nhung nguoi khon kho

Th i tr ông đã t ng là nhân viên trong các nhà tù mi n Nam... và não lòng làm tan nát lòng ông..[r]

Vào nh ng ngày đ u tháng mữ ầ ười năm 1815, kho ng m t giả ộ ờ

trước khi m t tr i l n, m t ngặ ờ ặ ộ ười đàn ông đi b vào thànhộ

ph D Ngố ười đàn ông đó m p m p và kh e m nh, tu iậ ạ ỏ ạ ổ kho ng t b n mả ừ ố ươi sáu t i b n mớ ố ươi tám, m t chi c mũộ ế

lưỡi trai che m t ph n khuôn m t s m n ng, ông m c m tộ ầ ặ ạ ắ ặ ộ chi c áo s mi b ng v i thô màu vàng, m t chi c ca vát x cế ơ ằ ả ộ ế ố

x ch n i c , m t chi c qu n dài đã s n, m t chi c áo b luế ơ ổ ộ ế ầ ờ ộ ế ờ

vá n i khu u tay, vác trên vai m t cái túi lính th t n ng, tayơ ỷ ộ ậ ặ

c m m t cây g y to tầ ộ ậ ướng có nhi u m t, chân không v điề ắ ớ giày đ s t, tóc c t ng n và râu dài.ế ắ ắ ắ

T i thành ph b y gi có m t quán tr xinh x n mang b ngạ ố ấ ờ ộ ọ ắ ả

hi u Croix-de-colbas là quán n i ti ng nh t t i đ a, phệ ổ ế ấ ạ ị ương

Người đàn ông bước v phía đó T t c các lò đ u đ l a.ề ấ ả ề ỏ ử ông ch đang đi t lò l a t i đám xoong ch o, canh ch ngủ ừ ử ớ ả ừ

b a ăn t i tuy t h o c a nh ng ngữ ố ệ ả ủ ữ ười đánh xe nói cười râm

ran n i phòng bên ông ta ng ng đ u lên khi ngơ ẩ ầ ười khách lạ

bước vào quán và ng o ngh nhìn ông v i v dè ch ng.ạ ễ ớ ẻ ừ

- ông mu n gì -ông ta h i gi ng x c xố ỏ ọ ấ ược

- ăn và ng Ngủ ười đàn ông v a nói v a móc ra b c ti n to từ ừ ọ ề ừ

áo b lu c a mình Tôi có ti n đây.ờ ủ ề

ông ch lủ ưỡng l m t h i R i ông ta ti p l i, gi ng gay g tự ộ ồ ồ ế ạ ọ ắ

h n.ơ

- T t c các phòng đ u đã có ngấ ả ề ười mướn và tôi không có gìcho ông ăn c T t c đ u đả ấ ả ề ược d n trặ ước ông hãy đi kh iỏ

n i đây !ơ

Gi ng c a ông ta khi n ngọ ủ ế ười đi đường rùng mình

Người đàn ông m mi ng đ đáp l i, r i ông cúi đ u nh t lênở ệ ể ạ ồ ầ ặcái túi mà ông đã đ t xu ng đ t và bặ ố ấ ước đi

ông ra đường l n ông đi t i m t cách lo âu, lớ ớ ộ ướt sát qua cácngôi nhà N u quay đ u l i, ch c ông đã trông th y ông chế ầ ạ ắ ấ ủ quán tr Croix-de colbas đ ng n i ngọ ứ ơ ưỡng

c a vây quanh b i t t c nh ng ngử ở ấ ả ữ ười khách trong quán ông

và t t c nh ng ngấ ả ữ ười đi đường, đang v a nói m t cách sôiừ ộ

n i v a dùng ngón tay ch v phía ông Trôngổ ừ ỉ ề

nh ng cái nhìn dè ch ng và s s t c a đám ngữ ừ ợ ệ ủ ười, h n ôngẳđoán bi t vi c ông t i s s m tr thành m t bi n c c a toànế ệ ớ ẽ ớ ở ộ ế ố ủthành ph ố

Nh ng ông không quay đ u l i, ông không th y gì v t t cư ầ ạ ấ ề ấ ả

hi n tệ ượng, nh ng ngữ ười trĩu xu ng dố ướ ứi s c n ng thặ ườ ngkhông nhìn phía sau h Đêm d n v , ông tìm m t ch trúọ ầ ề ộ ỗ

khác Quán tr xinh đ p đã không ti p ông, ông b t đ u tìmọ ẹ ế ắ ầ

ki m m t quán rế ộ ượu th t khiêm nhậ ường ông vào quán đ uầ tiên ông g p Nh ng trong s nh ng ngặ ư ố ữ ười khách ng i vàoồbàn, có m t ngộ ười bán cá trước khi vào đây đã cho ng a vàoựchu ng t i quán tr Croix-de-colbas T ch ng i c a mìnhồ ạ ọ ừ ỗ ồ ủ

h n kín đáo ra hi u cho ch quán và r vào tai ông ta m yắ ệ ủ ỉ ấ

ti ng.ế

ông mu n gì đây?.Ch quán s ng gi ng h i ngố ủ ẵ ọ ỏ ười đàn ông

c m g y và không đ i ngầ ậ ợ ười này có thì gi tr l i, ông ta ti pờ ả ờ ế

l i ngay : ông hãy r i kh i n i đây!ờ ờ ỏ ơ

ông mu n tôi đi đâu?ố

Ch khác !ỗ

Người đàn ông c m lên cây g y và cái túi, r i bầ ậ ồ ước ông đi qua

trước nhà tù N i c a treo m t dây xích s t bu c vào m t cáiơ ử ộ ắ ộ ộchuông ông rung chuông M t cánh c a con m ra.ộ ử ở

ông gi c a - ngữ ử ười đàn ông v a nói v a kính c n d mũ lừ ừ ẩ ỡ ướ itrai ông có vui lòng cho tôi trú đ đêm nay không ?ỡ

- M t nhà tù đâu ph i m t nhà tr ngộ ả ộ ọ ười gi c a nói gi ngữ ử ọ khô kh c ông hãy làm gì đ b b t đi ngố ể ị ắ ười ta s m c a choẽ ở ử

Và cánh c a con đóng l i.ử ạ

Đêm ti p t c p xu ng, gió l nh t dãy núi Alpes th i t i.ế ụ ậ ố ạ ừ ổ ớ Trong ánh sáng y u t c a ngày đang t t, ngế ớ ủ ắ ười đàn ông trông

th y trong m t khu vấ ộ ườn n m d c theo conằ ọ

đường ông v a bừ ướ ớc t i, m t cái chòi g c a th p có v làộ ỗ ử ấ ẻ

n i c a m t ngơ ở ủ ộ ười th s a đợ ử ường ông d ng bừ ước, th dàiở

nh nhõm.ẹ

Mình đây đở ược đ y ông l m b m.ấ ầ ầ

Nh ng trong lúc ông cúi xu ng đ lư ố ể ướt vào trong cái chòi, ôngnghe m t ti ng g m g d d n ông ngộ ế ầ ừ ữ ằ ước m t nhìn lên Đ uắ ầ

m t con chó g c kh ng ìô hi n ra trong bóng t i Đây là cáiộ ộ ổ ệ ốcũi c a m t con chó.ủ ộ

- Ch này cũng không ! Ngỗ ười đàn ông kêu lên cay đ ng ắ

ông đã ph i dùng t i cây g y m i ra kh i ra khu vả ớ ậ ớ ỏ ườn b i conởchó nhào t i ông v i nh ng ti ng s a điên cu ng, và ông l iớ ớ ữ ế ủ ồ ạ

bước đi m t cách c u âu qua các conộ ầ

đường gõ vào vài cánh c a và l ng l dang xa m i l n b tử ặ ẽ ỗ ầ ị ừ

ch i.ố

ông đ n qu ng trế ả ường Nhà Th , ông đ a n m tay ra trờ ư ắ ướ cnhà th , r i b i ki t s c vì m t và không còn hi v ng gì n a,ờ ồ ở ệ ứ ệ ọ ữ ông n m trên m t chi c gh đá dài c nh đó.ằ ộ ế ế ạ

B y gi m t bà lão t nhà th bấ ờ ộ ừ ờ ước ra Bà trông th y ngấ ườ iđàn ông n m dài trong bóng t i ằ ố

- Đây là m t cái giộ ường r t t , ông b n ,.bà nói.ấ ệ ạ ạ

- Trong su t mố ười chín năm tôi có m t cái n m g , ngộ ệ ỗ ười đànông nói gi ng căm gi n, hôm nay tôi có m t cái n m đá.ọ ậ ộ ệ

ông không th qua đêm nh th này để ư ế ược đâu; dĩ nhiên ôngđang l nh và đói Ngạ ười ta có th cho ông t m trú vì lòng tể ạ ừ thi n.ệ

- Kh p n i ngắ ơ ười ta đã xua đu i tôi.ổ

- ông đã gõ m i cánh c a r i à? Bà lão v a h i v a ch m vàoọ ử ồ ừ ỏ ừ ạcánh tay người đàn ông và ch bên kia qu ng trỉ ả ường, m t ngôiộnhà nh và th p bên c nh tòa giámỏ ấ ạ

m c Nh ng ông đã gõ cánh c a đó ch a?ụ ư ử ư

Ch a ư

Hãy gõ vào đó !

