Quá trình xâm lược cai trị khai thác và ảnh hưởng của thực dân phương Tây:Quá trình xâm lược: - Ở thế kỷ 16 ở Châu Âu diễn ra cuộc cách mạng tư sản: Hà Lan đầu thế kỷ 16 chuyển từ phương
Trang 1Quá trình xâm lược cai trị khai thác và ảnh hưởng của thực dân phương Tây:
Quá trình xâm lược:
- Ở thế kỷ 16 ở Châu Âu diễn ra cuộc cách mạng tư sản: Hà Lan đầu thế kỷ 16 chuyển từ phương thức sản xuất PK – Tư bản -> tạo ra lực lượng hàng hóa nhiều nhưng đòi hỏi nhiều nhân công, nguyên vật liệu, thị trường Do vậy họ tìm đến các nước Châu Á, Châu Phi…
- Thực dân Châu Âu xâm chiếm thuộc địa qua hoạt động tôn giáo: Thiên chúa giáo được truyền
ra bên ngoài (Tây bán cầu, Đông bán cầu…) Các giáo sỹ không chỉ đóng vai trò là truyền giáo
mà còn đóng vai trò tình báo, họ xem xét phong tục tập quán, lực lượng quân sự, điểm yếu điểm mạnh và con đường xâm chiếm (VN là 1 trong những vùng được các giáo sỹ Châu Âu quan tâm nhất Đầu thế kỷ 16 đến vùng biển Hải Hậu – Nam Định, cuối thế kỷ 16 là Quảng Nam…)
- Hoạt động thương mại: Bắt đầu buôn bán bình đẳng, sau khi Châu Âu mạnh lên họ dùng sức mạnh quân sự để trao đổi hàng hóa
- Xâm chiếm: Dùng sức mạnh quân sự
- Cai trị - khai thác: phục vụ nhu cầu cho Công nghiệp
Các nước bị xâm lược: Điểm đầu tiên
- Indonesia:
- Điểm đầu tiên thực dân đặt chân tới là Malacca 1511 Thực dân Bồ Đào Nha nổ súng chiếm Malacca và đã chiếm đóng thành công Do khu vực này có ý nghĩa về mặt hàng hải, con đường buôn bán, lưu thông hàng hóa Tiếp sau đó họ tiến tới các vùng lân cận và 1 số đảo của Phlippin Nơi họ chưa chiếm được thì họ đặt các thương điểm để buôn bán, lưu thông hàng hóa của họ
- Ngoài Bồ Đào Nha còn có Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh, Pháp, Mỹ, Nhật… Thế kỷ 16 là Anh, Thế kỷ 18 là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha có nền hàng hải phát triển Sau đó là Hà lan, thế kỷ 19
là Anh
- Khi thấy Bồ Đào Nha chiếm được Indonesia, người Hà Lan rất quan tâm do đó 1595 họ lập công ty buôn bán để đưa người sang Indonesia buôn bán Bắt đầu giữa Bồ Đào Nha và Hà Lan
nổ ra cuộc xung đột vũ trang Với lực lượng quân sự mạnh Hà Lan đã đánh bật Bồ Đào Nha ra khỏi Indonesia
- Năm 1533 công ty thương mại Đông Ấn Hà Lan thành lập: được đặc quyền là … các nước cho phép tự do trao đổi buôn bán với bên ngoài Ngoài buôn bán họ con có chiến thuyền, quân đội được nổ súng bất cứ lúc nào khi cần thiết Đó là họ dùng sức mạnh của họ
- Cuối thế kỷ 18 Hà Lan xâm chiếm được tất cả các vùng của Indonesia Sau thế kỷ 18 Hà Lan trở thành nạn nhân của Anh, người Anh đấu tranh quyết liệt với người Hà Lan (có 04 cuộc đấu tranh giữa Anh và Hà Lan và kết quả là anh đã thắng)
- Đầu thế kỷ 19, người Anh đã giành lại hết nhưng vùng quan trọng ở Indonesia của Hà Lan Người Anh lôi kéo Hà Lan về phía mình khi 1814 chiến tranh Napoleo giữa Anh và Pháp diễn
ra Họ trao trả hầu hết cho Hà Lan chỉ giữ lại Malacca Cuối thế kỷ 19 Hà Lan hoàn thành công cuộc thuộc địa hóa Indonesia
Philipin: Thuộc địa Tây Ban Nha -> Mỹ.
