thống sẽ có nhiều thuận lợi hơn Những tiết học mang nhiều ND yêu cầu HS luyện tập thì GV làm việc với bảng đen phấn trắng và các phương pháp dạy học truyền thống thì mới rèn luyện được kĩ năng cho HS
- Theo quy định hiện hành, mỗi tuần lễ, một GV tiểu học phải dạy 23 tiết Khối lượng công việc đó cộng với việc hầu hết ở các trường tiểu học hiện nay chưa phân công giáo viên dạy theo môn, hầu hết giáo viên tham gia dạy hai buổi/ngày do vậy thực tế mỗi tuần GV phải soạn 23 đến khoảng 30 giáo án Đó là một khối lượng công việc rất lớn dẫn đến thời gian dành cho việc tự học, tự bồi dưỡng hay UDCNTT vào dạy học rất hạn hẹp
- Kĩ năng CNTT của một bộ phận GV chưa tốt dẫn đến khi sử dụng CNTT
và truyền thông vào dạy học chưa phát huy hết tiện ích và sức mạnh của nó để tổ chức cho HS hoạt động Hơn nữa nhiều thiết bị đã mua sắm lại không đồng bộ Do vậy nhiều tiết dạy Gv xây dựng giáo án điện tử nhưng phải chỉ là bước đầu thay bảng đen truyền thống bằng một cái bảng thông minh hơn chứ chưa phát huy hết khả năng của CNTT Ngoài ra thì hiện nay BGD&ĐT chưa ban hành các tiêu chuẩn
để đánh giá các tiết dạy có UDCNTT nên việc đánh giá các tiết dạy này, đặc biệt là đánh giá năng lực sử dụng CNTT của giáo viên trong mỗi tiết dạy cũng như năng lực, kiến thức, kĩ năng về CNTT nói chung của mỗi GV còn mang nặng tính chủ quan của người tham gia đánh giá
- Ở một số trường tiểu học, cán bộ quản lí chưa có kiến thức và hiểu biết đầy
đủ về CNTT và truyền thông nên có tình trạng phó mặc cho cấp dưới, thiếu (và không thể ) kiểm tra đánh giá, đôn đốc nên tiến độ UDCNTT vào dạy học ở các đơn
vị này chưa đạt yêu cầu
3 Vài bài học kinh nghiệm và đ ề xuất:
Qua thực tiễn chỉ đạo và tham khảo nhiều đồng nghiệp về tình hình UDCNTT ở tiểu học, tôi mạnh dạn nêu một số kinh nghiệm và đề xuất như sau:
- Tất cả giáo viên cần mạnh dạn, không ngại khó, tích cực UDCNTT và truyền thông trong dạy học Thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử thường xuyên khi lên lớp Song song với việc GV tự học tự BD và UDCNTT thì các cấp quản lí GD
Trang 5cần xây dựng kế hoạch và tổ chức cho GV tiểu học học tập kĩ năng CNTT, học sử dụng các PMDH có bài bản, hệ thống Tổ chức các buổi chuyên đề, hội thảo, trao đổi học tập kinh nghiệm giữa các trường, các cụm trường hay cấp huyện, cấp tỉnh Qua đó nhanh chóng nâng cao kĩ năng CNTT cho đội ngũ
- Làm tốt công tác XHH giáo dục Tăng cường giao lưu, hợp tác quốc tế, hợp tác giữa các trường để học hỏi kinh nghiệm, huy động các nguồn lực đầu tư cơ
sở vật chất thiết bị CNTT đồng bộ
- Mỗi tr ường cần xây dựng cơ chế đủ mạnh để khuyến kh ích gi áo vi ên tích cực UDCNTT trong dạy học Các trường hay các PGD, Sở GD& ĐT cần tổ chức hội thi giáo viên UDCNTT giỏi để tạo động lực cho GV nghiên cứu học tập Toàn
ngành cần vinh danh những GV ứng dụng CNTT giỏi
- Các trường tiểu học tiến hành phân công giáo viên dạy theo môn Điều đó làm cho số giáo án giáo viên phải soạn mỗi tuần giảm đi, số lượt sử dụng mỗi giáo
án tăng lên Do vậy tạo điều kiện cho GV đầu tư thời gian, công sức nghiên cứu bài dạy, xây dựng bài giảng điện tử, đem CNTT đến với HS, tích cực đổi mới Phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy học
- Thực tế cho thấy để mỗi đơn vị nhanh chóng UDCNTT và truyền thông vào dạy học thì cán bộ quản lí ở mỗi đơn vị đó phải gương mẫu và đi đầu Việc tích cực UDCNTT của cán bộ quản lí giáo dục vừa có tác dụng định hướng, tạo động lực, sức ép đối với mỗi giáo viên nhanh chóng UDCNTT lại vừa có thể hướng dẫn, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá sâu sát việc ứng dụng CNTT của giáo viên trong trường
Từ đó thúc đẩy có hiệu quả việc UDCNTT và truyền thông của nhà trường Cán bộ quản lí các trường cần phải có hiểu biết về Tin học và Tiếng Anh đủ để khai thác và UDCNTT vào giảng dạy, quản lí các trường Các nội dung này cần được đưa vào thành một tiêu chuẩn khi bổ nhiệm cán bộ
- Khi sử dụng các PMDH cần lưu ý: Nội dung bài giảng điện tử cần cô đọng, xúc tích, các hình ảnh, mô phỏng cần phù hợp, sát chủ đề của bài Bài cần chứa nhiều liên kết, nhất là những liên kết mà GV dự tính trước những tình huống dạy học có thể xảy ra để sử dụng Cần khai thác triệt để thế mạnh của CNTT trong tất cả các bước lên lớp Nhưng cũng không lạm dụng chúng nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học, đến sự phát triển của HS và việc rèn luyện kĩ năng,
kĩ xảo cho HS
Tóm lại, đổi mới PP dạy học hiện đang là vấn đề có tính chất cốt tử, sống còn
của nền GD nước nhà Đó là mục tiêu số một của việc cải cách giáodục nước ta hiện nay Để thực hiện tốt được mục tiêu đó không gì khác là nhanh chóng UDNNTT và
Trang 6truyền thông vào dạy học và quản lí giáo dục Tuy nhiên việc UDCNTT nhằm đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học không thể một sớm một chiều, nó còn nhiều khó khăn, thách thức đối với toàn ngành Để đẩy mạnh UDCNTT trong giáo dục có
lẽ chúng ta cần một sự chỉ đạo thường xuyên, quyết tâm, thống nhất, đồng bộ của các cấp quản lí GD bằng hệ thống văn bản mang tính pháp quy để các trường có cơ
sở xây dựng đề án, lộ trình huy động nguồn vốn đầu tư cho mặt hoạt động quan trọng này Ngoài ra nhà nước cần tăng cường đầu tư cho GD để không ngừng nâng cao và hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất thiết bị CNTT, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên về tư tưởng, nhận thức; về kĩ năng CNTT để tiếp quản và sử dụng có hiệu quả
hệ thống những thiết bị CNTT có được Chỉ có như vậy chúng ta mới nhanh chóng đổi mới GD, thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực và trên thế giới, tạo ra con người mới đáp ứng tốt đòi hỏi của nền kinh tế tri thức
(
(bài viết tham gia hội thảo khoa học của Đại học SP1 Hà Nội ngày 23 tháng 5 năm 2009 tại Ninh Giang - Hải Dương của Nguyễn Hữu Thiêm - Tiểu học thị trấn Nam Sách và Lê Viết Thái - Tiểu học Tân An -Thanh Hà - Hải Dương)