Trên đây là một số ý kiến nhỏ của tôi về việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy và học phân môn vẽ theo mẫu trong trường THCS và đã được chứng minh ở một số lớp mà tôi đã t[r]
Trang 18 Kế hoạch dạy thực nghiệm Tiết 21 Thường thức mỹ thuật: Mỹ thuật
việt nam từ cuối thế kỷ XIX đến năm 1954
17
Trang 2ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC GIÚP HỌC SINH
HỨNG THÚ HỌC PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MỸ THUẬT CẤP THCS"
1 Tóm tắt đề tài
Thực tế cho thấy số lượng học sinh thích học các môn nghệ thuật ở các trườngTHCS nói chung và trường THCS Chấn Hưng nói riêng vẫn còn ở mức độ khiêm tốn.Vậy làm thế nào để khắc phục được thực tế đó? Theo tôi có rất nhiều giải pháp nhưng
tôi chọn giải pháp là đổi mới PPDH để nghiên cứu với nội dung cụ thể là: “Dạy học kết hợp với khai thác hứng thú học tập của học sinh trong học phân môn thường thức mỹ thuật ”
Nghiên cứu đề tài được tiến hành theo ba giai đoạn
+ Giai đoạn 1: Nghiên cứu chương trình phân môn thường thức mỹ thuật cấpTHCS, nội dung sách giáo khoa và các tiết dạy bài thường thức mỹ thuật để đưa ra giảipháp thực hiện
Thời gian thực hiện giai đoạn 1:từ 06 tháng 09 năm 2016 đến 31 tháng 12 năm 2016
+ Giai đoạn 2: Tiến hành thực nghiệm dạy học trên lớp
Thời gian thực hiện giai đoạn 2: từ 06 tháng 01 năm 2017 đến 25 tháng 05 năm 2017
+ Giai đoạn 3: Viết báo cáo, phổ biến và áp dụng đề tài
Thời gian thực hiện giai đoạn 3: từ 30 tháng 08 năm 2017 đến 29 tháng 12 năm 2017
Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: Hai lớp 7A1 và 7A2trường THCS Chấn Hưng; lớp 7A1 là nhóm thực nghiệm; lớp 7A2 là nhóm đối chứng
Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi dạy một số tiết học theophân phối chương trình môn mỹ thuật 7 (bảng thời gian thực hiện) Kết quả cho thấytác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh, lớp thực nghiệm đã
có kết quả cao hơn so với lớp đối chứng Điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp thực nghiệm
có giá trị trung bình là 8.2 còn điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp đối chứng có giá trịtrung bình là 7.0 Kết quả kiểm chứng cho thấy có sự khác biệt lớn giữa điểm trung
Trang 3bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứng minh rằng giải pháp tôi đưa
là cái đẹp: như cảnh đẹp chùa Hương Tích, cảnh đẹp chùa Tây Phương, kim tự thápKê-ốp , một tác phẩm hội hoạ đẹp, một công trình kiến trúc, điêu khắc đẹp
Ngay từ buổi bình minh của nhân loại, khi con người phát hiện ra vẻ đẹp của thiênnhiên và sự nhận thức thế giới thực được mở rộng, thì con người đã biết ngưỡng mộ vàđưa cái đẹp vào phục vụ cuộc sống với ý thức tự giác Cũng từ đó Mỹ thuật luôn gắn
bó khăng khít với lịch sử phát triển của con người và ngày càng đạt tới mức độ nghệthuật cao Từ những văn hoá trang trí đơn sơ, mộc mạc, đến những hoạ tiết tinh vi,phong phú như trên mặt trống đồng Đông Sơn Từ những công trình kiến trúc đơngiản đến những công trình kiến trúc đồ sộ như kim tự tháp Hay những tác phẩm nghệthuật dân gian đến những tác phẩm hội hoạ hiện đại Trải qua nhiều thời đại cho tathấy những nền nghệ thuật đặc sắc, độc đáo của Mỹ thuật Việt Nam nói riêng và thếgiới nói chung
