Học sinh phải suy nghĩ và lựa chọn con đường đúng nhất và ngắn nhất để thực hiện Vì chất điều chế được phải tinh khiết và về nguyên tắc nếu đi bằng con đường dài hơn nhưng không sai thì [r]
Trang 1Ph ương pháp giải bài tập hóa học THCS
Bài
THCS
I Cách giải bài tập lý thuyết:
Bài lý ( ) ra * câu , - lý ( xoay quanh * 01
2 3 4 THCS 5 các khái 78 hóa 9 thành : /9 tính và 2 ;
các / vô và 8= >? * &
1 Kiểu bài tập "Viết các PTPU, thực hiện các biến hóa":
a Kiểu bài đơn giản nhất: "Cho công 2 hóa các tham gia và /
thành sau 3 2 @A
Ví dụ:
HgO -> Hg + O2
Zn + HCl -> ZnCl2 + H2
P + O2 -> P2O5
Al + HCl -> AlCl3 + H2
" K / bài này là rèn (7 0M N cân O 3 2 & P? - sinh THCS, Q 7 là - 8 chúng ta khó có T T và - 7 - sinh 5 8= cách cân O
trình nào ! theo các pháp thông ) & Do ( sinh THCS ) lúng túng và 8 5 ) gian 8 W là T = 7 >? Q - công 2 hóa các trong 8= trình hóa nào !&
xin - 7 8= cách trình 3 và có T dùng T hoàn thành :
trình hóa có trong trình thông theo các - sau:
+ Tìm công 2 hóa Y nào có >? nguyên [ \ cao và công 2 2
trong trình ! ]"8 ! là A)
+ Làm ` các 7 >? A O các 7 >? 2, 4, ]b dùng 7 >? 2 , mãn thì dùng các 7 >? ` cao ^&
+ Cân O các 7 >? còn trong trình (Các K 7 ? cùng Thí ;9 trong 4 trình nêu trên thì A : Y là HgO, HCl, P2O5, AlCl3 - các 7 >?
2 : 5 là 2
Các thí dụ khác:
Cân O A FeS2 + O2 -> Fe2O3 + SO2
$ Fe2O3 là A vì trong công 2 có 3 nguyên [ O, \ và 2 so - công
2 FeS2 và SO2 (có 1 nguyên [ Fe /Q S)
g( ta : làm ` 7 >? Fe2O3 là 2 "h ! suy ra 7 >? các còn &
Cân O A KMnO4 + HCl -> KCl + MnCl2 + Cl2 + H2O
$ A là KMnO4 vì tuy các KMnO4, HCl, KCl 5 có 2 nguyên ? có >? nguyên [ \ công 2 KMnO4 2 &
g( ta : làm ` 7 >? KMnO4 là 2 -> #7 >? KCl, MnCl2 và H2O -> Các 7 >? còn &
Cân O A HCl + MnO2 -> MnCl2 + Cl2 + H2O
$ A là HCl - 7 >? là 4 ]b dùng 7 >? 2 >k không , mãn do 3 c có ít 4 nguyên [ Cl)
Có T Q hai ) Y không thích 2 - cách làm trên: Cân O 8= >? 3 2 oxi hóa 0 [ 2 /Q 8= vài trình mà 3 thân A không : thêm các 7
>? ` vào *9 song này là không 5
Trang 2b Kiểu bài tập cơ bản: @g trình 3 2 khi cho các tham gia 3
2 @&
Ví ;A
H2SO4 + Ba(NO3)2 ->
HCl + AgNO3 ->
" - : tìm T tham gia 3 2 = / nào c 9 ? - 0 2 lý ( T K /6 >3 l8 3 = / nào ]"/ ra 8? 8- và axit thành sau 3 2 &
n 82 = cao : [ lý tình ? 3 K tham gia 3 2 thích Y9 xét 5 07 T 3 2 l( ra Y /Q 3 2 l( ra Y hoàn toàn Ví
;A
Ba(NO3)2 + X -> BaSO4 + Y
$ X có T là 8= Y tan có ? sunfat trong phân [& Còn ) YA
Na2SO4 + X -> NaCl + Y
thì X 3 là 8= 8? clorua tan và Y 3 là 8= 8? sunfat không tan nên : 3 K
8= kim / phù Y sao cho 8? clorua kim / ! (X) tan Y còn 8? sunfat chính kim / ! 3 không tan, ví ; Ba: BaCl2 (X) và BaSO4 (Y)
