Phân tích nước tiểu

1986-MỤC TIÊU BÀI GIẢNG• Kể tên các xét nghiệm nước tiểu thông thường • Trình bày giá trị bình thường của trị số tổng phân tích nước tiểu • Trình bày định nghĩa, nguyên nhân tiểu đạm • T

PHÂN TÍCH NƯỚC TIỂU

BS Nguyễn Minh Hiển

BS Trần Minh Hoàng

BM Nội Tổng Quát – ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

• Urinalysis is to Nephrology what the ECG

is to Cardiology

- Sheets and Lyman,

1986-MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

• Kể tên các xét nghiệm nước tiểu thông thường

• Trình bày giá trị bình thường của trị số tổng phân tích nước tiểu

• Trình bày định nghĩa, nguyên nhân tiểu đạm

• Trình bày định nghĩa, nguyên nhân tiểu máu

• Ứng dụng các xét nghiệm nước tiểu vào LS

Case 1

• Bệnh nhân nam 70 tuổi có tiền sử hút thuốc lá 40

gói/năm nhập cấp cứu với triệu chứng mệt mỏi Khám

có HA 160/80 mmHg không thay đổi theo tư thế và nghe được âm thổi vùng thượng vị, không phù Xét nghiệm có creatinine 5 mg/dl, 1 tháng trước là 1 mg/dl

Case 2

• Bệnh nhân 70 tuổi nhập viện với THA và ĐTĐ nhập viện cấp cứu với triệu chứng mệt mỏi Khám lâm sàng thấy da khô và suy kiệt Xét nghiệm creatinine 5 mg/dl (1 tháng trước là 1 mg/dl) Ngoài ra, còn

giảm 3 dòng tế bào máu và calcium máu tăng 11 mg/dl

Case 3

• Bệnh nhân 50 tuổi có tiền sử đau họng

gần đây nhập cấp cứu với triệu chứng phù chân Khám lâm sàng ghi nhận HA

190/120 mmHg, phù 2+ Xét nghiệm

creatinine máu 5 mg/dl (1 tháng trước là 1 mg/dl)

Case 4

BN 55 tuổi nhập viện vì phù toàn thân

Thời gian phù 1 tháng, tăng dần

Khởi phát phù Mi mắt (sáng)  mặt  chân  bụng

Cân nặng Tăng 8 kg/tháng

Lượng nước tiểu Giảm dần, còn ~ 600 ml/ngày

Tính chất nước tiểu Vàng sậm, nhiều bọt lâu tan

Triệu chứng khác Khó thở khi nằm, ho khan không sốt Không đau ngực

Tiền căn bản thân Đái tháo đường 20 năm, thuốc uống, tái khám không

thường xuyên Không hút thuốc lá, không rượu bia

Tiền căn gia đình Không ai bệnh thận, bệnh lí tim mạch.

Mẹ đái tháo đường đã mất vì xuất huyết não

Case 4

• Xét nghiệm nước tiểu

Protein niệu tăng, tổn thương thận

Thời gian sau khi tiểu

15 phút

Đạm niệu

PHÂN TÍCH NƯỚC TIỂU

XÉT NGHIỆM NƯỚC TIỂU

lấy nước tiểu

Mẫu nước tiểu 3 giờ (cặn Addis)

Định lượng đạm

niệu Đạm niệu 24 giờ Mẫu nước tiểu 24 giờ

THỜI ĐIỂM LẤY NT

KĨ THUẬT LẤY NT GIỮA

DÒNG

KĨ THUẬT LẤY NT GIỮA

DÒNG

KĨ THUẬT LẤY NT KHÁC

QUA THÔNG TIỂU CHỌC DÒ BÀNG QUANG TRÊN XƯƠNG MU

THỜI ĐIỂM LẤY NT

Nước tiểu 24 giờ

Nước tiểu 3 giờ (cặn Addis)

