Khi trẻ hai, ba tuổi, các trò chơi có gắn với lời, nội dungcủa bài đồng dao đã cuốn hút các em một cách thích thú.. Đồng dao có chức năng thoả mãnnhu cầu vui chơi của các em nhỏ do lời đ
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ.
1 Lý do chọn đề tài:
Đồng dao là những bài thơ, ca dao, tục ngữ được truyền miệng trong dângian qua nhiều thế hệ Ngay từ thủa ấu thơ, các em đã được nghe đồng dao qualời ru của bà, của mẹ Khi trẻ hai, ba tuổi, các trò chơi có gắn với lời, nội dungcủa bài đồng dao đã cuốn hút các em một cách thích thú Đồng dao ngấm vàocảm xúc tuổi thơ của mỗi người như một lẽ tự nhiên Bởi vậy, khi lớn lên, mỗikhi chứng kiến trẻ nhỏ diễn xướng đồng dao, chúng ta đều cảm thấy mình nhưtrẻ lại, những ký ức thời thơ ấu lại tái hiện mang lại cho ta cảm giác yêu đời vàgợi lại những kỷ niệm đẹp khó quên về một thời thơ ấu hồn nhiên, thánh thiện,
vô tư chẳng bao giờ trở lại nữa Ấn tượng về những bài đồng dao thật sâu sắcđối với mỗi người
Nhưng trong thời đại mà thông tin bùng nổ và kỹ thuật điện tử xâm nhậpđến từng mái trường, từng gia đình, đến từng trẻ em, làm sao chúng ta có thểyên tâm với con em mình khi từng ngày, từng giờ những mặt trái của thời đạicông nghệ đang ảnh hưởng không mấy tích cực đến sự hình thành và phát triểnnhân cách của trẻ Bởi vậy, ngày nay các nhà giáo dục, các bậc cha mẹ luôn bănkhoăn đi tìm một phương pháp giáo dục trẻ em thực sự có hiệu quả
Trên thực tế có lẽ hầu như chúng ta đã lãng quên một phương pháp giáodục đầy hiệu quả mà chúng ta sẵn có: đó là kho tàng đồng dao và trò chơi trẻ
em Riêng về lĩnh vực giáo dục, kho tàng này cung cấp nội dung và phươngpháp giáo dục tương đối rõ ràng và đầy đủ hơn cả Nội dung của các bài đồngdao đơn giản, dễ hiểu, dễ thuộc, phù hợp với nhận thức và hoạt động vui chơicủa trẻ thơ Ngôn từ của đồng dao gần gũi với cách nói vần vè, giàu nhịp điệucủa ngôn ngữ nhi đồng Nhiều bài đồng dao có lối kết cấu vòng tròn, trẻ có thểđọc đi đọc lại không chán, không kết thúc Đồng dao có chức năng thoả mãnnhu cầu vui chơi của các em nhỏ do lời đồng dao gắn với trò chơi.Những tròchơi dân gian nhẹ nhàng theo kiểu “vừa học, vừa chơi”, qua những bài đồng daotheo cách nói vần, đồng dao đã làm tốt chức năng biểu đạt ý, giáo dục nhậnthức, bồi dưỡng tình cảm cho trẻ
Với những đặc điểm nổi bật về nội dung và nghệ thuật như vậy, đồng daothực sự là một món ăn tinh thần không thể thiếu của trẻ em Song hiện nay, sốlượng của các bài đồng dao tuyển chọn trong chương trình giảng dạy cho trẻmầm non còn quá hạn chế Đặc biệt, nội dung chưa đủ phục vụ cho các chủ
Trang 2nhiều khó khăn về tài liệu, lúng túng về phương pháp Nhận thức được vấn đềnày, trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ mầm non, bên cạnh việc ứng dụngcông nghệ dạy học hiện đại tôi luôn tìm tòi, học hỏi và sáng tạo các hình thức,phương pháp giáo dục trẻ dựa trên những tư liệu giáo dục sẵn có trong kho tàngvăn hoá dân tộc
Vì vậy, để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ trồng người của mình, năm học
2015 - 2016 tôi đã nghiên cứu và áp dụng sáng kiến: “Sưu tầm và sáng tác lời
mới cho một số bài đồng dao và cách chơi trò chơi tương ứng”.