Bà lão d i bờ ước, người đàn ông v a nh m d y v a càu nhàuừ ổ ậ ừ

và ti n đ n cánh c a mà bà lão đã ch cho ông.ế ế ử ỉ

ông gõ c a.ử

- Vào đi ! m t gi ng đàn ông th t lên, d u dàng và tr m tr ng.ộ ọ ố ị ầ ọ

Người đàn ông đ y cánh c a m toang và bẩ ử ở ước vào V i cáiớtúi trên vai, cây g y trong tay, ngậ ười đàn ông có m t v thôộ ẻtháp, táo t n, m t m i và d d i trongợ ệ ỏ ữ ộ

đôi m t ánh l a-t lò sắ ử ừ ưở ắi h t th ng vào m t ông và trôngẳ ặông d s nh ma qu hi n hình.ễ ợ ư ỉ ệ

Trong ba người có m t trong phòng, m t giáo sĩ và hai ngặ ộ ươ iđàn bà lu ng tu i, ch có hai ngố ổ ỉ ười đàn bà kh rùng mình Vẽ ị giáo sĩ nhìn đăm đăm vào người đàn ông

b ng đôi m t l ng l ằ ắ ặ ẽ

- Th này đây b y gi ngế ấ ờ ười đàn ông lên ti ng b ng m tế ằ ộ

gi ng khàn đ c và không đ i ngọ ụ ợ ười ta nói v i mình : tôi tên làớJean Valjean, tôi đã tr i qua mả ười chín năm trong tù Tôi đượ c

tr t do t b n ngày nay và đang trên đả ự ừ ố ường t i Pontarlier.ớTôi đi b t Toulon đã b n hôm r i Hôm nay tôi đã đi h tộ ừ ố ồ ế

mười hai d m đặ ường

Chi u hôm nay tôi đã vào m t quán tr r i m t quán khác,ề ộ ọ ồ ộ

người ta đã xua đu i tôi Tôi đã vào trong cái cũi c a m t conổ ủ ộchó, con chó đã c n tôi và đã đu i tôi Tôiắ ổ

đã n m trên m t cái gh đá Đêm không sao và tôi nghĩ tr i sằ ộ ế ờ ẽ

m a và không có phép thánh nào c n đư ả ược m a c M tư ả ộ

người đàn bà đã ch nhà ông cho tôi và nói :ỉ

"Hãy gõ vào đó?" Tôi đã gõ Đây là đâu v y? M t quán tr à?ậ ộ ọ Tôi có ti n, tôi s tr M t trăm l chín đ ng mề ẽ ả ộ ẻ ồ ười lăm xu màtôi ki m đế ược trong nhà tù b ng s c lao đ ngằ ứ ộ

c a tôi trong mủ ười chín năm Tôi m t l m, mệ ắ ười hai d mặ

đường đi b Tôi r t đói ông có mu n tôi l i khôngộ ấ ố ở ạ

Bà Magloire, v giáo sĩ v a nói v a quay sang m t trong haiị ừ ừ ộ

người đàn bà đ i m t cái mũ bông có n p ng vi n quanhộ ộ ế ố ề

khuôn m t tròn tr a, bà hãy d n thêm m t b đ ăn.ặ ị ọ ộ ộ ồ

Người đàn ông bước ba bước đ n g n cây đèn trên bàn M tế ầ ộ

v s ng s t b c l trong cái nhìn c a ông.ẻ ử ố ộ ộ ủ

ông có nghe không? ông nói nh gi ng l i Tôi là m t tên tùỏ ọ ạ ộ

kh sai, tôi t c nh tù đày v đây Gi y thông hành c a tôiổ ừ ả ề ấ ủđây Màu vàng, nh ông th y đ y Nó khi nư ấ ấ ế

tôi b xua đu i b t lu n n i nào tôi đ t bị ổ ở ấ ậ ơ ặ ướ ớc t i ông hãyxem đây, nh ng gì ngữ ười ta ghi lên gi y thông hành c a tôi,ấ ủ

đ tôi đ c cho ông nghe b i tôi bi t đ c mà, tôiể ọ ở ế ọ

đã h c trong tù "Jean Valjean, tù kh sai, đọ ổ ược tr t do, sinhả ự

trưởng t i Pontarlier, đã trong nhà tù mạ ở ười chín năm Nămnăm v t i phá ho i Mề ộ ạ ườ ối b n năm v t iề ộ

toan vượt ng c b n l n Con ngụ ố ầ ười này r t nguy hi m".ấ ể

Th đ y M i ngế ấ ọ ười đã ném tôi ra ngoài Còn ông, ông tínhcho tôi ăn u ng và ng nghê hay sao? ông có m t chu ng ng aố ủ ộ ồ ự không?

- Bà Magloire, v giáo sĩ nói, v n nói gi ng d u dàng, bà hãyị ẫ ọ ị

tr i nh ng t m ra tr ng lên chi c giả ữ ấ ắ ế ường trong bu ng Đo nồ ạ quay sang người đàn ông M i ông ng i và sờ ồ ưởi cho m, trongấ

ch c lát chúng ta s ăn b a khuya Trong lúc có ngố ẽ ữ ười làm

giường cho ông

Khuôn m t ngặ ười đàn ông toát ra v nghi ho c và s ng s t lẻ ặ ử ố ạ

thường

- ông gi tôi l i! ông p úng ông g i tôi b ng ti ng " ông " ữ ạ ấ ọ ằ ếông không b o tôi : " Đi đi đ chó " Tôi l i đả ồ ạ ược ăn b aữ

khuya Được m t cái giộ ường và n m và nh ng t m ra nhệ ữ ấ ư

m i ngọ ười ông là ai? Tôi s tr ti n cho ông ông là ch quánẽ ả ề ủnày ph i không? ả

- Không, tôi là m t th y tu đang đây ông hãy gi ti n c aộ ầ ở ữ ề ủ ông, ông hãy đ n g n l a Gió đêm r t l nh t trong vùng núiế ầ ử ấ ạ ừAlpes Bà Magloire, cây đèn này m quá.ờ

Người giúp vi c già c i bi t ý ch Bà đi tìm hai cây đèn b ngệ ỗ ế ủ ằ

b c ch m tr ch dùng khi có khách m i, và bà mang chúng t iạ ạ ổ ỉ ờ ớ khi đã th p sáng Trên l p khăn tr i bàn, bà d n ra b n b đắ ớ ả ọ ố ộ ồ

ăn, v đ m đáng đ c nh t trong ngôi nhà r t đ i gi n d này.ẻ ỏ ộ ấ ấ ỗ ả ị

- ông th y tu, ngầ ười đàn ông nói gi ng run run, ông t t l m.ọ ố ắ ông đón nh n tôi, ông đ t nh ng cây n n c a ông vì tôi Thậ ố ữ ế ủ ế

nh ng tôi đã không d i ông là tôi t đâu đ n.ư ố ừ ế

V giáo sĩ ch m nh vào bàn tay ông.ị ạ ẹ

Cánh c a này không h i ngử ỏ ười nào bước vào đây có tên haykhông, b i nhà này là nhà c a Jésus-christ Tôi bi t đi u đóở ủ ế ề

trước khi ông nói.

Người đàn ông m m t kinh ng c.ở ắ ạ

Đúng th sao? ông bi t tên tôi à? ông kêu lên.ế ế

Đúng, ông tên là người anh em c a tôi.ủ

Trong lúc đó bà Magloire đã d n ra b a ăn, m t món súp cóọ ữ ộ

d u và m , m t mi ng th t, nh ng trái v , m t mi ng phô mátầ ỡ ộ ế ị ữ ả ộ ế

tươi, m t bánh mì to b ng lúa m ch.ộ ổ ằ ạ

T tay bà còn l y ra thêm, theo l thự ấ ệ ường c a ch , m t chaiủ ủ ộ

rượu lâu năm c a vùng Mauves.ủ

V giáo sĩ đ c kinh trị ọ ước b a ăn ông m i ngữ ờ ười đàn ông ng iồ bên ph i c a mình, còn ngả ủ ười đàn bà thì ng i đ i di n v iồ ố ệ ớ ông, trong su t c nh này bà v n không nói gì và v n gi m tố ả ẫ ẫ ữ ộ

v m t bình l ng và d u dàng n i ngẻ ặ ặ ị ơ ười ta b t g p nh ngắ ặ ữ

đường nét cùng nh ng bi u l c a khuôn m t v giáo sĩ.ữ ể ộ ủ ặ ị

Người đàn ông b t đ u ăn ngon lành V giáo sĩ và bà giúpắ ầ ị

vi c nhìn ông m t cách nhân t nh ng không có chút tò mòệ ộ ừ ưgây khó ch u.ị

Nh ng ngữ ười đánh xe ăn sang h n ông, ông linh m c à -ơ ụ

người đàn ông nói, mi ng đ y th c ăn.ệ ầ ứ

- H có nhi u n i nh c nh n h n tôi - v giáo sĩ ôn t n nói.ọ ề ỗ ọ ằ ơ ị ồ

Nh ng ông đã nói là ông đi Pontarlier đó h có m t ngànhư ở ọ ộcông ngh mang tính gia trệ ưởng v i nh ng xớ ữ ưởng phô mát

Trong su t b a ăn câu chuy n xoay quanh ngành công ngh đóố ữ ệ ệ

c a Pontarlier V giáo sĩ th y có nhi m v là không th t lênủ ị ấ ệ ụ ố

m t t nào có v thuy t giáo, trái l iộ ừ ẻ ế ạ

ông tìm cách khuây kh a Jean Valjean trong n i kh n cùngỏ ỗ ố

c a ông, làm cho ông tin r ng ông cũng là m t con ngủ ằ ộ ười như bao con người khác

B a ăn k t thúc, ngữ ế ười em gái c a v giáo sĩ, cô Baptisfine, vàủ ị

người giúp vi c, bà Magloire, lên l u ng , phòng c a h trênệ ầ ủ ủ ọ

t ng sâu đ c nh t c a ngôi nhà V giáo sĩ c m m t cây đènầ ộ ấ ủ ị ầ ộ

b c trên bàn và quay sang ngạ ười khách c a mình, ông nói :ủ

- ông đ n đây, m i ông, tôi s đ a ông v phòng.ế ờ ẽ ư ề

H đi qua m t gian phòng cũng bày bi n đ n s nh phòngọ ộ ệ ơ ơ ưngoài, v i m t cái bàn và nh ng chi c gh màu tr ng, m t cáiớ ộ ư ế ế ắ ộ

giường s t có màn che b ng n màu l c chi m m t góc, trongắ ằ ỉ ụ ế ộ

m t góc khác có cánh c a m ra phòng c u nguy n, m t phoộ ử ở ầ ệ ộ

tượng Jésus-christ v i hai cánh tay đã tróc l p m vàng bớ ớ ạ ị

đóng đinh trên m t cây th p t g n i b t trên b c tộ ậ ự ỗ ổ ậ ứ ường quétvôi tr ng M t bu ng ng đóng kín v i m t cái giắ ộ ồ ủ ớ ộ ường cu iở ố nhà nguy n.ệ

- Xin ông c t nhiên nh nhà ông, v giáo sĩ v a nói v aứ ự ư ở ị ừ ừ

đ t cây đèn trên m t cái bàn con n i bu ng ng ặ ộ ơ ồ ủ

ông hãy ng ngon Sáng mai trủ ước lúc lên đường, ông s u ngẽ ố

m t ly s a t b y bò cái c a chúng tôi.ộ ữ ừ ầ ủ

B y gi b t ch t ngấ ờ ấ ợ ười đàn ông kêu lên, gi ng khàn đ c:ọ ụ

ông đ tôi ng g n bên ông ! Nh th này đây ! Ai b o v iể ủ ầ ư ế ả ớ ông r ng tôi không ph i là k gi t ngằ ả ẻ ế ười?

