MUÏC ÑÍCH YEÂU CAÀU: - Học sinh hiểu “ Đại cáo Bình Ngô “ Có ý nghĩa trọng đại của một bản tuyên ngôn dộc lập khẳng định sức mạnh của lòng yêu nước và tư tưởng nhân nghĩa lầ kiệt tác văn[r]
Trang 1Ngay soạn: 14/01/2011
Tuần: 21
Tiết 58 Ï
ĐẠI CÁO BÌNH NGƠ
NGUYỄN TRÃI
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
- Học sinh hiểu “ Đại cáo Bình Ngô “ Có ý nghĩa trọng đại của một bản tuyên ngôn dộc
lập khẳng định sức mạnh của lòng yêu nước và tư tưởng nhân nghĩa lầ kiệt tác văn học kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và chất văn chương
- Nắm vững đặc trưng cơ bản của thể Cáo Đồng thời thấy được những sáng tạo của Nuyễn Trãi trong Đại Cáo Bình Ngô
II CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp: (1p)
2 Kiểm tra bài cũ: ( 5p)
3 Giới thiệu bài mới:
* GVHDHS đọc và giải
thích từ ngữ.
? Vì sao Nguyễn Trãi lai đặt
nhan đề bài văn là “ Đại
Cáo Bình Ngô”?
* Cáo : là thể văn cổ cso
nguồn gôc từ Trung Quốc,
Cáo thường viết bằng văn
biền ngẫu
? Tại sao Nhân dân ta gọi
giặc Minh là giặc Ngô?
+ Ngô: là tên nước thời Tam
quốc ( Minh Thái Tổ Chu
Nguyên Chương lúc đầu
xưng là Ngô quốc Công) Do
vậy quân Minh còn gọi là
quân Ngô
? Bài Cáo được viết trong
* HHĐ1: HS đọc bài và xem lại phần tiểu dẫn.
+ Cáo:Là văn nghị luận, dùng
để công bố 1 chủ trương, hay kết quả của 1 sự nghiệp cho nhân dân biết
Đại cáo: Tuyên bố rộng khắp
điều quan trọng cho mọi người biết
+ Bình:” Bình định “ : là dẹp
yên giặc giã
Như vậy:Đại Cáo BÌnh Ngô là
tuyên bố về sự nghiệp dẹp yên giặc Ngô cho thiên hạ biết
+ Sau khi quân Minh bị đánh đuổi ra khỏi nước ta Đầu năm
I Đọc và tìm hiểu văn bản:
1 Thể lọai Cáo:
2 Hoàn cảnh sáng tác:
Trang 2hoàn cảnh nào?
* Sau khi quân ta đại thắng ,
tiêu diệt và làm tan rã 15
vạn quân binh của giặc,
Vương Thông buộc phải
giảng hòa, chấp nhận rút
quân về nước Theo lệnh Lê
Lợi Nguyễn Trãi đã viết “
Đại Cáo BÌnh Ngô” Ông
viết trong bối cảnh chiến
thắng hào hùng có điều kiện
nhìn nhận cả cuộc kháng
chiến Điều đáng nói
Nguyễn Trãi viết bài này với
cảm xúc riêng, đó là nỗi
lòng canh cánh “ Đền Nợ
Nước.Trả Thù Nhà” Cao hơn
nữ Nguyễn Trãi khao khát
nhân dân đươcï sống thanh
bình , mong muốn sinh linh
hai nước không còn cảnh đầu
rơi máu chảy
? Xác dịnh chủ đề bài Cáo?
? Bó cucï bài cáo?
?Phần mở đầu của bài văn,
Nguyễn Trãi đã nói với nhân
dân điều gì và nói như thế
nào?
