Tài liệu phần mềm thư viện

Thư viện điện tử  Thư viện điện tử là loại thư viện "sử dụng các phư ơng tiện điện tử trong thu thập, lưu trữ, xử lý, tìm kiếm và phổ biến thông tin" - Vũ Văn Sơn  Thư viện điện tử là

1

Hệ phần mềm thư viện số Greenstone

QUÁCH TUẤN NGỌC

ĐỖ QUANG VINH

Tính năng - ứng dụng - Cài đặt

Thư viện điện tử

 Thư viện điện tử là loại thư viện "sử dụng các phư

ơng tiện điện tử trong thu thập, lưu trữ, xử lý, tìm kiếm và phổ biến thông tin" - Vũ Văn Sơn

 Thư viện điện tử là thư viện mà nó duy trì toàn bộ hay một phần đáng kể sưu tập của mình ở dạng

máy tính có thể xử lý được như một phương thức thay thế, bổ sung cho những tài liệu in truyền

thống hoặc tài liệu trên vi hình hiện đang chiếm ưu thế trong thư viện - Bernie Sloan

Thư viện điện tử

• “Thư viện điện tử được hiểu là hệ thống thông tin phân tán cho phép tích hợp, bảo quản và sử dụng một cách hiệu quả những tập hợp đa dạng tài liệu

điện tử, truy cập được ở dạng thuận tiện cho người

sử dụng thông qua mạng truyền dữ liệu toàn cầu" - Chương trình thư viện điện tử Nga

Thư viện số

• “Thư viện số là thuật ngữ được chấp nhận rộng r i ã như sự mô tả việc sử dụng công nghệ số (công nghệ điện tử) của thư viện để thu thập, lưu trữ, bảo tồn và cung cấp sự truy cập đến thông tin" - Trung tâm Nghiên cứu và đổi mới thư viện Anh

Thư viện số

 Thư viện số không phải chỉ là một thực thể đơn lẻ; Thư viện số phải có công nghệ để liên kết tài nguyên của nhiều dịch vụ; Sự liên kết giữa những thư viện điện tử và dịch vụ thông tin phải là trong suốt đối với người dùng tin đầu cuối; Sự truy nhập

đến thư viện điện tử và dịch vụ thông tin là mục

đích; Sưu tập số của thư viện số không chỉ giới hạn

ở mẫu tìm của tài liệu (surrogates); nó được mở rộng cả đến các đối tượng số mà chúng không thể

được trình bày hoặc phổ biến ở dạng in ấn - Hiệp hội Thư viện nghiên cứu

Thư viện số

 "Thư viện số là cơ quan/tổ chức có các nguồn lực,

kể cả các nguồn nhân lực chuyên hoá, để lựa chọn, cấu trúc việc truy cập đến diễn giải, phổ biến, bảo quản sự toàn vẹn, đảm bảo sự ổn định trong thời gian dài của sưu tập các công trình số hoá mà chúng ở dạng sẵn sàng để sử dụng một cách kinh

tế cho một hoặc một số cộng đồng nhất định." - Liên đoàn Thư viện Hoa Kỳ

Thư viện số

 Thư viện số là nơi trình bày những bộ sưu tập thông tin có tổ chức Đối tượng của những bộ sưu tập đó là nguồn tài nguyên thông tin số hóa cùng với các phương thức: truy hồi, chọn lọc, truy cập,

tổ chức và bảo trì bộ sưu tập đó.

 Người dùng: truy cập, chọn lọc, hiển thị tài liệu số

 Cán bộ thư viện: xây dựng, tổ chức, lưu hành

Tại sao phải phát triển thư viện số

 Số lượng tài liệu ngày càng tăng

 Sự phát triển của công nghệ thông tin và các hình thức xuất bản mới

 Nhu cầu của người dùng tin thay đổi

 Các hình thức tìm tin mới

 Vai trò của thư viện/trung tâm thông tin thay đổi

Thư viện số: ưu điểm Nhược điểm –

 Lưu trữ lâu dài

 Mua quyền truy cập

PhÇn mÒm x©y dùng th­ viÖn sè

Greenstone

Greenstone Digital Library Software

Greenstone là gì?

 Greenstone không phải là thư viện số.