ông Myrial hay đúng h n là đ c giám m c Bienvenu nh d aơ ứ ụ ư ở ị

phương m i ngọ ườ ẫi v n g i, ch nhân đón ti p ngọ ủ ế ườ ựi c u tù

kh sai, là giám m c t i D T nhi u năm nay, lòng t thi nổ ụ ạ ừ ề ừ ệ

vô t n c a ông đã khi n ông n i ti ng trong thành ph nh cóậ ủ ế ổ ế ố ỏ

v đ o m o, n i nh ng ngẻ ạ ạ ơ ữ ười theo đ ng Jacobins, nh ngả ữ

người theo ch nghĩa đ ch và nh ng ngủ ế ế ữ ười theo ch nghĩaủ

b o hoàng xâu xé nhau b ng nh ng trò vu kh ng ng m ng m,ả ằ ữ ố ấ ầ cũng nh trong nh ng thôn xa xôi thu c mi n núi.ư ữ ộ ề

ông đã b t đ u s nghi p giám m c c a mình t i D b ngắ ầ ự ệ ụ ủ ạ ằ cách đ a hai mư ươi sáu ngườ ịi b nh trong b nh vi n vào tòa lâuị ệđài có nh ng khu vữ ườn bao quanh n i các t ng giám m c đ aơ ổ ụ ị

ph n Embrun đã đ n trậ ế ước ông t nhi u th k B n thân ôngừ ề ế ỷ ảcùng v i ngớ ười em gái và người giúp vi c v trong ngôi nhàệ ề ở

nh có khu vỏ ườn con

con mà hành ph v n dành cho vi c v sinh công c ng.ố ẫ ệ ệ ộ

- ông được ch c a tôi và tôi đỗ ở ủ ượ ủc c a ông, ông đã nói v iớ ông giám đ c b nh vi n Hãy tr l i nhà tôi.ố ị ệ ả ạ

Ch c a ông là đây.ỗ ủ

Lương b ng ông nh n đổ ậ ượ ủc c a nhà nước trong t cách giámư

m c ráng l m cũng ch đ cho ông thanh toán đi u ông g i làụ ắ ỉ ủ ề ọ

"nh ng kho n chi tiêu trong nhà" Nh ng kho n chi tiêu đóữ ả ữ ả

g m vi c giúp đ , t ng ti n cho các công cu c c u t và cácồ ệ ỡ ặ ề ộ ứ ế

h i đoàn khác nhau trong giáo khu Trong s mộ ố ười lăm nghìncung c p cho ông, giámấ

m c Bienvenu ch gi l i m t nghìn đ s ng và ông thụ ỉ ữ ạ ộ ể ố ườ ng

t trách mình đã tự ước đo t c a ngạ ủ ười nghèo món ti n đó.ề

Bà Magloire dù dè s n ti n c n cũng ph i v t v l m m iẻ ệ ặ ả ấ ả ắ ớ kham n i nh ng món chi tiêu trong nhà ch a k nh ng l n bổ ữ ư ể ữ ầ ố thí b t ng Bà đã khuyên ch nhân đòi t nhấ ờ ủ ỉ

ph i tr nh ng chi phí v xe c trong thành ph và v nh ngả ả ữ ề ộ ố ề ữ chuy n đi trong giáo khu Và bà m ng r khi T ng h i đ ngế ừ ỡ ổ ộ ồ

ch p thu n yêu c u c a ông giám m c, bi uấ ậ ầ ủ ụ ể

quy t cho ông m t món ti n h ng năm ba nghìn xong nh ngế ộ ề ằ ữ

ni m vui đó đã chóng tàn b i ngay bu i chi u đ cề ở ổ ề ứ

giám m c Bienvenu đ a ra b n ghi chú này.ụ ư ả

" Chi phí xe c và các chuy n đi :ộ ế

Đ đ a canh th t cho ngể ư ị ườ ịi b nh trong b nhị

vi n 1500 trăngệ

Dành cho h i d c anh Aix 250 trăngộ ụ

Dành cho h i d c anh vùng Dragreignan 250ộ ụ

Dành cho tr l c 500 trăngẻ ạ

Dành cho tr m côi 500 trăngẻ ồ

T ng c ng 3000 trăngổ ộ

Đó là qu chi thu c a ông Myriel.ỹ ủ

Th t nhanh chóng, ông giám m c tr thành ngậ ụ ở ười qu n lý tàiảchánh c a m i công vi c t thi n và ngủ ọ ệ ừ ệ ười th qu c a m iủ ỹ ủ ọ

trường h p cùng kh Ngợ ổ ườ ịi b nh, người

nghèo, người kh n kh đ d n v ông nh v m t ngu nố ổ ổ ồ ề ư ề ộ ồ sinh khí, ông chuy n trò nhi u h n thuy t gi ng, ông khôngệ ề ơ ế ả

k t án v i vã m t đi u gì, ông nói : " Chúng taế ộ ộ ề

hãy th y con đấ ường mà l i l m đã đi qua " ỗ ầ

ông còn nói : " V i nh ng ngớ ữ ườ ối d t nát, hãy d c lòng d y hố ạ ọ

nh ng gì các con có th Xã h i trách nhi m v đêm t i nóữ ể ộ ệ ề ố

s n sinh K ph m t i không ph i là k làm nên t i l i mà làả ẻ ạ ộ ả ẻ ộ ỗ

k làm nên bóng t i "ẻ ố

ông bi t ng i im hàng gi bên ngế ồ ờ ười đàn ông v a m t v yêuừ ấ ợ

d u, bên ngấ ười m v a m t con ông không tìm cách xóa nhòaẹ ừ ấ

n i đau b ng s quên lãng, mà không phóng to nó ra b ng hyỗ ằ ự ằ

v ng .ọ

Hãy chú ý đ n cách các con quay v phía ngế ề ười ch t "Đ ngế ừ nghĩ t i nh ng gì đang th i r a." ông bi n đ i n i đau thớ ữ ố ữ ế ổ ỗ ươ ng

đang ng m nhìn m t cái h b ng cách ch cho nó th y n i đauắ ộ ố ằ ỉ ấ ỗ

thương đang ng m nhìn m t vì sao.ắ ộ

Quanh ông không có ban tham m u g m nh ng tu sĩ tìm ki mư ồ ữ ế

tương lai, b i ông không có v gì là m t giám m c đở ẻ ộ ụ ượ ủ c s ng

ái v i mũ l to tớ ễ ướng được nhi u thánhề

l c, c a b thí cùng ch c v thu c nhà th làm tăng ti n kộ ủ ố ứ ụ ộ ờ ế ẻ

h u ngầ ườ ạ ằi h b ng cách tăng ti n chính mình Ti ng tăm c aế ế ủ giám m c Bienvenu ch t o s cô đ c cho chính ông M t ôngụ ỉ ạ ự ộ ộthánh là m t ngộ ười láng gi ng nguy hi m có th khi n chúngề ể ể ế

ta lây nhi m m t s nghèo khó không ch a tr đễ ộ ự ữ ị ược Nh ngư

s cô đ c trong đó tham v ng c a m t s ngự ộ ọ ủ ộ ố ười đã b m cỏ ặ ông, ông làm cho nó tr nên sinh đ ng b ng s kh n kh c aở ộ ằ ự ố ổ ủ

k khác Dẻ ưới m t ông, th gi i gi ng nh m t căn b nhắ ế ớ ố ư ộ ị

tr m tr ng mà ông th tìm cách băng bó v t thầ ọ ử ế ương, không

c n đoán bi t căn nguyên bí n c a nó " Hãy thầ ế ẩ ủ ương yêu

nhau ", ông tuyên b ng n g n nh th , và đó là t t c h cố ắ ọ ư ế ấ ả ọ thuy tế

c a ông Đi u soi sáng con ngủ ề ười đó chính là t m lòng Sấ ự khôn ngoan c a ông đủ ược hình thành b ng ánh sáng đ n tằ ế ừ đó

M i bu i chi u, khi gió và m a không c n bỗ ổ ề ư ả ước ông, trướ ckhi đi ng , ông ra khu vủ ườn c a mình trong m t hay hai ti ngủ ộ ế

