Haõy cho bieát con ngöôøi coù theå duøng nhöõng kyù hieäu noùi chung, vaø töø ngöõ noùi rieâng, ñeå töï theå hieän mình nhö theá naøo trong tieán trình truyeàn thoâng duøng lôøi.. Neâu [r]
Trang 2MỤC LỤC
Chương I: DẪN NHẬP TRUYỀN THÔNG 3
CÂU HỎI 3
BÀI TẬP 4
chương II: TRUYỀN THÔNG & KHÁI NIỆM BẢN THÂN 7
CÂU HỎI 7
BÀI TẬP 8
Cảm nhận về hình ảnh cơ thể, diện mạo bên ngoài 8
Cảm nhận về năng lực trí tuệ 8
Quan niệm, ý nghĩ, thái độ 8
chương III: NHẬN THỨC VÀ TRUYỀN THÔNG 10
CÂU HỎI 10
BÀI TẬP 11
chương iv: TRUYỀN THÔNG DÙNG LỜI 13
CÂU HỎI 13
BÀI TẬP 14
chương v: TRUYỀN THÔNG KHÔNG DÙNG LỜI 17
CÂU HỎI 17
BÀI TẬP 18
chương vi: LẮNG NGHE 20
CÂU HỎI 20
BÀI TẬP 21
Trang 3CHƯƠNG I: DẪN NHẬP TRUYỀN THÔNG
CÂU HỎI
1 Hãy vẽ và giải thích hệ thống phân cấp nhu cầu con người của Maslow
2 Với mỗi tầng nhu cầu trong hệ thống phân cấp nhu cầu của Maslow, hãy nêu ra các ví dụ truyền thông mà con người có thể thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu đó
3 Hãy nêu ra những giá trị mà việc truyền thông giao tiếp có thể góp phần định hình và phát triển
4 Hãy nêu và phân tích định nghĩa truyền thông giao tiếp (gọi tắt là truyền thông)
5 Giải thích khái niệm “khoảng cách truyền thông” (gap communication) Hãy nêu ra một ví dụ kinh nghiệm truyền thông của chính bạn nhằm minh họa khái niệm này
6 Vẽ và giải thích các mức trong phổ truyền thông giao tiếp Hãy cho biết mức nào được xảy ra nhiều nhất trong những truyền thông giao tiếp xảy ra thường ngày
7 Khi phân tích nghĩa được trao đổi trong một tiến trình truyền thông, người ta nhận thấy có hai mức, đó là những mức gì? Giải thích các mức này và nêu một ví dụ truyền thông để minh họa
8 Vẽ mô hình truyền thông tuyến tính Giải thích các thành phần trong một tiến trình truyền thông theo mô hình này Hãy cho biết các nhược điểm của mô hình này
9 Vẽ mô hình truyền thông tương tác Giải thích các thành phần trong một tiến trình truyền thông theo mô hình này Hãy cho biết các nhược điểm của mô hình này
10 Vẽ mô hình truyền thông giao tác Giải thích các thành phần trong một tiến trình truyền thông theo mô hình này
11 Dựa trên sự tổng hợp ba mô hình truyền thông bao gồm mô hình tuyến tính, mô hình tương tác và mô hình giao tác, hãy nêu ra tất cả những thành phần trong một tiến trình truyền thông
12 Hãy đưa ra một tình huống về truyền thông giao tiếp mà bạn đã từng trãi qua Áp dụng một trong ba mô hình truyền thông đã được học để lý giải tình huống này
Trang 413 Hãy nêu ra và giải thích các nguyên tắc truyền thông giao tiếp
14 Giải thích như thế nào là truyền thông hiệu quả và thích hợp Hãy nêu ra những ví dụ nhằm cho thấy truyền thông như thế là không hiệu quả và không thích hợp
15 Giải thích thế nào là tiến hành truyền thông trong quan điểm song đôi Hãy nêu ra những lợi ích của nguyên tắc này
16 Giải thích tại sao ta cần nhận thức vấn đề đạo đức trong truyền thông Hãy nêu ra một ví dụ truyền thông trong đời sống hằng ngày có ảnh hưởng đến vấn đề đạo đức
BÀI TẬP
1 Giả sử bạn là trưởng nhóm của một nhóm, bạn cần hướng dẫn các thành viên của nhóm mình thực hiện một công việc mới đối với họ Theo bạn thì kết quả của việc hướng dẫn này là gì? Hãy viết ra hai kết quả có thể xảy ra
2 Hãy đưa ra những ví dụ cụ thể mà bạn trải qua khi truyền thông với người khác nhằm minh họa các dạng truyền thông Tôi-Nó, Tôi-Anh/Chị/Bạn (không gắn bó) và Tôi-Anh/Chị/Bạn (có gắn bó) trong phổ truyền thông giao tiếp
3 Hãy xem xét bốn ví dụ về truyền thông giao tiếp sau đây:
