Đề cương Các xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian

Đó là văn hóa xóm làng trội hơn văn hóa đô thị, văn hóa truyền miệng lấn át văn hóa chữ nghĩa, ứng xử duy tình nặng hơn duy lý, chủ nghĩa yêu nước trở thành cái trục của hệ ý thức Việt N

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC CÁC XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU VĂN HÓA DÂN GIAN

1 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học?

2 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian

theo quan điểm lịch sử-dân tộc học?

3 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian

theo quan điểm văn hóa học?

4 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng loại hình học trong nghiên cứu văn hóa dân gian

Trả lời Khái niệm văn hóa dân gian

Thuật ngữ quốc tế ”folklore” - Văn hóa dân gian, được W J.Thom sử dụng đầu tiên vào năm 1846 để chỉ “phong tục, tập quán, nghi thức, mê tín, ca dao, tục ngữ… của người thời trước” Từ đó đến nay, bộ môn văn hóa dân gian học đã ra đời

và phát triển với ba trường phái lớn: trường phái phôn-clo Anh – Mỹ chịu ảnh hưởng nhân học, trường phái phôn-clo Tây Âu chịu ảnh hưởng xã hội học (điển hình là Pháp – Italia) và trường phái phôn-clo Nga chịu ảnh hưởng ngữ văn học

Ở Việt Nam, thuật ngữ “folklore” đã được sử dụng từ lâu và tùy theo mỗi thời

kỳ được dịch ra tiếng Việt là “văn học dân gian”, “văn nghệ dân gian” và nay là

“văn hóa dân gian” Việc quan niệm rộng hẹp và chuyển ngữ sang tiếng Việt khác nhau như vậy là do sự thay đổi nhận thức của chúng ta về văn hóa dân gian và cũng

do sự tiếp thu ảnh hưởng của các quan niệm folklore từ các trường phái khác nhau trên thế giới

VHDG là bao gồm toàn bộ các giá trị văn hóavật chất và tinh thần của dân chúng liên quan đến mọi lĩnh vực trong đời sống dân chúng Các lĩnh vực đó bao gồm việc sản xuất ra của cải vật chất, chế tác công cụ lao động, liên quan tới cách

đồng từ nhỏ tới lớn, là mọi mặt sinh hoạt như thị hiếu, tín ngưỡng, hội hè, là tư tưởng tình cảm của dân chúng nhận thức về thế giới, nhân sinh, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thế giới xung quanh, môi trường tự nhiên, xã hội

Văn hóa dân gian là một thực thể sống, nảy sinh, tồn tại và phát triển gắn với sinh hoạt văn hóa cộng đồng của quần chúng lao động Vì vậy, khi nhận thức, lý giải các hiện tượng văn hóa dân gian phải gắn liền với môi trường sinh hoạt văn hóa của nó, tức là các sinh hoạt văn hóa của cộng đồng, trong đó cộng đồng gia tộc, cộng đồng làng xã giữ vai trò quan trọng

Văn hóa, trong đó có văn hóa dân gian là sản phẩm của sự phát triển xã hội nhất định Tuy nhiên, sau khi hình thành và định hình, văn hóa tác động trở lại xã hội với tư cách là ”nền tảng tinh thần của xã hội”, là “động lực và mục tiêu của sự phát triển xã hội”

Việt Nam là một trong các quốc gia Đông Nam Á có những nét văn hóa dân gian đặc trưng Đó là truyền thống văn hóa truyền miệng.Văn hóa dân gian Việt Nam có truyền thống hình thành, và phát triển từ rất lâu đời, bắt nguồn từ xã hội nguyên thủy Đến thời kỳ phong kiến tự chủ, cùng với sự ra đời và phát triển của văn hóa bác học, chuyên nghiệp, cung đình thì văn hóa dân gian vẫn tồn tại và giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của văn hóa cũng như xã hội Việt Nam, đặc biệt là với quần chúng lao động

Truyền thống lịch sử và xã hội Việt Nam đã quy định những nét đặc trưng của văn hóa nước ta Đó là văn hóa xóm làng trội hơn văn hóa đô thị, văn hóa truyền miệng lấn át văn hóa chữ nghĩa, ứng xử duy tình nặng hơn duy lý, chủ nghĩa yêu nước trở thành cái trục của hệ ý thức Việt Nam, nơi sản sinh và tích hợp các giá trị văn hóa Việt Nam…