#/Q trong ) Y CaCO3 + X -> Ca(NO3)2 +
thì X , mãn duy là HNO3 vì CaCO3 không tan
c Kiểu bài tập: @" K 7 quá trình hóa"
Ví ;A g các trình 3 2 T K 7 các hóa sau:
Fe -> FeCl3 -> Fe(OH)3 -> Fe2O3
FeCl2 -> Fe(OH)2 -> FeSO4
hay:
Tinh = -> Glucozo -> u Y etylic -> Axit axetic
" K 7 theo các - sau:
+ P6 >? các 8v tên w thành các PTPU riêng 7A
Fe -> FeCl3 (1)
FeCl3 -> Fe(OH)3 (2)
Fe(OH)3 -> Fe2O3 (3)
và:
(C6H10O5)n -> C6H12O6 (1)
C6H12O6 -> C2H5OH (2)
C2H5OH -> CH3COOH (3)
H : trên >k là nhanh vì 8{ 8v tên 2 - 8= PTPU, trong ! >3 l8
3 2 trên là tham gia 3 2 -& g ra 0 /3 * T sung các còn 9 trình nào khó làm Y thì T làm sau
+ H : còn W là 7 3 ( theo các bài c trình :( 4 trên
Kiểu bài tập "Xét các khả năng phản ứng có thể xẩy ra":
Ví ;A Cho các A HCl, NaOH, BaSO4, MgCO3, K2CO3, Cu(NO3)2 b#* nào tác
; Y - nhau? g PTPU
+ " - : xét xem các / trên = / Y nào c và chúng vào các nhóm riêng 7A
1 HCl
2 NaOH
Trang 33a BaSO4, MgCO3
3b K2CO3, Cu(NO3)2
+ VK vào tính các / Y T W xem xét các 0 3 N có T l( ra 3
2 * các trong các nhóm sau:
* Nhóm 1 - nhóm 2
* Nhóm 1 - nhóm 3a, 3b
* Nhóm 2 - nhóm 3b
* Các trong nhóm 3b - nhau
+ VK vào 0 3 N 3 2 h ; T trong các nhóm, thu ~ các 0 3 N
có T l( ra Y 3 2 trong các Q nói trên và Y A
HCl + NaOH ->
HCl + MgCO3 ->
HCl + K2CO3 ->
NaOH + Cu(NO3)2 ->
K2CO3 + Cu(NO3)2 ->
+ " ; hoàn thành các PTPU trên
Làm trên, sinh >k rèn Y thói quen phân tích, [ lý 8= cách khoa và nhanh & Cách 3 ( này càng có 7 3 khi : bài cho 5 = 5 / Y
khác nhau, 0T 3 : các * và vô 9 và Y &
3 Kiểu bài tập "Nhận biết các chất":
Ví dụ 1: Hai sau +( K riêng 7 trong hai ? 78 CaO và P2O5 Làm nào
T hai !| g PTPU
+ Phân tích T T và tìm 7 khác nhau hai c cho:
CaO: Oxit bazo, tan Y 9 tác ; - H2O / thành bazo
P2O5: Oxit axit, tác ; - H2O / thành axit
+
Ví dụ 2: Trình :( pháp T ba kim / Al, Fe, Cu g các PTPU.
Ngoài cách làm trên, có T phân tích và xây K > w T K ) và Y lý (Có T W : phân tích trong ( nháp, còn 5 bài W yêu : > w
mà không : PT ; T thì càng Y^ sau ! >k trình :( cách h và 0 Y PTPU minh &
% w A
+ Dùng NaOH, tan là Al, không tan là Fe /Q Cu
+ Dùng HCl, tan là Fe, không tan là Cu
Ví dụ 3: Trình :( PPHH T các khí CO2, C2H4, CH4
Thông ) các * / = kém 9 W tác ; - 8= >? nào !9 vì
: - các vô w các * còn K : trên
Trong khi trình :( : 9 ( ; O cách K 7 rõ ràng, l xác, 0 + _: Y cho h khí >; vào dd - vôi trong Có 8= khí làm - vôi trong l ; 9 / 0 trong dd là CO2 (Không nên nói $ nào thay cho Có 8= khí) CO2 + Ca(OH)2 -> CaCO3 + H2O
+ _: Y cho hai khí còn >; vào dd Br2 loãng Có 8= khí làm dd Br2 8 8:9 ! là C2H4
C2H4 + Br2 -> C2H4Br2
Trang 4+ $ khí còn là CH4.
