HÓA SINH máu (hóa SINH SLIDE)

ĐẠI CƯƠNG VỀ MÁU Máu là một tổ chức của cơ thể lưu thông trong mạch máu: động mạch, tĩnh mạch và các mao mạch  Máu đi đến mọi bộ phận, mô và cơ quan của cơ thể đảm bảo sự tồn tại và li

HÓA SINH MÁU

Nắm được vai trò và chức năng của các loại protein trong huyết thanh

Một số thay đổi bệnh lý điển hình của thành phần protein huyết thanh

 Máu là gì?

 Máu có vai trò gì trong cơ thể?

ĐẠI CƯƠNG VỀ MÁU

 Máu là một tổ chức của cơ thể lưu thông trong mạch máu: động mạch, tĩnh mạch và các mao mạch

 Máu đi đến mọi bộ phận, mô và cơ quan của cơ thể đảm bảo sự tồn tại và liên kết hoạt động của tất cả các mô, cơ quan trong cơ thể

 Thành phần hoá học của máu khá ổn định

 Nghiên cứu về máu trong tình trạng sinh lý và bệnh lý có ý nghĩa lâm sàng quan trọng

 Những thay đổi về các chỉ số của máu phản ánh những rối loạn chức phận của cơ quan hoặc bộ phận nào đó

CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA MÁU

 Chức năng dinh dưỡng: vận chuyển các chất dinh dưỡng tới các mô

 Chức năng bài tiết: vận chuyển các chất cặn bã từ mô tới các cơ quan bài tiết (thận, phổi, ruột, da) rồi thải ra ngoài

 Chức năng hô hấp: vận chuyển O2, CO2

 Chức năng bảo vệ: có hệ thống bạch cầu, kháng thể, kháng độc tố… chống lại các yếu tố lạ xâm nhập vào cơ thể Máu có

hệ thống đông máu và chống đông đảm bảo máu lưu thông và không bị mất đi khi tổn thương mạch

 Chức năng điều hòa: thăng bằng acid- base, thăng bằng nước, điều hòa thân nhiệt, vận chuyển hormon

TÍNH CHẤT LÝ- HÓA CỦA MÁU

 Tỷ trọng: 1,050- 1,060 (trung bình 1,056)

 Độ nhớt:

 Bình thường gấp 4- 5 lần so với nước ở 38oC

 Phụ thuộc vào số lượng huyết cầu và nồng độ protein

 Áp suất thẩm thấu:

 Được tạo ra bởi các phân tử hữu cơ và ion trong máu

 Bình thường: 292- 308 mosm/L

TÍNH CHẤT LÝ- HÓA CỦA MÁU

CÁC THÀNH PHẦN CỦA MÁU

 Thành phần huyết cầu: hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu

THÀNH PHẦN HUYẾT CẦU

 Hồng cầu:

 Số lượng bình thường: 4,5- 5 T/L

 Đời sống trung bình: 120 ngày

 Chức năng chính: vận chuyển O2, CO2

 Các chức năng khác: tham gia thăng bằng acid- base trong tế bào (hệ đệm hemoglobin), trao đổi muối- nước, khử độc H2O2,…

 Màng hồng cầu có chứa các chất quyết định nhóm máu mang tính kháng nguyên của hồng cầu.

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Khí máu:

 O2: trong 100 mL máu động mạch chứa 18- 20 mL O2, trong đó có 0,3 mL ở dạng hòa tan, còn lại

ở dạng kết hợp với hemoglobin của hồng cầu

 CO2: trong 100 mL máu động mạch chứa 45- 50 mL CO2, tồn tại ở 3 dạng: hòa tan, dạng HCO3-

và dạng kết hợp hemoglobin, trong đó 75% ở huyết tương, 25% trong hồng cầu

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Vai trò các chất vô cơ:

 Duy trì tính hằng định của nội môi

 Tham gia vào các hạt động sinh lý, sinh hóa của tế bào

 Tham gia điều hòa thăng bằng acid- base

 Các yếu tố vi lượng tham gia vào cấu trúc các hormon, các enzyme,…

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Một số thay đổi bệnh lý:

 Kali:

• Tăng: suy thận, bỏng nặng, tiêu cơ vân, toan máu

• Giảm: nôn nhiều, cường giáp, kiềm máu, dùng nhiều lợi tiểu thải kali

 Calci:

• Tăng: cường cận giáp, ung thư di căn xương

• Giảm: suy cận giáp, còi xương, thiếu vitamin D

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Thành phần hữu cơ:

 Protein: thành phần hết sức đa dạng và đảm nhiệm rất nhiều chức năng của cơ thể

 Lipid: trong huyết tương có khoảng 4-7 g/L, bao gồm các triglycerid, phospholipid và các

cholesterol

 Glucose: nồng độ bình thường là 80- 120 mg% hay 4,9-6,3 mmol/L.