Đối tượng của nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học

Khi nghiên cứu văn hóa dân gian dưới góc độ xã hội học, không thể không đề cập đến mối quan hệ giữa văn hóa, văn hóa dân gian và xã hội Xã hội với tư cách như là hiện thực xã hội mang đặc trưng không chỉ ở tính chất nhóm của mình mà

còn ở sự điều hoà hành vi của con người Nền tảng của sự điều hoà hành vi ấy, chính là tri thức, giá trị - chuẩn mực, qui tắc hành vi, tức là văn hóa của xã hội đó Theo nghĩa hẹp, xã hội như là một nhóm xã hội rộng lớn và văn hóa như là cách thức điều hoà hành vi con người Xã hội và văn hóa - đó là mặt thống nhất không tách rời nhau trong khía cạnh tương tác xã hội của con người và hoạt động của họ

Xã hội và văn hóa là hai phạm trù quan trọng của xã hội học Bởi vì tất cả những hiện tượng, sự kiện và quá trình xã hội được nghiên cứu dưới quan điểm của những phạm trù đó Không có xã hội loài người ngoài văn hóa cũng như văn hóa không thể hình thành, tồn tại và phát triển ngoài đời sống xã hội Xã hội là một thể thống nhất với những thuộc tính tương tác xã hội của con người Nhờ có văn hóa, cơ cấu xã hội hoạt động và được tái sản xuất Ngược lại, nhờ xã hội, nhờ tính riêng biệt và toàn vẹn của nó, văn hóa được hình thành, được bảo tồn và gìn giữ khỏi sự xói mòn dưới ảnh hưởng tác động của những nhân tố bên ngoài Chính vì vậy, tính xã hội và tính văn hóa trong hiện thực xã hội tuy không phải đồng nhất nhưng có sự liên hệ qua lại

và tương tác chặt chẽ với nhau của đời sống xã hội thống nhất Dưới lăng kính xã hội học, tìm hiểu văn hóa tức là đi tìm hiểu bản chất, vị trí và vai trò của văn hóa đối với đời sống xã hội của con người

Cơ sở của sự hình thành xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học

Mỗi xu hướng nghiên cứu bao giờ cũng thể hiện cách tiếp cận riêng với Văn hóa dân gian Từ đó người ta nhận thức Văn hóa dân gian sâu sắc hơn, tìm được cách tiếp cận mới và tạo ra được các tri thức mới Các xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian ở Việt Nam được hình thành tự phát, thiếu sự soi sáng của lý luận

Nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm Xã hội học là xu hướng phổ biến ở giai đoạn đầu thế kỷ XX tại các nước xã hội chủ nghĩa do ảnh hưởng bởi hệ

tư tưởng Maclenin, tôn vinh tư tưởng chủ nghĩa Mác lê, nên quan tâm nhiều đến vấn

đề xã hội Các nước XHCN suy tôn Mac là một trong những thủy tổ của ngành xã hội học, thống soái toàn bộ lĩnh vực khoa học khác nhau nên trong văn hóa dân gian

đoạn này là để tìm các mối quan hệ xã hội của con người Lịch sử hình thành các nước Xã hội chủ nghĩa thường được tạo dựng bởi sức mạnh của quần chúng nhân dân, phát huy sức mạnh của nhân dân có vai trò quyết định tiến bộ xã hội ( khác với

tư bản chủ nghĩa là vai trò cá nhân quan trọng quyết định mọi thứ) Bởi thế, nhân dân trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội Nghiên cứu ý thức xã hội của nhân dân và vai trò của nhân dân, đặc biệt trong văn hóa dân gian là nhiệm vụ quan trọng của các ngành khoa học xã hội Vì vậy, xã hội học trở thành mục tiêu nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học thường

đề cập tới vấn đề sau:

Nghiên cứu vai trò của văn hóa dân gian trong xã hội

Trong thời kỳ văn hóa bác học chưa hình thành, văn hóa dân gian đóng vai trò là nền tảng tinh thần trong toàn bộ xã hội Vai trò của văn hóa dân gian trong nền văn hóa dân tộc: Khi chưa có văn hóa bác học thì văn hóa dân gian là toàn bộ nền văn hóa dân tộc (Trước thế kỷ X cho tới triều đại Hùng vương ở Việt nam chỉ

có Văn hóa dân gian) Văn hóa dân gian là toàn bộ nền tảng tinh thần của xã hội Nhiều quan điểm cho rằng, đến tận thế kỷ XV, văn hóa ở xã hội ta vẫn còn đang trên đường phân hóa, đẳng cấp quý tộc Vua quan vẫn chưa có một văn hóa với những đặc điểm riêng thuộc, mặc dù bản thân đẳng cấp ấy thì đã được hình thành muộn nhất cũng từ thời Lý Nó vẫn phải dùng ca múa nhạc dân gian, nếu kể từ thời

Lý (thế kỷ XI) thì đến thế kỷ XV, nó mới bắt đầu tạo cho mình một ca múa nhạc riêng

Bởi vậy, có thể cho rằng văn hóa dân gian chỉ xuất hiện trong xã hội giai cấp thành thục, nghĩa là chỉ đến khi này nó mới thực sự đứng trước một văn hóa mới hình thành là văn hóa bác học Và cũng là đúng đắn khi nói văn hóa dân gian là sự thực hiện văn hóa phong kiến, vừa cả các yếu tố dân chủ và xã hội chủ nghĩa như V.I Lenin đã chỉ ra khi nói về văn hóa dân tộc Nói cách khác, 'văn hóa dân gian là văn hóa của nông dân và thợ thủ công trong xã hội phong kiến" Vậy là trong xã hội

đẳng cấp, văn hóa dân gian và văn hóa bác học là hai thành phần lớn văn hóa cấu thành văn hóa của xã hội

Từ khi xuất hiện văn hóa bác học, văn hóa dân gian đóng vai trò tương tác đối với văn hóa bác học theo 2 hướng:

- Văn hóa dân gian cung cấp những cứ liệu để hình thành nền văn hóa bác học ( văn hóa bác học tiếp thu văn hóa dân gian, văn hóa bác học chép lại văn hóa dân gian và dần dần sáng tạo nên văn hóa bác học)

- Văn hóa dân gian tạo nên tính dân tộc cho văn hóa bác học Văn hóa dân gian là cơ sở nuôi dưỡng cho văn hóa bác học phát triển Văn hóa bác học khởi thủy

là ngoại nhập từ chữ Hán, từ sách Trung quốc nhưng văn hóa dân gian làm cho nền văn hóa bác học không bị mất đi, không bị lai căng và có bản sắc riêng

Nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học là nghiên cứu những giá trị truyền thống trong dân gian Truyền thống này hình thành trong nông dân,

đó là truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm Hình thành tính cách con người Việt Nam dũng cảm đó chính là văn hóa

Chúng ta có một hệ thống tín ngưỡng thờ các anh hùng cổ xưa, và tiêu chuẩn được thờ là tinh thần yêu nước Hình tượng những người anh hùng tạo nên truyền thống văn hóa như các vị tổ nghề, các vị thần Tinh thần dân chủ trong nền văn hóa dân gian thể hiện ngay cả trong ngôn ngữ dân gian

Hệ giá trị của văn hóa dân tộc, tiềm ẩn trong văn hóa dân gian Chúng thể hiện trên nhiều bình diện, như ứng xử của con người với môi trường tự nhiên theo hướng nặng về thích ứng và hòa hợp hơn là chế ngự và biến đổi Cách ứng xử này còn thấy ở cách ăn, mặc, ở, đi lại, quan hệ cộng đồng… Còn biết bao những giá trị văn hóa dân tộc mà ta có thể tìm thấy trong kho tàng tri thức dân gian liên quan tới môi trường, dưỡng sinh trị bệnh, tri thức về sản xuất và quản lý cộng đồng

Các biểu tượng của văn hóa chủ yếu gắn với văn hóa dân gian Hệ biểu tượng này hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài và quy định những hành vi ứng xử của cộng đồng