Ví dụ 1: Người quản lý tại một tiệm bánh gọi điện thoại về cơ sở sản xuất bánh cách đó gần 50km trong nỗi thất vọng tràn trề Sáng hôm đó cô nhận được 50 chiếc bánh từ cơ sở sản xuất bánh Cô chắc rằng trong cuộc điện thoại đặt hàng hôm qua cô chỉ đặt hàng có 15 chiếc bánh mà thôi Những chiếc bánh này được làm theo đơn đặt hàng đặc biệt nên rất khó bán và dễ hỏng, và có thể sẽ phải hủy bỏ nếu như không bán được chúng vào ngày hôm sau
Ví dụ 2: Một công ty bảo hiểm gửi thư chào hàng một dịch vụ bảo hiểm mới tới một số lượng lớn các khách hàng Một số người trong danh sách những người nhận đã chết và điều này làm đau lòng những người trong gia đình họ cũng như gây ra một ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của công ty
Ví dụ 3: Một công ty mỹ phẩm đã quyết định quảng cáo cho sản phẩm của mình trong khoảng thời gian giữa hai hiệp đấu của các trận đấu bóng đá quốc tế được truyền hình trực tiếp vào các đêm cuối tuần bởi vì đó là chương trình có lượng
Trang 5người xem lớn Sau 2 tháng quảng cáo, công ty nhận thấy rằng doanh số bán hàng hầu như không tăng
Ví dụ 4: Một nhà máy dệt dự kiến tiến hành một cuộc diễn tập phòng cháy chữa cháy và sơ tán quy mô nhưng chỉ thông báo đến các trưởng bộ phận Danh sách các nhân viên quan trọng của từng bộ phận - những người sẽ phải ở lại vị trí của mình trong khi diễn tập vì các lý do an toàn và để tranh thất thoát sản phẩm - được gửi đến các trưởng bộ phận Vào ngày thực hiện việc diễn tập, tại một bộ phận trong nhà máy, không có ai sơ tán ra khu vực an toàn Trưởng bộ phận này, do chưa nhận được danh sách, đã quyết định rằng cả 40 nhân viên trong bộ phận mình đều là quan trọng và đó là lý do tại sao họ không đi sơ tán khi diễn tập Điều này làm cho cả cuộc diễn tập thất bại và kết quả là việc diễn tập phải thực hiện lại với khoản chi phí đáng kể
• Bạn hãy phân tích bốn ví dụ truyền thông giao tiếp không hiệu quả trên?
• Theo bạn, nguyên nhân là do đâu? Bạn có thể đưa ra câu trả lời của bạn bằng cách đánh dấu vào ô thích hợp
Thông điệp sai
Phương pháp truyền thông sai
Gửi không đúng đối tượng
Không có thông điệp
Tiệm bánh
Công ty bảo hiểm
Công ty mỹ phẩm
Công ty may mặc
4 Theo quan điểm thực hành, các kỹ năng truyền thông giao tiếp cơ bản bao gồm nói (truyền thông dùng lời), viết (truyền thông dùng ngôn ngữ), ứng xử và nghe (truyền thông không dùng lời và ngôn ngữ)
Dưới đây là một số hoạt động tiêu biểu của một sinh viên trong quá trình học tập đại học, bạn hãy đánh dấu vào các cột thích hợp để xác định các kỹ năng truyền thông giao tiếp chính mà bạn sẽ phải sử dụng khi thực hiện các hoạt động này
Trang 6Các hoạt động Nói Viết Ứng xử Nghe
Tiếp thu bài giảng trên lớp
Báo cáo bài tập, đồ án cho GV
Cá nhân giải bài tập trên lớp
Làm bài tập nhóm trên lớp
Tiếp nhận ý kiến từ GV, bạn bè
Thảo luận nhóm theo chủ đề
Trình bày, thuyết trình trước lớp
Gặp gỡ bạn bè, GV, cán bộ phòng ban
Tạo lập quan hệ tốt với GV, bạn bè
Hướng dẫn công việc cho bạn bè
Duy trì kỷ luật trong lớp học, phòng
TN
Giải quyết các vấn đề nảy sinh
Trang 7CHƯƠNG II: TRUYỀN THÔNG & KHÁI NIỆM BẢN THÂN
3 Phân tích các dạng ảnh hưởng của truyền thông với các bạn cùng tuổi, cùng trang lứa đối với việc hình thành khái niệm bản thân Hãy nêu các ví dụ truyền thông minh họa các dạng ảnh hưởng này
4 Bạn đánh giá thế nào về những ảnh hưởng của truyền thông với những người cùng làm việc và học tập đại học với bạn đối với việc hình thành khái niệm bản thân của chính bạn
5 Theo bạn truyền thông đại chúng (truyền hình, truyền thanh, báo chí, phim ảnh) đóng vai trò quan trọng như thế nào trong đời sống hiện nay? Bạn đánh giá thế nào những ảnh hưởng của truyền thông đại chúng đối với sự hình thành khái niệm bản thân?