4 Kiểu bài tập tách một chất ra khỏi hỗn hợp:
Ví dụ 1: Có { Y = kim / Fe và Cu Trình :( PP tách riêng h kim / và các
3 2 c dung
_ > w tách:
+ Dùng H2SO4 loãng tách Cu
+ Dùng Zn l( Fe ra 0 , FeSO4
8 mát 5^& g- ? Y sinh khá, , thì nên làm chính xác, 7 T & b
K 7 trên thì Fe thu Y >k Zn mà không Y [ lý hay có * 3 2
; do dung Y hoá c không Y xét 9 có T 1 làm sai 0 3&
% w chính xác A
+ Dùng HCl tách Cu
+ Cho
Dùng HCl >k 1 PU và - 8 v 8- 3 2 Al - 058&
Ví dụ 2: Nêu PPHH làm > các khí:
- Mêtan etilen
- Etilen khí CO2
- Metan axetilen
" K ra +( v là bài tách các ra 0 , nhau W ( 8= chính còn /
, kia _( ) Y : làm ví ;9 có T trình :( sau: V hh khí qua dung CH2=CH2 + Br2 -> CH2Br-CH2Br
Khí còn là CH4
5 Kiểu bài tập điều chế các chất:
Ví dụ 1 "h vôi >? CaO làm nào 5 Y CaCl2, Ca(NO3)2 g các PTPU l(
ra?
" K +( là 0T bài K 7 quá trình hoá W cho : và
?& # sinh 3 suy và K con ) S và T K 7 (Vì 5 Y 3 tinh 0 và 5 nguyên O con ) dài không sai thì 3 ( Y yêu : 5 bài >k 8 5 ) gian
T các trình c dùng 8= cách không : ^
Xét bài trên: CaO -> CaCl2
2 hoàn toàn) và sau ! nóng ] T - và axit bay ^9 thu CaCl2 " nhiên
>k không K 7 A
CaO -> Ca(OH)2 -> CaCl2
Ví dụ 2 Làm nào T Fe III oxit thành Fe III hidroxit g PTPU l( ra?
n +( không T K 7 Y K Fe2O3 -> Fe(OH)3 và khi ! 3 K 7 9 ví ;A
Fe2O3 -> FeCl3 -> Fe(OH)3
Có T 3 suy và K l khi Q bài có 5 ( ? xen vào nhau, ví ;A "h các Na2O, Fe2(SO4)3, H2O, H2SO4, CuO hãy PTPU 5 ra các
sau NaOH, Fe(OH)3, Cu(OH)2
Trình K 3 (A
chính còn / , kia _( ) Y : làm ví ;9 có T trình :( sau: V hh
Trang 5khí
CH2=CH2 + Br2 -> CH2Br-CH2Br
Khí còn là CH4
5 Kiểu bài tập điều chế các chất:
Ví dụ 1 "h vôi >? CaO làm nào 5 Y CaCl2, Ca(NO3)2 g các PTPU l(
ra?
