Chương VII. Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể

C4: Các đặc tính của chất rắn kết tinh: - Các chất rắn kết tinh được cấu tạo từ cùng một loại hạt, nhưng cấu trúctinh thể không giống nhau thì những tính chất vật lí của chúng khácnhau..

Trang 1

- Có khái niệm sơ bộ về mạng tinh thể.

- Biết được thế nào vật rắn đơn tinh thể và đa tinh thể

- Nắm được các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh và chất rắn vôđịnh hình

- Có khái niệm về tính dị hướng và đẳng hướng của tinh thể

- Nắm được các công thức về sự nở dài, nở khối

- Biết được vai trò của sự nở vì nhiệt trong đời sống và kỹ thuật

- Phát biểu được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn Đồng thời nêu được ýnghĩa vật lý và đơn vị đo của hệ số nở dài và hệ số nở khối

2 Năng lực

a Năng lực chung

- Năng lực tự học và nghiên cứu tài liệu

- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin

- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề

- Năng lực hoạt động nhóm

b Năng lực đặc thù môn học

- Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình; đơn tinh thể và đa tinh thể

- Giải thích được tính dị hướng và đẳng hướng của các vật rắn

- Mô tả được các dụng cụ và phương pháp tiến hành thí nghiệm để xã định độ nở dài của vậtrắn

- Dựa vào Bảng 36.1 ghi kết quả đo độ dãn dài của thanh rắn thay đổi theo nhiệt độ t, tínhđược giá trị trung bình của hệ số nở dài α Từ đó suy ra công thức nở dài

- Vận dụng các công thức về sự nở dài, nở khối để giải một số bài tập và tính toán trong một

số trường hợp

- Biết giải thích và sử dụng những hiện tượng đơn giản của sự nở vì nhiệt

3 Phẩm chất

- Có thái độ hứng thú trong học tập

- Có ý thức tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan

- Có tác phong làm việc của nhà khoa học

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Bài giảng Powerpoint kèm:

+ Mô hình một số tinh thể muối ăn, đồng, kim cương, than chì

+ Tranh vẽ các tinh thể trên (nếu không có mô hình)

+ Bảng phân loại các chất rắn và so sánh những đặc điểm của chúng

Trang 2

+ Bộ dụng cụ thí nghiệm dùng đo độ nở dài của vật rắn: Chuẩn bị thêm một phích nước sôi,một bình nước lạnh và một cốc đủ lớn để có thể pha được nước nóng có nhiệt độ mongmuốn; nhiệt kế, băng kép

+ Ghi sẵn ra giấy các số liệu trong Bảng 36.1

- Phiếu học tập:

Phiếu học tập số 1 Câu 1: Quan sát các vật rắn và trả lời câu hỏi: hình dạng bên ngoài của chúng có gì giống

nhau, có gì khác nhau?

Câu 2: Nếu đập vỡ vụn hạt muối và nhìn vụn muối qua kính lúp, ta thấy vụ muối vẫn có

dạng hình học Nếu đập vỡ vụn cục nhựa thông, ta thấy vụn nhựa thông có hình dạng bất kì.Như vậy xét về hình dạng bên ngoài thì vật rắn kết tinh dù bị vỡ nhỏ ra vẫn có dạng hìnhhọc

Vậy có thể phân chất rắn thành mấy loại và hình dạng bên ngoài của mỗi loại như thế nào?

Câu 3: Các vật rắn có dạng hình học xác định như vừa nói ở trên gọi là các tinh thể hay cấu

trúc tinh thể

a Đọc mục I.1 SGK trang 184 và cho biết thế nào là cấu trúc tinh thể?

b Dùng những thiết bị hiện đại để khảo sát tinh thể muối ăn, ta thấy cấu trúc tinh thể muối

ăn có dạng như hình vẽ 34.2 Hãy mô tả tinh thể muối ăn?

c Tinh thể cuả một chất được hình thành trong quá trình nóng chảy hay đông đặc của chất

đó?

d Kích thước tinh thể phụ thuộc vào yếu tố nào?

Câu 4: Đọc mục I.2 trang 185 SGK và nêu các đặc tính của chất rắn kết tinh?

Câu 5: Phân biệt chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình Tại sao chất rắn đơn tinh thể có

tính dị hướng, còn chất rắn đa tinh thể lại có tính đẳng hướng?

Phiếu học tập số 2 Câu 1: Định nghĩa lại chất rắn vô định hình?

Câu 2: Chất rắn vô định hình có tính dị hướng không? Có nhiệt độ nóng chảy xác định

không? Tại sao?

Câu 3: Nêu một số ứng dụng của chất rắn vô định hình?

Câu 4: So sánh chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình?

Phiếu học tập số 3 Bài toán: Gọi lo là độ dài của thanh ở nhiệt độ to Khi thanh được làm nóng đến nhiệt độ t thì

độ dài của thanh tăng thêm một đoạn l

a Hãy dự đoán xem độ tăng chiều dài của thanh kim loại phụ thuộc vào những yếu tố nào?

a Đo nhiệt độ ban đầu và độ dài ban đầu ghi vào bảng:

Nhiệt độ ban đầu: t o = …

Trang 3

Độ dài ban đầu: l o = …………mm

d Hãy thiết lập công thức tính độ tăng chiều dài của thanh ở nhiệt độ t theo l0, α, t, t0? Từ

đó tính chiều dài của thanh ở nhiệt độ t?

e Từ công thức trên hãy suy ra đơn vị của α?

f So sánh α tính được với các nhóm khác và rút ra nhận xét?

Phiếu học tập số 5 Câu 1: Chọn câu đúng trong các câu sau đây:

A Chất rắn kết tinh là chất rắn có cấu tạo từ một tinh thể

B Chất rắn có cấu tạo từ những tinh thể rất nhỏ liên kết hỗn độn thuộc chất rắn kết tinh.

C Chất rắn kết tinh có nhiệt độ nóng chảy xác định và có tính dị hướng

D Chất rắn có nhiệt độ nóng chảy xác định, chất rắn đó thuộc chất rắn kết tinh

Câu 2: Vật rắn nào dưới đây là vật rắn vô định hình?

Câu 3: Chất nào sau đây không có cấu trúc tinh thê?

A Miếng nhựa thông B Hạt đường C Viên kim cưong D Khối thạch anh Câu 4: Nhờ việc sử dụng tia Rơn-ghen (hay tia X) người ta biết được

A bản chất của các hạt trong tinh thể là nguyên tử, phân tử hay ion.

B các hạt trong tinh thể chuyển động nhanh hay chậm.

C trật tự sắp xếp của các hạt trong tinh thể.

D các hạt trong tinh thể liên kết với nhau mạnh hay yếu.

Câu 5: Kim cương có tính chất vật lí khác nhau với than chì vì

A cấu trúc tinh thể không giống nhau.