Ngày nay, theo đà phát triển mạnh mẽ về kinh tế, thì nhu cầu của xã hội chúng ta
về kiến thức văn hoá - nghệ thuật ngày càng trở nên cần thiết Để đáp ứng yêu cầu họctập nâng cao trình độ học vấn, nâng cao trình độ văn hoá - thẩm mỹ của học sinh, gópphần thực hiện đường lối giáo dục, đào tạo có hiểu biết rộng, tay nghề cao và đời sốngtinh thần phong phú Trong chương trình giảng dạy Mỹ thuật của các trường THCS cócác phân môn: vẽ tranh, vẽ theo mẫu, trang trí nhằm đào tạo các em có một kỹ năngnhất định về Mỹ thuật Nhưng trong đó không thể thiếu phân môn “ Thường thức Mỹthuật” Đây là một phân môn rất quan trọng, bởi vì học sinh học tập bộ môn Mỹ thuậtkhông chỉ rèn luyện kỹ năng, sự sáng tạo, khả năng cảm thụ thẩm mỹ (cái đẹp) mà cònmột số lượng kiến thức nhất định về sự phát triển Mỹ thuật của thế giới nói chung vàcủa Việt Nam nói riêng Từ Mỹ thuật cổ đại đến Mỹ thuật đương đại, Mỹ thuật nướcnhà cũng như Mỹ thuật nước ngoài Bồi dưỡng khả năng thường thức tranh nghệ thuậtnói chung, tranh dân gian Việt Nam và tranh vẽ của chính các em nói riêng Thông qua
Trang 4phân môn này, học sinh thêm yêu mến và tự hào về nền nghệ thuật của dân tộc và thếgiới Trên cơ sở đó thấy được trách nhiệm của mình về việc trân trọng, yêu quí và giữgìn những giá trị của cha ông để lại.
Nhưng hiện nay việc giảng dạy Mỹ thuật nói chung và phân môn thường thức mỹthuật nói riêng chưa được phát huy bởi nhiều nguyên nhân đó là trình độ của giáo viên,
cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học, trường lớp thiết bị dạy học còn nhiều hạn chế và bấtcập Do vậy, tình trạng chung của giờ thường thức mỹ thuật là đơn điệu nhàm chán,học sinh thường có thái độ thờ ơ với giờ học này Điều đó cho thấy việc đổi mớiphương pháp dạy – học trong trường THCS đối với phân môn này còn chậm chạp,chưa đáp ứng được yêu cầu của ngành giáo dục đào tạo nước ta hiện nay
Để khắc phục vấn đề này các giáo viên mỹ thuật cần phải đưa ra các phương ánthích hợp làm cho giờ học thường thức mỹ thuật trở nên sinh động, tạo sự hứng thú chohọc sinh khi học phân môn này Muốn đạt được mục đích đó, trước hết những ngườilàm công tác giảng dạy phải là những con người yêu nghề có tinh thần nhiệt tình trongcông tác giảng dạy, có lòng nhiệt huyết với thế hệ trẻ, quan tâm đến các em học sinh,bồi dưỡng cho học sinh tinh thần ham hiểu biết, đức tính hiếu học, ý thức trân trọngcác tác phẩm công trình mỹ thuật
Trăn trở với những điều trên, tôi đã chọn đề tài "MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
TÍCH CỰC GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ HỌC PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MỸ THUẬT CẤP THCS" để đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy thường thức
mỹ thuật trong môn học mỹ thuật nhằm tạo hứng thú và phát triển tư duy cho người học thay cho việc dạy học còn mang nặng tính cung cấp kiến thức
2.3 Vấn đề nghiên cứu
Trang 5Việc dạy học kết hợp với khai thác hứng thú học tập của học sinh trong học phânmôn thường thức mỹ thuật cho HS cấp THCS hay không?