" K +( là 0T bài K 7 quá trình hoá W cho : và
?& # sinh 3 suy và K con ) S và T K 7 (Vì 5 Y 3 tinh 0 và 5 nguyên O con ) dài không sai thì 3 ( Y yêu : 5 bài >k 8 5 ) gian
T các trình c dùng 8= cách không : ^
Xét bài trên: CaO -> CaCl2
2 hoàn toàn) và sau ! nóng ] T - và axit bay ^9 thu CaCl2 " nhiên
>k không K 7 A
CaO -> Ca(OH)2 -> CaCl2
Ví dụ 2 Làm nào T Fe III oxit thành Fe III hidroxit g PTPU l( ra?
n +( không T K 7 Y K Fe2O3 -> Fe(OH)3 và khi ! 3 K 7 9 ví ;A
Fe2O3 -> FeCl3 -> Fe(OH)3
Có T 3 suy và K l khi Q bài có 5 ( ? xen vào nhau, ví ;A "h các Na2O, Fe2(SO4)3, H2O, H2SO4, CuO hãy PTPU 5 ra các
sau NaOH, Fe(OH)3, Cu(OH)2
Trình K 3 (A
+ Xác
+ "h các :9 K : thích Y cho h > w K vào nguyên ? kim /
3 có trong : 5 A
Na2O -> NaOH, Fe2(SO4)3 -> Fe(OH)3, CuO -> Cu(OH)2
uw ; bài : trên và ; 9 0T 3 dùng h 5 (NaOH)
T >[ ; cho : theo
II Cách giải bài tập thực nghiệm:
" K các bài K 78 4 +( chính là các bài lý (9 cách 3 bài
5 3 ? c trình :(& %K khác nhau chính là trong 5 bài có ( ? làm K 789 Q sinh vào * tình ? ; T9 có 9 có khi 3 sáng / 8-
3 ( Y & Do ít Y làm thí 789 K hành nên sinh ) lúng túng, không ; * 5 lý ( c T phân tích, so sánh, K /6 9 4
Y &&&
Ví dụ 1 Có T dùng CuSO4 T phát 7 ra N có - Y không? " sao?
g 5 8 ? Q ra là trong 0M 5 khi không T T có - ]8= Y ,^ trong các / N 9 : do ( : 0T8 tra xem có - trong N 9 : hay không Khi ! liên 7 - lý ( c là CuSO4 khan 8: 9 CuSO4.5H2O (CuSO4 khan Q - 9 dù - Y , >k (T thành 8? 8 - ^ có 8: xanh thì có T sinh >k 4 Y ra Y cách làm sau: _( 8= ít N : 0T8 tra cho vào ? 78 khô, cho 8= ít tinh T 8? CuSO4 khan vào w lên xem có >K thay 8: > 8? CuSO4 không
Trang 6Ví dụ 2 PT các 68 cháy N : ) ta không dùng - mà dùng cát hay
N - trùm lên [|
b sinh Y xem phim 5 68 cháy N 9 : hay 3 2 * trong các nhà 3(
ra
và W chung sao làm (& Trong ) Y - ) lúng túng , khó tìm ra Y ( ? quan là N 9 : ~ - lên trên và 68 cháy càng 8 &
Giải bài toán hóa học ở THCS
Khi 3 các bài toán hóa 4 THCS, 5 sinh ) 38 ( khó 0 N do 8= >? nguyên nhân sau:
+ Các em
&
+ Các
8&
+ j= / các bài , giúp cho 7 0 sâu 0 2 /Q rèn 0M N A
* Tính 5 mol nguyên [9 phân [& %? nguyên [9 phân [&&&
* _ công 2 và tính theo công 2 Y &
*
* Các phép tính có liên quan 7 : N89 7 >&
Do ít Y rèn (7 ) xuyên, sinh có 0 3 N 3 Y các bài , trên, song khi w ghép vào các bài toán hóa hoàn W (Ví ; bài toán tính theo công 2
và trình hóa có ; 3 w =9 7 >&&&^ thì quên hay không cách 3 (&
+ # sinh không 8 Y * tính hóa : T 3 bài toán 3
2 có l( ra không? %3 l8 là * nào?
V - +( >k phân tích h toán ; T 4 THCS
I Các dạng toán cơ bản:
1 Đặc điểm:- $ W K vào 8= PTPU 3 T tính toán.