2 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm:
tương ứng với các bài đồng dao đó
− Giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về: ngôn ngữ, thể chất,nhận thức, thẩm mỹ và tình cảm quan hệ xã hội, hướng trẻ đến với truyền thống vănhoá dân tộc
liệu và kinh nghiệm để giáo dục trẻ đạt hiệu quả
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
3.1 Đối tượng nghiên cứu:
Việc sưu tầm và viết lời mới cho một số bài đồng dao và cách chơi tròchơi tương ứng với bài đồng dao đó cho trẻ nhà trẻ, trẻ mẫu giáo ở trường mầmnon
Trang 3Tuỳ theo độ tuổi của trẻ, hay tùy theo từng chủ điểm, tùy theo nội dung giáo dục
mà giáo viên có thể lựa chọn những bài đồng dao khác nhau cho phù hợp
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1 Cơ sở khoa học của đề tài:
1.1 Cơ sở lý luận:
Các bài đồng dao được sưu tầm, viết lời mới cùng với các trò chơi đi kèmtheo nó đều được lựa chọn dựa trên cở sở đặc điểm nhận thức và đặc điểm tâmsinh lý của trẻ ở lứa tuổi mầm non Trong đó:
Đồng dao là thơ ca truyền miệng trẻ em Đồng dao được chia làm hai loạigắn với công việc của trẻ em và gắn với trò chơi của trẻ em Đồng dao đượctruyền từ đời này tiếp đời nọ, vùng này qua vùng kia, có khi thay đổi, có khi sailạc, có khi thất truyền và bị lãng quên Việc sáng tác đồng dao được thực hiệntrong một quá trình lâu dài bao gồm: sáng tạo - lưu truyền – sử dụng - điềuchỉnh Ở đây chủ thể sáng tạo, sử dụng, lưu truyền và tái tạo các bài đồng daonày chủ yếu là trẻ em
Vui chơi là nhu cầu cần thiết đối với sự phát triển của trẻ em Các trò chơidân gian của trẻ phần lớn đều gắn với các bài đồng dao, có tác dụng bổ sung,làm rõ chức năng thẩm mỹ của đồng dao Ngược lại đồng dao có vai trò rất lớntrong trò chơi trẻ em, bởi thiếu nó thì trò chơi sẽ tẻ nhạt, vô vị Lời đồng daođóng góp quan trọng đến thực hiện chức năng giáo dục và chức năng vui chơicủa trẻ, với những nhiệm vụ rất đa dạng: giáo dục nhận thức, đức, trí, thể, mỹ;luyện phát âm, cung cấp vốn từ ngữ; bồi dưỡng tình cảm; giữ nhịp cho thao tácchơi
Vì vậy, việc sáng tạo các trò chơi mới cho trẻ cần quan tâm đến đồng dao.Đây chính là cơ sở để tôi tìm đến với các bài đồng dao, nghiên cứu, viết lời mới,sưu tầm và sáng tạo trò chơi mới để vừa đưa đồng dao đến với trẻ, vừa thực hiệnđược mục tiêu giáo dục
Trang 4chức các hoạt động học tập và vui chơi cho trẻ Nhưng do không có nguồn tàiliệu phong phú nên các bài đông dao giáo viên đã sử dụng chủ yếu được lấy từmột số tài liệu chuyên môn và từ kinh nghiệm của giáo viên Vì số lượng bài ítnên sử dụng lặp đi lặp lại gây nhàm chán cho trẻ.