6 Giải thích tính chất nhiều chiều của khái niệm bản thân
7 Giải thích tính chất quá trình của khái niệm bản thân Hãy cho biết tại sao nói khái niệm bản thân không cố định mà có thể thay đổi?
8 Trình bày mối quan hệ tác động qua lại giữa khái niệm bản thân và các quan niệm xã hội
9 Đối chiếu với chính bản thân mình, bạn nêu ra một điểm nào đó trong khái niệm bản thân của bạn mà bạn muốn thay đổi Bạn hãy cho biết bạn có thể thay đổi điểm đó được không? Tại sao? Trong trường hợp bạn muốn thay đổi, bạn hãy cho biết kế hoạch bạn sẽ làm gì để có thể tự thay đổi được?
Trang 8BÀI TẬP
1 Để ý thức hơn về chính mình và nhất là hiểu rõ về mình hơn, bạn hãy thử tự trả lời các câu hỏi sau đây Bạn có thể giữ riêng những câu trả lời cho chính mình và không nhất thiết phải công bố chúng
Cảm nhận về hình ảnh cơ thể, diện mạo bên ngoài
1- Tôi đẹp và hấp dẫn khi
2- ……… của tôi đẹp và hấp dẫn 3- ……… của tôi xấu xí 4- Tôi xấu hổ về ……… của tôi 5- Tôi hãnh diện về ……… của tôi 6- Tôi không hấp dẫn khi
7- Nếu tôi là diễn viên điện ảnh, tôi có thể đóng những vai mà ………… đóng 8- Tôi thật thấy ghê khi tôi
9- Nếu tôi có thể thay đổi diện mạo, tôi sẽ
10- Ước gì tiếng nói của tôi
11- Cái tệ nhất trong tiếng nói của tôi là
12- Cái hay nhất trong tiếng nói của tôi là
13- Nếu có thể thay đổi tiếng nói, tôi muốn tiếng nói của tôi giống như
14- Nếu thay đổi được tướng đi, tôi sẽ đi như
Cảm nhận về năng lực trí tuệ 1- Tôi học giỏi nhất về môn
2- Tôi thường gặp khó khăn với môn
3- Tôi có năng khiếu về
4- Tôi cảm thấy mình không có khiếu lắm đối với
5- Đối với môn ……… tôi cho rằng mình rất thông minh 6- Đối với môn ……… tôi cảm thấy mình không thông minh gì cả Quan niệm, ý nghĩ, thái độ 1- Tôn giáo là
2- Tôn giáo phải là
3- Chính trị là
4- Chính trị phải là
5- Phụ nữ là
6- Phụ nữ phải là
7- Nam giới là
8- Nam giới phải là
9- Tôi là
10- Tôi phải là
11- Tôi muốn trở thành
Trang 912- Người yêu của tôi là
13- Người yêu của tôi phải là
14- Tôi hạnh phúc khi
15- Tôi cảm thấy bất hạnh khi
16- Tôi thích
17- Tôi ghét
18- Những điều quan trọng nhất trong cuộc sống là
2 Thông qua bài tập này, bạn sẽ thấy được những ảnh hưởng của sự truyền thông với gia đình đối với khái niệm bản thân
• Trước tiên, bạn hãy nhớ lại những thông điệp mang tính “xác định vai trò” mà cha mẹ bạn đã chỉ dạy bạn nhằm cho bạn biết “chúng ta là ai”, “chúng ta phải như thế nào?”, “bạn là ai”, “bạn phải như thế nào?”
• Hãy viết lại những thông điệp xác định vai trò này Cố gắng sử dụng đúng những ngôn từ mà ba mẹ bạn đã dùng khi chỉ dạy bạn trong quá khứ
• Bạn xem xét lại từng thông điệp một, và hãy cho biết những thông điệp nào cho đến ngày hôm nay vẫn còn có ý nghĩa đối với bạn? Bạn có bất đồng với thông điệp nào hay không?