2.4 Giả thuyết nghiên cứu
Việc dạy học kết hợp với khai thác hứng thú học tập của học sinh trong học phânmôn thường thức mỹ thuật cho HS cấp THCS
3.2 Thiết kế nghiên cứu
Kết quả điều tra về thái độ của học sinh đối với việc học Mỹ thuật
Lớp Sĩ số
Số HS thích học phânmôn thường thức
Mỹ thuật
Số HS không thíchhọc phân mônthường thức
Trang 6-Kết quả đánh giá bài thường thức Mỹ thuật:
3.3 Quy trình nghiên cứu
3.3.1 Giai đoạn 1: Nghiên cứu tài liệu đưa ra các giải pháp thực hiện cho từng
tiết dạy thực nghiệm
Sau khi nghiên cứu kĩ thực trạng nói trên, tôi đã tìm tòi và đề ra một số phươngpháp nhằm khắc phục những hạn chế của phân môn Thường thức mỹ thuật Cụ thể tôi
đã áp dụng các phương pháp tích cực vào trong các bài Thường thức mỹ thuật như
sau:
3.3.1.1 Quy trình tiến hành các phương pháp dạy học tích cực vào trong các bài Thường thức mỹ thuật:
3.3.1.1.1 Hoạt động của Giáo viên:
* Xác định mục tiêu bài học:
- Kiến thức, kĩ năng cơ bản cần đạt được sau giờ học
- Những kĩ năng hợp tác rèn luyện cho học sinh
Trang 7- Thái độ học tập của học sinh trong giờ học.
* Các phương tiện dạy học:
- Giáo án được soạn theo phương pháp dạy học mới
- Tài liệu tham khảo, đồ dùng dạy học, tranh ảnh, sách báo tư liệu liên quan đếnbài
- Bảng phụ hoạt động nhóm, nam châm, phấn màu…
* Các phương pháp chuẩn bị:
- Hướng dẫn cho các em cách chuẩn bị bài ở nhà:
Tôi đã đưa ra tên các loại sách báo có thông tin liên quan đến Mỹ thuật trongnước và thế giới để các em tìm đọc và sưu tầm Địa điểm là thư viện trường Để làmđược điều này, tôi phối hợp với cô thủ thư, giúp cô tìm và mua các loại sách báo, tàiliệu viết về mỹ thuật như Tạp chí Mỹ thuật; Mỹ thuật thế giới cổ đại, đương đại, hiệnđại; các họa sỹ nổi tiếng thế giới… để làm cơ sở cho các em tìm tòi, sưu tầm thông tin
Đối với những em có điều kiện lên mạng, tôi cung cấp cho các em một số địacác trang web riêng của hội họa Việt Nam và nước ngoài để các em truy cập các thôngtin cần thiết cho bài học của mình
- Giáo viên phải chuẩn bị bài kĩ lưỡng:
Nếu như đối với những bài vẽ trang trí hoặc vẹ tranh đề tài, chúng ta có thể dựavào năng khiếu bản thân để hướng dẫn các em thì thường thức Mỹ thuật lại mangphong cách đặc trưng riêng Đó là tài liệu và hình ảnh liên quan đến bài sẽ mang tínhchất quyết định cho thành công của giờ học Vì thế giáo viên cần phải sưu tầm nhữngtài liên, hình ảnh liên quan đến bài từ nhiều nguồn khác nhau Nắm rõ và đảm bảo độtin cậy về thông tin Đa số đồ dung dạy học môn thường thức Mỹ thuật đều tự tay tôichuẩn bị và làm ra Nhất thiết phải có các loại tranh ảnh, các bức tranh tiên biểu, liênquan đến kiến thức chính của bài bởi vì ở lứa tuổi lớp 6, 7 các em rất hiếu động và tò
mò Khi giáo viên nêu ra một kiến thức nào đó mà có tranh ảnh kèm theo thì các em sẽchú ý đến lời giảng của giáo viên hơn đồng thời các em cũng tin tưởng giáo viên hơn.Bên cạnh đó việc xen kẽ các hình ảnh vào trong giờ học sẽ giúp các em đỡ nhàm chán
và mệt mỏi
Trang 8- Vận dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong quá trình dạy:
Đối với mỗi bài thường thức mỹ thuật, tôi lại áp dụng phương pháp dạy khácnhau để lôi cuốn các em Và đặc điểm chung các phương pháp của tôi đưa ra là các emhọc sinh là những người tìm và thu thập thông tin còn tôi chỉ là người bổ sung và quyếtđịnh tính chính xác của thông tin đó
* Các bước thực hiện:
+ Xây dựng kế hoạch kế hoạch giờ học:
- Xác định số lượng thành viên nhóm phù hợp với từng phương pháp dạy họckhác nhau Có thể 1 nhóm là một tổ, là 7 - 10 em hoặc thực hiện cá nhân Khi lậpnhóm thực hiện theo tiêu chí bốc thăm hoặc chia theo tổ
- Tổ chức lớp học sao cho đạt được hiệu quả tiết học theo bài hoặc theo chủ đề
- Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm, trưởng nhóm, người báo cáo,thuyết trình, người viết bảng phụ…
- Điều khiển thực hiện hoạt động của các thành viên trong nhóm
- Ngoài ra giáo viên cũng cần phải hình dung những tình huống xảy ra ngoài dựkiến như thế nào để có biện pháp xử lý
+ Hướng dẫn tiến hành giờ học:
- Giải thích các tiêu chí cần đạt được
- Giải thích nhiệm vụ học tập của học sinh
- Nâng cao hợp tác hoạt động giữa các nhóm
+ Theo dõi và can thiệp:
- Giáo viên đi một vòng quanh lớp để xem thử các em đã hiểu yêu cầu hoạt động
và hướng thực hiện hoạt động chưa
- Giáo viên có thể giải thích thêm nếu các nhóm thắc mắc
3.3.1.1.2 Hoạt động của học sinh:
Trang 9- Hoạt động nhóm một cách tích cực, thảo luận về nội dung, kế hoạch trong họctập, vạch ra phương hướng thực hiện kế hoạch đó nhằm đạt kết quả cao nhất.
- Đoàn kết, lắng nghe ý kiến của các thành viên trong nhóm
- Tuân thủ theo tín hiệu điều khiển của giáo viên cũng như thay phiên nhau làmnhóm trưởng, thư kí hoặc người báo cáo, thuyết trình
- Có ý thức thái độ hoạt động nghiêm túc, tích cực
3.3.1.1.3 Một số hình thức áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong một số bài Thường thức mỹ thuật lớp 6 và 7.
Tiết 12: Một số công trình mỹ thuật tiêu biểu thời Lý: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm.
a/ Xác định mục tiêu bài học:
- Học sinh hiểu biết hơn về nghệ thuật, đặc biệt là MT thời Lý đã học ở bài 8
- Tranh ảnh, tư liệu nói về các công trình mỹ thuật thời Lý
- Các bài viết về mỹ thuật thời lý của Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam và Việnbảo tàng
* Học sinh:
- Sưu tầm các bài viết tranh ảnh về mỹ thuật thời lý
c/ Tiến hành giờ học:
* Giáo viên chia nhóm Số lượng 4 tổ thành 4 nhóm Mỗi nhóm thảo luận về mộtchủ đề khác nhau
Trang 10Nhóm 1: Tìm hiểu về Kiến trúc của Chùa Một cột.
Nhóm 2: Tìm hiểu về Pho tượng Phật Adi đà
Nhóm 3: Tìm hiểu về hình tượng Con rồng thời Lý
Trang 11Nhóm 4: Tìm hiểu về nghệ thuật gốm thời Lý.
Thời gian thảo luận: 5 phút + Chuẩn bị ở nhà
* Giáo viên hướng dẫn học thực hiện hoạt động:
- Nhóm cử nhóm trưởng để điều khiển hoạt động của nhóm, thư ký ghi lại quátrình hoạt động và các thành viên còn lại đóng góp ý kiến
- Ghi nội dung kết quả hoạt động được trên bảng của nhóm
Trang 12- Sau đó bốc thăm để chọn người trình bày trước lớp, người hỗ trợ treo tranhảnh.
