Bò là gia súc lớn, có sức đề kháng cao, ít khi bị bệnh.Bò cũng giống như con người, thời gian mang bầu của bò cái khoảng 9 tháng 10 ngày là cho ra 1 bò nghé. Thời gian sau khi mà nghé đã tách khỏi bò mẹ cũng là lúc bò mẹ bước vào giai đoạn thành thục sinh dục để phối giống trở lại.Tuy nhiên, còn nhiều vấn đề nang giải hiện nay trong ngành chăn nuôi bò cái sinh sản là các bệnh về sản khoa như: Viêm nội mạc tử cung, viêm tử cung tích mủ, sót nhau...nhưng phổ biến hiện nay là căn bệnh U nang buồng trứng trên bò.
Trang 1
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT VĨNH LONG
***
KHOA: KHOA HỌC SINH HỌC ỨNG DỤNG
TRỨNG TRÊN BÒ
HỌC PHẦN
SẢN KHOA VÀ THỤ TINH NHÂN TẠO
Nguyễn Nhật Tín 18010122
Vĩnh Long - 2020
Trang 2
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT VĨNH LONG
***
KHOA: KHOA HỌC SINH HỌC ỨNG DỤNG
HỌC PHẦN
SẢN KHOA VÀ THỤ TINH NHÂN TẠO
Chuyên đề: BỆNH U NANG BUỒNG TRỨNG TRÊN BÒ
Vĩnh Long - 2020
Trang 3
Mục luc Đặc vấn đề: 4
I Khái niệm: 5
II Những yếu gây bệnh: 5
III Nguyên nhân: 6
IV Phân loại: 6
4.1 U nang noãn : 6
4.1.1 Triệu chứng: 7
4.1.2 Điều trị: 7
4.2 U nang thể vàng: 8
4.1.1 Điều trị: 8
4.3 Thể vàng tồn lưu: 9
4.3.1 Cơ chế: 9
4.3.2 Triệu chứng: 10
4.3.3 Điều trị: 10
V Chẩn đoán: 10
VI Các biện pháp can thiệp và phòng bệnh 12
6.1 Phá huỷ u nang bằng tay: 12
6.2 Bổ sung hormon LH: 12
6.3 Bổ sung progesteron: 12
6.4 Bổ sung prostaglandin 13
VII Kết luận 13
Tài liệu tham khảo 14
Trang 4
Đặc vấn đề:
Bò là vật nuôi đã gắn liền với người dân Việt Nam từ ngàn xưa đến nay Chăn nuôi bò không những cung cấp thịt, sức kéo, phân bón… Mà còn là nguồn thu nhập kinh tế rất lớn mang lại cho nhà chăn nuôi hiện nay
Bò là gia súc lớn, có sức đề kháng cao, ít khi bị bệnh.Bò cũng giống như con người, thời gian mang bầu của bò cái khoảng 9 tháng 10 ngày là cho ra 1 bò nghé Thời gian sau khi mà nghé đã tách khỏi bò mẹ cũng là lúc bò mẹ bước vào giai đoạn thành thục sinh dục để phối giống trở lại
Trong chăn nuôi bò thì chăn nuôi bò cái sinh sản mang ý nghĩa rất quan trọng Ngoài việc mang lại nguồn giống tốt cho nhà chăn nuôi, lợi nhận từ việc khai thát sữa bò, giúp mang lại nhiều thu nhập và hiệu quả kinh tế cao cho nhà chăn nuôi
Tuy nhiên, còn nhiều vấn đề nang giải hiện nay trong ngành chăn nuôi bò cái sinh sản là các bệnh về sản khoa như: Viêm nội mạc tử cung, viêm tử cung tích
mủ, sót nhau nhưng phổ biến hiện nay là căn bệnh U nang buồng trứng trên
bò
Thông thường bò cái sau khi đã được phối giống , nếu đậu thai thì không động dục (lên giống) nữa Nếu không đậu thai thì bò sẽ lên giống trở lại sau 21 ngày Nhưng trong trường hợp mắc bệnh U nang buồng trứng, bò vẫn có biểu hiện động dục nhưng khi phối giống bò vẫn không đậu thai hoặc có thể không có biểu hiện lên giống bò Làm ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế của người chăn nuôi