Đại thể

• Bình thường: màu vàng trong

• Màu đỏ hoặc màu xá xị: tiểu máu hoặc tiểu myoglobin, hemoglobin

• Màu vàng sậm hay cam do bilirubin

• Màu vàng đục do đạm, tinh thể, tiểu mủ

• Màu sữa : tiểu dưỡng trấp

• Màu cam do thuốc như rifampicin

• Màu xanh do methylene blue

• Màu đỏ nhạt do ăn củ cải đỏ (1 số người)

TỔNG PHÂN TÍCH (TPT) NT

(phản ứng peroxidase của heme) Âm tính

Bạch cầu (phản ứng leucocyte esterase) Âm tính

TPTNT

Protein Tổn thương thận thoát protein ra NT Hồng cầu

(phản ứng peroxidase của heme)

Chảy máu từ thận – hệ niệu

Bạch cầu (phản ứng leucocyte esterase) Viêm, nhiễm trùng niệu

Glucose Tái hấp thu glucose Ceton Đái tháo đường không kiểm soát … Urobilinogen Bài tiết dịch mật

Bilirubin Bài tiết dịch mật

TIỂU ĐẠM

• TPTNT : xét nghiệm định tính/bán định lượng

• Tiểu đạm : Đạm niệu 24 giờ > 150 mg

• Tiểu đạm ngưỡng thận hư : Đạm niệu 24 giờ > 3,5 g

NGUYÊN NHÂN TIỂU ĐẠM

KHẢO SÁT VI THỂ NƯỚC TIỂU

GIÁ TRỊ LÂM SÀNG CỦA PHÂN TÍCH NT

TIỂU MÁU TOÀN DÒNG

TIỂU MÁU CUỐI DÒNG

TIỂU MÁU ĐẦU DÒNG

TIẾP CẬN BN TIỂU MÁU

Triệu chứng Mục đích

Tính chất tiểu máu

Đầu dòng, cuối dòng, toàn dòng ? Định khu vị trí chảy máu

Kèm cục máu đông ? Nguyên nhân niệu khoa?

Triệu chứng đau hông lưng, sốt, tiểu

gắt, tiểu buốt Nhiễm trùng tiểu, sỏi niệu ?

Triệu chứng khác : phù, tiểu nhiều bọt,

tiểu ít, viêm đường hô hấp trên… Nguyên nhân tiểu máu nhu mô thận ? Tiền căn dùng thuốc Thuốc kháng đông, thuốc gây

viêm BQ?

Tiền căn khác : nghề nghiệp, tiếp xúc

hóa chất, hút thuốc lá, tiền căn gia

đinh

Yếu tố nguy cơ ung thư biểu

mô niệu Nguyên nhân bệnh lí thận di truyền

TIẾP CẬN BN TIỂU MÁU

THÂN NHIỆT HUYẾT ÁP BAN XUẤT HUYẾT

THƯƠNG THẬN?

• Cặn Addis : suất thải hồng cầu > 3.000 HC/phút

• Tiểu máu đại thể : > 30.000 HC/phút

TRỤ HỒNG CẦU, HỒNG CẦU BIẾN DẠNG :

TIỂU MÁU NGUỒN GỐC CẦU THẬN

TRỤ HỒNG CẦU

HỒNG CẦU

GAI

(ACANTHOCYTE)

Bệnh lí thận ….

Hội chứng lâm sàng

Tài liệu tham khảo

• Giovanni B Fogazzi and Giuseppe Garigali Chapter 4: Urinalysis

Comprehensive Clinical Nephrology, 5 th edition (2015) Elsevier Saunders.

• Katrina Chau, Holly Hutton, Adeera Levin Chapter 26 : Laboratory

Assessment of Kidney Disease: Glomerular Filtration Rate, Urinalysis, and Proteinuria Brenner & Rector’s The Kidney, 10 th edition (2016) Elsevier.

• J A Simerville et al Urinalysis: A Comprehensive Review Am Fam

CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý THEO DÕI