* Đó là tư tưởng nhân nghĩa
1428 Nguyễn Trãi vâng lệnh Lê Lợi viết bài Cáo này công bố trước toàn dân
+ Nêu lập trường chính nghĩa và tổng kết cuộc khanùg chiến chống quân Minh đầy gian khổ nhưng thắng lợi vẻ vang, mở ra 1 kỷ nguyên mới cho nước nhà
+ Bố cục 4 phần:
P1:Nêu chính nghĩa cuộc KC.P2:Tố cáo tội ác của giặc P3:Lược thuật quá trình chiến
đấu
P4: Tuyên bố Hòa Bình- ĐL
* HĐ2: Phân tích.
+ Nguyễn Trãi nói vơi nhân dân về lập trường chính nghĩa của cuộc KN Lam Sơn
“ Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân Quân điếu phạt trước lo
3 Chủ đề:
II Phân tích:
1 Nêu chính nghĩa của cuộc kháng chiến:
+ Hai câu đầu: “ Việc nhân nghĩa trừ bạo”
Trang 3phải găn với mục đích “ Yên
dân , trừ bạo” mang nội
dung yêu nước thương dân
Nó đã được chứng minh
bằng sự tồn tại của nước Đại
Việt ta như 1 chân lý.” Như
nước đại Việt ta từ trước
đời nào cũng có” Bài Cáo
tiếp tục nhắc đến truyền
thống yêu nước trừ bạo của
các triều đại: Triệu , Đinh ,
Lý , Trần triều đại nào
cũng có hào kiệt Tất cả đã
hội tụ các yêu tố của 1 quốc
gia ĐL tự chủ: Văn hiến,
Lãnh thổ, Phong tục , con
người đặc biệt là nền ĐL
đã đươcï gây dựng bao đời
* Chính vì thế đoạn mở đầu
có ý nghĩa như lời tuyên
ngôn độc lập, tác giả khẳng
định mạnh mẽ chân lý lịch
sử ấy, đồng thời cũng khẳng
định cái hậu quả tất yếu về
phía kẻ thù khi chúng xâm
phạm đến chủ quyền của DT
ta ? Bản tuyên ngôn này có
gì khác so với vản tuyên
ngôn độc lập thời Lý?
trừ bạo”
Nhân nghĩa : là lo cho dân
được ấm no, hạnh phúc Muốn đựoc như vậy thì phải lo tiêu diệt quân bạo tàn
+ Bài thơ: “ Sông Núi Nước Nam “ của Lý Thường Kiệt
được coi là bản tuyên Đl đầu tiên của ông cha ta Khẳng định chủ quyền ĐL bằng 2 yếu tố: Chủ quyền lãnh thổ và ý chí ĐL
Lời tuyên bố ĐL của Nguyễn Trãi cũng nhấn mạnh 2 yếu tố đó và nâng cao 1 bước nũa là : Nhấn mạnh sự ngang hàng , bình đẳng giữa 2 quốc gia vào nền văn hiến của DT Việt So với thời đại bấy giờ thì đó là 1 nhận thức mới mẻ
Tư tưởng nhân nghĩa, đứng
trên lập trường “ Vì cuộc sống yên lành của ND mà trừ bạo”.
+ “ Như nước Đại Việt ta cũng có” Khẳng định sự
bình đẳng DT của 1 nước vốn có nền văn hóa lâu đời, có truyền thống chống xâm lược
Trang 4?Những chi tiết nào thể hiện
sự chiến thắng vẻ vang của
DT ta?
Ngay từ đầu Nguyễn Trãi
đa õkhẳng định truyền thống
nước ta là truyền thông văn
hóa đại Việt có từ đời xưa
Và ông cũng khẳng định
“mỗi đằng làm đế một
phương” Như vậy bài Cáo
không chỉ mở đầu với 1 tư
tưởng nhân nghĩa mà còn với
1 tư thế của 1 quốc gia có
chủ quyền
Cuộc đánh dẹp nào cũng có
lý do, mà lý do chính đáng
nhât là tội ác của quân thù
và nỗi khổ của nhân dân
? Tác giả đã tố cáo những
âm mưu, những hành động
nào của giặc Minh? Aâm
mưu nào là thâm độc nhất
Tội ác nào là dã man nhất?