Hiện nay, trường mầm non tôi công tác đang thực hiện chương trình giáodục mầm non theo hướng đổi mới Vì vậy, chương trình giáo dục trẻ được thựchiện theo các chủ đề, chủ điểm Có những bài đồng dao có nhịp điệu, trò chơihấp dẫn trẻ thì nội dung lại không phù hợp với chủ điểm giáo dục mà giáo viênđang thực hiện Nên giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chọn và tổchức các hoạt động cho trẻ làm quen với các bài đồng dao
Để khắc phục những tồn tại trên, ngoài việc sưu tầm thêm các bài đồngdao cổ, qua sáng kiến này tôi muốn viết lời mới, sưu tầm và sáng tạo trò chơiphù hợp cho một số bài đồng dao, với mong muốn sẽ cung cấp thêm cho cácđồng nghiệp một tài liệu tham khảo về vấn đề này
2 Điều tra thực trạng
a.Thuận lợi:
Là một giáo viên trẻ nhiệt tình trong công việc, hết lòng thương yêu trẻ,
có giọng đọc hay, truyền cảm, tôi đã giúp trẻ cảm thụ đồng dao như một tácphẩm nghệ thuật, đặc biệt là giúp trẻ phát triển vốn từ, ngôn ngữ cho trẻ
Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu và đồng nghiệp trongTrường; với trường lớp rộng, thoáng mát, đầy đủ đồ dùng dạy học hiện đại, rấtthuận lợi cho việc nâng cao chất lượng bộ môn làm quen văn học nói chung vàđồng dao nói riêng Đồ dùng, phương tiện, tài liệu phục vụ cho chủ điểm làmquen văn học khá phong phú
Đa số các bài đồng dao đều mang tính giáo dục cao, giúp trẻ phát triểnngôn ngữ, tình cảm, thẩm mỹ một cách tự nhiên, đáng yêu nên được phụ huynhủng hộ, tin tưởng kết hợp dạy trẻ lúc ở nhà
b.Khó khăn:
Số lượng bài đồng dao tuyển chọn cho trẻ mầm non còn ít Vì vậy, khituyển chọn bài đồng dao, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn, chưa có điều kiện
Trang 5thực hiện theo ý muốn, nhất là mặt giá trị nghệ thuật của một số bài, có bài nộidung kiến thức chưa phù hợp với từng độ tuổi, từng chủ điểm.Lời của các bàiđồng dao ngắn, lặp đi lặp lại gây sự nhàm chán cho trẻ Điều đó làm hạn chếviệc cảm nhận của trẻ với các bài đồng dao
Quá trình đổi mới giáo dục mầm non, bên cạnh những mặt tích cực, còn
có một số hạn chế Việc dạy trẻ các bài đồng dao còn khó khăn do giáo viênchưa biết lựa chọn đưa đồng dao vào dạy theo chủ điểm Việc lựa chọn bài cónội dung phù hợp với đối tượng trẻ là hết sức cần thiết Đây cũng là cơ sở vàbiện pháp để tuyển chọn tác phẩm đồng dao phục vụ nhu cầu thực tiễn trong quátrình dạy trẻ
c.Khảo sát thực trạng:
BẢNG KẾT QUẢ KHẢO SÁT HỨNG THÚ CỦA TRẺ
3 Trẻ nắm được nội dung và
thuộc các bài đồng dao
4 Trẻ nắm được kỹ năng chơi
các trò chơi dân gian
3.Nội dung tiến hành thực hiện:
Sưu tầm và sáng tác lời mới cho một số bài đồng dao và cách chơi các trò
chơi tương ứng với các bài đồng dao đó
Trang 6Bài 1: DUNG DĂNG DUNG DẺ Lời 1: Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻDắt trẻ đi chơiĐến cổng nhà trờiTìm nơi gió mátCùng hát véo vonMời ông trăng trònXuống chơi với bé
Xì xà xì xụpNgồi thụp xuống đây
(Sưu tầm)
Lời 1: Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻ
Vui vẻ đi chơi
Bé nhớ lấy lời
Tránh Lơi nguy hiểm
Ao kia không kiếm
Lời 2 : Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻDắt trẻ đi chơiĐến hỏi ông trờiXin vài cái bánhGặp xe thì tránhĐội mũ trên đầu
Đi chậm đi mau
Ta đi cùng nhauLâu lâu lại ngồi
(Sưu tầm)
Lời 2: Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻDắt trẻ đi chơiĐến chỗ đông ngườiMỉm cười thành ýKhoanh tay nhất trí
Lễ phép chào ngay
Bé nhớ điều nàyĐến lớp hăng ngàyLời cô luôn dậy
Xì xà xì xụpNgồi thụp xuống chơi
(Lời mới)
Trang 7Lời 3: Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻDắt trẻ đi chơiLên xe bé ngồiThắt dấy đội mũ
An toàn lên nhớ Đúng luật giao thôngĐèn đỏ bạn không Cho xe đi nhéĐèn xanh sáng thế
Xe chạy bon bonBạn nhỏ tí honCùng nhau nhớ nhé
-Giáo dục ý thức lễ giáo cho trẻ
-Thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ
mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi)
Cách chơi: (hình 1,2).