Ta có thể nói tới biểu tượng “đất nước” trong văn hóa Việt Nam vừa mang tính nội sinh: “đất” và “nước” hai yếu tố cơ bản tạo nên canh tác lúa của cư dân nông nghiệp; vừa mang tính ngoại sinh: “quốc gia” mô hình của văn minh Trung Hoa

Quốc tổ các Vua Hùng – biểu tượng về cội nguồn, về tâm thức “uống nước nhớ nguồn”, mà căn cỗi của nó là tục thờ cúng tổ tiên ở mỗi gia tộc, dòng họ Biểu tượng “tứ bất tử” (bốn vị thần bất tử): Chử Đạo tổ, Thánh Tản Viên, Thánh Gióng, Thánh mẫu Liễu Hạnh, đó là hệ ý thức nhân sinh Việt Nam hình thành do đòi hỏi xây dựng và củng cố quốc gia phong kiến tự chủ, nhất là từ thời Lê…

Văn hóa dân gian với hệ giá trị và biểu tượng của nó đã làm nên cái gọi là tâm thức dân gian, tâm hồn dân tộc Những cái đó, tới lượt nó quy định các hành vi, tình cảm, hoài vọng của con người Bởi vậy, để nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm dân tộc, xây dựng và củng cố các biểu tượng của dân tộc, chúng ta cũng phải bắt đầu từ Văn hóa dân gian

Tính cách truyền thống của văn hóa nông nghiệp lúa nước: coi trọng uy

quyền và vai trò của người phụ nữ, hình thành nên một hệ thống tín ngưỡng trong văn hóa dân gian Xã hội trước đây được tồn tại là nhờ vào tín ngưỡng

Những biểu hiện của cái gọi là “ xã hội học dung tục” trong xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm xã hội học

Hướng tiếp cận xã hội học tạo ra được rất nhiều thành tựu trong văn hóa dân gian, nhưng cũng có vài hạn chế nhất định:

Hạn chế của việc nghiên cứu VHDG theo quan điểm xã hội học là quy cho văn hóa dân gian những cái không có Đôi khi tuyệt đối hóa quan niệm Trong một

số trường hợp gọi là xã hội học dung tục, chúng ta tuyệt đối hóa cách suy nghĩ quan điểm xã hội học và coi đó là hướng nghiên cứu duy nhất đối với văn hóa dân gian, nên trong nhiều trường hợp người ta đã suy diễn và quy kết cho văn hóa dân gian những cái không có Lấy vấn đề giai cấp là vấn đề quan trọng và quy hết về vắn đề giai cấp (Thạch sach, tấm là người nông dân, con cám, lý Thông là giai cấp thống trị)

Một ví dụ điển hình là quan niệm về màu sắc Trong mỗi chúng ta hẳn ai cũng từng biết câu tục ngữ:

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương Người trong một nước phải thương nhau cùng”

Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao không dùng nhiễu xanh, nhiễu tím mà lại dùng nhiễu điều Bởi điều có nghĩa là màu đỏ Mà thời đó màu đỏ được quan niệm

là màu gắn với cách mạng, màu của đi lên, màu của chiến thắng

2 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian

theo quan điểm lịch sử-dân tộc học?

Nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học là nghiên cứu cái gì? (nói cách khác: đối tượng của nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học là gì?)

Nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lsdth là đi tìm sự thật trong văn hóa dân gian các nhà lsdth cho rằng văn hóa dân gian không biết nói dối bao giờ, các nhà khảo cổ học đã tìm sự thật trong sử thi ( Dựa trên Cuộc chiến thành Troy, phát hiện ra chân móng thành troy)

VD: VN đi tìm sự thật trong thành Cổ Loa, và các nhà khảo cổ học đã tìm ra dấu vết thành Cổ Loa, thành có nhiều vòng thành bao bọc và có hình xoáy chân ốc

Từ vhdg chứng minh sự thật bằng vật chất ( theo GS Bùi Văn Nguyên, căn cứ vào truyền thuyết thì thành Cổ loa không ở Đông Anh mà ở Nghệ An, cái chết của Mỵ Châu và An Dương Vương là ở Nghệ An