Tac giả đã dùng 12 cặp từ
để tố cáo tộ ác của giặc,
phơi bày những khổ nhục
của ND Đáng chú ý nhất là
tính chất hủy diệt tàn bạo tột
cùng của quân xâm lược:
“ Nướng dân đen trên ngọn
lửa hùnh tàn, vùi con đỏ dưới
hầm tai vạ” Đây hình ảnh
ước lệ chỉ người dân vô tội
Quân giặc xem ta như Dê,
Cừu .mặc sức sát hại.Cúng
dối trời lừu dân suốt 20 năm,
làm cho ND bại hoại, tròi đất
+ HS làm việc cá nhân.
“Lưu cung tham công ”
+ HS xem đoạn 2.
+ Tác giả tố cáo âm mưu thâm độc của giặc Minh Lừa dối
ND với chiêu bài “ Phù Trần diệt Hồ” và liệt kê hàng loạt
tội ác của giặc
-Tội diệt chủng:’ Nướng dân đen trên “
- Tội ác bóc lột , vơ vét của cải , thuế má, phu phen
- Triệt đường sống của những kẻ yếu đuối, khốn khổ nhất
trong XH” Nheo nhóc thay góa bụa .”.
_ Hủy hoại môi trường sống “ tan tác cả giông côn trùng .
2 Tố cáo tộ ác giặc Minh: a) Tội ác của giặc:
- Lừa dối ND với chiêu bài “ Phù Trần diệt Hồ”.
- Bóc lột thuế khóa
- Đày đọa phu dịch, khủng bố tàn sát dã man
Tác giả đã khắc họa 1 bức tranh tội ác của giặc mà
“ Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội, nước Đông Hải ko rửa hết mùi”
Trang 5tan nát Theo lịch sử ghi lại
thì bọn chúng đã rút ruột
người treo len cây, nấu thịt
người, lấy đầu , phanh thây
phụ nữ có thai, nướng người
làm trò, chất thây người làm
mồ mã kỷ niệm số phận
nhân dân đựoc nhắc đên với
1 tình cảnh đáng thương” Eùp
người xuống biển đãi cát tìm
vàng “ Chính vì quan tâm
đến quyền sống của người
dân với 1 trái tim lớn nên
ngồi bút của Nguyễn Trãi
mặc dù rất bình tĩnh nhưng
khiến lòng ta khi uất hận ,
khi xót thương
? Với thái độ căm thù giặc,
tác giả đã miêu tả chúng
như thế nào?
?Em thấy nghệ thuật cáo
trạng ở đoạn này có gì đặc
sắc? Lập trường của ND ,
từng chữ như từng giọt máu
đúc kết lại sự đau xót và
căm thù trước tội ác của
chúng mà không sách nào có
thể ghi nổi , không nuớc
sông nào có thể rửa sạch
Tất cả đã biến thành hành
động
?Buổi đầu cuộc KC ta gặp
những khó khăn nào?Sức
mạnh nào giúp ta vượt qua
những khó khăn ấy? Tâm
trạng của người lãnh đạo
như thế nào?
+ Miêu tả chúng như 1 bầy dã
thú:” Thằng há miệng , đưá nhe răng “
- Lên án chúng “ Lẽ nào trời đất dung tha, ai bảo thần dân chịu được?”.
+ Tác giả dùng nhiều hình ảnh diễn tả tội ác của giặc vừa lột tả được bộ mặt tàn bạo của giặc, vừa khái quát để trở thành lời cáo trạng đanh thép
Lời văn khi uất hận, khi cảm thương tha thiết diễn tả được cung bậc tình cảm khác nhau của tác giả
* HS chia 4 nhóm thảo luận.