đ ng h ông đó m t mình m t bóng, tr m m c, tĩnh tâm,ồ ồ ở ộ ộ ầ ặ

m r ng tâm h n đón nh n nh ng t tở ộ ồ ậ ữ ư ưởng t cõi cao xa r iừ ơ

xu ng, ngố ưỡng v ng, trong v l ng l y h u hình c a nh ngọ ẻ ộ ẫ ữ ủ ữ chòm sao, v l ng l y vô hình c a Thẻ ộ ẫ ủ ượng đ Đ a ph n ràoế ị ậkín ch t h p đó v i b u tr i làm tr n đã quá đ cho cu c điậ ẹ ớ ầ ờ ầ ủ ộ

d o c a ông và cho m ng tạ ủ ộ ường c a ông ông còn ủ ước v ngọ

đi u chi h nề ơ

m t vài cánh hoa trên m t đ t và t t c nh ng vì sao kia trongộ ặ ấ ấ ả ữ

b u tr i?ầ ờ

Chi u hôm đó, ông giám m c đi bách b có ph n lâu h nề ụ ộ ầ ơ

trong khu vườn c a mình, tâm h n bám ch t vàoủ ồ ặ

nh ng đi u kỳ bí l n lao kia mà v đêm Thữ ề ớ ề ượng đ v n chế ẫ ỉ cho nh ng đôi m t còn bi t m to trông th y Tr i đã khuyaữ ắ ế ở ấ ờkhi ông tr v căn h c a mình; vài phút sau t t c đ u sayở ề ộ ủ ấ ả ề

ng trong ngôi nhà nh ủ ỏ

Vào kho ng gi a đêm Jean Valjean th c gi c ông ng i b tả ữ ứ ấ ồ ậ

d y và đ o m t nhìn quanh trong bóng t i, ph n nào theo cáchậ ả ắ ố ầ

Đã mười chín năm nay, Jean Valjean ch a bao gi nh m tư ờ ỏ ộ

gi t nọ ước m t B k t án năm năm tù đ y vì t i tr m m t ắ ị ế ầ ộ ộ ộ ổ bánh mì, ông đã trông th y s kh i c a mình kéo dài quáấ ự ổ ả ủđáng trong nh ng l n toan tính vữ ầ ượt ng c, và trong tâm h nụ ồ đen t i c a ông m t toà án đố ủ ộ ược thi t l p Không ph i ông tế ậ ả ự

xá t i cho mình, nh ng ông lên án xã h i đã tr ng ph t ông,ộ ư ộ ừ ạcon người đói kh , và ông t nh r ng ông có th s khôngổ ự ủ ằ ể ẽ

ng ng ng i vào m t ngày nào đó đòi h i loài ngừ ạ ộ ỏ ười bi n gi iệ ả

v d thi u cân b ng gi a s thi t h i ông gây ra và s tr ngề ự ế ằ ữ ự ệ ạ ự ừ

c và thánh thi n Ngả ệ ườ ựi c u tù kh sai ng m nhìn ch nhânổ ắ ủ

v i m t v kinh ng c d d n Nh ng ý tớ ộ ẻ ạ ữ ằ ữ ưởng hung b o đã lôiạkéo ông đ n c nh giế ạ ường này ch t tan bi n ông lùi l i, m tợ ế ạ ắ

v n nhìn đăm đăm ngẫ ười

đang ng G n nh máy móc bàn tay ông ch p l y cái gi n iủ ầ ư ụ ấ ỏ ơ

m i bu i chi u bà Magloire c t m bát đĩa b ng b c và đangỗ ổ ề ấ ớ ằ ạ trên đ u ông giám m c; đo n ông v i

vàng tr vào phòng c u nguy n, bở ầ ệ ước qua b c c a s m raụ ử ổ ở khu vườn M t phút sau ông ch y tr n nh m t con chó xuyênộ ạ ố ư ộqua đ ng ru ng b ng cách nh y qua nh ngồ ộ ằ ả ữ

tường rào và nh ng cái h ữ ố

Hôm sau trong lúc đ c ông Myriel s n sàng ng i vào bàn v iứ ắ ồ ớ

người em gái c a ông thì bà Magloire xu t hi n, tay chân runủ ấ ệ

r y, m t mày tái mét.ẩ ặ

Th a đ c ông! Bà kêu lên, ngư ứ ười đàn ông hôm qua đã lên

đường và m chén đĩa b ng b c cũng th ông ta đã tr m c aớ ằ ạ ế ộ ủ chúng ta !

à ! ông giám m c ch bu t mi ng có th Đo n ngụ ỉ ộ ệ ế ạ ước cái nhìnnghiêm ngh và d u dàng v phía ngị ị ề ười qu n gia c a mình :ả ủ

Và trước tiên, ông ti p l i, m chén đĩa b ng b c đó có đúngế ờ ớ ằ ạ

Đ c ông Myriel ghìm l i m t c ch ng c nhiên và bứ ạ ộ ử ỉ ạ ướ c

nhanh v phía Jean Valjean.ề

- T i sao ông không mang theo luôn hai cây đèn b ng b cạ ằ ạ

- ông y không nói d i, hãy đ ông y đi.ấ ố ể ấ

ông l y hai cây đèn b c mà ông v n thích dùng đ trang hoàngấ ạ ẫ ểbàn ông vào nh ng ngày ti p tân.ữ ế

- Hai cây đèn c a ông đây, ông nói, ông hãy l y và lên đủ ấ ườ ngbình yên

Và ông ti p l i đ đ ngế ờ ủ ể ườ ựi c u tù kh sai nghe, ngổ ười nàyđang run b n b t và đang nhìn ông v l láo, s ng s ầ ậ ẻ ơ ữ ờ

- Xin ông đ ng quên, đ ng bao gi quên r ng ông đã h a v iừ ừ ờ ằ ứ ớ tôi là s dùng món ti n này đ tr thành ngẽ ề ể ở ườ ươi l ng thi n.ệ Jean Valjean, người anh em c a tôi, ông không còn thu c vủ ộ ề cái x u n a, tôi đã mua linh h n ông và tôi t ng cho Thấ ữ ồ ặ ượ ng

đ ế

ÔNG MANELELNE

Vài năm sau thành ph nh M b u v th V trố ỏ ầ ị ị ưởng c a mìnhủ

là m t trong nh ng nhà ch bi n h t huy n và pha lê giộ ữ ế ế ạ ề ả

ng c giàu nh t đ a phọ ấ ị ương Và " lão Madeleine " mà có ngườ icòn nh đã trông th y khi ông bớ ấ ước vào thành ph vào bu iố ổ chi u tháng ch p, túi trên l ng và cây g y co m t trong tay, đãề ạ ư ậ ấ

tr thành ông th trở ị ưởng

Người ta không bi t gì v ngu n g c c a ông; ông là ngế ề ồ ố ủ ườ i

l trong t nh Ngạ ỉ ười ta ch k r ng ngày ông t i M , b y giỉ ể ằ ớ ấ ờ

m t tr n h a ho n v a bùng lên trong tòa nhà th s nh, ngộ ậ ỏ ạ ừ ị ả ườ iđàn ông đó đã xông vào l a và li u c tính m nh mình đ c uử ề ả ệ ể ứ hai đ a con c a viên đ i úy s sen đ m Nh thành tích đó màứ ủ ạ ở ầ ờ

người ta đã không nghĩ t i vi c h i gi y thông hành c a ông.ớ ệ ỏ ấ ủ

Đó là m t ngộ ười đàn ông năm mươi tu i, có v u t và t tổ ẻ ư ư ố

b ng Cách ăn m c c a ông, ngôn ng c a ông là c a m tụ ặ ủ ữ ủ ủ ộ

người th gi n d , và tài s n c a ông ch đ vài trăm quan.ợ ả ị ả ủ ỉ ộ

Nh ng ngay khi ông t i M , ông đã s d ng v n li ng m ngư ớ ử ụ ố ế ỏ manh đó đ ph c v m t ý tể ụ ụ ộ ưởng khôn khéo Trong ch bi n,ế ế ông đã thay th gôm cánh ki n b ng nh a thông và ông đãế ế ằ ự

nghĩ t i vi c thay th nh ng vòng gài dính li n nhau c aớ ệ ế ữ ề ủ

nh ng cái xuy n h t huy n b ng nh ng vòng gài n i nhauữ ế ạ ề ằ ữ ố

m t cách đ n gi n.ộ ơ ả

S thay đ i nh đó đã làm gi m thi u giá nguyên li u m tự ổ ỏ ả ể ệ ộ cách đáng k và là m t cu c cách m ng M i không đ y nămể ộ ộ ạ ớ ầnăm, tác gi c a phả ủ ương th c đó đã tr nên giàu có và đã làmứ ởgiàu cho đ a phị ương Thành ph M bi n thành m t trung tâmố ế ộdoanh nghi p quan tr ng Ngoài m t tri u ông chi cho thànhệ ọ ộ ệ

ph và cho nh ng ngố ữ ười

nghèo b ng cách l p m t b nh vi n, m t ngôi trằ ậ ộ ị ệ ộ ường, m tộ

vi n dệ ưỡng nhi, nh ng qu c u tr , ông còn g i t i laffiteữ ỹ ứ ợ ử ạ

m t món ti n là sáu trăm ba mộ ề ươi nghìn trăng

Dù có tài s n và đ a v cao sang, ông v n gi n d nh ngàyả ị ị ẫ ả ị ư

đ u ông hoàn t t ch c trách th trầ ấ ứ ị ưởng c a mình, nh ngủ ư

ngoài công vi c, ông v n s ng cô đ n, nói ít, xa lánh nh ng lệ ẫ ố ơ ữ ễ nghi thường tình Trong nh ng phòng khách c u kỳ c a thànhữ ầ ủ

ph M , ngố ười ta b o : Đó là m t con ngả ộ ười quê mùa, khôngthích giao du" Nh ngư

qu n chúng l i ngầ ạ ưỡng m ông.ộ

Đ u năm 1821 , các t báo ngày loan tin v cái ch t c a ôngầ ờ ề ế ủgiám m c đ a ph n D , m t cái ch t lành thánh tu i támụ ị ậ ộ ế ở ổ

mươi hai Hôm sau, ông Madeleine xu t hi nấ ệ

trong y ph c màu đen, v i m t băng tang trên mũ Đi u đó t cụ ớ ộ ề ứ thì khi n ông đế ược ngưỡng m trong vùng ngo i Ô nh xíuộ ạ ỏSaint-germany thu c thành ph D , và m t v n tu cao tu iộ ố ộ ị ữ ổ trong th gi i bé b ng đ y trang nghiêm đó m t bu i chi u đãế ớ ỏ ầ ộ ổ ềđánh li u h i ông :ề ỏ