B bản chất các hạt tạo thành tinh thể không giống nhau.

C loại liên kết giữa các hạt trong tinh thể khác nhau.

D kích thước tinh thể không giống nhau.

Câu 6: Chất rắn vô định hình và chất rắn kết tinh:

A Khác nhau ở chổ chất rắn kết tinh có cấu tạo từ những kết cấu rắn có dạng hình học

xác định, còn chất rắn vô định hình thì không

B Giống nhau ở điểm là cả hai lọai chất rắn đều có nhiệt độ nóng chảy xác định

C Chất rắn kết tinh đa tinh thể có tính đẳng hướng như chất rắn vô định hình

D Giống nhau ở điểm cả hai đều có hình dạng xác định

Câu 7: Độ nở dài của vật rắn không phụ thuộc vào yếu tố nào sau đây?

Trang 4

C Độ tăng nhiệt độ của vật rắn D Chất liệu vật rắn

Câu 8: Chọn câu phát biểu sai

A Chất rắn khi nóng lên thì nở ra B Các chất rắn khác nhau nở vì nhiệt khác nhau.

C Chất rắn khi lạnh đi thì co lại D Các chất rắn khác nhau nở vì nhiệt như nhau Câu 9: Khi nút thủy tinh của một lọ thủy tinh bị kẹt Phải mở nút bằng cách nào dưới đây?

A Làm nóng nút B Làm nóng cổ lọ C Làm lạnh cổ lọ D Làm lạnh đáy lọ Câu 10: Các trụ bê tông cốt thép không bị nứt khi nhiệt độ ngoài trời thay đổi vì:

A Bê tông và lõi thép không bị nở vì nhiệt.

B Bê tông nở vì nhiệt nhiều hơn thép nên không bị thép làm nứt.

C Bê tông và lõi thép nở vì nhiệt giống nhau.

D Lõi thép là vật đàn hồi nên lõi thép biến dạng theo bê tông.

Câu 11: Chọn phương án đúng Một vật hình hộp chữ nhật được làm bằng sắt Khi tăng nhiệt

độ của vật đó thì

A Chiều dài, chiều rộng và chiều cao tăng B Chỉ có chiều dài và chiều rộng tăng.

C Chỉ có chiều cao tăng D Chiều dài, chiều rộng và chiều cao không thay đổi Câu 12: Băng kép được cấu tạo bởi

A Hai thanh kim loại có bản chất giống nhau B Hai thanh kim loại có bản chất khác

nhau

C Hai thanh kim loại có bề dày khác nhau D Hai thanh kim loại có chiều dài khác

nhau

Câu 13: Có nhận xét gì về mối quan hệ giữa độ dày của cốc thủy tinh và độ bền của cốc?

A Cốc thủy tinh mỏng bền hơn cốc thủy tinh dày vì sự dãn nở vì nhiệt ở mặt trong và

mặt ngoài

B Không có mối quan hệ gì giữa độ bền của cốc và độ dày của thủy tinh làm cốc

C Hai cốc bền như nhau vì cùng có độ giãn nở vì nhiệt như nhau

D Cốc thủy tinh dày bền hơn cốc thủy tinh mỏng vì được làm từ nhiều thủy tinh hơn Câu 14: Độ nở dài Δl của vật rắn (hình trụ đồng chất) được xác định theo công thức:

A Δl = l - l0 = l0Δt B Δl = l - l0 = αl0t C Δl = l - l0 = αl0Δt D Δl = l - l0 = αl0

Câu 15: Với ký hiệu: V0 là thể tích ở 00C; V thể tích ở t0C; β là hệ số nở khối Biểu thức nào

sau đây là đúng với công thức tính thể tích ở t0C?

- Ôn lại những kiến thức về cấu tạo chất, thuyết động học phân tử chất khí

- Ôn lại kiến thức về sự nở vì nhiệt ở THCS

- SGK, vở ghi bài, giấy nháp, máy tím bỏ túi

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 1:Mở đầu: Tạo tình huống và phát biểu vấn đề để tìm hiểu vềchất rắn

a Mục tiêu:

- Kích thích sự tò mò, hứng thú tìm hiểu kiến thức mới

b Nội dung: Học sinh tiếp nhận vấn đề từ giáo viên

c Sản phẩm: Sự tò mò, hứng thú tìm hiểu kiến thức mới.

Trang 5

d Tổ chức thực hiện:

Bước thực

hiện

Nội dung các bước

Bước 1 Giáo viên đặt vấn đề: Theo thuyết động học phân tử của vật chất, chất

được cấu tạo từ những phân tử (hoặc nguyên tử) chuyển động nhiệtkhông ngừng Tùy theo cách sắp xếp các nguyên tử, phân tử mà cácchất có thể tồn tại ở một trong ba trạng thái: rắn, lỏng hay khí Ta đãkhảo sát trạng thái khí ở chương VI, ở chương này ta sẽ khảo sát trạngthái rắn lỏng

Bước 2 Học sinh tiếp nhận vấn đề

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về chất rắn kết tinh.

a Mục tiêu:

-Có khái niệm sơ bộ về mạng tinh thể

-Nắm được các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh

-Biết được thế nào vật rắn đơn tinh thể và đa tinh thể Nhận biết và phân biệt chất rắn đơntinh thể và đa tinh thể

-Có khái niệm về tính dị hướng và đẳng hướng của tinh thể.Giải thích được tính dị hướng

đó mỗi hạt luôn dao động nhiệt quanh vị trí cân bằng của nó.

- Chất rắn có cấu trúc tinh thể gọi là chất rắn kết tinh

- Kích thước tinh thể của một chất tuỳ thuộc quá trình hình thành tinh thể diễn biến nhanhhay chậm : Tốc độ kết tinh càng nhỏ, tinh thể có kích thước càng lớn

- Chất rắn kết tinh có thể là chất đơn tinh thể hoặc chất đa tinh thể Chất đơn tinh thể có tính

dị hướng, còn chất đa tinh thể có tính đẳng hướng

3 Ứng dụng của các chất rắn kết tinh.