Nhóm 1-3:
+ Địa bàn hẻo lánh “ Ta đây núi Lam sơn dẫy nghĩa, chốn hoang dã nương mình…”
- Thêù ta và giặc không cân sức
“ Vừa khi cờ nghĩa dẫy lên, đưong lúc quân thù đang mạnh”
- Nhân tài thiếu” Tuấn kiệt
b) Thái độ căm thù:
3 Lược thuật quá trình chiến đấu:
a) Buổi đầu cuộc KN:
* Khó khăn:
Trang 6 Nỗi gian truân khó nhọc ở
buổi ban đầu: Thiếu người
tài, thiếu lương thực đã
thử thách tinh thần nhẫn nại ,
đức quí trọng hiền tài và vai
trò của người lãnh đạo càng
nổi bật; “Ta phải dốc lòng,
vội và hơn cứu người chết
đuối”.
? Phương thức chiến đấu
của Lê Lợi là gì?
* GV đọc :” Nhân dân 4 cõi
1 nhà “
?Quá trình phản công của
ta gồm mấy đợt? Hình ảnh
nào gợi lên sức công phá
mãnh liệt của nghĩa quân?
Hình ảnh nào thể hiện sự
thất bại của kẻ thù?
Đ1: Lê Lợi chọn đánh vào
phía Nam trước, điều này dã
gây bất ngờ cho giặc Ta
chiến thắng nhanh chóng,
địch thua không kịp trở tay
vô cùng hoảng sợ.Khí thế
của ta như “sấm vang chớp
như sao buổi sớm, nhân tài như lá mùa thu”
- Lương thực hết + Sức mạnh giúp ta vượt qua đựoc những khó khắn ấy là hình tượng Lê Lợi – Lãnh tụ của nghĩa quân Ông ý thức tự giác về sứ mệnh của mình
Ông xem môùi thù nước , nỗi đau của nhân dân như của
chính mình “ Ngẫm thù lớn há đội trời chung Căm giặc nước thề không cùng sống” Tâm trí
ông chỉ có những lo toan cứu nước
+ Quyết tâm khắc phục khó khăn; trọng nhân tài; chiến lược KC đúng dắn trường kỳ
Đoàn kết ,thế trận “ Lấy ít địch nhiều”.
- Chiến thuật du kích chú trọng mưu cơ hơn chiến lựợc
Nhóm 2-4:
Phản công 3 đợt
Đ1: Là 2 trận đánh lớn “
Trận bồ đằng sấm vang chớp giật Miền Trà lân trúc chẻ tro bay.”
Đ2: Là giai đoạn áp đảo:
Nghĩa quân Lam sơn đánh ra
Bắc Đ3: Tiêu diệt viện cuối
cùng
* Phẩm chất người lãnh đạo:
- Tận tâm tận lực suy tính chuyên đại sự
- Nếm mật nằm gai
- Trằn trọc , băn khoăn
Tinh thần trách nhiệm lớn lao trước viêïc nước
* Phương thức chiến đấu:
b) Chiến thắng vang dội:
+ Ta:
“Gươm mài đá Đá núi mòn Voi uống nước Nước sông
Trang 7giật “như “ trúc chẻ , tro
bay” Còn giặc thì “ nghe hơi
mà mất vía, nín thở cầu thoát
thân” Đ2: Giai đoạn áp đảo,
nghĩa quân Lam sơn đánh ra
phía Bắc với 2 trận “Tây kinh
quân ta chiếm lại Đông Đô
đất cũ ta thu về” Đây là 2
trận đánh quyết liệt vì quân
ta áp sát vào xào huyệt của
địch Cái ác liệt của cuộc
chiến được miêu tả bằng
những hình ảnh khủng
khiếp:” Máu chảy thành
sông, thây chất thành nội”.
Đ3: Đợt diệt viện cuối cùng
t/g tả và thuâït lại rất sinh
động diễn biến của chiến
dịch ? Cảnh tượng thất bại
thảm hại của kẻ giặc được
Nguyễn Trãi miêu tả như thế
nào?