Vì thế, để khắc phục tình trạng rối loạn động dục trong chăn nuôi bò sinh sản, chúng ta cần phải biết cách phát hiên sớm nguyên nhân, chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời nhằm đảm bảo cho bò cái có sức khỏe tốt, khả năng sinh sản cao góp phần phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người chăn nuôi
Kính mời thấy và các bạn cùng tham khảo
Trang 5
I Khái niệm:
o U nang buồng trứng xảy ra sau khi noãn bào hình thành, các tế bào thượng bì của noãn bị thoái hóa, tổ chức liên kết ở thành noãn bào tăng sinh làm cho noãn bào dày lên có kích thước lớn hơn 2,5 cm nhưng không rụng trứng
Hình 1: U nang buồng trứng
II Những yếu gây bệnh:
o Yếu tố di truyền: Tần số xuất hiện bệnh tăng ở một số dòng, giống bò nhất định
o Tuổi: Tần số xuất hiện rối loạn này tăng bắt đầu từ 5 năm tuổi
o Mùa vụ: Thường xuất hiện vào mùa đông, mùa mà gia xúc được nhốt thường xuyên trong chuồng
o Thời điểm sau khi đẻ và tiết sữa: Giữa ngày thứ 15 và ngày thứ 45 sau khi
đẻ, tần số xuất hiện U nang buồng trứng lớn nhất Khi năng suất sữa cao dễ dàng dẫn đến đều tiết hormone và chu kỳ động dục khó trở lại Ít khi gặp những trường hợp này ở những giống bò thịt
o Stress từ vấn đề nuôi dưỡng, quản lí không phù hợp
Trang 6
o Thức ăn: Không đảm bảo chất lượng và số lượng sau khi đẻ Các loại thức
ăn như: cỏ ba lá, củ cải đường, cải bắp… Có chứa các estrogen thực vật và những hormone này có thể gây ra rối loạn hệ thống hormone ở bò Cho ăn quá nhiều thức ăn tinh nhưng thiếu vận động
o Sử dụng hormone: Tiêm các estrogen làm cho tuyến yên giải phóng hormone LH, vào thời điểm khi bao nang còn chưa chín và chưa sẵng sàng rụng trứng dễ gây xuất hiện u nang buồng trứng
III Nguyên nhân:
o Do rối loạn sự phân tiết hormone LH của thùy trước tuyến yên, dẫn đến quá trình rụng trứng diễn ra không bình thường
o Do giảm độ nhạy cảm của vùng dưới đồi đối với estrogen nên kiềm hãm sự phân tiết GnRH dẫn đến thiếu LH
o Trạng thái bình thường: LH gây ra rụng trứng và can thiệp vào quá trình hình thành thể vàng, khi việc giải phóng LH bị rối loạn xảy ra những trường hợp sau đây:
o Có một lượng LH được tiết ra nhưng không đủ để gây rụng trứng, kết quả là hình thành một U nang có tỉ lệ progesterone trong máu rất thấp
o Có một lượng LH đủ cho quá trình rụng trứng nhưng quá ít để hình thành thể vàng hoàn chỉnh, đều đó dẫn đến hình thành u nang thể vàng, có đường kính trên 1cm chứa đầy dịch
IV Phân loại:
Gồm 3 kiểu U nang:
o U nang noãn
o U nang thể vàng
o Thể vàng tồn lưu
4.1 U nang noãn :
o Có thành nang mỏng và mềm Có thể là một nang hoặc nhiều nang trên một hoặc cả 2 vùng trứng Trong trường hợp này thì hàm lượng progesterone thấp, estrogen cao nên có hiện tượng chảy dịch âm đạo
Trang 7
Hình 2: U nang noãn 4.1.1 Triệu chứng:
o Thường thấy là bò có dấu hiệu động dục bất thường với chu kỳ ngắn, loạn dục Nếu kéo dài thì lõm khum đuôi có thể sụp xuống và khấu đuôi nhô cao hẳn lên Âm hộ có dấu hiệu sưng, ẩm, sung huyết Không có triệu chứng động dục xuất hiện
o Bò bị mắt bệnh lý này thường bị vô sinh tạm thời tùy thuộc vào sự hiện diện của U nang U nang buồng trứng thường xuất hiện trong vòng 60 ngày sau
đẻ Có thể tự khỏi bệnh và hồi phục chu kỳ động dục mà không cần điều trị
o Có thể chẩn đoán thông qua khám trực tràng Có thể nhận thấy được một hay nhiều nang có đường kính trên 2,5 cm Thành nang mỏng và có chứa đầy dịch bên trong Nếu không chắc chắn thì khám lại sau đó 7 – 14 ngày và
so sánh với kết quả lần khám trước Có thể có những nang trứng sờ khám ở lần trước thoái hóa đi nhưng không rụng trứng và những nang khác phát triển lên nhưng không phát hiện thể vàng trên buồng trứng Vì thế, kỹ năng
sờ khám qua trực tràng là rất quan trọng
4.1.2 Điều trị:
o Nếu nguyên nhân gây rối loạn là do nuôi dưỡng, cần phải điều chỉnh khẩu phần ăn trước khi điều trị hoặc kết hợp song song giữa điều trị và nuôi dưỡng tùy vào thể trạng của bò
o Phương pháp điều trị hiện hành là tiêm GnRH hoặc LH sẽ giúp cho bò khôi phục lại chu kỳ động dục bình thường trong vòng 30 ngày
Trang 8
o Tiêm GnRH sẽ kích hoạt tiết LH từ tuyến yên còn tiêm LH thì có tác động trực tiếp
o Khoảng thời gian từ khi điều trị đến khi động dục lại thường từ 18-23 ngày
o Để rút ngắn khoảng thời gian này, chúng ta có thể kết hợp sử dụng Cloprostenol vào ngày thứ 9 sau khi tiêm GnRH hoặc LH
o Người nuôi có thể loại trừ bớt nguyên nhân này bằng cách loại thải những con bò cái bị u nang lặp lại nhiều lần hoặc không sử dụng tinh của bò đực
mà đời con có tần suất xuất hiện u nang cao
o Tuy nhiên, đây là vấn đề khó bởi vì chúng ta không có hệ thống ghi chép cụ thể và cũng không có được thông tin di truyền của bò đực một cách rộng rãi
4.2 U nang thể vàng:
o Thường chỉ có một cấu trúc nang trên một buồng trứng, thành nang dầy hơn Hàm lượng progesterone tiết ở mức trung bình
Hình 3: U nang thể vàng
o Là những nang có kích thước lớn nhưng không rụng trứng, phần bên trong xoang nang tích lũy lipid tạo thành xoang thể vàng
o Không có triệu chứng lâm sàng biểu hiện ra bên ngoài ngoại trừ dấu hiệu động dục
o Rất khó phát hiện khi sờ khám qua trực tràng
o Rất khó để nhận biết dấu hiệu thành buồng trứng dày lên do u nang và hơi cứng
4.1.1 Điều trị:
o Trong trường hợp này sử dụng Cloprostenol (cẩn thận bò đã phối giống trước đó hay chưa)
o Lưu ý: thật sự là u nang thể vàng thì bò sẽ động dục lại sau 3 – 10 ngày
Trang 9
Hình 4: Hình ản thuốc Cloprostenol
4.3 Thể vàng tồn lưu:
o Đó là trường hợp rối loạn tiến trình thoái hoá thể vàng, làm kéo dài chu kỳ động dục hơn bình thường nhưng bò không mang thai