- Các đơn tinh thể silic và gemani được dùng làm các linh kiện bán dẫn

- Kim cương được dùng làm mũi khoan, dao cát kính

- Kim loại và hợp kim được dùng phổ biến trong các ngành công nghệ khác nhau

Trang 6

Bước 1 GV trình chiếu các hình ảnh về chất rắn kết tinh và chất rắn vô định

hình: muối ăn, thạch anh, kim cương, nhựa thông, hắc ín, thủy tinh…

GV chuyển giao nhiệm vụ: Quan sát hình ảnh và hoàn thành phiếu họctập số 1

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

Bước 3 Báo cáo kết quả và thảo luận

- Đại diện 1 nhóm trình bày:

C1: Hình dạng của muối ăn, thạch anh có những cạnh thẳng, các mặt

phẳng tạo thành khối đa diện Nhựa thông, hắc ín không có hình dạng

cụ thể

C2: Có 2 loại:

- Chất rắn kết tinh: có dạng hình học như muối ăn, thạch anh

- Chất rắn vô định hình: không có dạng hình học như nhựa thông, hắcín

C3:a.Cấu trúc tinh thể là cấu trúc tạo bởi các hạt liên kết chặt với nhau

bằng những lực tương tác và và sắp xếp theo một trật tự hình học khônggian xác định gọi là mạng tinh thể, trong đó mỗi hạt luôn dao động nhiệtquanh vị trí cân bằng của nó

b Có dạng hình khối lập phương hoặc khối hộp Tại mỗi đỉnh của hình

hộp có các ion (Na+ và Cl–) định vị và sắp xếp có trật tự

c Tinh thể cuả một chất được hình thành trong quá trình đông đặc.

d Kích thước tinh thể của một chất tuỳ thuộc quá trình hình thành tinh

thể diễn biến nhanh hay chậm: Tốc độ kết tinh càng nhỏ, tinh thể cókích thước càng lớn

C4: Các đặc tính của chất rắn kết tinh:

- Các chất rắn kết tinh được cấu tạo từ cùng một loại hạt, nhưng cấu trúctinh thể không giống nhau thì những tính chất vật lí của chúng khácnhau

- Mỗi chất rắn kết tinh ứng với mỗi cấu trúc tinh thể có một nhiệt độnóng chảy xác định không đổi ở mỗi áp suất cho trước

- Chất rắn kết tinh có thể là chất đơn tinh thể hoặc chất đa tinh thể Chấtđơn tinh thể có tính dị hướng, còn chất đa tinh thể có tính đẳng hướng

C5:* Phân biệt chất rắn đơn tinh thể và chất rắn đa tinh thể:

* Giải thích tính đẳng hướng – dị hướng:

- Với chất rắn đơn tinh thể, các tính chất vật lý không giống nhau theocác hướng khác nhau, nên có tính dị hướng

- Với chất rắn đa tinh thể được cấu tạo bởi vô số các tinh thể nhỏ sắpxếp hỗn độn, do đó tính dị hướng của mỗi tinh thể nhỏ được bù trừtrong toàn khối chất, dẫn đến chất rắn đa tinh thể không có tinh dịhướng, chỉ có tính đẳng hướng

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câutrả lời của nhóm đại diện

Trang 7

Bước 4 GV lưu ý thêm cho HS:Một vật rắn có thể kết tinh theo nhiều kiểu cấu

trúc tinh thể khác nhau, chẳng hạn: cấu tạo của tinh thể kim cương, thanchì hình 34.3

GV đưa ra một số hình ảnh về ứng dụng của chất rắn kết tinh và yêucầu HS về nhà tìm hiểu thêm về các ứng dụng

GV tổng kết hoạt động 2.1

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về chất rắn vô định hình

a Mục tiêu:

-Nắm được các đặc điểm, tính chất, ứng dụng của chất rắn vô định hình

-Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình

b Nội dung: Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm hoàn thành yêu cầu dựa trên gợi ý của

- Các chất rắn vô định hình có tính đẳng hướng và không có nhiệt độ nóng chảy xác định

Khi bị nung nóng, chúng mềm dần và chuyển sang thể lỏng

- Một số chất rắn như đường, lưu huỳnh, … có thể tồn tại ở dạng tinh thể hoặc vô định hình

- Các chất vô định hình như thuỷ tinh, các loại nhựa, cao su, … được dùng phổ biến trong

nhiều ngành công nghệ khác nhau

Bước 1 Giáo viên nêu vấn đề: lúc nãy ta đã tìm hiểu sơ bộ về chất rắn vô định

hình Vậy chất rắn vô định hình có những đặc điểm và ứng dụng gì? Ta sẽtìm hiểu qua phần tiếp theo

Giáo viên chuyểngiao nhiệm vụ: Yêu cầu HS đọc SGK mục II trang 186

và hoàn thành phiếu học tập số 2

C1: Chất rắn vô định hình là các chất không có cấu trúc tinh thể và do đó

không có dạng hình học xác định

C2: Các chất rắn vô định hình có tính đẳng hướng và không có nhiệt độ

nóng chảy xác định Khi bị nung nóng, chúng mềm dần và chuyển sang thểlỏng

C3: Các chất vô định hình như thuỷ tinh, các loại nhựa, cao su, … được

dùng phổ biến trong nhiều ngành công nghệ khác nhau

Bảng so sánh chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình

Chất kết tinh

Chất vô định hình

Có nhiệt độ nóng chảy xác định Không có nhiệt độ nóng chảy xác định

Trang 8

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trảlời của nhóm đại diện.

Bước 4 GV lưu ý thêm cho HS:Một số chất như lưu huỳnh, đường có thể là chất

rắn kết tinh hay chất rắn vô định hình tùy thuộc vào việc người ta làm chúngrắn lại như thế nào VD: Nếu ta đun lưu huỳnh kết tinh cho nóng chảy ra (ở

350oC), rồi làm nguội đột ngột bằng cách đổ lưu huỳnh chảy vào nước lạnhthì ta có lưu huỳnh rắn vô định hình Còn nếu ta để lưu huỳnh nguội dần chođến khi động đặc thì ta lại có lưu huỳnh kết tinh

Giáo viên tổng kết hoạt động 2.2

Hoạt động 2.3: Tìm hiểu khái niệm và ứng dụng của sự nở dài, sự nở khối

a Mục tiêu:

-Phát biểu được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn

-Biết được vai trò của sự nở vì nhiệt trong đời sống và kỹ thuật

Biết giải thích định tính và sử dụng những hiện tượng đơn giản của sự nở vì nhiệt

giáo viên

c Sản phẩm:

C Sự nở dài.

1 Thí nghiệm.

Đo∆l = l – l o và ∆t = t – t ota được bảng kết quả:

Nhiệt độ ban đầu: t o = 30 o C

Độ dài ban đầu: l o = 500mm

- Sự tăng độ dài của vật rắn khi nhiệt độ tăng gọi là sự nở dài vì nhiệt.

- Độ nở dài ∆l của vật rắn hình trụ đồng chất tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ ∆t và độ dài ban đầu

lo của vật đó

∆l = l – l o = αl o∆t

- Với α là hệ số nở dài của vật rắn, có đơn vị là K-1

- Giá trị của α phụ thuộc vào chất liệu của vật rắn

D Sự nở khối.

∆V = V – Vo = βlo∆t Với β là hệ số nở khối, β≈ 3α và cũng có đơn vị là K-1

Trang 9

Vì khi trời nóng thì nhiệt độ của thanh ray tăng, khi đó thanh ray nở

ra Nếu không có khe hở thì thanh ray nở ra sẽ sinh ra một lực lớn làmbiến dạng đường ray, gây nguy hiểm cho các chuyến tàu

GV chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi:

Câu 1: Định nghĩa sự nở dài, sự nở khối?