?Trước sự thất bại của giặc
tư tưởng nhân nghĩa của
nhân dân ta được thể hiện
như thế nào?
Với tinh thần nhân đạo,
duy trì hòa bình lâu dài Sau
khi uy thế quân sự của giặc
bị đánh tan , ta thả cho chúng
về nước
Tóm lại: Tác giả không chỉ
thuật lại cuộc chiến đấu ma
+Tường giặc thì :” Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội
Hoàng Phúc tự trói tay xin hàng” Quan lính thì”Khiếp vía mà vỡ mật, “ Xéo lên nhau chạy thoát thân”, “quay gót chẳng kịp” .
+ Khi miệt thị giặc gọi chúng
là “ Thằng nhãi ranh Tuyên Đức”
cạn”
“ Đánh 1 trân sạch không kình ngạc Đánh 2 trân tan tác chim muông.”
Gợi lên sức công phá mãnh liệt
+Giặc:
Chủ tướng đều thất thế, cụt đầu , tử vong, tự vẫn , đánh nhau, tự trói tay xin hàng
Tất cả trở thành những bức tranh ngàn đời vạch trần bộ mặt để hèn của quan xâm lược
=> Đoạn văn thể hiện thái độ sảng khoái khi tường thuật lại những chiến công lẫy lừng của ta
c) Tư tưởng nhân nghĩa:
- Cấp cho 500 thuyền
- Vài nghìn cỗ ngựa Dựa vào mưu kế nhân nghĩa để đánh giặc chính là mưu kế diệu kỳ của ND ta
Trang 8øchủ yếu khắc họa lại uy vũ
của chiến thắng , tầm vóc
của chiến thắng Đây chính
là đặc điểm mang lại màu
sắc anh hùng cho bài Cáo
? Nghệ thuật miêu tả chiến
thắng của ta và thất bại của
giạc như thế nào?
?Trong phần kết thúc bài
Cáo Nguễn trãi đã thay Lê
Lợi nói với toàn dân điều gì?
Giọng văn co gì khác so với
đoạn trên?
+ Tác giả dùng nhiều biên pháp nghệ thuật để khắc họa chiến thắng lẫy lừng của ta và sự thất bại của giặc
- Phép đối được dùng để so sánh bên ta , bên địch hoặc bổ sung nhấn mạnh cho mỗi bên Câu văn ngắn gọn , đanh thép , chắc nịch diễn tả khí thế phản
công mãnh liệt của ta “ Đánh
1 trận tan tác chim muông”.
- Hình ảnh sử dụng phong phú ,
đa dạng
+ Nguyễn Trãi thay lời Lê Lợi rịnh trọng tuyên bố nề Đl của
DT đã được lập lại: “ Xã tắc từ nay bền vững .”
Câu văn ngắn gọn , đanh thép làm cho lời tuyên bố thêm dõng dạc đàng hoàng, toát lên sự vui mừng, hả hê của DT phải chịu 20 năm khôn khổ dưới ách giặc tham tàn nay đã được quét sạch hết quan xâm lược
* Hs đọc ghi nhớ /23
4 Công bố hòa bình:
III Tổng kết:
Ghi nhớ /23
4 Củng cố: (4p) ? “Bình ngô đại Cáo “ được xem là bản tuyên ngôn ĐL của DT, là áng
thiên hùng văn, là bản cáo trạng tội ác của giặc Em hãy nêu những hình ảnh mà em thấy ấn tượng nhất?
5 Dặn dò: (1p) Học bài
Trang 9
ĐẠI CÁO BÌNH NGÔ TUẦN: 21
I.MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh
Xem chung bài “Đại cáo bình Ngô” ở tiết 58
II.PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
SGK,SGV,GA
III.CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
* Phương pháp:Đàm thoại,thảo luận,diễn giảng
* Nội dung tích hợp: “Sông núi nước Nam” (Lớp 7)
IV.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp:Kiểm tra sĩ số
2.Kiểm tra bài cũ:
Hãy nêu những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của Nguyễn Trãi?