- Bước vào thế kỷ 16 Philippin vẫn còn rất lạc hậu (các bộ lạc, bộ tộc dường như tách rời khỏi Đông Nam Á)
- 1492 – 1522: Nhà thám hiểm Naren Lăng đã thám hiểm vùng biển Philippin
Trang 2- 1521 khi đặt chân lên vùng Philippin, gặp sự chống trả quyết liệt của thổ dân, Naren Lăng đã
bỏ mạng
1522 họ về Tây Ban Nha, nhưng khi đó Philippin đã rơi vào tầm ngắm của Tây Ban Nha -> Xâm lược
1898 sau chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha nổ ra ở Tây bán cầu Tây Ban Nha thất bại, nhượng lại Philippin cho Mỹ
Từ đó Philippin trở thành thuộc địa của Mỹ
- Malaysia
Myanma
Anh ( Malacca thuộc bán đảo Malaysia hiện nay); có nhiều quyền lợi ở nơi đây
- Năm 1795: Anh và Hà Lan có thỏa thuận, Anh chiếm Malacca
- Trước đó 1 thời gian năm 1786 thông qua đàm phán người Anh mua được đảo Pemay thuộc vương quốc hồi giáo của Malaysia
- Anh đàm phán mua vùng đất đối diện với Pemay thuộc Malaysia đó là Welesky
- 1819: Stamford Raffle 1 viên chức quân đội đã đến Maylaysia, đặt chân đến vùng đất Sing hiện nay Lúc này nơi đây là hoang đảo, cư dân thưa thớt và là nơi cướp biển cư ngụ Ông cho rằng đây là địa điểm chiến lược quan trọng Ông nỗ lực chiếm được vùng đất này, Anh đàm phán với chính phủ Malaysia cho người Anh sử dụng vùng đất Nhưng vùng đất này chiu ảnh hưởng của
Hà Lan, Anh đàm phán Hà Lan
- 1824, Anh được toàn quyền sử dụng Singapore.Họ đưa kiến trúc sư tới thiết kế Singgapore thành 1 thương cảng thay thế Malacca Họ khôn ngoan không tính thuế tàu bè qua lại, họ đã kiểm soát được toàn bộ hàng hóa di qua eo biển Malacca
- Singapore được quy hoạch toàn bộ từ đầu do tư tưởng Phương Tây Người Anh thực hiện chính sách dư cư tới Singapore trong đó có cả người Anh, người Hoa di cư tới, góp phần tạo nên sự thịnh vượng Singapore
- Sau khi có 4 vùng đất lãnh thổ, họ đã thiết lập chính sách cai trị của mình Năm 1867 họ xác lập 4 khu thành 1
- 1874 – 1876 họ thôn tính các quốc gia hồi giáo ở Malaysia
1914 bắt đầu thôn tính Brunay
- Ở Myanma người anh thực hiện 3 cuộc giao tranh:
+ 1824 – 1826: Người Anh giao chiến Myanma, Myanma thua và phải ký hiệp ước, nhường 1 vùng đất và 1 triệu bạc chiến phí Tuy nhiên vẫn chưa chiếm được Myanma
+ 1552 – 1853: Anh chiếm được Rangoon
+ 1885: diễn ra trong 2 tuần, người Myanma đã bại trận Anh đã thôn tính
+ 1886: Anh đã sát nhập Myanma vào Ấn Độ
Myanma đã bị xóa tên khỏi bản đồ thế giới, chỉ là 1 tỉnh của Ấn Độ
-> có 4 quốc gia là thuộc địa của Anh: Bruney, Philippin, Myanma, Malaysia
Đông Dương:
Thời kỳ này người Anh, người Pháp đã có sự giao lưu
- Cung cấp 4 tàu chiến, 1500 quân lính đến Tây Sơn, người Pháp được quyền tự do truyền giáo, buôn bán tại Việt Nam
Trang 3- 1879: Cách mạng Pháp nổ ra, Pháp không thực hiện được ký kết.