• Cuối cùng, bạn hãy cho biết bạn sẽ thay đổi những thông điệp nào mà chúng không còn thích hợp với cuộc sống hiện thời của bạn và mâu thuẫn với những giá trị mà bạn đang có
3 Bài tập này giúp bạn nhìn lại xem những so sánh xã hội của bản thân mình có thực tế hay không
• Trước tiên bạn viết sáu lần “tôi là …” (hay “tôi là người …”) Trong ba câu đầu, bạn dùng những từ phản ảnh tích cực về bản thân mình Chẳng hạn như
“tôi là người tốt bụng”, “tôi thông minh”, “tôi có trách nhiệm” Trong ba câu sau, bạn dùng những từ phản ảnh tiêu cực về bản thân mình Chẳng hạn như
“tôi là người ích kỷ”, “tôi không kiên nhẫn”, “tôi là người vụng về”
• Sau đó, bên cạnh mỗi câu bạn viết tên hai người mà bạn dùng để đánh giá chính bạn Chẳng hạn đối với câu “tôi là người tốt bụng”, bạn hãy liệt kê tên hai người mà bạn dùng để “đo lường” sự tốt bụng của mình
• Cuối cùng, bạn nhìn lại tên những người đi kèm với các nhận xét về chính mình, bạn xem có người nào so sánh với bạn là không thực tế không? Nếu có bạn phải tìm người khác có thể so sánh thực tế hơn với bạn?
4 Hãy lựa chọn ba tạp chí thông dụng nhất Sau đó trong mỗi tạp chí chọn ra những bài viết, hình ảnh, mẫu quảng cáo đặc trưng của tạp chí Với những chọn lựa này bạn hãy cho biết những giá trị nào có thể ảnh hưởng đến sự khái niệm bản thân của các độc giả
Trang 10CHƯƠNG III: NHẬN THỨC VÀ TRUYỀN THÔNG
CÂU HỎI
1 Hãy nêu định nghĩa về nhận thức của con người
2 Giải thích tại sao nói nhận thức ở con người là một tiến trình chủ động
3 Giải thích tại sao nói nhận thức là quá trình chọn lọc
4 Giải thích quá trình tổ chức trong việc phát triển nhận thức ở người theo lý thuyết các lược đồ cấu trúc nhận thức
5 Giải thích tại sao nói nhận thức là quá trình giải thích
6 Giải thích các khía cạnh khác nhau của tính nguyên nhân liên quan đến quá trình giải thích của nhận thức Hãy nêu các ví dụ minh họa các khía cạnh này
7 Giải thích tính sai sót liên quan đến quá trình giải thích của nhận thức Hãy nêu các
ví dụ minh họa tính chất này
8 Dựa vào định nghĩa về nhận thức, giải thích tại sao trong một tiến trình truyền thông các bên tham gia truyền thông có thể có những quan niệm, cảm xúc và lý giải khác nhau về cùng một vấn đề (hoặc con người, hiện tượng, biến cố)
9 Hãy nêu ra và giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức
10 Hãy giải thích sự khác biệt giữa sự kiện, suy diễn và đánh giá Nêu các ví dụ cho thấy sự khác biệt giữa chúng Cho biết cái nào trong ba cái trên (sự kiện, suy diễn, đánh giá) thường gây ra những khoảng cách truyền thông? Giải thích tại sao?
11 Hãy giải thích tại sao mọi nhận thức đều cục bộ và chủ quan Dựa trên sự giải thích này, hãy cho biết ta nên truyền thông ra sao để hiệu quả
12 Để việc truyền thông được hiệu quả, bạn hãy cho biết bạn sẽ đề phòng khuynh hướng giải thích hướng về bản thân như thế nào?
13 Bạn hãy cho biết bạn tại sao bạn cần tránh giả định cho rằng bạn đọc được những suy nghĩ của người khác nhằm giúp việc truyền thông hiệu quả hơn?
Trang 1114 Để việc truyền thông được hiệu quả, bạn hãy cho biết bạn sẽ làm thế nào để có thể kiểm tra nhận thức của bạn với người khác trong khi hai bên cùng tham gia truyền thông
15 Hãy nêu ra những hướng dẫn nhằm cải tiến năng lực truyền thông dựa trên những kiến thức về tiến trình nhận thức ở con người
BÀI TẬP
1 Bình là nhân viên phòng bán hàng của một công ty và được người quản lý của anh biết đến như là một người luôn sẳn sàng than phiền về mọi thứ Sâm lại là một trường hợp khác Anh là một nhân viên bán hàng tốt và luôn luôn sẳn sàng hợp tác bất cứ khi nào có sự thay đổi trong kế hoạch công việc
Cô Trưởng phòng mong muốn cả hai đều làm việc có trách nhiệm và thực hiện các công việc ở mức tốt nhất có thể mà không cần phải giám sát Để đổi lại cô luôn tỏ
ra rất công bằng và mọi cố gắng thật sự đều được ghi nhận và thưởng công
Sau khi đưa ra mục tiêu của phòng cho quý II, cô đề nghị Bình và Sâm cho biết ý kiến của mình về các mục tiêu này
Câu trả lời của Bình là: “Các mục tiêu này quá cao Tôi nghĩ chẳng có cách nào để mọi người có thể đạt được những mục tiêu này cả.”