Câu 2:Đọc SGK mục III Trang 196 và nêu các ứng dụng và hạn chế

cần khắc phục của sự nở vì nhiệt?

Câu 1:

- Sự tăng độ dài của vật rắn khi nhiệt độ tăng gọi là sự nở dài vì nhiệt

- Sự tăngthể tích của vật rắn khi nhiệt độ tăng gọi là sự nở khối vì nhiệt

Câu 2: Ứng dụng sự nở vì nhiệt:

- Phải tính toán để khắc phục tác dụng có hại của sự nở vì nhiệt

- Lợi dụng sự nở vì nhiệt để lồng ghép đai sắt vào các bánh xe, để chếtạo các băng kép dùng làm rơle đóng ngắt điện tự động, …

Bước 4 GV chính xác hóa nội dung

Giáo viên tổng kết hoạt động 2.3, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụhọc tập của học sinh

Trang 10

-Phát biểu được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn Đồng thời nêu được ýnghĩa vật lý và đơn vị đo của hệ số nở dài và hệ số nở khối.

-Vận dụng các công thức về sự nở dài, nở khối để giải một số bài tập và tính toán trongmột số trường hợp

-Biết giải thích và sử dụng những hiện tượng đơn giản của sự nở vì nhiệt

giáo viên

c Sản phẩm:

E Ứng dụng sự nở vì nhiệt.

- Phải tính toán để khắc phục tác dụng có hại của sự nở vì nhiệt

- Lợi dụng sự nở vì nhiệt để lồng ghép đai sắt vào các bánh xe, để chế tạo các băng képdùng làm rơle đóng ngắt điện tự động, …

Bước thực

hiện

Bước 1 GV đặt vấn đề: Như ta đã nêu ở tiết trước, trọng kĩ thuật chế tạo và lắp

đặt máy móc hoặc xây dựng công trình, người ta phải tính toán để khắcphục được tác hại của sự nở vì nhiệt

Vì vậy, trong tiết này, ta sẽ cùng nhau xây dựng công thức tính toán độ

nở dài

GV chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm và hoànthành phiếu học tập số 3

- Tiến hành thí nghiệm như hình 18.11 SGK

a Pa1: Tỉ lệ thuận với độ tăng nhiệt độ t: l ~ t hay

l t

b Thảo luận và đề suất pa: Cần có một thanh kim loại, đo chiều dài l01

và nhiệt độ t01 của thanh ban đầu

Pa1: Tăng nhiệt độ của thanh bằng cách đốt nóng hoặc nhúng thanh vào

nước nóng sau đó đo nhiệt độ của thanh tương ứng Từ đó suy ra t và

l và tính tỉ số

l t

∆

Pa2: Cần thêm một thanh kim loại nữa có chiều dài l02 khác với l01 đo

số liệu tương tự như trên và tính tỉ số 0

Trang 11

thì việc đo nhiệt độ gặp khó khăn, mà thanh lại nóng không đều, dẫnđến giản nở không đều gây ra sai số lớn.

- Với việc nhúng thanh kim loại vào nước nóng đo nhiệt độ, sau đó lấy

ra đo độ dài, nhiệt đôn không khí lại khác đi, độ giản nở cũng thay đổi,dẫn dến sai sô lớn

GV giới thiệu bộ thí nghiệm như hình vẽ 36.2

GV hướng dẫn HS cách tiến hành TN Sau đó bàn giao dụng cụ vànhiệm vụ về cho các nhóm

- Phân lớp thành 4 nhóm: Hai nhóm làm TN với thanh KL bằng đồng,hai nhóm làm TN với thanh KL bằng sắt

GV chuyển giao nhiệm vụ: Tiến hành thí nghiệm và hoàn thành phiếuhọc tập sô 4

- Tiến hành thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của GV

a-b-c.

Nhiệt độ ban đầu: t o = …

Độ dài ban đầu: l o = …………mm

d Độ nở dài ∆l của vật rắn hình trụ đồng chất tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ

∆t và độ dài ban đầu lo của vật đó: ∆l = l – l o = αl o∆t ⇒ l = l 0 (1 + α∆t)

Bước 7 GV mở rộng công thức cho sự nở khối: ∆V = V – Vo = βlo∆t

Với β là hệ số nở khối, β≈ 3α và cũng có đơn vị là K-1

 Giáo viên tổng kết hoạt động 2.4

Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu:

-Nắm được các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh và chất rắn

vô định hình

Trang 12

-Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình; đơn tinh thể và đa tinh thể.

-Vận dụng các công thức về sự nở dài, nở khối để giải một số bài tập và tính toán trong một số trường hợp

giáo viên

c Sản phẩm: Kiến thức được hệ thống và hiểu sâu hơn các định nghĩa.

Bước thực

hiện

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học

tập số 4 (Hoặc tổ chức game show thi đua giữa các nhóm)

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm dưới sự hướng dẫn của GV

- Đại diện 1 nhóm trình bày

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết hoạt động 6 và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

học tập của học sinh

+ Ưu điểm: ………

+ Nhược điểm cần khắc phục: ………

Hoạt động 4: Vận dụng a Mục tiêu: - Giúp học sinh tự vận dụng, tìm tòi mở rộng các kiến thức trong bài học và tương tác với cộng đồng Tùy theo năng lực mà các em sẽ thực hiện ở các mức độ khác nhau b Nội dung: Học sinh thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân c Sản phẩm: Bài tự làm vào vở ghi của HS d Tổ chức thực hiện: Nội dung 1: Ôn tập - Yêu cầu HS về nhà học bài và làm bài tập trong SGK Nội dung 2: Mở rộng - Yêu cầu HS về nhà tìm thêm một số ứng dụng và hạn chế của chất rắn kết tinh, chất rắn vô định hình và sự nở vì nhiệt - Đọc phần “Em có biết?” trang 187 Nội dung 3: Chuẩn bị cho tiết sau - Xem trước bài 37 và bài 40 - Soạn phần II SGK trang 200: Hiện tượng dính ướt – Hiện tượng không dính ướt V ĐIỀU CHỈNH, THAY ĐỔI, BỔ SUNG (NẾU CÓ)

Trang 13

Trang 14

Giáo viên giảng dạy: Lớp dạy:

- Hiểu được hiện tượng dính ướt, không dính ướt và ứng dụng của nó

- Hiểu được hiện tượng mao dẫn, nguyên nhân của nó và nêu được một số ứng dụng về hiệntượng mao dẫn trong đời sống và kỹ thuật

- Tìm hiểu mục đích thí nghiệm, cơ sở lí thuyết, dụng cụ đo và cách sử dụng dụng cụ đo

- Cách đo được lực căng bề mặt của nước tác dụng lên một chiếc vòng kim lọai nhúng chạmvào mặt nước, từ đó xác định hệ số căng bề mặt của nước ở nhiệt độ phòng