- 1702: Người Anh đặt chân tới đảo Conlon (côn đảo) của người Anh, nhưng chỉ tồn tại được 1 thời gian vì sự chống trả
- Hà Lan ủng hộ chúa Trịnh và Tây Ban Nha ủng hộ chúa Nguyễn => dẫn tới những cuộc đụng độ
- Ngày 30/08/1858: Liên quân Pháp sau khi chiếm Trung Quốc đã kéo xuống vùng biển miền Nam VN
- 1/9/1958 đã đặt chân lên bán đảo Sơn Trà nhưng không thành công Người Pháp chuyển xuống vùng biển miền Nam chiếm Gia Định
- 1959: Người pháp chiếm được SG – Gia Định
- 1862: Triều đình Nguyễn cắt 6 tỉnh Nam Kỳ cho Pháp
- 1867: Người Pháp chiếm toàn bộ Nam Kỳ sau đó tiến quân ra Hà Nội
- 1884: Cơ bản chiếm xong Việt Nam
Campuchia:
- 1863: Chính phủ Pháp ép Campuchia đẻ Pháp bảo hộ Campuchia
Lào: 1893 người Pháp ký với người Xiêm (Sian) Xiêm nhượng quyền bảo hộ Lào cho Pháp
Chính thức toàn bộ lãnh thổ Lào thành thuộc địa của Pháp năm 1899
=> Pháp đặt ra chính sách cai trị bóc lột Đông Dương
Sian (Xiêm): 1939 đổi thành Thái Lan.
- Xiem không trở thành thuộc địa của thực dân Phương Tây Họ dùng phương thức đấu tranh: là phương thức cải cách
Đầu thế kỷ 19: Vua Xiêm cải cách (đb Ram V)
Chulalonkon: 1868 cải cách tất cả các lĩnh vực: Quân sự, chính trị, khoa học kỹ thuật, ngoại giao, kinh tế…Xiêm thuê chuyên gia Phương Tây đến làm cố vấn chuyên gia trong cải cách
- Xiêm sử dụng chiến lược chia sẻ và cân bằng lực lượng của các nước lớn Ký hiệp ước với tất
cả các nước phương Tây như Anh, Pháp, Hà Lan, Bồ Đào Nha
Dùng Hà Lan khống chế Bồ Đào Nha, người Anh khống chế Hà Lan để san sẻ quyền lợi, không nước nào hoàn toàn chiếm được Thái Lan
- 1868: diễn ra 02 cuộc cải cách -> thành công (chulalonkon và Minh Trị -> Minh trị thành công rất lớn hơn của Ram V)
Quá trình xâm lược:
- Có sự cạnh tranh quyết liệt giữa các nước phương Tây: Hà Lan – bồ Đào Nha; Anh – Hà Lan
- Thực dân phương Tây gặp phải sự phản kháng mạnh mẽ của cư dân Đông Nam Á dưới sự lãnh đạo của nhà nước Phong kiến Tuy nhiên với sức mạnh quân sự vượt trội người Phương Tây đã dành lợi thế -> tiến hành đàm phán với chính quyền phong kiến => Nhà nước phong kiến buộc phải thoải hiệp với thực dân Phương Tây (chính quyền phong kiến ký hiệp ước vì giữ lại quyền lợi của giai cấp phong kiến)
Chế độ cai trị:
- Có cả chế độ cai trị trực tiếp và gián tiếp
+ Trực tiếp: 4 đảo Penang, Malacca, Welesley, Singapor được hưởng quyền lợi như công dân Anh Trực thuộc chính của Anh, có 1 thống đốc quản lý…