3.Giới thiệu bài mới:
-Em hãy cho biết hoàn cảnh
sáng tác bài cáo?
-Xác định thể loại của bài
cáo?Đặc điểm?
-Ngô Minh:Sự căm thù và
sự khinh bỉ của người dân đối
với giặc phương Bắc đã có từ
xưa đề rồi dồn lên đầu kẻ thù
trước mắt
-Bố cục bài cáo gồm mấy
phần?
-Luận đề chính của đoạn 1 là
gì?
-HS trả lời dựa vào Tiểu dẫn SGK
-Một HS trả lời Các HS còn lại theo dõi để hiểu và tham gia phát biểu bổ sung
-HS trả lời
-HS trả lời
B.Phần hai:Tác phẩm I.Giơí thiệu:
1.Hoàn cảnh sáng tác:
SGK
2.Thể loại:
3.Ý nghĩa nhan đề:
Đại cáo:Mang tính chất quốc gia trọng đại
Công cố rộng khắp về việc dẹp yên giặc Ngô
4.Bố cục:
II.Đọc-hiểu:
1.Đoạn 1:Khẳng định tư tưởng nhân nghĩa và chân lí độc lập dân
Trang 10-GV nhận xét,kết luận:Nêu
nguyên lí chính nghĩa làm chỗ
dựa,làm căn cứ xác đáng để
triển khai
-Trong nguyên lí chính nghĩa
của Nguyễn Trãi có hai nội
dung nêu ra đó là gì?
-GV nhận xét,kết luận:Tư tưởng
nhân nghĩa và chân lí về sự tồn
tại độc lập chủ quyền của Đại
Việt
-Tư tưởng nhân nghĩa của
Nguyễn Trãi được thể hiện như
thế nào?
-GV nhận xét,kết luận:Tiêu trừ
tham tàn bạo ngược,bảo vệ
cuộc sống bình yên
-Tư tưởng nhân nghĩa có nội
dung mới là gì?
-GV nhận xét,kết luận:Nhân
nghĩa phải gắn liền chống xâm
lược
-Chân lí có cơ sở chắc chắn từ
thực tiễn lịch sử có tính chất
hiển nhiên,vốn có lâu đời được
thể hiện bằng các từ ngữ nào?
-GV nhận xét,kết luận:“từ
trước”, “vốn xưng”, “đã lâu”,
“đã chia”, “cũng khác”
-Và đã đưa ra những yếu tố nào
để xác định nền độc lập,chủ
quyền của dân tộc?
-GV nhận xét,kết luận
-So với “Nam quốc sơn hà” thì
“Đại cáo bình Ngô” toàn diện
hơn,sâu sắc hơn vì sao?
-GV nhận xét,kết luận,nhấn
mạnh: “Nam quốc sơn hà” (Hai
yếu tố: lãnh thổ,chủ quyền);
-HS trả lời
-HS trả lời
-HS trả lời
-Một HS trả lời Các HS còn lại theo dõi để hiểu và tham gia phát biểu bổ sung
-Một HS trả lời Các HS còn lại theo dõi để hiểu và tham gia phát biểu bổ sung
-HS trả lời
tộc của Đại Việt:
-Tư tưởng nhân nghĩa:
Chủ yếu để yên dân và trừ bạo.Nhân nghĩa phải gắn liền chống xâm lược
-Chân lí về sự độc lập,chủ quyền của dân tộc dựa trên thực tiễn lịch sử có tính chất hiển nhiên vốn có lâu đời: “từ trước”, “vốn xưng”, “đã lâu”, “đã chia”, “cũng khác”
-Những yếu tố xác định nền độc lập:cương vực lãnh thổ,phong tục tập quán,nền văn hiến lâu đời,lịch sử riêng,chế độ riêng với “hào kiệt…………chẳng có”