- Trong khi trình bày, nhóm khác lắng nghe, bổ sung nếu thấy thiếu Nhóm báocáo có nhiệm vụ giải đáp thắc mắc cho các nhóm khác Nếu không giải thích được cóthể nhờ giáo viên trợ giúp
- Giáo viên nhận xét quá trình thực hiện hoạt động của các nhóm Kết quả thôngtin báo cáo và điều chỉnh các thông tin nếu có sai sót, cho điểm từng nhóm
* Ưu điểm:
Thảo luận nhóm là một phương pháp rất phổ biến nhưng thường gặp hạn chế lànhóm chỉ có vài em thảo luận và tập trung phân công cho một hai em có khả năng nóitrước lớp Còn các em còn lại không hoạt động gì cả Việc bốc thăm người trình bày sẽlàm cho các thành viên trong nhóm cùng tích cực hoạt động
3.3.1.2 Các phương pháp dạy học tích cực khác:
Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm một số phương pháp dạy học tích cực khác tích hợpvào trong các bài giảng như:
3.3.1.2.1 Phương pháp soạn viết:
* Hình thức thực hiện:
Mỗi em tự soạn nội dung bài vào vở học của mình Sau đó giáo viên chọn 1,2cuốn vở soạn bất kì của học sinh đọc trước lớp Các em khác nhận xét và bổ sung.Giáo viên nhận xét cuối cùng
* Ưu điểm:
Tuy là hoạt đông mang tính cá nhân nhưng vẫn được tập thể nhận xét góp ý.Đồng thời các em cũng biết cách chọn lọc thông tin chính của bài soạn vào vở vàkhông cần giáo viên đọc chép như các phương pháp cũ
3.3.1.2.1.2 Phương pháp kiểm tra miệng:
* Hình thức thực hiện:
Trang 13Đối với các bài thường thức mỹ thuật tôi luôn tiến hành kiểm tra bài cũ bằngcách gọi lên bảng trả lời các câu hỏi của tôi Tuy nhiên các câu hỏi mà tôi đưa ra khôngchỉ liên quan đến nội dung bài học trong sách giáo khoa mà còn nhằm vào những kiếnthức bên ngoài, trong quá trình giảng bài hoặc trong quá trình các em tìm kiếm tài liệu.Tôi thường tích hợp với kiến thức của các môn học khác mà các em đã được học.Đồng thời các em không đọc thuộc lòng các nội dung đó mà chỉ nêu ra những kiếnthức mình hiểu được, nhận xét về những kiến thức ấy theo suy nghĩ của mình.
* Ưu điểm:
Không cứng nhắc như kiểm tra miệng thông thường Phương pháp này làm chocác em không cần phải học bài ở nhà mà có thể học và hiểu bài ngay tại lớp cũng cóthể trả lời đầy đủ câu hỏi Bên cạnh đó còn thúc đẩy khả năng tư duy, phân tích thôngtin mà mình có được ở học sinh Như vậy khi kiểm tra miệng các em sẽ không cảmthấy gò bó, sợ hãi tìm mọi lí do để không học bài cũ
3.3.1.2.1.3 Phương pháp dạy học theo công thức: Bài giảng + Hình ảnh minh họa -> Giờ học sinh động.
* Hình thức thực hiện:
Trong các bài giảng thường thức mỹ thuật, tôi luôn cố gắng chuẩn bị các tranhảnh liên quan Và treo lên bảng cho các em quan sát khi liên quan đến nội dung đó mộtcách hợp lý
* Ưu điểm:
Các em tập trung lắng nghe giáo viên giảng bài và quan sát tranh ảnh minh họachứ không ồn ào hoặc mất tập trung Thỏa mãn trí tò mò của các em
3.3.2 Giai đoạn 2: Tiến hành thực nghiệm dạy học trên lớp
Thời gian tiến hành thực nghiệm tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường vàtheo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan cụ thể
3.4 Đo lường
Điều tra cuối học kì I năm học 2017 – 2018 của Giáo viên lấy ý kiến học sinh
Trang 14Cách thức tổ chức: Giáo viên chia phiếu tổng hợp lấy ý kiến của học sinh vềthích học hay không thích học phân môn thường thức mỹ thuật.
Mỹ thuật
Số HS không thíchhọc phân mônthường thức
Trang 155 Bàn luận
Kết quả điều tra và thông qua bài thu hoạch cuối học kỳ I năm học 2017 - 2018cho thấy số lượng học sinh thích học phân môn thường thức mỹ thuật nhiều hơn hẳn.các em đã có hứng thú học hơn so với cách dạy và học truyền thống Điều này cho thấyviệc dạy và học bằng phương pháp mới nhằm gây hứng thú học tâp của học sinh đã đạtkết quả như mong muốn
và ý thức bảo tồn chúng