o Sự tiết nhiều progesterone sẽ kìm hãm sự phát triển của nang noãn và dẫn đến không xuất hiện động dục
4.3.1 Cơ chế: Gồm 2 loại:
o Một là có sự hiện diện những vật bất thường trong tử cung như là thai lưu, chứa dịch hoặc mủ trong tử cung hoặc những bất thường về nội mạc tử cung như viêm nhiễm mãn tính làm kìm hãm sự phân tiết prostaglandin từ nội mạc tử cung
o Hai là sự tiết bất bình thường của gonadotropin từ thùy trước tuyến yên và điều này thường xuất hiện ở những bò sữa cao sản (không có sự bất thường
về tử cung)
Trang 10
Hình 5: U nang thể vàng tồn lưu
4.3.2 Triệu chứng:
o Không có triệu chứng lâm sàng ở các thể rối loạn
o Chỉ có thể chẩn đoán được khi sờ khám qua trực tràng phát hiện có sự hiện diện của thể vàng nhưng bò thật sự không mang thai
o Thể vàng nổi rõ trên bề mặt buồng trứng và ranh giới giữa thể vàng và buồng trứng phân biệt rõ rệt
o Bò không biểu hiện động dục và có xu hướng mập dần lên theo thời gian tồn lưu của thể vàng
4.3.3 Điều trị:
o Tương tự như u nang thể vàng và bò sẽ biểu hiện động dục trong vòng 2-5 ngày sau đó
o Nếu có dịch trong tử cung thì phải tiến hành thụt rửa ngay sau khi sử dụng prostaglandin
o Có thể hủy thể vàng bằng tay nhưng điều này không khuyến cáo rộng rãi vì
có thể có những biến chứng xảy ra sau đó như xuất huyết, viêm kết dính
buồng trứng và có thể dẫn đến vô sinh sau đó
V Chẩn đoán:
o Việc chẩn đoán bệnh dựa vào những dấu hiệu sau đây:
Trang 11
o Bò cái có các chu kỳ động dục không đều đặn hoặc không thấy có chu kỳ động dục
o Khi có biểu hiện động dục liên tục, bò cái có hành vi không bình thường: xu hướng nhảy lên những con bò cái khác hoặc thường là đối tượng quấy , nhiễu trong đàn
o Trong trường hợp động dục liên tục, thường quan sát thấy hiện tượng bò cong đuôi Âm hộ sưng tấy và ở mép dưới cũng như trong âm đạo có thể thấy niêm địch, đôi khi có chút mủ
o Khi sờ qua trực tràng: Có thể thấy buồng trứng có một hoặc vài bọc nhỏ,có cảm giác bên trong có mọng nước nhô lên khỏi bề mặt của buồng trứng Nang và buồng trứng có kích thước lớn hơn bình thường
o Rất khó xác định và phân biệt giữa bao nang bình thường và u nang Muốn phân biệt chính xác, cần sờ nắn lại sau một vài ngày Nếu là một bao nang bình thường thì nó sẽ rụng trứng, nhưng nếu là u nang thì nó vẫn luôn luôn như cũ
o Sử dụng phương pháp siêu âm để đánh giá cấu trúc buồng trứng
Hình 6: Hình ảnh siêu âm phân biệt nang trứng và thể vàng
o Thông qua siêu âm có thể thấy dịch bên trong nang trứng sẽ cho ra màu đen, còn thể vàng vì có cấu trúc tế bào nên sẽ hiển thị màu xám - đen
Trang 12
VI Các biện pháp can thiệp và phòng bệnh
o Trường hợp bệnh xuất hiện trong vòng 60 ngày sau khi đẻ, người ta có thể
hy vọng là bệnh tự khỏi Sau khoảng thời gian này cần phải can thiệp, điều trị Mọi can thiệp đều nhằm mục đích tiêu huỷ u nang và gây cho chu kỳ trở lại hoạt động