- ông th trị ưởng ch c là em h c a đ c ông quá c ?ắ ọ ủ ứ ố

- Không, th a bà, ông Madeleine ôn t n đáp, nh ng trong th iư ồ ư ờ

tr c a mình, tôi là đ y t trong gia đình c a ông y.ẻ ủ ầ ớ ủ ấ

Th i tr ông đã t ng là nhân viên trong các nhà tù mi n Nam.ờ ẻ ừ ề

Nh tính th t thà, lờ ậ ương tâm, ch c nghi p, lòng dũng c m,ứ ệ ả ông đã l n lầ ượt leo lên các b c thang ngh nghi p Dáng vậ ề ệ ẻ ông ta v a v ng vàng v a kh ng khi p v a kh c kh v aừ ữ ừ ủ ế ừ ắ ổ ừ kiêu căng B t h nh cho k nào r i vào tay ông ta; ông ta s nấ ạ ẻ ơ ẵ sàng b t gi cha mình v iắ ữ ớ

s th a mãn trong lòng do đ c h nh mang l i Tr n cu c đ iự ỏ ứ ạ ạ ọ ộ ờ ông ta bám ch t vào hai t này : canh ch ng và theo dõi C pặ ừ ừ ặ lông mày ông nhô lên trên đôi m t âm u; nh ng chòm râu r mắ ữ ậ

r p ph đ y đôi má c a ông ta, t o cho ông m t b m t chóạ ủ ầ ủ ạ ộ ộ ặ

g c Qu th t Javert nghiêm ngh trông gi ng m t con chóộ ả ậ ị ố ộ

g c, nh ng khi cộ ư ười, ông ta tr thành m t con c p.ở ộ ọ

Con người ghê g m đó gi ng nh m t con m t lúc nào cũngớ ố ư ộ ắnhìn đăm đăm vào ông Madeleine, m t con m t nghi ng và cộ ắ ờ ứ đoán, ông Madeleine cu i cùng cũng nh n ra đi u đó nh ngố ậ ề ư ông không tìm cách l n tránh cái nhìn đó và ông c x v iẩ ư ử ớ

Javert m t cách th a mái và t t đ pộ ỏ ố ẹ

Tuy nhiên m t ngày n , thái đ l lùng c a viên c nh sátộ ọ ộ ạ ủ ả

ch ng nh gây n từ ư ấ ượng m nh m cho ông Madeleine.ạ ẽ

Đó là hôm sau m t ngày m a, m t đ t còn sũng ộ ư ặ ấ ướt, và trên

m t con độ ường h p lây l i c a thành ph M , m t ngẹ ộ ủ ố ộ ườ inông đ n già, lão Fauchelevent, v a ngã dầ ừ ưới chi c xe mà conế

ng a đã qu xu ng Cái ngã c a ngự ị ố ủ ười đàn ông kh n kh đ nố ổ ế

n i chi c xe ch n ng đè lên ng c lão Ngỗ ế ở ặ ự ười ta đã th kéoửlão ra nh ng vô ích, lão buông nh ng ti ng rên th m h i.ư ữ ế ả ạ Javert xu t hi n đúng lúc x y ra tai n n, và ông ta cho ngấ ệ ả ạ ườ i

đi tìm m t con đ i ông Madeleine t i M i ngộ ộ ớ ọ ười kính c nẩ dang ra

- Trong bao lâu m i có con đ i, ông th trớ ộ ị ưởng h i.ỏ

- M t kh c đ ng h ộ ắ ồ ồ

Không th đ i m t kh c đ ng h để ợ ộ ắ ồ ồ ược Chi c xe càng lúnế

xu ng trong t ng phút m t C n m t ngố ừ ộ ầ ộ ười thi n chí lu nệ ồ

dưới xe và dùng l ng đ nó lên Tôi xin bi u haiư ỡ ế

mươ ồi đ ng ti n vàng cho ai có s c kh e và t m lòng.ề ứ ỏ ấ

Ph i m t con ngả ộ ười kh ng khi p m i dùng l ng nâng n iủ ế ớ ư ổ

m t chi c xe nh th , Javert nói R i nhìn đăm đăm vào ôngộ ế ư ế ồMadeleine, ông ta ti p l i : Tôi bi t ch có m t ngế ờ ế ỉ ộ ười làm

được đi u ông v a yêu c u Đó là m t ngề ừ ầ ộ ười tù kh sai c aổ ủ nhà tù Toulon

- à! ông Madeleine bu t mi ng, và m t ông bi n s cộ ệ ặ ế ắ

- C u tôi v i! lão Fauchelevent rên r C u tôi!ứ ớ ỉ ứ

ông Madeleine ng ng đ u nhìn nh ng ngẩ ầ ữ ười nông dân đang

b t đ ng, và ông m m cấ ộ ỉ ười bu n bã Th r i, không nói l iồ ế ồ ờ nào, ông s p quì g i và trụ ố ước khi đám đông k p buông ra m tị ộ

ti ng kêu, ông đã dế ở ưới chi c xe.ế

M t phút yên l ng và đ i ch đáng s B ng đâu ngộ ặ ợ ờ ợ ỗ ười ta

trông th y chi c xe nhúc nhích, t t nh c lên, bánh xe ra kh iấ ế ừ ừ ấ ỏ

ch lún đỗ ược phân n a ông Madeleine kêu lên, gi ng t tữ ọ ấ

ngh n : " Nhanh lên ! Giúp m t tay ! " ẽ ộ

B y gi m i ngấ ờ ọ ười nhào t i Chi c xe đớ ế ược đ a lên b ng haiư ằ

mươi cánh tay Lão Fauchelevent đã được thoát n n.ạ

ông Madeleine đ ng d y ông đ m đìa m hôi và dính đ yứ ậ ầ ồ ầ bùn M i ngọ ườ ềi đ u khóc; ông lão v a hôn lên hai đ u g iừ ầ ố

c a ông v a khóc n c n ủ ừ ứ ở

Còn ông, ông có v m t đau đ n và đ y thánh thi n; và ôngẻ ặ ớ ầ ệnhìn th ng vào Javert b ng con m t bình th n.ẳ ằ ắ ả

ông lão Fauchelevent đã đ nhi u nh ng m t trong hai đ uỡ ề ư ộ ầ

g i c a ông b ch ng c ng li n kh p ông Madeleine cho conố ủ ị ứ ứ ề ớ

người ch t phác đó vào n tu vi n thu c khu St-antoine t iấ ữ ệ ộ ạ Paris v i t cách ngớ ư ười làm vườn

Còn Javert, sau nhi u ngày nghi n ng m nh ng suy nghĩ đenề ề ẫ ữ

t i, ông ta vi t m t lá th t i Paris V i đ a ch đ ngoài bìố ế ộ ư ớ ớ ị ỉ ề

th : " Kính g i ông Chabouillet, th ký ông c nh sát trư ở ư ả ưởng"

M t tháng đã trôi qua M t bu i chi u n , ông Madeleine đangộ ộ ổ ề ọtrong phòng làm vi c c a mình, lo gi i quy t m t vài côngệ ủ ả ế ộ

vi c c p bách c a tòa th chính thì Javert yêu c u đệ ấ ủ ị ầ ược nói

trưởng Tôi đ n th nh c u ông bãi ch c tôi.ạ ế ỉ ầ ứ

ông Madeleine nh m d y trên chi c gh bành c a mình, s ngổ ậ ế ế ủ ử

s t.ố

Tôi không hi u gì c , ông nói.ể ả

- ông s hi u, ông th trẽ ể ị ưởng ông còn nh tai n n c a ôngạ ớ ạ ủlão Fauchelevent ch ? Tôi đã t giác v i s C nh sát Parisứ ố ớ ở ả

r ng ông là m t c u tù kh sai.ằ ộ ự ổ

M t ông Madeleine tái đi, nh ng ông v n b t cặ ư ẫ ậ ười

- Tôi nghĩ, Javert nói, m t nhìn xu ng m t cách nh n nh c, tôiắ ố ộ ẫ ụnghĩ tôi đã nh n ra ông là m t ngậ ộ ười tù kh sai mà tôi đã trôngổ

th y cách đây hai mấ ươi năm khi tôi là thượng sĩ cai tù ở

Toulon, m t ngộ ười tên Jean Valjean khi ra kh i tù đã ăn tr mỏ ộ

t i nhà m t ông giám m c T tám năm nay ông ta đã bi nạ ộ ụ ừ ế

m t Tôi c ng Cu i cùng tôi đã t giác ông.ấ ứ ỡ ố ố

Và người ta đã tr l i ông th nào? ông Madeleine h i gi ngả ờ ế ỏ ọ hoàn toàn d ng d ng.ử ư

- R ng tôi điên Jean Valjean đích th c đã đằ ự ược tìm ra Đúng

th Mùa thu năm nay t i Ailly-le-haut-clocher ngế ạ ười ta đã b tắ

được m t con ngộ ười quê mùa tên Champmathieu ông ta đãtrèo tường b m t cành táo v i nhi u trái táo Đó ch là m tẻ ộ ớ ề ỉ ộ

v thu c tòa ti u hình thôi Nh ng khi chuy n con ngụ ộ ể ư ể ườ i

bu n cồ ười đó đ n nhàế

tù Arras m t c u tù kh sai tên Brevet độ ự ổ ược gi t i đó đã kêuữ ạlên khi trông th y ngấ ườ ội tr m táo đi qua : " Ê ! Tôi bi t ngế ườ i