 Các thành phần khác: Ure, Creatinin, acid uric, bilirubin, LDH, AST-ALT,

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Protein toàn phần:

 Bình thường: 73,1 ± 6,06 g/L

 Chức năng: duy trì áp lực keo của huyết tương

 Tăng: đa u tủy xương (Kahler)

 Giảm: hội chứng thận hư, suy dinh dưỡng

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Albumin:

 Chiếm khoảng 56% protein toàn phần

 Nam: 56,67 ± 5,28 g/L, Nữ: 53,72 ± 4,26 g/L

 Là thành phần chính tạo nên áp lực keo huyết tương

 Tham gia vận chuyển các chất kém hòa tan: acid béo, bilirubin, các hormon, calci, kim loại, thuốc và vitamin

 Giảm: bệnh gan (giảm sản xuất), bệnh cầu thận (tăng đào thải)

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Globulin: có nhiều loại

 α1- globulin: chiếm khoảng 5,3%, tham gia vào cấu tạo lipoprotein và glycoprotein

 α2- globulin: chiếm khoảng 7,8%, tham gia vào cấu tạo ceruloplasmin

 ß- globulin: chiếm khoảng 11,7%, tham gia vào cấu tạo transferin

 γ- globulin: chiếm khoảng 11,7%, tham gia vào miễn dịch thể dịch

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Prealbumin:

 Chức năng: thyroxin và triiodothyroxin

 Thời gian bán huỷ ngắn-2 ngày đánh giá tình trạng dinh dưỡng sớm hơn albumin

 Prealbumin di chuyển nhanh hơn albumin và được định lượng bởi kỹ thuật khuếch tán miễn dịch

 Protein gắn retinol (retinol-binding protein)

 Vận chuyển vit A, định lượng bằng kỹ thuật khuếch tán miễn dịch

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Alpha-1-antitrypsin (AAT):

 Chức năng: bất hoạt các protease như elastase và collagenase

 Ngăn cản sự phá huỷ mô liên kết gây ra do elastase giải phóng từ bạch cầu ở vùng viêm

 Có nhiều dạng phân tử khác nhau

 Thiếu hụt gây ra các bệnh về gan ở trẻ em và rối loạn các tổ chức xơ mô liên kết ở lứa tuổi 20-30

 Định lượng bằng điện di hoặc khuếch tán miễn dịch Xác định các dạng phân tử bằng điện di đẳng điện

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Haptoglobin:

 Là một glycoprotein

 Chức năng vận chuyển hemoglobin tự do trong huyết tương đến lưới nội mạc để giáng hóa

 Tăng: viêm, chấn thương, ung thư

 Giảm: tan máu

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Tăng: viêm, xơ gan, leucemia, u lympho

 Giảm: bệnh Wilson (rối loạn chuyền hóa Cu)

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 CRP (C-reactive protein):

 Là một protein trong huyết tương

 Nguồn gốc tên gọi: do có phản ứng với C-polysaccarid của thành tế bào phế cầu

 Giá trị bình thường: <10 mg/L

 Tăng: viêm, chấn thương, ung thư

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Fibrinogen:

 Là một glycoprotein trong huyết tương

 Chức năng: tham gia vào quá trình đông máu

 Giá trị bình thường: 170-420 mg/dL

 Tăng: viêm cấp

 Giảm: bệnh đông máu nội mạch rải rác, bệnh gan

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 Còn gọi là immunoglobulin (Ig) do tham gia vào các quá trình miễn dịch của cơ thể

 Nguồn gốc: do tế bào lympho B tổng hợp

 Có nhiều loại Ig khác nhau: IgA, IgD, IgE, IgG và IgM

 Các kháng thể này tham gia trực tiếp trong các phản ứng kháng nguyên – kháng thể

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 IgG:

• Chiếm tỷ lệ cao nhất trong các Ig, khuếch tán được qua thành mạch và qua được hàng rào rau thai

• Chức năng: trung hòa chất độc, gắn với kháng nguyên và hoạt hóa bổ thể

• Liên quan đến các đáp ứng miễn dịch trong bệnh mạn tính

• Tăng trong các bệnh gan, bệnh collagen, bệnh lao

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 IgM:

• Là kháng thể đầu tiên được sản xuất trong quá trình đáp ứng miễn dịch của cơ thể

• Tăng cao trong giai đoạn cấp của bệnh lý nhiễm trùng

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 IgD và IgE:

• Chiếm tỷ lệ rất ít trong huyết tương (1%)

• Chức năng của IgD chưa rõ ràng

• IgE gắn với tế bào mast và liên quan đến các phản ứng dị ứng, do đó tăng trong các bệnh dị ứng

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

Một số dạng tồn tại của các

Immunoglobulin trong cơ thể

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hoá sinh, Bộ môn Hoá sinh, NXB Y học 2001

2. Hoá sinh, Bộ môn Hoá sinh, NXB Y học 2008

3. Hoá sinh lâm sàng, NXB Y học

4. Lehninger's Principles of Biochemistry, David L Nelson, 2008

5. Marks' Basic Medical Biochemistry, Michael Lieberman , 2013