6.1 Phá huỷ u nang bằng tay:
o Tức là quá thành trực tràng dùng tay phá huỷ u nang, như vậy sẽ gây ra hiện tượng rụng trứng và một thể vàng mới hình thành Tỷ lệ progesteron trong máu sẽ tăng và hoạt động mang tính chu kỳ được thiết lập Ưu điểm của phương pháp là không phải chi phí gì cả, nhưng nó cũng có bất lợi lớn là có thể làm dính buồng trứng với ống dẫn trứng
6.2 Bổ sung hormon LH:
o Làm tăng tỷ lệ hormone LH trong máu
o Cơ chế: Hormone giải phóng tác động lên tuyến yên và làm cho tuyến này giải phóng hormone LH, trong khi đó thì HCG (có 90% hoạt tính LH) tác động lên buồng trứng => Gây rụng trứng
6.3 Bổ sung progesteron:
o Mục đích là thay thế hoạt động của thể vàng
o Phương pháp này được dùng trong trường hợp U nang không chứa các tế bào hạt và khi điều trị bổ sung hormone LH không thành công
o Có thể trộn acetat chlormadinon vào thức ăn và cho bò ăn trong vòng 14 ngày Hoặc dùng kích tố progesteron 25mg đến 50mg mỗi ngày , có thể tiêm
2 ngày/lần
Trang 13
Hình 7 : Hình ảnh thuốc Progesterone
6.4 Bổ sung prostaglandin:
o Là chất có thể tiêu hủy thể vàng
o Phá hủy nang noãn tế bào để gây rụng trứng
o Phá hủy thể vàng, nang nước trên buồng trứng, gây động dục
o Lưu ý: Loại trừ trường hợp bò cái có chửa, bởi vì tiêm Prostaglandin vào thời điểm tiêu hủy thể vàng và gây sảy thai
VII Kết luận
o Bệnh U nang buồng trứng gây ra hiện tượng chậm sinh – vô sinh có thể can thiệp và điều trị bằng cách bổ sung các loại hoocmone cần thiết và thuốc đặc hiệu nhằm phá hủy U nang và giúp cho con vật có chu kỳ động dục trở lại
o Tuy vậy nhà chăn nuôi cần áp dụng khoa học kĩ thuật, giữ vệ sinh chuồng trại,cung cấp khẩu phần ăn đầy đủ chất dinh dưỡng và chăm sóc hợp lý để có được đàn bò mạnh khỏe, sinh sản
Trang 14
Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Xuân Trạch (2003, 2004, 2005) Chăn nuôi bò sinh sản, NXB Nông Nghiệp-Hà Nội
- Nguyễn Xuân Trạch và Mai Thị Thơm (2004) Giáo trình chăn nuôi trâu bò (Cao học) NXB Nông Nghiệp-Hà Nội
- Nguyễn Trọng Tiến, Nguyễn Xuân Trạch, Mai Thị Thơm và Lê Văn Ban (2001) Giáo trình chăn nuôi trâu bò NXB Nông Nghiệp-Hà Nội
-
https://www.tygodnik-rolniczy.pl/articles/polskie-mleko/torbiele-na-jajnikach-niewidoczny-wrog-rozrodu-krow
- https://www.google.com/imgres?imgurl=http://www.vemedim.com/images/ Benhdieutri/u-nang.jpg&imgrefurl=http://www.vemedim.com
- https://caytrongvatnuoi.com/chan-nuoi-trau-bo/mot-so-roi-loan-sinh-san-va-benh-sinh-san-o-bo-sua
-
https://m.2lua.vn/article/mot-so-roi-loan-sinh-san-thuong-gap-o-bo-37671.html
- https://trungtambocobavi.com/ung-dung-ky-thuat-sieu-trong-sinh-san-o-bo/
- https://www.nadis.org.uk/disease-a-z/cattle/fertility-in-dairy-herds/part-4-identifying-and-treating-the-abnormally-cycling-cow/