Các cháu cùng nắm tay nhau, vừa đi vừa đung đưa vung tay theo nhịp bàiđồng dao Đến câu “ngồi thụp xuống chơi ” hay “cùng nhau nhớ nhé” thì tất cảcùng ngồi xổm một lát.Với trẻ mẫu giáo nếu ai ngồi chậm hơn thì xẽ bị loại ra.Các bạn còn lại đứng dậy tiếp tục chơi tiếp
Trang 8 Mục đích giáo dục:
- Củng cố vận động đi, vận động bò, rèn luyện thính giác, phát triển khả năngđịnh hướng trong không gian cho trẻ
- Phát triển các giác quan và khả năng phán đoán cho trẻ
- Cung cấp thêm kiến thức về thế giới động vật cho trẻ
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu gíáo lớn (5-6 tuổi)
cuộc
Bài 3: NU NA NU NỐNG
Lời 1: Nu na nu nống
Nu na nu nốngCái cóng nằm trongCái ong nằm ngoài
Củ khoai chấm mậtPhật ngồi phật khócCon cóc nhảy raCon gà ú ụ
Bà mụ thổi xôiNhà tôi nấu chèChân xoè chân rụt
Có phường trống quân
Có chân thì rụt
(Sưu tầm)
Trang 9Lời 3: Nu na nu nống
Nu na nu nốngTiếng trống đó vang
Bộ ngồi thẳng hàngDuỗi chõn ngay ngắnChõn nào xinh xắnMay mắn được vàoDỏnh trống lờn nàoTựng tựng tựng tựng
- Phỏt triển ngụn ngữ và thoả món nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gớỏo bộ (3-4 tuổi).
Cỏch chơi: ( Hỡnh 4)
Cho trẻ ngồi hàng ngang, duỗi chân ra, ngời điều khiển trò chơi đọcbài đồng dao Mỗi từ đập nhẹ vào một chân, đập từ đầu theo thứ tự đến
cuối cùng, rồi lại quay ngợc lại cho đến chữ “rụt” “tựng” chân nào chúng từ
“rụt” “tựng thì co lại Cứ thế cho đến khi các chân co lại hết, lại bắt đầu từ
đầu
Lời 1: Rồng rồng quản dế
Rồng rồng quản dế
Bắt con dế sang sụng
Bắt con rồng nội biển
Lời 2: Rồng rồng quản dế
Rồng rồng quản dếChẩy quả khế đung đưaHứng quả dừa cao tớt
Trang 10Ơi chị em ơi
Bắt cho tôi cái con xin xít
(Sưu tầm)
Bổ quả xoài có hạtPhạt quả dứa mắt toChảy chùm nho tím ngắtBạn ơi tinh mắt
Bắt cho nhanh một quả đi nào
(Lời mới)
Bài 4: RỒNG RỒNG QUẢN DẾ
Mục đích giáo dục:
- Củng cố vận động đi, đi khom người khả năng phản xạ nhanh
- Cung cấp thêm kiến thức về thế giới thực vật, động vật cho trẻ
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi, của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu
- Các bạn chui phải thật nhanh để cổng không khoá được mình
- Nếu bạn nào bị khoá thì sẽ phải đứng làm quản cổng
- Người làm quản không khóa được bạn nào thì sẽ tiếp tục đứng quản cổng
Bài 5: TẬP TẦM VÔNG Lời 1: Tập tầm vông
Tập tầm vôngTay để không
Lời 2: Tập tầm vông
Tập tầm vôngChị có chồng,
Trang 11Tay cầm bánhMắt lấp lánhNhìn cho tinhCái miệng xinhNói thật toTay nào có?
Tay nào không?
- Giáo dục tình cảm gia đình cho trẻ
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu
giáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)
Cách chơi: (Hình 7, 8)
- Đối với những trẻ bé, trẻ vừa hát vừa đưa tay theo nhịp bài đồng dao Cô giáo
có thể cùng trẻ sáng tạo nhiều hình thức vận động khác như: làm nhiều kiểu vậnđộng tay khác nhau, vận động chân, lắc đầu
- Đối với những trẻ lớn, cô cho hai trẻ ngồi đối mặt nhau, vừa hát bài đồng daovừa theo nhịp đập lòng bàn tay vào nhau: hoặc đạp thẳng, hoặc đập chéo, hoặcmột cao một hạ thấp, hoặc kết hợp nhiều cách khác nhau
Lời 1: Kéo cưa lừa xẻ
Kéo cưa lừa xẻ
Ông thợ nào khoẻ
Về ăn cơm vua
Lời 2: Cút ca cút kít
Cút ca cút kítLàm ít ăn nhiềuNằm đâu bỏ đấy
Trang 12Thì về bú mẹ.