- Cho 8= Y 9 tính Y khác theo PTPU:
+ Cho Y ban :9 tính Y >3 l8 thu Y &
+ Cho Y ban :9 tính Y tác ; &
+ Cho Y >3 l8 thu Y 9 tính Y ban : : dùng
2 Cách giải:
+
+ g PTPU l( ra và cân O PT
+ Tìm
+ Tính theo yêu : 5 bài
3 Một số ví dụ:
Ví dụ 1 Tính T tích khí H2 sinh ra 4 0 khi cho:
a 13 gam Zn tác ; - dd H2SO4 loãng, &
b DD có 2 0,1 mol HCl tác ; - Fe &
Cách 3 : a:
+ Tóm A 13 gam Zn - H2SO4 loãng, -> V H2 = ? ] 0 ^
+ g PTPU: Zn + H2SO4 -> ZnSO4 + H2
+ %K liên 7A $2 1 mol Zn 3 2 thì / thành 1 mol H2
Trang 7hay 65 gam Zn 3 2 thì / thành 22,4 lít H2 ] 0 ^
+ Tính toán: g( 13 gam Zn x lít H2 4 0 &
-> x = 22,4.13/65 = 4,48 lít
Những điểm cần chú ý:
+ Khi PTPU, các Y cho và , nên 4 : và ? PT T có 0 /3 ? 4
* thêm ) và 5 Y các ngay - công 2 ! trong PT
+ Khi tìm
thich
+ Khi tính toán nên chú ý dùng các phép toán 3 - ]b 13 - 65 4 trên), làm
>k giúp ích 5 cho 7 3 toán TN 4 THPT sau này theo trúc Phát 7 5 - s3 ( 5 ]$38 giác ? - các con >? trong bài toán !^
Cách 3 : B:
0,1 mol HCl - Fe -> V H2 4 0
PTPU: 2HCl + Fe -> FeCl2 + H2
Theo PT thì 2 2 mol HCl thì / ra 22,4 lít H2
g( 0,1 mol HCl thì / ra x lít H2
-> x = 22,4.0,1/2 = 1,12 lít
Ví dụ 2 Nung 8= 6 vôi thì có T thu Y bao nhiêu vôi >? | b 7 > W
90% thì vôi >? thu Y là bao nhiêu?
Cách 3A 1 hay 1000 kg CaCO3 -> mCaO = ?, mCaO = ? khi H = 90%
CaCO3 -> CO2 + CaO
$2 100 g CaCO3 thu Y 56 g CaO và K thu Y 90%.56 g CaO
hay 100 kg - 56 kg - 90%.56 kg
g( 1000 kg - x kg - y kg
x và y là hai 6 án : tìm
Ví dụ 3 Trung hòa dd NaOH O dd HCl.
a g PTPU l( ra
b b có 200 gam dd NaOH 10% thì 3 dùng bao nhiêu gam dd HCl 3,65% T trung hòa? Cách 3A
200 gam dd NaOH 10% -> mNaOH = 20 gam
và 8? tính >? gam dd HCl 3,65% : T trung hòa : tính Y mHCl nguyên thì K là bài toán 3 sau:
20 gam NaOH - + HCl -> Tính mHCl : &
II Một số dạng bài toán biến đổi thường gặp ở THCS.
1 Cho 8= Y 9 tính 5 Y khác theo PTPU:
nên = cho &
Ví ; 1 PT 5 oxit > h O cách oxi hóa > 4 7 = cao Tính >? gam Fe và O2
: dùng T 5 Y 2,32 gam Fe3O4
Cách giải:
PTPU: 3Fe + 2O2 -> Fe3O4
b làm bài toán theo 3 thì : tính toán hai : theo các 3 sau: 3Fe -> Fe3O4 và 2O2 -> Fe3O4
Khi ! nên làm = theo sau:
Trang 8$2 3.56 gam Fe tác ; - 2.32 gam O2 thì 5 Y 232 gam Fe3O4
g( x gam Fe - y gam O2 - 2,32 gam Fe3O4
Một số ví dụ tương tự như:
Ví dụ 2 i [ 48 gam CuO O khí H2
a Tính >? gam Cu 5 Y &
b Tính T tích H2 4 0 : &
Ví dụ 3 Hòa tan 1,12 gam Fe trong dd H2SO4 ( & Tính >? mol 8? / thành và T
tích khí thoát ra 4 0 &
Ví
a g PTPU
b Tính Y glyxerol sinh ra