2 Năng lực

- Giải thích được một số hiện tượng thuộc hiện tượng căng bề mặt và tính lực căng mặtngoài trong một số trường hợp

- Làm các bài tập về hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng

- Giải thích được hiện tượng mao dẫn đơn giản thường gặp trong thực tế

- Biết cách sử dụng thước kẹp để đo độ dài chu vi vòng tròn

- Biết cách dùng lực kế nhạy (thang đo 0,1 N), thao tác khéo léo để đo được chính xác giátrị lực căng tác dụng vào vòng

- Tính hệ số căng bề mặt và xác định sai số của phép đo

3 Phẩm chất

1 Giáo viên

- Bài giảng Powerpoint kèm :

+ Một số dụng cụ thí nghiệm biểu diễn hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng bằng màng

xà phòng

+ Một số ống mao dẫn có đường kính khác nhau và hai tấm thủy tinh

- Chuẩn bị một bộ thí nghiệm thực hành đo hệ số căng bề mặt gồm:

+ Lực kế 0,1 N có độ chính xác 0,001N

Trang 15

+ Vòng kim loại ( hoặc vòng nhựa) có dây treo.

màng xà phòng bên trong vòng dây chỉ?

Câu 2: Hiện tượng này chứng tỏ trên bề mặt phần màng xà phòng đã có các lực nằm tiếp

tuyến với bề mặt màng, kéo nó căng đều theo mọi phương vuông góc với vòng dây chỉ, làmcho vòng dây chỉ có dạng một đường tròn Những lực kéo căng bề mặt chất lỏng gọi là lựccăng bề mặt của chất lỏng

Cho biết hình tròn có diện tích lớn nhất trong số các hình có cùng chu vi Hãy lập luận đểchứng minh bề mặt phần màng xà phòng còn đọng trên khung dây đồng đã tự co lại để giảmdiện tích của nó tới mức nhỏ nhất?

Câu 3: Dựa vào thí nghiệm hãy xác định điểm đặt, phương, chiều của lực căng bề mặt?

Phiếu học tập số 2:

Câu 1: Từ biểu thức lực căng bề mặt, hãy xác định đơn vị của hệ số căng bề mặt của chất

lỏng? Dựa vào số liệu ở bảng 37.1, hãy cho biết hệ số căng bề mặt phụ thuộc vào những yếu

tố nào?

Câu 2: Một chiếc vòng nhôm có trọng lượng P = 62,8.10-3N đặt thẳng đứng sao cho đáy của

nó tiếp xúc với mặt nước Cho đường kính trong và đường kính ngoài của vòng nhôm lầnlượt là 46 mm và 48 mm; kéo vòng nhôm bằng một lực F thẳng đứng lên trên, khi vòngnhôm rời khỏi mặt nước thì độ lớn của lực F = 84,05 mN Xác định hệ số căng bề mặt củanước?

Phiếu học tập số 3 Câu 1: Dựa vào nội dung được giao về nhà, hãy mô tả lại về hiện tượng dính ướt và không

dính ướt? Ứng dụng của hiện tượng này trong thực tế?

Câu 2: Hiện tượng sẽ xảy ra thế nào nếu chúng ta nhúng thẳng đứng các ống thủy tinh hở

hai đầu có bán kính trong nhỏ và khác nhau vào một chậu nước?

Câu 3: Hiện tượng trên được gọi là hiện tượng mao dẫn Nếu ta làm thí nghiệm trên với

thủy ngân thì ta thấy mực thủy ngân trong ống thủy tinh hạ xuống (quan sát thí nghiệm minhhọa trên màn hình trình chiếu) Vậy, thế nào là hiện tượng mao dẫn?

Câu 4: Nêu các ứng dụng của hiện tượng mao dẫn?

Phiếu học tập số 4 Câu 1: Đọc SGK mục I và cho biết mục đích của bài thực hành?

Câu 2: Dựa vào kiến thức đã học ở phần “Hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng”, hãy cho

biết:

a Để xác định hệ số căng bề mặt của chất lỏng ta cần xác định những đại lượng nào?

b Để xác định các đại lượng đó ta cần những dụng cụ nào?

Trang 16

2 Học sinh

-Ôn lại cấu trúc phân tử của chất ở bài thuyết động học phân tử chất khí

-Soạn trước phần hiện tượng dính ướt và không dính ướt

-Vấn đề về phân tích lực

-Báo cáo thí nghiệm, máy tính cá nhân

-Ôn lại nội dung về lực tương tác phân tử và các trạng thái cấu tạo chất

-SGK, vở ghi bài, giấy nháp

Hoạt động 1: Mở đầu: Tạo tình huống và phát biểu vấn đề để tìm hiểu về các hiện tượng

căng bề mặt của chất lỏng

a Mục tiêu:

- Kích thích sự tò mò, hứng thú tìm hiểu kiến thức mới

c Sản phẩm: Sự tò mò, hứng thútìm hiểu kiến thức mới.

Bước thực

hiện

Bước 1 Giáo viên đặt vấn đề:

Ở trò chơi thổi bong bóng xà phòng, các em đều quan sát thấy bongbóng có dạng hình cầu Vì sao như vậy?

Tại sao con nhện nước có thể đứng yên và di chuyển trên mặt nước mộtcách dễ dàng, trong khi con ruồi lại bị chìm xuống?

Tiến hành TN nêu hiện tượng: Kim khâu đặt nằm ngang trên mặt nướcthì nổi nhưng nếu thả thẳng đứng hoặc nghiêng lại chìm Vì sao?

Tất cả các hiện tượng trên đều liên quan tới mặt ngoài của chất lỏng:

đó là hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng Vậy hiện tượng căng bềmặt là gì? Nó phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Bước 2 Học sinh tiếp nhận vấn đề

-Nắm được các bước xác định hệ số căng bề mặt của nước ở nhiệt độ phòng

Trang 17

- Hiện tượng cho thấy trên bề mặt màng xà phòng đã có các lực nằm tiếp tuyến với bề mặtmàng và kéo nó căng đều theo mọi phương vuông góc với vòng dây chỉ.

- Những lực kéo căng bề mặt chất lỏng gọi là lực căng bề mặt chất lỏng

2 Lực căng bề mặt.

Lực căng bề mặt tác dụng lên một đoạn đường nhỏ bất kì trên bề mặt chất lỏng luôn luôn có phương vuông góc với đoạn đường này và tiếp tuyến với bề mặt chất lỏng, có chiều làm giảm diện tích bề mặt của chất lỏng và có độ lớn tỉ lệ thuận với độ dài của đoạn đường đó :

f = σl.

Với σ là hệ số căng mặt ngoài, đơn vị là N/m.

Hệ số σ phụ thuộc vào bản chất và nhiệt độ của chất lỏng : σ giảm khi nhiệt độ tăng

3 Ứng dụng.