đó, đó là m t c u tù kh sai, đó là Jeanộ ự ổ

Valjean ! T i này cùng chung v i nhau t i Toulon mà ! ụ ở ớ ạ

Tên Champmathieu ch i T t nhiên r i! Ngố ấ ồ ười ta đi u tra sâuề

v ông ta Ngề ười ta bi t đế ượ ằc r ng kho ng ba mả ươi năm

trước ông ta làm th t a cành cây t i nhi u đ a phợ ỉ ạ ề ị ương, đ cặ

bi t là t i Faverolles T i đây, ngệ ạ ạ ười ta m t d u ông ta Lâuấ ấ

l m sau đó, ngắ ười ta g p l i ông ta t i Auvergne, r i t i Parisặ ạ ạ ồ ạ

n i ông ta b o mình làm th đóngơ ả ợ

xe bò và có m t con gái làm th gi t i Th mà trộ ợ ặ ủ ế ước khi vào

tù vì t i danh đánh c p, Jean Valjean là th t a cành cây t iộ ắ ợ ỉ ạ Faverolles Còn s ki n khác Valjean cóự ệ

tên thánh là Jean và m ông ta có tên h là Mathieu.ẹ ọ

Không gì t nhiên h n khi ra kh i nhà tù, ông ta mu n l nự ơ ỏ ố ẩ

tr n b ng cách l y tên c a m ông ta s l y tên Jeanố ằ ấ ủ ẹ ẽ ấ

Mathieu ông ta đ n Auvergne và cách phát âm c a đ aế ủ ị

phương bi n ông thành Chan Mathieu t đó có tênế ừ

Champmathieu Người ta đi u tra t i Faverrolles Gia đìnhề ạ

Jean Valjean không còn đó n a Nh ng giai t ng kh n khở ữ ữ ầ ố ổ

đó nh bùn sình ho c b i b m, chúng bi n m t mà không đư ặ ụ ặ ế ấ ể

l i d u v t Ngạ ấ ế ười ta đi u tra t i Toulon.ề ạ

Cùng v i Brevet, ch còn có hai ngớ ỉ ười tù kh sai t ng bi tổ ừ ế Jean Valjean : Cochepaille và Chenildieu Người ta đ a h raư ọ

kh i nhà tù, ngỏ ười ta d n h đ n, và c hai không chút ng nẫ ọ ế ả ầ

ng i đã nh n ra Jean Valjean ngay.ạ ậ

Chính vào lúc đó tôi đã g i th t giác Ngử ư ố ười ta g i tôi t iọ ớ Arras Người ta đ a Champmathieu đ n g p tôi Tôi cũng đãư ế ặ

nh n ra ông ta.ậ

ông có ch c không? ông Madeleine h i.ắ ỏ

D ch c, Javert nói v i n cạ ắ ớ ụ ười đau kh ổ

- Và người đàn ông đó nói sao?

- ông ta ch i bai b i ông ta d trò c c súc nh ng ch ng cóố ả ở ụ ư ẳ

hi u qu gì v i ai V vi c đệ ả ớ ụ ệ ược xét x vào ngày mai Lão giàử

vô l i s b k t án Leo tạ ẽ ị ế ường, b nhánh cây, tr m táo, đ iẻ ộ ố

v i m t đ a tr đó là m t trò ngh ch ng m, đ i v i m tớ ộ ứ ẻ ộ ị ợ ố ớ ộ

người tù kh sai đó là m t tr ng t i Không ph i m y ngày tùổ ộ ọ ộ ả ấ

n a, mà là chung thân kh sai T i ngày mai s có b n án.ữ ổ ố ẽ ả

T t, ông Madeleine nói Và ông khoát tay ra l nh cho Javert luiố ệra

Xin l i ông th trỗ ị ưởng, Javert nh nh ti p l i, nh ng tôi xinỏ ẹ ế ờ ư

nh c ông nh tôi ph i b bãi ch c.ắ ớ ả ị ứ

- Đ xem, ông Madeleine ch m rãi nói Đó là m t s xúcể ậ ộ ự

ph m mà ch có tôi là ngạ ỉ ười phán xét Bây gi thì ông hãy ti pờ ế

t c công vi c c a ông Tôi ra l nh cho ông đ yụ ệ ủ ị ấ

Javert d i bờ ước, v cẻ ương quy t ông Madeleine t a vào bànế ự

vi t c a mình, đ a tay bóp trán và ng m nghĩ r t lâu.ế ủ ư ẫ ấ

Đêm đã p xu ng Trong b u tr i l nh l o c a mùa thu,ậ ố ầ ờ ạ ẽ ủ

nh ng vì sao l p lánh và trong ý th c con ngữ ấ ứ ười đang mơ

màng, nh ng tia sáng chói l i cũng r c lên nh nh ng vì sao.ữ ọ ự ư ữ

Hi n t i Quá kh Nh ng ch ng đệ ạ ứ ữ ặ ường khác nhau đó c aủ

m t đ i ngộ ờ ười đang s ng l i trong trí nh đau thố ạ ớ ương kia

Ng c tù, nh ng năm tháng kh n kh và ph n n gi a nh ngụ ữ ố ổ ẫ ộ ữ ữ tên cai ng c tàn b o và nh ng ngụ ạ ữ ườ ại b n tù nh c nhã, r iụ ồ chuy n đi dài băng qua nế ước Pháp nh m t con v t b xuaư ộ ậ ị

đu i, g n nh b truy nã, nh ng l i l c a m t v giám m cổ ầ ư ị ữ ờ ẽ ủ ộ ị ụ già làm thay đ i m t tâm h n; cu i cùng là thành ph M , n iổ ộ ồ ố ố ơ ông đã t i, s khôn khéo trong công vi c làm ăn ngày phát đ t,ớ ự ệ ạ

cu c s ng yên bình ch b ám nh b i hai ý tộ ố ỉ ị ả ở ưởng : che gi uấ tên mình và thánh hóa cu c s ng c a mình, hai ý tộ ố ủ ưởng đó đã

bi n ông thành con ngế ười nhân t và t t b ng làm sao, đãừ ố ụ

hướng ông v phía bóng t i và khuyên ông nh ng đi u gi ngề ố ữ ề ố nhau

ông Madeliene, hay đúng h n ngơ ườ ựi c u tù kh sai Joanổ

Valjean, đang bám l y hai ý tấ ường đó trong s b i r i kh sự ố ố ổ ở

- khi n tâm h n ông chao đ o Nghe Javert nói trế ồ ả ước tiên ông

ch mu n ch y đi t thú, kéo champmathieu ra kh i nhà tù,ỉ ố ạ ự ỏ

n p mình thay cho ông ta nh ng ngay sau đó ông đã k p ngănộ ư ị

ch n ý đ cao c đó ông đã lùi bặ ồ ả ước trước thái đ anh hùng.ộ

Và gi đây ông xem xét tình hu ng và th y nó xa l quá ôngờ ố ấ ạ

đã đ ng d y, đóng và khóa l i c a nh đ ch ng trứ ậ ạ ử ư ể ế ự ướ cnguy hi m có th x y t i, ông đã th i t t ng n đèn, ánh sángể ể ả ớ ổ ắ ọ

c a nó khi n ông khó ch u, dủ ế ị ường nh ngư ười ta có th trôngể

th y ông Ngấ ười ta là ai đây?

đó là lương tâm c a ông.ủ

ông ng m nghĩ trong bóng t i M t lo t nh ng câu h i lẫ ố ộ ạ ữ ỏ ướ tqua trong đ u ông Và ông ôm trán trong hài bàn tay đ ngănầ ể

ch n chúng l i.ặ ạ

T t c nh ng gì tôi đã làm cho t i ngày hôm nay, ông thìấ ả ữ ớ

th m, không là gì khác ngoài m t cái l tôi đào đ chôn vùi cáiầ ộ ỗ ể

tên c a tôi trong đó Và cái tên đó v a vang d i bên tai tôi! Tôiủ ừ ộđang trên b m t v c th m, và đó có con ngờ ộ ự ẳ ở ườ ạ ặi l m t kia

mà đ nh m nh ng là tôi và đ y xu ng v c thay cho tôi N uị ệ ỡ ẩ ố ự ế tôi đ yên m i vi c, tôi s không có gì đ lo s b i tôi cùngể ọ ệ ẽ ể ợ ởlúc có m t trong nhà tù trong con ngặ ười lão Champmathieu đó

và có m t trong xã h i dặ ộ ưới cái tên ông Madeleine

ông b t ra m t ti ng cậ ộ ế ười kh y đau đ n nghe nh m t ti ngẩ ớ ư ộ ế

n c n , và ông b t ng đ t l i cây n n Tôi s gì ch ? ôngứ ở ấ ờ ố ạ ế ợ ứ

ti p t c thì th m trong c n rùng mình; b i tôi đã thoát n n vàế ụ ầ ơ ở ạ

m i vi c đã k t thúc, còn tên Javert kia, con chó săn d s v nọ ệ ế ễ ợ ẫ ngây ngườ ưới tr c tôi, đã hoàn toàn m t d u H n lo b t Jeanấ ấ ắ ắValjean, và tôi ch ng can h gì trong chuy n đó! Chính tr i đãẳ ệ ệ ờlàm h t m i vi c Chính Thế ọ ệ ượng đ mu n tôi ph i ti p t cế ố ả ế ụ

nh ng vi c tôi đã kh i đ u, tôi ph i làm đi u thi n, tôi ph iữ ệ ở ầ ả ề ệ ả

là b n c a ngạ ủ ười

nghèo kh và k b t h nh , m t t m gổ ẻ ấ ạ ộ ấ ương đáng khích lệ

V chăng tôi không có m t nhi m v c p bách là gì ?ả ộ ệ ụ ấ

Tôi đã không h a v i ngứ ớ ười ph n b t h nh đó, ngụ ữ ấ ạ ườ ữ i ncông nhân có th đang ch t d n vì đói nghèo và b nh t t đó màể ế ầ ị ậtôi đã yêu c u ngầ ười ta nh n vào b nh vi n, h a đi tr i Trongậ ị ệ ứ ờkhi n u tôi n p mình, n u vì b n ph n mà tôi tr l i là tên tùế ộ ế ổ ậ ở ạ

kh sai Jean Valjean, đích th c đó là tôi hoàn t t cu c h i sinhổ ự ấ ộ ồ

c a mình, tôi vĩnh vi n đóng ch t c a đ a ng c t đó tôi đãủ ễ ặ ử ị ụ ừ

bước ra N u tôi không làm th , thì tr n cu c đ i hi n t i c aế ế ọ ộ ờ ệ ạ ủ tôi s vô ích, tr n s sám h i c a tôi cũng v t đi Và ông giámẽ ọ ự ố ủ ấ

m c s nói gì đây, ông v n đã trông th y tâm h n tôi, b m tụ ẽ ố ấ ồ ộ ặ

th t c a tôi trong khi m i ngậ ủ ọ ười ch trông th y m t n c aỉ ấ ặ ạ ủ tôi?