Trang 4+ Gián tiếp:Các vương quốc hồi giáo, đảo, 1 số vùng khác…chế độ khai thác của người Anh nhẹ nhàng hơn của Pháp, Hà Lan Họ điều tra về Malaysia từ đó để khai thác được hiệu quả Đầu tư tiền vào SX Nông nghiệp, CN, SX hàng hóa, cơ sở vật chất kỹ thuật…
- Người Pháp: Chế độ cai trị trực tiếp và gián tiếp
+ Trực tiếp: Như Nam Kỳ của VN, được hưởng những chính sách giống như người Pháp Trên là thống đốc, dưới là tỉnh trưởng Triều đình Nguyễn không được can dự vào Nam Kỳ
Khu vực Đông Dương
Liên bang Đông Dương
- Khu vực Đông Dương: là 1 khái niệm chỉ khu vực địa lý bao gồm 3 quốc gia VN,
Lào,Campuchia Có chế độ chính trị - thể chế chính trị
1857 tổng thống Pháp thành lập liên bang Đông Dương
Nam Kỳ
Trung Kỳ
Bắc kỳ
Campuchia
Lào
Quảng Châu Loan: là vùng đất nhượng địa củ Pháp giáp với VN
- Người Pháp thực hiện chính sách khai thác: đầu tư tiền để sinh ra tiền Họ ít đầu tư vào sản xuất hàng hóa, CN, NN hay cơ sở vật chất – hạ tầng… mà chỉ chú trọng đến xây dựng hệ thống ngân hàng, cho vay tiền nặng lãi ->họ đầu tư ít
- Người Pháp yêu cầu triều đình Huế không được đặt quyền ngoại giao với nước nào nếu chưa có
sự đồng ý của Pháp Họ đặt bộ máy cai trị tại thuộc địa, nắm giữ những vị trí quan trọng hành chính – chính trị
- Hà Lan: chủ yếu là cai trị gián tiếp
- Các chính sách:
- Khu vực Đông Dương: chia để trị
- Liên bang Đông dương: dùng người bản xứ cai trị người bản xứ
- Người Anh + người Pháp có những sáng tạo trong chính sách này: Ở Đông Dương phải lấy người Đông dương làm trung tâm, mở trường đào tạo các viên chức người Việt
- Người Anh dùng người Ấn Độ để cai trị người Myanma, đưa những người Ấn sang Malaysia, Singapore, lực lượng cảnh sát… chính sách di dân
Khai thác thuộc địa:
Công nghiệp:
- Đều sử dụng chung chính sách: “không phát triển Công nghiệp nặng + công nghiệp chế tạo” vì đây là công nghiệp sản xuất ra hàng hóa -> họ sợ bị cạnh tranh
- Phát triển công nghiệp khai khoáng: vàng, bạc, kim cương (kim loại quý) ở Cao Bằng,Quảng Nam (VN), Đá quý (Myanma); than, thiếc, apatit, đồng, nhôm
- Chế biến: nông – lâm – thủy – hải sản
Nhà máy xay xát, chế biến bông vải sợi, cà phê, cao su, hồ tiêu, thực phẩm
- Thực phẩm: đồ uống có cồn như rượu, bia ( mặt tiện cho chính sách ngu dân, tận thu thóc gạo, thu lại nguồn lợi kinh tế)
Trang 5- Công nghiệp dệt sợi: tận dụng nguyên liệu, nhân công rẻ.