Do tác dụng của lực căng bề mặt nên nước mưa không thể lọt qua các lỗ nhỏ giữa các sợivải căng trên ô dù hoặc trên mui bạt ô tô tải; nước trong ống nhỏ giọt chỉ có thể thoát ra khỏimiệng ống khi giọt nước có kích thước đủ lớn để trọng lượng của nó thắng được lực căng bềmặt của nước tại miệng ống;

Hoà tan xà phòng vào nước sẽ làm giảm đáng kể lực căng bề mặt của nước, nên nước xà phòng dễ thấm vào các sợi vải khi giặt để làm sạch các sợi vải,

4 Đo hệ số căng bề mặt của chất lỏng

Bước 1 GV giới thiệu thí nghiệm với màng xà phòng như h.vẽ 37.2 và tiến

hành thí nghiệm

GV yêu cầu HS từ TN hãy hoàn thành phiếu học tập số 1

C1: diện tích màng xà phòng còn lại trên khung sau khi chọc thủng nhỏ

hơn phần màng lúc đầu

C2: Giả sử màng nước xà phòng lấp đầy toàn bộ diện tích khung dây

đồng, khi đó diện tích bề mặt nước xà phòng là lớn nhất

Nếu vòng dây chỉ tăng diện tích lên thì phần diện tích còn lại củamàng nước xà phòng giảm đi

Khi vòng dây chỉ có dạng hình tròn-diện tích của nó lớn nhất-thì phầndiện tích còn lại của màng xà phòng là nhỏ nhất

Lực căng bề mặt tác dụng lên vòng dây chỉ có chiều sao cho vòng dâychỉ hình tròn, tương ứng mà màng xà phòng co lại để giảm diện tích tớimức nhỏ nhất

C3:Phương của lực căng bề mặt vuông góc với đường giới hạn và tiếp

tuyến với màng xà phòng

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu

Trang 18

trả lời của nhóm đại diện.

Bước 4 GV chính xác hóa nội dung, bổ sung ý trong câu trả lời của hs và cho

hs ghi bài

GV thông báo độ lớn của lực căng bề mặt

GV chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập số2?

Câu 1: F(N), l(m) ⇒σ(N/m)

σ phụ thuộc vào bản chất và nhiệt độ của chất lỏng

Câu 2: Lực căng bề mặt của glixerin: FC = F – P = 21,25.10-3NTổng chu vi ngoài và trong của vòng xuyến: L = π(D + d) = 0,295m

Hệ số căng bề mặt của glixerin: 0,072 /

c F

N m L

Bước 7 GV dựa vào cách HS hoàn thành phiếu học tập số 2, lưu ý thêm cho

HS các bước thí nghiệm đo hệ số căng bề mặt của chất lỏng

GV tổng kết hoạt động 2.1

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về hiện tượng dính ướt, không dính ướt và hiện tượng mao dẫn

a Mục tiêu:

-Hiểu được hiện tượng dính ướt, không dính ướt và ứng dụng của nó

-Hiểu được hiện tượng mao dẫn, nguyên nhân của nó và nêu được một số ứng dụng vềhiện tượng mao dẫn trong đời sống và kỹ thuật

-Giải thích được hiện tượng mao dẫn đơn giản thường gặp trong thực tế

giáo viên

c Sản phẩm:

B Hiện tượng dính ướt và không dính ướt: (Tự học có hướng dẫn)

C Hiện tượng mao dẫn.

1 Thí nghiệm.

- Nhúng các ống thuỷ tinh có đường kính trong nhỏ vào trong chất lỏng ta thấy :

+ Nếu thành ống bị dính ướt, mức chất lỏng bên trong ống sẽ dâng cao hơn bề mặt chất lỏng

ở ngoài ống và bề mặt chất lỏng trong ống có dạng mặt khum lỏm

+ Nếu thành ống không bị dính ướt, mức chất lỏng bên trong ống sẽ hạ thấp hơn bề mặt chấtlỏng ở ngoài ống và bề mặt chất lỏng trong ống có dạng mặt khum lồi

+ Nếu có đường kính trong càng nhỏ, thì mức độ dâng cao hoặc hạ thấp của mức chất lỏngbên trong ống so với bề mặt chất lỏng ở bên ngoài ống càng lớn

- Hiện tượng mức chất lỏng ở bên trong các ống có đường kính nhỏ luôn dâng cao hơn, hoặc hạ thấp hơn so với bề mặt chất lỏng ở bên ngoài ống gọi là hiện tượng mao dẫn

- Hệ số căng mặt ngoài σ càng lớn, đường kính trong của ống càng nhỏ mức chênh lệch chấtlỏng trong ống và ngoài ống càng lớn

2 Ứng dụng.

Trang 19

- Các ống mao dẫn trong bộ rể và thân cây dẫn nước hoà tan khoáng chất lên nuôi cây.

- Dầu hoả có thể ngấm theo các sợi nhỏ trong bấc đèn đến ngọn bấc để cháy

Bước thực

hiện

Bước 1 GV cho hs tiến hành thí nghiệm với các ống có tiết diện trong nhỏ và

khác nhau

GV chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS trả lời phiếu học tập số 3

Bước 3 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm, sau đó báo cáo kết quả và thảo

luận

C1: Nhỏ giọt nước lên tấm thủy tinh sạch thì nước chảy lan ra → nướcdính ướt thủy tinh

- Nhỏ giọt nước lên tấm thủy tinh phủ lớp ni lon thì nước thu về dạnghình cầu hơi dẹp → nước không dính ướt ni lon

- Ứng dụng của hiện tượng dính ướt: Loại bẩn quặng

C2: Làm thí nghiệm, quan sát và nhận xét: Mực nước trong ống sẽ cao

hơn so với mực chất lỏng trong chậu Ống có tiết diện càng nhỏ, mựcnước càng cao

C3: Hiện tượng mao dẫn là hiện tượng dâng lên hay hạ xuống của mực

chất lỏng ở bên trong các ống có bán kính trong nhỏ so với mực chấtlỏng ở ngoài

C4: - Các ống mao dẫn trong bộ rể và thân cây dẫn nước hoà tan

khoáng chất lên nuôi cây

- Dầu hoả có thể ngấm theo các sợi nhỏ trong bấc đèn đến ngọn bấc đểcháy

Bước 4 GV lưu ý thêm cho HS: Hiện tượng mao dẫn không chỉ xảy ra ở

những ống có bán kính trong nhỏ (gọi là ống mao dẫn) mà còn xảy ra ởnhững khe hẹp, vách hẹp, các vật xốp h.vẽ trên màn hình trình chiếucho ta thấy nước dâng lên trong khe hẹp giữa 2 tấm thủy tinh đặt songsong hay giữa hai tấm thủy tinh đặt tẻ ra tạo thành một góc nhị diện rấtnhỏ

Giáo viên tổng kết hoạt động 2.2 và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

Trang 20

-Cách đo được lực căng bề mặt của nước tác dụng lên một chiếc vòng kim loại nhúngchạm vào mặt nước.