Câu trả lời của Sâm là: “À, tôi cũng chưa rõ lắm về việc này nhưng tôi cảm thấy rằng mình cũng khó có thể đạt được các mục tiêu này Và tôi nghĩ là những người khác cũng vậy.”
• Bạn nhận xét như thế nào về nội dung hai thông điệp được phát ra từ anh Bình và anh Sâm?
• Theo bạn, anh Bình và anh Sâm có những khái niệm bản thân về mỗi người như thế nào?
• Theo bạn, cô Trưởng phòng sẽ hiểu hai thông điệp này như thế nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến nhận thức của cô Trưởng phòng trong việc lý giải hai thông điệp này?
• Từ ví dụ này, bạn có thể rút ra những nhận xét gì về tiến trình truyền thông giao tiếp giữa con người với nhau?
2 Tại xưởng in ABC, số lượng đơn đặt hàng hiện nay đang nhiều hơn những gì mà xưởng có thể đảm đương nổi Một đơn đặt hàng in gấp vừa được đưa đến Anh Lộc,
Trang 12phụ trách xưởng, quyết định giao việc in này cho Mai, một nhân viên trong xưởng Anh cùng Mai đến chỗ máy in và giải thích cho cô về cách thức thao tác các máy móc liên quan Sau đó anh đưa ra chi tiết đơn đặt hàng cho cô Mai và để mặc cô lại với chiếc máy
Ba giờ sau, anh Lộc thấy cô Mai vẫn đang loay hoay với chiếc máy trong khi đáng lẽ công việc đã phải kết thúc trước đó lâu rồi Anh đến bên cô Mai và nhận ra rằng đơn hàng mới chỉ hoàn thành được gần một nửa và cô Mai thì đang lúi húi đọc tài liệu cẩm nang sử dụng máy
• Bạn nhận xét gì về tình huống truyền thông này?
• Theo bạn, anh Lộc đã phạm phải sai lầm gì khi truyền thông với cô Mai?
• Bạn sẽ sửa chữa sai lầm này như thế nào?
3 Hùng là một thợ tiện có tay nghề cao Sáu tháng trước đây, do áp dụng công nghệ mới, công ty mà khi đó anh đang làm việc đã phải giảm một nửa số nhân viên Hùng là một trong những người phải ra đi May mắn hơn cho anh là anh đã dễ dàng tìm được công việc mới một cách nhanh chóng và đã ổn định tốt – anh cảm thấy thoải mái khi ở công ty mới
Sau bốn tháng làm việc anh và các đồng nghiệp khác nhận được thông báo từ cấp trên rằng để duy trì tính cạnh tranh, công ty sẽ đưa vào vận hành một số máy mới được điều khiển bằng máy vi tính Cấp trên của anh cũng nói rõ rằng anh và các đồng nghiệp sẽ không bị mất việc làm Bản thân ông ta coi đó là tốt nếu xét theo khía cạnh tăng thu thập và cải thiện điều kiện làm việc
Thái độ của Hùng đối với công việc bắt đầu trở nên kém đi Sếp của anh thấy anh trở nên thô lỗ và rất khó quản lý Hùng cố gắng thuyết phục phía Công đoàn phản đối việc áp dụng công nghệ mới Khi việc này không thành công anh thậm chí còn trở nên khó tính hơn Anh thích tranh cãi và rất khó chịu
• Dựa vào những hiểu biết của bạn về nhận thức, hãy giải thích quá trình nhận thức đã diễn ra ở Hùng
• Bạn hãy cho biết những nhận thức này đã ảnh hưởng đến việc lý giải thông điệp của cấp trên như thế nào đối với việc áp dụng công nghệ mới ở công ty Hùng vào làm việc sau này
• Thông qua ví dụ này, bạn hãy cho thấy với cùng một sự kiện nhiều người có thể có những suy diễn và đánh giá khác nhau tùy theo nhận thức của họ đối với sự kiện diễn ra