ông ng i tr l i, s p x p l i m y quy n sách, ném vào l aồ ở ạ ắ ế ạ ấ ể ử

m t x p gi y n c a nh ng ngộ ấ ấ ợ ủ ữ ười buôn bán nh túng thi u.ỏ ế

Ti p theo ông vi t cho ông ch nhà băng c a mình m t b cế ế ủ ủ ộ ứ

th mà ông niêm l i và cho vào túi Th nh tho ng, ông ng ngư ạ ỉ ả ẩ

đ u lên, ch ng nh l ng nghe m t gi ng nói, m t gi ng nóiầ ừ ư ắ ộ ọ ộ ọnghiêm kh c và đ y thuy t ph c mà m i con ngắ ầ ế ụ ỗ ườ ềi đ u c uư mang n i b n thân mình, nh m t quan tòa Và trán ông đ mơ ả ư ộ ầ đìa m hôi.ồ

R i kh i gian phòng bình yên này? ông nh th m Không d oờ ỏ ủ ầ ạ

bước n a trên ru ng đ ng! Không nghe n a ti ng chim vàoữ ộ ồ ữ ếtháng năm! Không cho quà các cháu nhỏ

n a? Tôi s không đ c, không vi t n a trên cái bàn này!ữ ẽ ọ ế ữ

Chúa i, thay vào t t c nh ng đi u đó, là nhà tù, xiêng xích,ơ ấ ả ữ ề

áo vét đ , ng c t i, roi v t c a lính coi tù, đào b i ! ôi, kh nỏ ụ ố ọ ủ ớ ố

kh làm sao!ổ

ông g c đ u vào ng c Nh ng ti ng khóc n c n ngh n t tụ ầ ự ữ ế ứ ở ẽ ắ

và não lòng làm tan nát lòng ông ông l i quay qu t trạ ắ ướ ự c s

ch n l a đau lòng : l i thiên đọ ự ở ạ ường và trở

ông đ ng d y, ông c m th y đ u óc tr ng hoác, không m t ýứ ậ ả ấ ầ ố ộ

tưởng G n nh máy móc, ông khoác chi c rây đanh g t, c mầ ư ế ộ ầ lên chi c áo r ng, chi c nón r ng vành vàế ộ ế ộ

bước ra kh i phòng, r i bỏ ồ ước ra kh i nhà, l ng l nh m tỏ ặ ẽ ư ộ cái bóng

ông đi đâu? Đ n Arras Đ làm gì? ông không bi t n a ông tế ể ế ữ ự

nh , tôi t mình phê phán s v t.ủ ự ự ậ

Hai ti ng đ ng h sau, ông ng i trên chi c xe ng a ch thế ồ ồ ồ ế ự ở ư

ch y nhanh trên đạ ường v hề ướng B c.ắ

ông nghĩ gì v trên tr n quãng đề ọ ường đó? ông nhìn nh ngữ

hàng cây, nh ng mái tranh, nh ng cánh đ ng đữ ữ ồ ược tr ng tr tồ ọ

lướt qua trong m t s chiêm ngộ ự ưỡng m hơ ồ

bóng đen c a nh ng cái c i xay ph v i đ u càng b xungủ ữ ố ủ ả ầ ổcho tâm h n n ng trĩu c a ông v bu n th m, tiêu đi uồ ặ ủ ẻ ồ ả ề

Nh ng l n d ng xe, nh ng l n thay ng a không gâyữ ầ ừ ữ ầ ự

cho ông chút c m giác nào Ngả ười đánh xe, sau nh ng l n thữ ầ ử

b t chuy n, đã th y m t m i v i s im l ng đó và ch nhìnắ ệ ấ ệ ỏ ớ ự ặ ỉ

người khách quá tr m t kia b ng m t con m tầ ư ằ ộ ắ

nham hi m.ể

T i sao ông Madeleine l i đi Arras? anh ta t h i.ạ ạ ự ỏ

Khi xe th ch y vào dư ạ ướ ửi c a xe ra vào c a tòa nhà b u đi nủ ư ệ

t i Anas thì đã g n tám gi rạ ầ ờ ưỡi Trước khi đ n tòa án, ôngế

h i thăm xem có cách nào tr v thành phỏ ở ề ố

M ngay đêm nay không ông gi ch và tr ti n Xong đâuữ ỗ ả ề

đó, ông r i kh i khách s n và đi v phía tòa án.ờ ỏ ạ ề

Khi t i đó, ông ch m m t m t nhóm lu t s đang bàn v phánớ ạ ặ ộ ậ ư ềquy t và vi c k t án.ế ệ ế

- Đ n đâu r i, th a ông? ông h i m t ngế ồ ư ỏ ộ ười trong b n h ọ ọ

- Xong r i.ồ

Xong r i à?ồ

ông nh n gi ng khi l p l i t đó khi n ông lu t s kinh ng c.ấ ọ ậ ạ ừ ế ậ ư ạ

- Ch c ông là m t ngắ ộ ười thân, ông ta nói ông mong đi u gìề

ch , ngứ ười đàn bà đó đã gi t ngế ười; vi c k t án bà ta là đi uệ ế ề

ch c ch n ắ ắ

- Nh ng mà , ông Madeleine ti p l i m t cách r t rè V kiaư ế ờ ộ ụ ụsao?

- Kìa, ông không th y các c a s sáng đèn kia sao? V đóấ ử ổ ụ

ông th y c a phòng x án đang đóng Nh ng khi bi t ông thấ ử ử ư ế ị

trưởng thành ph M mu n d phiên toà, ông chánh án tòaố ố ự

đ i hình cho m i ông vào ngay m t cách trân tr ng Ngạ ờ ộ ọ ười ta

th y c nh tấ ả ượng này x a kia ông th y xu t hi n tr l iư ấ ấ ệ ở ạ

nh ng dáng v g m ghi c c a quá kh ông Và do m t tròữ ẻ ớ ế ủ ứ ộ

ch i bi đát c a đ nh m nh mà ngơ ủ ị ệ ười đàn ông người ta đangxét x kia, m i ngử ọ ườ ềi đ u g i cho ông ta là Jean Valjean.ọ

Lúc ông bước vào, lu t s b cáo vùa k t thúc ph n bi n hậ ư ị ế ầ ệ ộ

c a mình S chú ý c a m i ngủ ự ủ ọ ườ ượi đ c kích thích t i caoớ

đi m T ba ti ng đ ng h r i, đám đông đã ch ng ki n m tể ừ ế ồ ồ ồ ứ ế ộ

con người kh n kh c c kỳ ngây ngô trĩu xu ng dố ổ ự ố ướ ứ i s c

n ng c a m t v chân th c kh ng khi p, ho c con ngặ ủ ộ ẻ ự ủ ế ặ ười đó

c c kỳ khôn khéo ch có cách ch ng đ là ch i bay t t c , t iự ỉ ố ỡ ố ấ ả ộ

tr m cũng nh t cách tù kh saiộ ư ư ổ

Lu t s bi n h đã bênh v c khá t t, b ng l i l hoa m ậ ư ệ ộ ự ố ằ ờ ẽ ỹ

Nh ng trư ướ ự ồc s đ ng thanh c a nh ng l i th a nh n, ôngủ ữ ờ ừ ậkhông dám tranh lu n v lý l ch c a thân ch và ông gi i h nậ ề ị ủ ủ ớ ạ trong vi c yêu c u b i th m đoàn tòa án không nên t ra thi uệ ầ ồ ẩ ỏ ế tình c m thả ương h i đ i v i ngạ ố ớ ười tù kh sai tái ph m.ổ ạ

ông chưởng lý đáp l i ngạ ười bi n h ông t ra mãnh li t vàệ ộ ỏ ệ

đ y văn v nh các ông chầ ẻ ư ưởng lý thường khi v n t ra Vàẫ ỏông đòi m t b n án nghiêm kh c, nghĩa là chung thân kh saiộ ả ắ ổ

ch y u d a trên t i ph m cũ t i nhà ông giám m c đ a ph nủ ế ự ộ ạ ạ ụ ị ậ D h n là vi c b cành táo đã khi n cho b cáo b b t.ơ ệ ẻ ế ị ị ắ

Đã t i lúc khép l i các cu c tranh lu n ông chánh án đ t câuớ ạ ộ ậ ặ

h i theo thông l : Anh có đi u gì c n nói thêm đ bi n hỏ ệ ề ầ ể ệ ộ cho mình không ? "

Champmathieu đ a m t nhìn quanh v m t ngây d i ông taư ắ ẻ ặ ạ

cu n tròn m t chi c mũ v i b n th u trong hai bàn tay.ộ ộ ế ả ẩ ỉ

- Tôi ph i nói đi u này, ông ta nói gi ng khàn đ c Tôi là thả ề ọ ụ ợ đóng xe ng a t i Paris, ngay t i nhà ông Baloup N u ngự ạ ạ ế ười takhông tìm ra ông y đấ ược n a, đi u đó ch ng ph i l i t i tôiữ ề ẳ ả ỗ ạ

chút nào Tôi đã năm mươi ba tu i r i Đã v y tôi còn có đ aổ ồ ậ ứ con gái làm th gi t i và ch ki m đợ ặ ủ ỉ ế ược ít ti n Ch ng nóề ồđánh đ p nó Nó ch t Các ông g i tôi là Jean Valjean, Jeanậ ế ọMathieu à? Và còn chuy n gì lôi thôi n a Các ông h i tôi sinhệ ữ ỏ

trưởng t i đâu, tôi ch ng bi t gì c Khi tôi còn là đ a trạ ẳ ế ả ứ ẻ

người ta g i tôi là c u bé" bây gi ngọ ậ ờ ười ta g i tôi là lão già ọ

Đó là nh ng tên thánh c a tôi Hãy c cho là v y đi n u cácữ ủ ứ ậ ếông thích Tôi đã Auvergne, tôi đã Faverolles - Pardi Bở ở ộ

người ta không th Faverolles mà không đi tù để ở ược sao? Tôi

đã nói v i các ông là tôi không có ăn tr m và tôi là lão giàớ ộ

Champmathieu T i sao ngạ ười ta c truy đu i tôi mãi th ?ứ ổ ế

- B cáo, ông chị ưởng lý nói gi ng nghiêm kh c, coi ch ngọ ắ ừ

đ y, nh ng l i cãi ch i c a anh ch là m t th đo n t h iấ ữ ở ố ủ ỉ ộ ủ ạ ệ ạ thôi Nh ng ngữ ườ ại b n tù cũ c a anh, Brevet, Chenildieu,ủ