-Biết cách sử dụng thước kẹp để đo độ dài chu vi vòng tròn

-Biết cách dùng lực kế nhạy (thang đo 0,1 N), thao tác khéo léo để đo được chính xác giátrị lực căng tác dụng vào vòng

-Rèn luyện thêm kĩ năng thực hành

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học

tập số 4

C1: Mục đích thực hành:

- Khảo sát hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng

- Xác định hệ số căng bề mặt của nước

b Dụng cụ: Vòng kim loại, cốc nước, lực kế, thước.

Bước 4 Giáo viên nhận xét và hoàn chỉnh phương án

Giáo viên giới thiệu bộ dụng cụ, giao mỗi nhóm một bộ dụng cụ vàhướng dẫn HS cách sử dụng Sau đó yêu cầu HS đo đạc và ghi các sốliệu vào bảng 40.1 và 40.2

Bước 5 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo

viên

Bước 6 Giáo viên yêu cầu HS thu dọn dụng cụ gọn gàng sau khi thực hành

Giáo viên tổng kết hoạt động 4 và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụhọc tập của học sinh

Trang 21

b Nội dung: Học sinh thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân

c Sản phẩm: Bài tự làm vào vở ghi của HS.

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả

- Yêu cầu HS thảo luận và phân tích kết quả thu được

Yêu cầu hs tiến hành xử lí số liệu, trả lời câu hỏi ở cuối mẫu báo cáo

- Đại diện các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận, phân tích số liệu thu được:

+ Tính sai số của phép đo và viết kết quả

+ Chỉ ra loại sai số đã bỏ qua trong khi lấy kết quả

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết hoạt động 5, thu báo cáo thực hành

Hoạt động 4: Vận dụng

a Mục tiêu: Giúp học sinh tự vận dụng, tìm tòi mở rộng các kiến thức trong bài học và

tương tác với cộng đồng Tùy theo năng lực mà các em sẽ thực hiện ở các mức độ khác nhau

Nội dung 1:

Ôn tập

- Yêu cầu HS về nhà học bàivà làm các bài tập trong SGK

Nội dung 2:

Mở rộng

Tìm thêm một số ứng dụng của các hiện tượng bề mặt và hiện tượng mao dẫn

V ĐIỀU CHỈNH, THAY ĐỔI, BỔ SUNG (NẾU CÓ)

Trang 22

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Ôn lại khái niệm mạng tinh thể, vật rắn đơn tinh thể và đa tinh thể

- Ôn lại các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh và chất rắn vô địnhhình

- Nắm được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn, các công thức về sự nở dài, nởkhối

- Biết được vai trò của sự nở vì nhiệt trong đời sống và kỹ thuật

- Nói rõ được phương, chiều và độ lớn của lực căng bề mặt Nêu được ý nghĩa và đơn vị đocủa hệ số căng bề mặt

- Hiểu được hiện tượng mao dẫn, nguyên nhân của nó và nêu được một số ứng dụng về hiệntượng mao dẫn trong đời sống và kỹ thuật

2 Năng lực

- Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình; đơn tinh thể và đa tinh thể

- Vận dụng các công thức về sự nở dài, nở khối để giải một số bài tập và tính toán trong một

số trường hợp

- Biết giải thích và sử dụng những hiện tượng đơn giản của sự nở vì nhiệt

- Giải thích được một số hiện tượng thuộc hiện tượng căng bề mặt,hiện tượng mao dẫn vàtính lực căng mặt ngoài trong một số trường hợp

- Làm các bài tập về hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng

3 Phẩm chất

A Hạ thấp nhiệt độ của nước B Dùng ống mao dẫn có đường kính lớn hơn.

Trang 23

C Pha thêm rượu vào nước D Dùng ống mao dẫn có đường kính nhỏ hơn Câu 2: Chất vô định hình có tính chất nào sau đây?

A Chất vô định hình có cấu tạo tinh thể B Chất vô định hình có tính dị hướng.

C Chất vô định hình có nhiệt độ nóng chảy xác định

D Sự chuyển từ chất rắn vô định hình sang chất lỏng xảy ra liên tục

Câu 3: Điều nào sau đây là sai liên quan đến chất kết tinh?

A Chất đa tinh thể là chất gồm vô số tinh thể nhỏ liên kết hỗn độn với nhau.

B Tính chất vật lý của đa tinh thể như nhau theo mọi hướng.

C Các chất kết tinh được cấu tạo từ cùng một lọai hạt sẽ luôn có tính chất vật lý giống nhau.

D Cả ba điều trên đều sai.

Câu 4: Đặc tính nào là của chất rắn vô định hình?

A Dị hướng và nóng chảy ở nhiệt độ xác định.

B Đẳng hướng và nóng chảy ở nhiệt độ xác định.

C Dị hướng và nóng chảy ở nhiệt độ không xác định.

D Đẳng hướng và nóng chảy ở nhiệt độ không xác định.

Câu 5: Tính chất nào là của của chất đơn tinh thể?

A Dị hướng và nóng chảy ở nhiệt độ xác định.

B Đẳng hướng và nóng chảy ở nhiệt độ xác định.

C Dị hướng và nóng chảy ở nhiệt độ không xác định.

D Đẳng hướng và nóng chảy ở nhiệt độ không xác định.

Câu 6: Hiện tượng nào sau đây không liên quan đến hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng.

A Bong bóng xà phòng lơ lửng trong không khí C Nước chảy từ trong vòi ra ngoài.

B Chiếc đinh ghim nhờn mỡ nỗi trên mặt nước D Giọt nước động trên lá sen.

Câu 7: Chiều của lực căng bề mặt chất lỏng có tác dụng:

A Làm tăng diện tích mặt thoáng của chất lỏng

B làm giảm diện tích mặt thoáng của chất lỏng.

C Giữ cho mặt thoáng của chất lỏng luôn ổn định.

D Giữ cho mặt thoáng của chất lỏng luôn nằm ngang.

Câu 8: Ống được dùng làm ống mao dẫn phải thoả mãn điều kiện:

A Tiết diện nhỏ, hở cả hai đầu và không bị nước dính ướt.

B Tiết diện nhỏ hở một đầu và không bị nước dính ướt.

C Tiết diện nhỏ, hở cả hai đầu D Tiết diện nhỏ, hở cả hai đầu và bị nước dính ướt Câu 9: Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về hiện tượng mao dẫn?

A Hiện tượng mao dẫn là hiện tượng chất lỏng trong những ống có tiết diện nhỏ được dâng

lên hay hạ xuống so với mực chất lỏng bên ngoài ống

B Hiện tượng mao dẫn chỉ xảy ra khi chất làm ống mao dẫn bị nước dính ướt.