 Greenstone là phần mềm dùng để xây dựng, lưu hành và truy cập tới các bộ sưu tập số của thư viện số.

 Greenstone cung cấp một phương pháp mới để tổ chức và xuất bản thông tin trên mạng nội bộ, Internet hay CD-ROM.

Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn

 KÕt qu¶ cña Dù ¸n Th­ viÖn sè New Zealand t¹i tr­ êng §¹i häc Waikato, NZ.

 §­îc triÓn khai vµ ph©n phèi víi sù hîp t¸c cña hai

tæ chøc UNESCO vµ Human Info NGO.

Mục đích

 Hỗ trợ các tổ chức như trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm thông tin, tổ chức chính phủ, phi chính phủ, phi lợi nhuận tạo ra các loại thông tin có thể được truy cập trực tuyến.

ứng dụng của Greenstone

 Tạo lập, tổ chức và quản lý bộ sưu tập số:

 Xây dựng kho tài liệu phục vụ nghiên cứu, học tập

 Đóng gói thông tin theo chuyên đề phục

vụ dịch vụ cung cấp thông tin chọn lọc (SDI)

 Lưu trữ và quản lý công văn, tài liệu nội bộ

 Xây dựng các bộ sưu tập của các bảo tàng, trung tâm lưu trữ

ứng dụng của Greenstone (tiếp)

 Được sử dụng rộng r i tại nhiều quốc gia trên thế ã giới: Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Nga.

 Sử dụng rộng r i tại các trường đại học: University ã

of Chicago, Lehigh University, Đại học Quốc gia TP.HCM

 Được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ: Anh, Nga, Pháp, Tây Ban Nha, Trung Quốc, ả rập… trong đó có tiếng Việt.

Website sö dông Greenstone

• Association of Indian Labour

Historians, Delhi

• Auburn University, Alabama

• California University at Riverside

• Chicago University Library

• Detroit Public Library

• Gresham College, London

• Hawaiian Electronic Library

• Illinois Wesleyan University

• Indian Institute of Management

• Kyrgyz Republic National Library

• LeHigh University, Pennsylvania

• Mari El Republic, Russia

• National Centre for Science

Information, Bangalore, India

• Netherlands Institute for Scientific

Information Services

• New York Botanical Garden

• Peking University Digital Library

• Philippine Research Education and Government Information Network

• Secretary of Human Rights of Argentina

• Slavonski Brod Public Library, Slovenia

• State Library of Tasmania

• Stuttgart University of Applied Sciences

• Texas A&M University Center for the Study of Digital Libraries

• University of Illinois

• University of North Carolina ibiblio project

• Vietnam National University

• Vimercate Public Library, Milan, Italy

• Washington Research Library Consortium

• Welsh Books Council

Yªu cÇu phÇn mÒm

 HÖ ®iÒu hµnh: Windows, Linux

 M¸y chñ Apache Web Server, IIS

 Tr×nh duyÖt Internet Explorer, hay Netscape Navigator

Giao diÖn

r·i vµo c¸c bé s­u tËp th«ng qua mét giao

diÖn tr×nh duyÖt Web chuÈn.

C¸c bé s­u

tËp trong

th­ viÖn sè

Giao diÖn (tiÕp)

 Ngoµi ra, Greenstone cßn cung cÊp giao diÖn thñ th­ (GLI) cho phÐp thu thËp, chØnh söa vµ t¹o bé s­

u tËp sè

Đa ngôn ngữ

 Greenstone hỗ trợ nhiều ngôn ngữ khác nhau:

– 4 ngôn ngữ chính: Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha.

– Các ngôn ngữ đ hoàn chỉnh: Tiếng Việt, Ba Lan, ã

Bồ Đào Nha, Thái Lan, Trung Quốc, v.v…

– Một số ngôn ngữ đang được biên dịch.

 Unicode được dùng để hỗ trợ chuyển đổi ngôn ngữ

Có thể tạo chỉ mục cho các ngôn ngữ khác nhau

27

Quy mô bộ sưu tập

 Các bộ sưu tập có thể chứa hàng nghìn đến hàng triệu tài liệu.

 Thời gian tạo bộ sưu tập tùy thuộc vào quy mô, kích thước của bộ sưu tập, có thể kéo dài từ vài phút đến vài ngày.