Lời 1: Kéo cưa lừa xẻ
Kéo cưa lừa xẻ
Cùng nhau vui vẻ
Xẻ gỗ thật hay
Bạn ở bên này
Tôi sang bên ấy
Vừa kéo vừa đẩy
Chân giữ thật ngay
(Lời mới)
Mục đích giáo dục:
- Cho trẻ làm quen với âm điệu du dương của đồng dao
- Cung cấp kiến thức về chủ đề “ngành nghề” cho trẻ
- Rèn luyện sức khỏe cho trẻ
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi
Cách chơi: ( Hình 9: )
Hai trẻ ngồi đối diện nhau, cả hai duỗi chân ra phía trước, hai bàn chân ápvào nhau, hai tay nắm lấy nhau, cùng chau vừa đẩy qua đẩy lại vừa đọc bàiđồng dao Lời đồng dao kết thúc ở trẻ nào thì bàn cưa sẽ chúc về trẻ đó
Lời 1: Rồng rắn lên mây
Lời 2: Rồng rắn lên mây
Đến thầy lấy thuốcRắn con hôm trướcRảo bước la càKhông chịu về nhàDạo chơi ngoài nắng
Trang 13Đờm về sốt núng
Mẹ rắn đờn đõyHỏi thăm thầy thuốc
- Giỏo dục trẻ biết chăm súc bảo vệ sức khỏe
- Luyện tập đếm trong phạm vi 10 cho trẻ
- Phỏt triển ngụn ngữ và thoả món nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ mẫu gớỏo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu gớỏo lớn (5-6 tuổi)
và hát tiếp cho đến khi thầy thuốc trả lời: “có”
“Rồng rắn” và“thầy thuốc” đối thoại với nhau:
+ Thầy thuốc: Mẹ con rồng rắn đi đâu?
+ Rồng rắn: Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh cho con
+ Thầy thuốc: Con lên mấy?
Trang 14+ Rồng rắn: con lên mời
+ Thầy thuốc: Thuốc ngon vậy
Tiếp theo thì thầy thuốc đòi hỏi
+ Thầy thuốc: Xin khúc đầu
+ Rồng rắn: Cùng xơng cùng xẩu
+ Thầy thuốc: Xin khúc giữa
+ Rồng rắn: Cùng máu cùng me
+ Thầy thuốc: Xin khúc đuôi
+ Rồng rắn: Tha hồ thầy đuổi
− “Thầy thuốc” đuổi bắt “rồng rắn” Trẻ đứng đầu dang tay cản “thầy thuốc”
“Thầy thuốc” tìm nọi cách để bắt đợc “khúc đuôi” (trẻ cuối cùng) Nếu “thầythuốc” bắt đợc “khúc đuôi” hay “rồng rắn” bị đứt khúc hay bị ngã thì cũngthua
4 Hiệu quả cuả việc tổ chức cỏc hoạt động giỏo dục trẻ thụng qua cỏc bài đồng dao.
Tụi tiến hành tổ chức cỏc hoạt động cho trẻ làm quen với cỏc bài đồng dao và chơi cỏc trũ chơi dõn gian trong năm học 2015-2016 tại lớp mẫu giỏo 4-5tuổi đụng đoài và kết quả đạt được như sau
BẢNG KẾT QUẢ KHẢO SÁT HỨNG THÚ CỦA TRẺ
Nội dung điều tra
Đầu năm: 30 chỏu
Cuối năm: 31 chỏu
Số trẻ đạt
Trang 152 TrÎ høng thó vµ tÝch cùc tham
3 Trẻ nắm được nội dung và
thuộc các bài đồng dao
4 Trẻ nắm được kỹ năng chơi
các trò chơi dân gian
* Nhận xét:
Kết quả trên cho thấy, các bài đồng dao đã gây được hứng thú, thu hút trẻvào các hoạt động, trẻ háo hức được tham gia vào các trò chơi dân gian mà côgiáo tổ chức Trẻ yêu thích các bài đồng dao biểu hiện là trẻ tự đọc đồng dao chonhau nghe Trẻ tự tổ chức chơi các trò chơi dân gian và đọc các bài đồng daotrong các giờ chơi tự do mà không cần giáo viên gợi ý, hay trực tiếp hướng dẫn.Như vậy, kết quả thực nghiệm của tôi thành công và tạo thêm cảm hứngcho tôi tiếp tục sưu tầm và viết thêm lời mới cho các bài đồng dao cũng như sưutầm và sáng tạo thêm các trò chơi dân gian làm tư liệu phục vụ công tác chămsóc – giáo dục trẻ ngày một tốt hơn
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