Khi không tạo được cái năng lực cơ bản là năng lực ngữ, không dạy trẻ biết nghe, nói, đọc, viết như là một yêu cầu cơ bản trong cuộc sống để giao tiếp và suy nghĩ thì trẻ không thể xuy[r]
Trang 1Dạy trẻ thưởng thức văn chương
Khi không tạo được cái năng lực cơ bản là năng lực ngữ, không dạy trẻ biết nghe, nói, đọc, viết như là một yêu cầu cơ bản trong cuộc sống để giao tiếp và suy nghĩ thì trẻ không thể xuyên qua được lớp vỏ ngôn ngữ của tác phẩm văn mà tiếp cận cái ruột văn chương bên trong nó Không lạ gì người ta đã kêu trời khi biết đến sản phẩm văn chương của các cô tú, cậu tú sau mười hai năm đèn sách học văn!
Thật ra, cần phải thấy rõ cái mục tiêu đào tạo của một trong hai môn chính này ở trường phổ thông là đào tạo năng lực Ngữ, năng lực sử dụng ngôn ngữ để biết giao tiếp, biết suy nghĩ trong cuộc đời sau này (và để sống được, học được ngay trong nhà trường từ lớp một đến lớp mười hai) Khi dạy đọc một loại văn bản là ta đã dạy văn, dạy cách đọc để thưởng thức, tiếp nhận văn chương rồi, bởi vì trong các văn bản đọc đủ loại cần học có một tỷ lệ lớn các văn bản văn chương
Quan niệm dạy Đọc (và cả các kỹ năng nghe, nói, viết) là dạy ngôn ngữ mà cũng là dạy Văn đồng nghĩa với coi đọc văn ở phổ thông không phải là thứ năng lực ở đẳng cấp chuyên biệt của những người sáng tác, phê bình văn thơ, những người giảng dạy văn thơ Đọc văn chương chỉ là tiếp nhận một văn bản đặc thù, biết khai thác những đặc điểm riêng về nội dung hình thức ở đó một cách đúng đắn Đọc các loại văn bản khác cũng có yêu cầu "đọc theo thể loại" như thế mà thôi
Như vậy, cần hiểu ý nghĩa việc dạy đọc văn chương là giáo viên làm một cách có ý thức việc của giáo viên là dạy trẻ thưởng thức văn chương, dạy trẻ tìm hiểu nghĩa, cách dùng hay các từ ngữ, các cách diễn đạt, dạy trẻ chú ý đến ý ẩn, ý hiện ở bài này bài kia và dạy trẻ tái hiện những hình ảnh đẹp, những tình người đẹp trong bưc tranh cuộc sống ở tác phẩm Làm có ý thức là chọn ra các yếu tố phù hợp với yêu cầu giảng dạy, cung cấp kiến thức vừa đủ, bằng ngôn từ dễ hiểu, cho thực hành theo các mẫu đưa ra… Đặc biệt, phải quan tâm đến đặc điểm tiếp nhận văn chương ở trẻ Hiểu, thưởng thức văn chương với trẻ
có thể chỉ là biết thích thú với một từ "buồn cười", một hình ảnh ngộ nghĩnh, một câu chuyện thú vị, chưa cần biết đến ý nghĩa triết luận hay nhân sinh mà tác giả gửi gắm hoặc người lớn phát hiện ra dễ dàng Hãy tham khảo lời phân tích của Nguyễn Tuân về sự tiếp cận của trẻ đối với các tác phẩm văn chương của An-đéc-xen: chúng chỉ biết đến một thế giới tưởng tượng có thần tiên, ma quỷ Chúng chỉ căm giận bọn độc ác làm khổ người khác và chúng hả hê khi kẻ ác dù mạnh cuối cùng vẫn phải thua! Những điều sâu sắc về
lẽ đời, về con người, chúng sẽ khám phá dần dần theo lứa tuổi Sự khám phá đó bắt đầu
từ chỗ say mê thích thú với câu chuyện
Trang 2Vậy thì dạy học, dạy thưởng thức văn chương không thể tách rời với dạy Tiếng Việt đúng cách Đó là dạy trẻ giao tiếp với đủ loại tác giả, cả tác giả văn chương Không có cái nền tiếng Việt cần và đủ, tùy trình độ đào tạo, thì khó có cái năng lực văn chương - một năng lực ở mức thông thường nâng dần theo mặt bằng chung Cũng sẽ thất vọng khi đòi mọi trẻ em phải có năng khiếu, say mê văn tức là có điều kiện để thưởng thức văn kiểu nghệ
sĩ ngôn từ… Với đa số trẻ Việt, thưởng thức văn thơ có lẽ nên bắt đầu từ những lời ru, lời
đồng dao, ca dao hay những bài thơ giản dị kiểu "Xuân đi học coi người hớn hở" và cả
những bài văn xuôi giúp ta biết nhìn thấy cái đẹp, đáng yêu trong cuộc sống bình thường
kiểu "Ai bảo chăn trâu là khổ?" Cứ để trẻ hiểu nghĩa các bài văn đó, thuộc lòng nó và
những lúc có hoàn cảnh "đọc" lại nó và… nhấm nháp, nghĩ suy về nó Cứ tự nhiên như thế thì trẻ sẽ đến với văn chương khi có nhu cầu tự thân trẻ - những lúc cao hứng, những lúc buồn phiền