c Tính Y xà phòng thu Y 3 2 l( ra hoàn toàn và xà phong 2 60% theo 0 ? Y C17H35COONa
2 Đồng thời cho biết hai lượng chất tham gia phản ứng, tính lượng sản phẩm:
Khi w ) cho hai Y tham gian 3 2 9 3 T bài toán vào các tình ? sau:
a Hai Y c cho tác ; h 9 sau khi 0 thúc không còn Y tham gia 3 2 & PT tính Y >3 l8 thu Y 9 có T dùng 0 8= trong hai
Y c cho T tính toán
b Khi 3 2 0 thúc, 8= trong hai Y ban : còn A
PT tính Y >3 l8 thu Y 9 3 dùng Y ban : nào c 3 2 T tính toán, không tính theo Y kia, còn sau 3 2 &
g5 8Q pháp, có T 3 bài toán sau:
+ Xác
bài toán l( ra không hoàn toàn, >3 l8 còn 3 hai ban : tham gia 3
2 &
+ Chia bài toán thành hai : = và 3 theo trình KA
* Tính toán - Y c cho T xem bài toán vào ) Y nào, ) là tính Y h9 &
* Tính Y >3 l8 thu Y &
H : tính Y h9 K là 8= bài toán 3 9 coi 8-
Y ban : nào ! trong hai Y nào ! c cho và tính Y kia c
3 2 - nó So sánh 0 3 tính Y - Y : bài cho T rút ra 0
&
b bài toán không yêu : tính Y tham gia 3 2 còn thì có T W : xét
7 /Q so sánh các >? 7 T 0 mà không : tính ; T&
Ví ; 1 Tính >? gam - sinh ra khi cho 8,4 lít H2 tác ; - 2,8 lít O2 (Các T tích /
4 0 ^
Cách 3A
PTPU: 2H2 + O2 -> 2H2O
Theo PTPU, 2 2 lít H2 thì tác ; - 1 lít O2 ]" 7 2 : 1 5 T tích)
g( sau 3 2 3 còn H2 vì 7 T tích 5 cho này - 2 : &
* g7 dùng Y ban : nào ]PT h ! tính ra Y kia : T 3 2
Ví ; 2 Cho 114 gam dd H2SO4 20% vào 400 gam dd BaCl2 5,2% g PTPU và tính 0 ?
Y 0 / thành
Cách 3A
+ %? gam H2SO4 nguyên A 20.114/100 = 22,8 gam (1)
+ %? gam BaCl2 nguyên A 5,2.400/100 = 20,8 gam (2)
Trang 9PTPU: BaCl2 + H2SO4 -> BaSO4 + 2HCl
Theo PTPU 2 208 gam BaCl2 thì tác ; h - 98 gam H2SO4 V1 ( không nên dùng (1) mà dùng (2) vì - các Y 208 gam và 20,8 gam BaCl2 thì có T tính l8 ngay Y Y H2SO4 : dùng là 9,8 gam
* Trong 8= >? bài toán HH THCS, 5 bài v cho w ) hai Y ]j=
Y tham gia 3 2 và 8= Y / thành) " K +( v W là
* bài toán 3 mà thôi
Ví ; 3 P? cháy hoàn toàn 8= { Y khí w8 có CO và H2 : dùng 9,6 gam khí O2 Khí sinh ra có 8,8 gam CO2
a g PTPU l( ra
b Tính % hh khí ban : theo >? mol và theo 0 ? Y &
# - A
+ Sau khi PTPU, T ( Y 3 là h Y CO2 thu Y : 3 tính
Y CO và O2 c 3 2 - CO Tính Y O2 c 3 2 - H2 w h ! theo PT
mà tính Y H2
+ Trong khi tính toán nên
...2 3 THCS 5 khái 78 hóa 9 thành : /9 tính 2 ;
/ vơ 8= >? * &
1 Kiểu tập "Viết PTPU, thực biến hóa& #34;:... 2 & P? - sinh THCS, Q 7 - khó có T T - 7 - sinh 5 8= cách cân O
trình ! theo pháp thông ) & Do ( sinh THCS ) lúng... Q - cơng 2 hóa 8= trình hóa !&
xin - 7 8= cách trình 3 có T dùng T hồn thành :
trình hóa có trình