- Nông nghiệp; Khai thác đất đai qua 2 cách: Cưỡng bức mua lại/ dùng sức mạnh để mua lại rẻ; nguồn khai hoang (đất đai còn thưa thớt) -> tạo nên quy mô lớn đồn điền, trang trại
- Họ trồng cây công nghiệp: Cao su, cfe, lúa, bông, đay, hồ tiêu, thuốc lá để lấy nguyên liệu, lương thực phục vụ chế biến, xuất khẩu
- Lâm nghiệp: Khai thác lâm sản: đặc biệt là gỗ (gỗ tếc ở Malaysia) phục vụ xuất khẩu, phục vụ nhu cầu khai thác thuộc địa xd cơ sở vật chất hạ tầng, cầu cống, đường xá…
- Tài chính: 2 cách:
+ Mở nhà băng cho vay nặng lãi
+ Đặt ra nhiều loại thuế (đặc biệt là thuế thân)
- Nhân công (sức lao động): bằng nhiều cách
+ Người nông dân : Cướp ruộng đất, thuê đất
+ Khai thác vào: đồn điền, trang trại, đường xá, cầu cống,
+ Hàng năm: Thực hiện chế độ lao dịch không công cho chính quyền Bắt lính đưa ra nước ngoài đánh nhau
- Thương mại: Tiêu thụ hàng hóa cho các nước cai trị: hoàng hóa ế ẩm, hàng hóa rẻ…
- Khai thác vị trí địa lý từng vùng, khu vực: QS, TM
+ Anh: tận dụng vị trí chiến lược của Singapore
+ Pháp: tận dụng vị trí chiến lược của Sài Gòn
Ảnh hưởng tích cực:
- ví dụ: Sau khi thực dân Pháp rút khỏi HN đã cho nổ mìn ở chùa một cột, phá hủy nhà máy điện -> không mong muốn để lại những ảnh hưởng tích cực
- Chính trị xã hội:
+Thể chế: Quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền -> quân chủ lập hiến, ví dụ; Thái Lan, Bruney, CPC
Ở Malaysia: mỗi vùng có 1 ông vua (quốc vương) -> chính sách 5 năm thay nhau cầm quyền đất nước
Dân chủ (tất cả vì dân)
- Phân chia giai cấp:
Bắt đầu là: Phong kiến (địa chủ - nông dân)
Sau đó có thên 2 giai cấp mới: Tư sản (tiểu tư sản); Công
=> Các chính đảng
- Kinh tế:
+ Thúc đẩy quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất: từ phong kiến -> tư bản
-> góp phần tạo ra tác phong làm việc)
-> thay đổi cơ cấu kinh tế của các nước thuộc địa
-> phát triển nhiều nguồn kinh tế mới, đưa công nghiệp vào nền sản xuất công nghiệp (có nhà máy, xí nghiệp, đồn điền, trang trại…hệ thống xay xát)
- Thay đổi cơ cấu cây trồng trong nông nghiệp (điều, hồ tiêu, cà phê, cao su )
- nền sản xuất lúa gạo lớn, phát triển: thúc đẩy sản xuất
- Cơ sở hạ tầng:
Trang 6+ Hệ thống đường xá, cầu cống, nhà máy, xí nghiệp… trước hết phục vụ công cuộc khai thác (Hệ thống đường sắt B – N, đường quốc lộ, hệ thống cảng, sân bay…)
Ví dụ: Cầu Long Biên (1898 – 1902) ban đầu tên là Paul Duner (tên toàn cầu Đông Dương), cây cầu đầu tiên bắc qua Sông Hồng
1984 – Cầu Chương Dương
Hệ thống đô thị, quy hoạch đô thị(nhà máy điện, nước), bưu điện ( truyền tin, thông tin)
- Tôn giáo:
Hệ thống nhà thờ lớn ở VN, 1 tôn giáo mới vào VN
Từ tôn giáo ảnh hưởng đến ngôn ngữ, chữ viết
- Giáo dục:
Hệ thống giáo dục chủ yếu trước kia hệ thống thống trường Phật giáo (trường tư)
Hệ thống giáo dục Tây học du nhập vào, hệ thống thi cử tây học
Trường đại học đầu tiên: Trường cao đẳng Đông dương
Các cơ quan nghiên cứu được ra đời (vườn hoa cây xanh) hay viễn đông bác cổ
- Văn học – ngôn ngữ:
Chữ quốc ngữ +hệ thống tiếng anh, pháp, hà lan, Bồ đào nha… ảnh hưởng tới văn học (thể loại văn học mới: truyện ngắn…)
- Thông tin – truyền thông: Phát thanh, báo chí, nhà xuất bản, nhà in…
- Hệ thống y học hiện đại:
- Công trình kiến trúc: Phương tây + nguyên liệu xây dựng mới