Cochepaille, đ u đã nh n ra anh, ông v a d t l i v a đ a tayề ậ ừ ứ ờ ừ ư

ch ba ngỉ ười tù kh sai m c áo t i đ đ i mũ v i xanh đangổ ặ ơ ỏ ộ ả

ng i n i chi c gh dài dành choồ ơ ế ế

nhân ch ng gi a hai viên sen đ m Đ ng ch i n a ông khôngứ ữ ầ ừ ố ữthuy t ph c đế ụ ược ai đâu

- à! Th đ y! Champmathieu v a nói v a nhìn đám ngế ấ ừ ừ ườ i

ch ng bu c t i v i v m t ng c ngh ch.ứ ộ ộ ớ ẻ ặ ố ế

l kỳ th t!ạ ậ

ông chánh án h i ông ta :ỏ

- B cáo, anh nghe r i ch ? Anh còn gì đ nói không?ị ồ ứ ể

Tôi nói : hay th t! Champmathieu l p l i gi ng l m b m.ậ ậ ạ ọ ầ ầ

Ti ng xôn xao n i lên t phía công chúng và g n nh v ng t iế ổ ừ ầ ư ọ ớ

b i th m đoàn Đồ ẩ ương nhiên là lão già đã th t b i.ấ ạ

- Th a phát l i, ông chánh án nói, hãy b o m i ngừ ạ ả ọ ười im l ng.ặTôi s k t thúc m i cu c tranh bi n.ẽ ế ọ ộ ệ

B y gi m t gi ng nói bu n th m và ghê r n vang lênấ ở ộ ọ ồ ả ợ

- Brevet, Chenildieu, Cochepaille ! Hãy nhìn v phía này.ề

M i con m t đ u họ ấ ề ướng v đi m xu t phát c a gi ng nói.ề ể ấ ủ ọ

M t ngộ ười đàn ông v a đ ng d y trong nhóm lu t s ôngừ ứ ậ ậ ư

c m chi c mũ trong bàn tay, chi c áo rây đanh g t c a ông gàiầ ế ế ộ ủnút tươm t t ông nh t nh t và h i run Mái tóc c a ông hãyấ ợ ạ ơ ủcòn mu i tiêu lúc ông t i Anas đã tr nên b c tr ng, ch trongố ớ ở ạ ắ ỉ

m t ti ng đ ng h Haiộ ế ồ ồ

mươi người nh n ra ông và đ ng thanh kêu lên.ậ ồ

- ông Madeleine !

Còn ông thì ti n bế ước v phía ba ngề ười tù kh sai.ổ

- Các anh không nh n ra tôi hay sao ? ông nói Kìa, tôi thì nh nậ ậ

ra các anh c mà ! Brevet, anh còn nh không ơ ớ

- ông ng ng nói, lừ ưỡng l m t h i và h i ti p l i - anh cònự ộ ồ ỏ ế ờ

nh nh ng cái v i đeo qu n b ng v i dan k Ô mà, anh cóớ ữ ả ầ ằ ả ẻ

được trong tù không? Còn c u, Chenildieu, t đ t bi t danh làậ ự ặ ệ

"Je-ni-dieu", c u có vai trái ph ng n ng b i ngày n c u đãậ ỏ ặ ở ọ ậ

n m trên m t cái lò đ y than h ng đ xóa đi ba ch : I.F.P ằ ộ ầ ồ ể ữ

- Đúng th Chenildieu nói ế

- Còn c u, Cochepaille, c u có khu u tay trái c a c u ngàyậ ậ ở ỷ ủ ậhoàng đ đ n channes : m t tháng ba 1815 Hãy kéo tay áo lênế ế ộxem?

Cochepaille kéo tay áo lên M t viên sen đ m mang m t mangộ ầ ộ

m t cây đèn t i Đúng là có ghi ngày đó ông Madeleine quayộ ớ

v phía c t a và các th m phán v i m t n cề ử ọ ẩ ờ ộ ụ ườ ừi v a đ cắ

th ng v a tuy t v ng ắ ừ ệ ọ

M i ngọ ườ ềi đ u th y tôi chính là Jean Valjean, ông nói ôngấchánh án và ông chưởng lý, tôi bi t các ông nghĩ gì M i đâyế ớcác ông đã nghĩ r ng tôi điên Không, tôi là m t con ngằ ộ ườ ự i c c

kỳ b t h nh Tôi đã làm h t s c mình, tôi đã l n tránh trongấ ạ ế ứ ẩ

m t cái tên Tôi đã tr nên giàu có Tôi đã tr thành th trộ ở ở ị ưởng.Tôi mu n tr v v i nh ng con ngố ở ề ớ ữ ườ ươi l ng thi n Dệ ườ ng

nh đi u đó không đư ề ược Tôi đã tr m nhà đ c giám m c,ộ ứ ụ đúng th Lòng t t c a ông y đã c u tôi cũng nh s nghiêmế ố ủ ấ ứ ư ự

kh c đã làm h ng tôi Nh ng các ông không th nào hi uắ ỏ ư ể ể

được tôi luôn nói gì đâu Javert, ông y đã nh n ra tôi Tôiấ ậ

không mu n qu y r y c t a thêm n a Tôi đi đây b i ngố ấ ầ ử ọ ữ ở ườ i

không b t tôi Tôi có nhi u vi c ph i làm Các ông bi t tôi làắ ề ệ ả ế

ai, tôi đi đâu ông chưởng lý, tôi v n thu c quy n quy t đ nhẫ ộ ề ế ị

c a ông.ủ

ông đi v phía c a Không m t gi ng nói c t lên, không m tề ử ộ ọ ấ ộ cánh tay đ a ra đ c n ông M i ngư ể ả ọ ườ ềi đ u ng n ra Trongẩcái nhìn c a ông có v gì siêu phàm khi n muôn ngủ ẻ ế ười ph iả lùi l i và đ ng v m t bên trạ ứ ề ộ ước m t con ngộ ười Đ n c aế ử ông quay l i.ạ

T t c các ngấ ả ườ ởi đây, các người th y tôi đáng thấ ương xót

ch ? Chúa i, khi nghĩ t i đi u tôi s p s a làm, tôi th y mìnhứ ơ ớ ề ắ ử ấđáng đ k Tuy nhiên, t t h n có l tôi nên mong r ng t t cố ỵ ố ơ ẽ ằ ấ ả chuy n này đ ng x y ra.ệ ừ ả

ông bước ra ngoài Không đ y m t ti ng đ ng h sau, phánầ ộ ế ồ ồquy t c a tòa án minh gi i cho b cáo Champmathieu kh i m iế ủ ả ị ỏ ọ

l i bu c t i, và ông này đờ ộ ộ ược tr t do t c kh c ông ta bả ự ứ ắ ướ c

đi trong s ng s , ông ta nghĩ m i ngữ ờ ọ ườ ềi đ u điên c r i vàả ồông ch ng hi u ra làm sao c ẳ ể ả

trong khu r ng l n gi a Chelles và Montfermeil Tr i t i m t vàừ ớ ữ ờ ố ị

l nh Ngày hôm âý, hai b n tháng mạ ố ười hai 1823, tr i n ngờ ắ chói chang nh ng bu i chi u khi ng n gió b c th i v ngư ổ ề ọ ấ ổ ề ườ i

ta có c m giác nh đang gi a mùa đông nghi t ngã M tả ư ữ ệ ộ

người đàn ông đang s i bả ước trong đám cây cu i cùng c aố ủ khu r ng ông d ng bừ ừ ước trong đám cây cu i cùng c a khuố ủ

r ng ông d ng l i trong phút ch c bên con su i và u ng nừ ừ ạ ố ố ố ướ ctrong lõm bàn tay mình r i ti p bồ ế ước v phía ngôi làng.ề

Qua l p trang ph c cũng nh qua toàn b con ngớ ụ ư ộ ười, ngườ iđàn ông đó có v là m t th ăn mày l ch s ẻ ộ ứ ị ự

Ông đ i m t chi c mũ tròn, cũ k và độ ộ ế ỹ ược ch i g i c n th n.ả ộ ẩ ậ ông m c m t chi c áo rây đanh g t b ng n màu vàng đã s nặ ộ ế ố ằ ỉ ờ

s i ra.ợ

Nhìn vào mái tóc b c ph , v ng trán nhăn nheo, làn môi nh tạ ơ ầ ợ

nh t c a ông, ngạ ủ ười ta ướ ược l ng ông ph i ngoài sáu mả ươ i

Nh ng dáng đi v ng chãi c a ông, v ch c kh e trong m i sư ữ ủ ẻ ắ ỏ ọ ự

v n đ ng c a ông cho thay ông ch tr c năm mậ ộ ủ ỉ ạ ươi ông c mầ

m t cây g y n i bàn tay và dộ ậ ơ ưới cánh tay ông c p m t cái góiắ ộ

nh bu c trong m tỏ ộ ộ

chi c khăn tay Trong đáy m t c a ông có m t v tĩnh l ng biế ắ ủ ộ ẻ ặ

th m.ả

Hai tháng trước, ông đã tr n kh i nhà tù n i ngố ỏ ơ ười ta đ a ôngư

t i theo nguy n v ng c a ông t i tòa đ i hình và k t án ôngớ ệ ọ ủ ạ ạ ế

kh sai chung thân Trổ ước khi b giam c mị ầ

vĩnh vi n ông đã hoài công c u xin đễ ầ ược phép đ n t nế ậ

Montermeil đ tìm m t đ a bé mà ông mu n tr v cho ngể ộ ứ ố ả ề ườ i