Đối tượng của nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học là việc xem xét, tìm hiểu văn hóa dân gian qua các thời kỳ, theo một trình tự liên tục và nhiều mặt, có lớp lang sau trước, trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác Vd: như với văn hóa dân tộc Đảm bảo tính liên tục về thời gian của các

sự kiện; làm rõ điều kiện và đặc điểm phát sinh, phát triển và biểu hiện của văn hóa dân gian, làm sáng tỏ các mối liên hệ đa dạng của văn hóa dân gian với các sự vật xung quanh

Phương pháp lịch sử giúp chúng ta có thể đi sâu tái dựng được cả không khí lịch sử, cả tâm lý và tình cảm của con người trong những sự vật, hiện tượng tiêu biểu Như chúng ta đã biết, lịch sử diễn biến, phát triển thông qua các sự vật, hiện tượng lịch sử Phương pháp lịch sử không phải chỉ là trình bày nhiều sự vật, hiện tượng mà phải biết lựa chọn, trình bày các sự vật, hiện tượng tiêu biểu, điển hình

Những sự vật, hiện tượng đó là những biểu hiện tập trung nhất phản ánh quy luật vận động của lịch sử Thí dụ, văn hóa dân gian trước năm 1945 mang những đặc điểm khác so với văn hóa dân gian sau năm 1975…

Cơ sở của sự hình thành xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học ?

Sự ra đời và định hình của văn hóa dân gian gắn với những giai đoạn sớm nhất của lịch sử dân tộc Đó là thời kỳ văn hóa Đông Sơn – Hùng Vương dựng nước, thời kỳ mở đầu của lịch sử dân tộc, lịch sử quốc gia và lịch sử văn hóa Việt Nam, thời kỳ “nhất thành” để sau đó “vạn biến” Văn hóa dân gian là “văn hóa gốc”, “văn hóa mẹ”, tức văn hóa khởi nguồn, sản sinh và nuôi dưỡng các hình thức phát triển cao sau này, như văn hóa chuyên nghiệp, bác học, cung đình Văn hóa dân gian còn là văn hóa của quần chúng lao động, mang tính bản địa, tính nội sinh cao Tất cả các nhân tố kể trên khiến cho văn hóa dân gian hàm chứa và thể hiện

tính bản sắc cao của văn hóa dân tộc Đó là những cơ sở để nghiên cứu VHDG

Nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học thường đề cập đến những nội dung nào của văn hóa dân gian?

Hệ giá trị của văn hóa dân tộc, trước nhất tiềm ẩn trong văn hóa dân gian Chúng thể hiện trên nhiều bình diện, như ứng xử của con người với môi trường tự nhiên theo hướng nặng về thích ứng và hòa hợp hơn là chế ngự và biến đổi Cách ứng xử này còn thấy ở cách ăn, mặc, ở, đi lại, quan hệ cộng đồng… Còn biết bao những giá trị văn hóa dân tộc mà ta có thể tìm thấy trong kho tàng tri thức dân gian liên quan tới môi trường, dưỡng sinh trị bệnh, tri thức về sản xuất và quản lý cộng đồng

Các biểu tượng của văn hóa chủ yếu gắn với văn hóa dân gian Hệ biểu tượng này hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài và quy định những hành vi ứng xử của cộng đồng

Ta có thể nói tới biểu tượng “đất nước” trong văn hóa Việt Nam vừa mang tính nội sinh: “đất” và “nước” hai yếu tố cơ bản tạo nên canh tác lúa của cư dân nông nghiệp; vừa mang tính ngoại sinh: “quốc gia” mô hình của văn minh Trung Hoa

Quốc tổ các Vua Hùng – biểu tượng về cội nguồn, về tâm thức “uống nước nhớ nguồn”, mà căn cỗi của nó là tục thờ cúng tổ tiên ở mỗi gia tộc, dòng họ Biểu tượng “tứ bất tử” (bốn vị thần bất tử): Chử Đạo tổ, Thánh Tản Viên, Thánh Gióng, Thánh mẫu Liễu Hạnh, đó là hệ ý thức nhân sinh Việt Nam hình thành do đòi hỏi xây dựng và củng cố quốc gia phong kiến tự chủ, nhất là từ thời Lê…