 Có thể nén bộ sưu tập để giảm kích thước tệp tin văn bản và chỉ mục (index).

Khả năng tương thích các chuẩn

 Sử dụng metadata: Tạo các điểm truy cập từ metadata Có thể gán metadata cho mỗi tài liệu hoặc một phần tài liệu

 Tương thích Z39.50 hỗ trợ việc truy cập máy chủ bên ngoài.

 Người dùng bên ngoài cũng có thể truy cập vào Greenstone thông qua giao thức Z39.50

Khả năng tìm kiếm, duyệt bộ sưu tập

 Tìm kiếm toàn văn linh hoạt.

 Có thể tìm theo các điểm truy cập (trường)

Ví dụ: tác giả, chủ đề, ngày tháng, v.v…

 Duyệt theo các danh mục tác giả, nhan đề tài liệu,

đề mục, ngày tháng.

 Duyệt theo cấu trúc phân cấp.

Khả năng đa phương tiện

 Hỗ trợ nhiêu định dạng tệp tin: doc, pdf, html, xml

 Hỗ trợ nhiều loại hình tài liệu khác nhau: văn bản, hình ảnh, âm thanh, video

 Greenstone có khả năng tạo các bộ sưu tập theo loại hình xuất bản: tạp chí điện tử, e-book

Tùy biến bộ sưu tập

 Greenstone là phần mềm m nguồn mở cho phép ã người dùng có thể tự do chỉnh sửa chương trình cho phù hợp với nhu cầu sử dụng của mình

 Có thể tùy biến giao diện, cấu hình các thuộc tính của bộ sưu tập

Cài đặt Greenstone

38 Nh¾p chuét vµo liªn kÕt Windows “

distribution 2.72 (53M)”

39 Chọn Save để lưu tệp tin về máy tính “ ”

Tải chương trình cài đặt Greenstone về máy tính

 Xác định thư mục lưu tệp tin và chọn lệnh

“Save” để bắt đầu quá trình tải tệp tin cài đặt Greenstone về máy tính của bạn.

Cài đặt Greenstone

 Yờu cầu về phần mềm, phần cứng

 Mỏy tớnh Pentium III trở lờn

 RAM tối thiểu là 64 Mb

 Hệ điều hành: Windows 98 trở lờn

 Phần mềm Microsoft Office Word

 Bộ phụng gừ tiếng Việt: Unikey hoặc

Vietkey

 Phần mềm ACROBAT Reader

 Phần mềm JAVA

Cài đặt Greenstone

 Greenstone chạy trên nền Java platform, có thể tải

về từ địa chỉ: http://www.microsoft.com Phải tiến hành cài đặt Java trước khi cài đặt Greenstone.

• Khi chương trình thông báo InstallShield

Wizard với Licence Agreement thì chọn YES

• Chương trình cho phép lựa chọn Setup Type:

lựa chọn TYPICAL

• Kích chuột vào NEXT để chương trình tiếp tục

cài đặt

• Chương trình sẽ tự động chạy và kết thúc

44

Cài đặt Greenstone (tiếp)

 Chọn ngôn ngữ hiển thị (English French – –

Russian Spanish)–

Chọn “Next”

Chọn đồng ý với các điều kiện của thỏa thuận, và chọn ‘Next”

 Chọn thư mục cài đặt, sau đó nháy Next

Cài đặt Greenstone (tiếp)

Cài đặt Greenstone (tiếp)

 Chọn hình thức cài đặt

Cài đặt Greenstone (tiếp)

• Local Library: Chạy trên máy tính cá

Chọn mật khẩu của người quản trị hệ

thống

Khởi động chương trình

Khởi động chương trình

Khi hộp thoại xuất hiện, nhắp chuột vào

54

Thiết lập tiếng Việt cho chương trình

 Chỉnh sửa giao diện tiếng Việt: mục đích để khi

khởi động chương trình có giao diện bằng tiếng Việt.

 Mở tệp tin main.cfg trong thư mục c:\program

files\greenstone\etc bằng chương trình Notepad hoặc Wordpad

KÕt thóc!

CHÂN THÀNH cÁm ¬n!