C Hiện tượng mao dẫn chỉ xảy ra khi chất làm ống mao dẫn không bị nước làm ướt.

D Cả ba phát biểu A, B, C đều đúng.

Câu 10: Hiện tượng dính ướt của chất lỏng được ứng dụng để:

A Làm giàu quặng (loại bẩn quặng) theo phương pháp tuyển nổi.

B Dẫn nước từ nhà máy đến các gia đình bằng ống nhựa.

C Thấm vết mực loang trên mặt giấy bằng giấy thấm.

D Chuyển chất lỏng từ bình nọ sang bình kia bằng ống xi phông.

2 Học sinh

Trang 24

- Ôn lại các kiến thức thuộc chương Tĩnh học đã học.

- SGK, vở ghi bài, giấy nháp

Hoạt động 1: Mở đầu: Ôn lại kiến thức thuộc phần chất rắn, chất lỏng.

a Mục tiêu:

-Ôn lại khái niệm mạng tinh thể, vật rắn đơn tinh thể và đa tinh thể

-Ôn lại các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh và chất rắn vôđịnh hình

-Nắm được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn

-Nói rõ được phương, chiều của lực căng bề mặt Nêu được ý nghĩa và đơn vị đo của hệ

số căng bề mặt

c Sản phẩm: Các kiến thức trọng tâm được hệ thống lại.

Bước thực

hiện

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: (Có thể hoạt động cá nhân hoặc tổ

chức hoạt động nhóm)

- Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số 1

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo cá nhân hoặc nhóm

- Cá nhân hoặc đại diện 1 nhóm trả lời

- Học sinh các nhóm thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trảlời của nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết hoạt động 1

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Hoạt động 2.1: Giải một số bài tập trắc nghiệm

a Mục tiêu:

-Ôn lại khái niệm mạng tinh thể, vật rắn đơn tinh thể và đa tinh thể

-Ôn lại các đặc điểm, cấu trúc, tính chất, ứng dụng của chất rắn kết tinh và chất rắn vôđịnh hình

-Nắm được quy luật về sự nở dài và sự nở khối của vật rắn, các công thức về sự nở dài,

nở khối

-Nói rõ được phương, chiều và độ lớn của lực căng bề mặt Nêu được ý nghĩa và đơn vị

đo của hệ số căng bề mặt

-Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình; đơn tinh thể và đa tinh thể

Trang 25

-Biết giải thích và sử dụng những hiện tượng đơn giản của sự nở vì nhiệt.

-Giải thích được một số hiện tượng thuộc hiện tượng căng bề mặt, hiện tượng mao dẫn vàtính lực căng mặt ngoài trong một số trường hợp

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS hoàn thành BT trong SGK:

BT 4, 5, 6 trang 187; BT 4, 5, 6 trang 197; BT 6, 7, 8, 9, 10 trang 203

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo cá nhân (hoặc nhóm)

- Cá nhân hoặc đại diện 1 nhóm trình bày

- Học sinh các nhóm thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trả lờicủa nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết hoạt động 2.1

Hoạt động 2.2: Giải một số bài tập tự luận

a Mục tiêu:

-Nhận biết và phân biệt chất rắn kết tinh và vô định hình; đơn tinh thể và đa tinh thể

-Vận dụng các công thức về sự nở dài, nở khối để giải một số bài tập và tính toán trongmột số trường hợp

Trang 26

-Giải thích được một số hiện tượng thuộc hiện tượng căng bề mặt, hiện tượng mao dẫn vàtính lực căng mặt ngoài trong một số trường hợp.

-Làm các bài tập về hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng

giáo viên

c Sản phẩm:

Bài tập trắc nghiệm định lượng:

Bài 7 (trang 187 SGK):Kích thước của các tinh thể phụ thuộc tốc độ kết tinh khi chuyển từ

thể lỏng sang thể rắn: Tốc độ kết tinh càng nhỏ thì kích thước của các tinh thể càng lớn

Bài 8 (trang 187 SGK):Than chì và kim cương đều được cấu tạo từ các nguyên tử cacbon

nhưng do cấu trúc tinh thể khác nhau nên tính chất vật lí của chúng khác nhau Than thìmềm còn kim cương thì rất cứng…

Bài 9 (trang 187 SGK):

Chất kết tinh

Chất vô định hình

Đơn tinh thể Đa tinh thể

Có cấu tạo tinh thể Không có cấu tạo tinh thể

Có nhiệt độ nóng chảy xác định Không có nhiệt độ nóng chảy xác định

Có tính dị hướng Có tính đẳng hướng Có tính đẳng hướng

4,5.10

30

o l

Ở nhiệt độ t0 (ºC) cạnh hình lập phương là l0→ thể tích khối lập phương là: V0 = l0

Ở nhiệt độ t (ºC) cạnh hình lập phương là l→ thể tích khối lập phương là: V = l3

Trang 27

N m l

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS hoàn thành các BT trong

SGK: BT 7, 8, 9 trang 187; BT 7, 8, 9 trang 197; BT 11, 12 trang 203

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm có sự hướng dẫn của gv

- Cá nhân hoặc đại diện 1 nhóm trình bày

- Học sinh các nhóm thảo luận, nhận xét, bổ sung và sữa lỗi về câu trả lờicủa nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết hoạt động 2.2, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học

Xem trước bài 38 và tự soạn nội dung II.1.Thí nghiệm

V ĐIỀU CHỈNH, THAY ĐỔI, BỔ SUNG (NẾU CÓ)

Trang 28

Trang 29

Tiết 60, 61:

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Có khái niệm chung về sự chuyển qua lại giữa ba thể rắn, lỏng, khí khi thay đổi nhiệt

độ, áp suất bên ngoài

- Định nghĩa và nêu được các đặc điểm của sự nóng chảy và sự đông đặc Viết đượccông thức nhiệt nóng chảy Q = mλ

- Nêu được định nghĩa của sự bay hơi và sự ngưng tụ

- Phân biệt được hơi khô và hơi bão hòa

- Định nghĩa và nêu được đặc điểm của sự sôi

- Phân biệt được hiện tượng nóng chảy của chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình

- Hiểu được khái niệm nhiệt độ nóng chảy và nhiệt nóng chảy riêng

- Nắm được công thức nhiệt hóa hơi Q = Lm, các đại lượng trong công thức

2 Năng lực

1 Giáo viên

- Bài giảng Powerpoint:Kèm các hình ảnh về sự nóng chảy, đông đặc, bay hơi, ngưng tụ…

- Một số dụng cụ thí nghiệm về sự nóng chảy: cốc thủy tinh, nước nóng, nước đá

Tiêu đề	Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể
Trường học	Trường Đại Học
Chuyên ngành	Vật lý
Thể loại	Bài giảng

Định dạng
Số trang	59
Dung lượng	419,08 KB