Văn hóa dân gian với hệ giá trị và biểu tượng của nó đã làm nên cái gọi là tâm thức dân gian, tâm hồn dân tộc Những cái đó, tới lượt nó quy định các hành vi, tình cảm, hoài vọng của con người Bởi vậy, để nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm dân tộc, xây dựng và củng cố các biểu tượng của dân tộc, chúng ta cũng phải bắt đầu từ Văn hóa dân gian

Xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học đang gặp những khó khăn gì?(nói cách khác: xu hướng nghiên cứu này đang bộc lộ những hạn chế gì?)

Xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học

đang bộc lộ những hạn chế nhất định bởi văn hóa dân gian chủ yếu là sáng tạo nghệ

thuật, nó là tâm thức dân gian, tâm hồn dân tộc Còn xu hướng nghiên cứu văn hóa

dân gian theo quan điểm lịch sử-dân tộc học lại tìm hiểu văn hóa dân gian qua các thời kỳ, theo một trình tự liên tục và nhiều mặt, có lớp lang sau trước, trong mối liên

hệ với các sự vật Rất khó để phân chia một cách rạch ròi

3 Anh (chị) hiểu như thế nào là xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian

theo quan điểm văn hóa học?

Nghiên cứu một hiện tượng (hay một quá trình) văn hóa dân gian theo quan điểm văn hóa học, cần phải làm gì?(đặt trong các mối quan hệ như thế nào?)

Đầu thế kỷ 20 bắt đầu nghiên cứu vấn đề chung về văn hóa và ngành văn hóa học chỉ mới được đặt tên trong những năm gần đây trước đây người ta nghiên cứu văn hóa, các thuộc tính bình diện cụ thể, được hình thành từ lâu Nghiên cứu văn hóa học là nghiên cứu sự khác nhau của bình diện văn hóa, từ đó nghiên cứu văn hóa dân gian, nghiên cứu theo hướng nguyên hợp VD: Dân ca là loại hình văn hóa

âm nhạc, nếu tìm hiểu dân ca mà chỉ nghiên cứu lời không hoặc âm nhạc không thì

ta mới chỉ hiểu được một nửa, mà ta phải nghiên cứu cả lời và âm nhạc

Muốn nghiên cứu 1 hiện tượng (hay một quá trình) văn hóa dân gian theo quan điểm văn hóa học cần phải đặt văn hóa dân gian trong mối quan hệ với văn hóa dân tộc, văn hóa nhân loại

“Bởi vì đó là nơi tập trung các quan hệ tương tác tạo ra những đặc tính gộp trội của văn hóa, nói lên bản chất của văn hóa mà nếu chỉ dừng lại quan sát các yếu

tố riêng lẻ thì không thể nào nhận ra những đặc trưng mang tính bản chất”

Hiểu thế giới biểu tượng như là kết quả của sự tương tác giữa thế giới thực tại

và thế giới ý niệm, với tư cách là đối tượng của văn hóa học là những sản phẩm, những giá trị văn hóa của mối quan hệ tương tác giữa ba thế giới ấy trong một toàn thể không tách rời, ông cho rằng có thể giải mã văn hóa như một tổng thể các hệ thống ký hiệu, trong đó, văn hóa học coi trọng tâm là “hệ thống ký hiệu hàm nghĩa”, những biểu hiện then chốt nhất của văn hóa tinh thần Nắm được “cơ chế tạo nghĩa”

là rất quan trọng để giải mã được tâm thức của một dân tộc Nó giúp đi vào cấu trúc chiều sâu của văn hóa, những hằng số phát lộ “lý do lựa chọn” và “độ khúc xạ văn hóa” của dân tộc đó

GS TS Phạm Đức Dương cho rằng, tâm thức của loài người và của từng dân tộc bao gồm cả trí tuệ và tâm linh, trong đó đời sống tâm linh rất khó nhận diện nhưng lại đóng vai trò hết sức quan trọng tạo nên linh hồn văn hóa của loài người và của từng dân tộc, điều có thể cảm nhận mà lại không dễ giải thích bằng trí tuệ Ông viết: