PTNL TIN học 11

Làm rõ khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học - Ở lớp 10 chúng

Trang 1

Tiết PPCT: 1 CHƯƠNG I

MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

§1 Khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập trình

- Biết được vai trò của chương trình dịch

- Phân biệt được biên dịch và thông dịch

2 Định hướng hình thành và phát triển năng lực:

- Phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ (bằng cách thông qua hoạtđộng phát biểu khái niệm đã học)

- Phát triển năng lực giao tiếp và năng lực hợp tác (thông qua hoạtđộng theo nhóm)

- Phát triển năng lực giải quyết vấn đề

- Phát triển năng lực năng lực tự học

II Phương tiện dạy học

1 Chuẩn bị của giáo viên: Giáo án, sách giáo khoa chuyên tin quyển

1…

2 Chuẩn bị của học sinh: sách giáo khoa, tập, đọc trước bài ở nhà… III Hoạt động dạy – học:

1 Tình huống xuất phát: Chúng ta đã được làm quen một số khái niệm

về lập trình và ngôn ngữ lập trình trong chương trình Tin học trung học cơ

sở Với chương trình Tin học 11 năm nay chúng ta sẽ có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về ngôn ngữ lập trình Và bài đầu tiên của chương 1 là một số khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập trình

2 Hình thành kiến thức:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

Hoạt động 1 Làm rõ khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình (Hình

thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

- Ở lớp 10 chúng ta đã

biết các bước để giải bài

toán trên máy tính Em

hãy nêu các bước để giải

bài toán trên máy tính?

- Nhận xét câu trả lời của

Trang 2

+ Lựa chọn hoặc thiết kế

thuật toán: Một thuật

toán chỉ giải được một

bài toán nào đó, nhưng

có thể có nhiều thuật toán

là ngôn ngữ lập trình

- Với một bài toán, sau

khi xác định được thuật

toán, ta cần phải làm thế

nào để máy tính hiểu và

thực hiện được thuật toán

đã lựa chọn để giải bài

toán Theo các em ta phải

làm thế nào?

- Phải dùng ngôn ngữ máy hiểu được để biểu diễn thuật toán đó thànhmột chương trình được gọi là lập trình

- Thế nào gọi là lập

trình?

- Lập trình là sử dụng cấu trúc dữ liệu và các câu lệnh của một ngôn ngữ lập trình cụ thể để

mô tả dữ liệu và diễn đạt các thao tác của thuật toán

- Lập trình là sử dụng cấu trúc dữ liệu và các câu lệnh của một ngôn ngữ lậptrình cụ thể để mô tả dữ liệu và diễn đạt các thao tác của thuật toán

- Thảo luận nhóm:

(Hình thành năng lực

giao tiếp và năng lực

hợp tác) Em hãy cho biết

có mấy loại ngôn ngữ lập

trình? Chia lớp thành 4

nhóm, phát phiếu học tập

cho các nhóm và yêu cầu

các nhóm ghi lại các loại

ngôn ngữ lập trình đã

biết vào phiếu học tập

Yêu cầu đại diện các

nhóm đọc kết quả

- Nhận xét chung và kết

luận

- Thảo luận nhóm và đọc kết quả trước lớp

- Nhận xét kết quả các nhóm khác

b Ngôn ngữ lập trình:

Có 3 loại ngôn ngữ lập trình

+ Ngôn ngữ máy+ Hợp ngữ

+ Ngôn ngữ bậc cao

Trang 3

- Mỗi loại máy có một

ngôn ngữ riêng thường

thì chương trình viết

bằng ngôn ngữ của một

loại máy nào thì chỉ chạy

được trên loại máy đó

ngôn ngữ máy có thể nạp trực tiếp vào bộ nhớ và thực hiện ngay

- Ví dụ: một người Việt

Nam nói chuyện với một

người Mĩ chỉ biết tiếng

Anh bằng tiếng Việt, thì

người Mĩ có hiểu không?

Chương trình muốn thực hiện được thì phải chuyển sang ngôn ngữ máy

- Chương trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao nói chung không phụ thuộc vào loại máy Chương trình muốn thực hiện đượcthì phải chuyển sang ngôn ngữ máy

Hoạt động 2: Làm rõ khái niệm chương trình dịch (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực

tự học)

- Khi viết bằng ngôn ngữ

lập trình bậc cao muốn

thực hiện được trên loại

máy nào thì cần chuyển

chương trình sang ngôn

ngữ của máy đó

- Như vậy thì một câu

hỏi đặt ra: Làm thế nào

- Chương trình dịch là - Chương trình dịch là - Chương trình dịch là

Trang 4

gì? chương trình đặc biết có

chức năng chuyển đổi chương trình viết bằng ngôn ngữ lập trìnhbậc cao sang ngôn ngữ máy

để máy có thể thực hiệnđược

chương trình đặc biết có chức năng chuyển đổi chương trình viết bằng ngôn ngữ lập trìnhbậc cao sang ngôn ngữ máy để máy có thể thực hiện được

- Bạn là người không biết

tiếng Anh vậy làm sao

chuyện Cách dich trực tiếp như thế này gọi là thông dịch

- Cách 2: bạn soạn nội

dung ra giấy, người phiên dịch dịch toàn bộ nội dung sang tiếng anhrồi đưa cho người kháchxem Cách dịch như vậyđược gọi là biên dịch

- Hãy phân tích đặc điểm

của thông dịch?

- Tham khảo SGK và suy nghĩ trả lời

a Thông dịch

(Interpreter)+ Dịch lần lượt từng câu lệnh và thực hiện ngay câulệnh ấy Thông dịch là việclặp lại dãy các bước:

- Kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh tiếp theo trong chương trình nguồn

- Chuyển đổi câu lệnh đó thành một hay nhiều câu lệnh tương ứng trong ngônngữ máy

- Thực hiện các câu lệnh vừa chuyển đổi

- Các chương trình thông

dịch lần lượt dịch và thực

hiện từng câu lệnh, thích

- Nghe giảng

Trang 5

hợp cho môi trường giữa

người và hệ thống

- Hãy phân tích đặc điểm

của biên dịch?

- Tham khảo SGK và suy nghĩ trả lời

b Biên dịch (Compiler)

Thực hiện qua hai bước sau:

- Duyệt, phát hiện lỗi, kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh trong Chương trình nguồn

- Dịch toàn bộ chương trình nguồn thành một chương trình đích có thể thực hiện trên máy và có thể lưu trữ để sử dụng khi cần thiết

- Thông dịch không có

chương trình đích để lưu

trữ, biên dịch cả chương

trình nguồn và chương

trình đích có thể lưu trữ

lại để sử dụng về sau

- Nghe giảng

3 Luyện tập và thực hành:

+ Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình?

+ Có 3 loại ngôn ngữ lập trình: ngôn ngữ máy, hợp ngữ, ngôn ngữ bậc cao

+ Tại sao người ta hay sử dụng ngôn ngữ lập trình bậc cao?

+ Khái niệm chương trình dịch?

+ Phân biệt 2 loại chương trình dịch: Thông dịch và biên dịch?

4 Vận dụng, mở rộng và bổ sung:

- Xem lại bài đã học

- Đọc bài đọc thêm

- Chuẩn bị bài “ Các thành phần của ngôn ngữ lập trình”.

IV Rút kinh nghiệm:

- Ưu điểm:

- Hạn chế:

Trang 6

MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

- Biết đặt tên đúng và nhận biết được tên sai quy định

3 Về tư duy và thái độ:

- Nhận biết được quá trình phát triển của ngôn ngữ lập trình gắn

liền với quá trình phát triển của tin học nhằm giải quyết các bài toán thựctiễn ngày càng phức tạp

- Ham muốn học một ngôn ngữ lập trình cụ thể để có khả năng giải

quyết các bài toán trên máy tính điện tử

- Có tính kỉ luật cao và tinh thần làm việc theo nhóm

- Phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ (bằng cách thông qua hoạt động phát biểu định nghĩa, định lí, phương pháp, quy tắc, đã học)

- Phát triển năng lực giao tiếp và năng lực hợp tác (thông qua hoạt động theo nhóm)

- Phát triển năng lực tự quản lý và năng lực tự học

1…

1 Tình huống xuất phát:

Kiểm tra bài cũ:

Hãy cho biết khái niệm lập trình?

Chương trình dịch là gì?

Phân biệt 2 loại chương trình dịch: Thông dịch và biên dịch?

Giới thiệu bài mới: Ở tiết trước, chúng ta đã biết một số khái niệm về lập

trình và ngôn ngữ lập trình Vậy, ngôn ngữ lập trình gồm các thành phần nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp bài 2: Các thành phần của ngôn ngữ lập trình

2 Hình thành kiến thức:

Trang 7

Hoạt động 1: Tìm hiểu các thành phần cơ bản của ngôn ngữ lập trình (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

- Tiếng Việt được hình

- Bảng chữ cái

- Ngữ pháp

- Ngữ nghĩa của từ và câu

- Theo em, ngôn ngữ lập

ngôn ngữ tự nhiên Hãy

cho biết ngôn ngữ lập

trình gồm các thành phần

nào?

thường có 3 thành phần cơbản: Bảng chữ cái, cú pháp, ngữ nghĩa

- Thảo luận nhóm:

(Hình thành năng lực

a Bảng chữ cái:

Bảng chữ cái: là tập các

Trang 8

giao tiếp và năng lực

hợp tác): Hãy cho biết

khái niệm bảng chữ cái

kí tự dùng để viết chương trình Không được dùng bất kì kí tự nào ngoài các

kí tự quy định trong bảng chữ cái

Các chữ cái thường dùng:

+ - * / = < > [ ] ,

; # ^ $ @ & ( ) { } : ‘

Dấu cách(mã ASCII 32)

b Cú pháp:

- Trong tiếng việt muốn

viết câu đúng thì phải

dựa vào đâu?

- Là bộ quy tắc dùng để

viết chương trình, dựa vào

đó mà người lập trình và chương trình dịch phát hiện ra chỗ sai sót trong chương trình

Trang 9

- Trong tiếng việt khi ta

nói một câu thì người

nghe phải hiểu được ý

nghĩa của câu nói đó

Vậy, trong lập trình phải

- Lỗi ngữ nghĩa được phát hiện khi chạy chương trình

Hoạt động 2 : Tìm hiểu khái niệm tên (Hình thành năng lực phát hiện vấn

đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

2 Một số khái niệm:

a Tên:

- Mọi đối tượng trong

chương trình đều phải

được đặt tên Em hãy cho

biết quy tắc đặt tên trong

ngôn ngữ lập trình

Pascal?

- Cho các ví dụ sau, hãy

cho biết tên nào đúng

- Quy tắc đặt tên trong Turbo Pascal:

+ Gồm chữ số, chữ cái, dấu gạch dưới

+ Bắt đầu bằng chữ cái hoặc dấu gạch dưới

+ Độ dài không vượt quá

Trang 10

- Pascal không phân biệt

chữ hoa, thường trong

tên C++ phân biệt chữ

hoa, thường trong tên

thể có độ dài tới 255 kí tự

- Pascal không phân biệt chữ hoa, thường trong tên.C++ phân biệt chữ hoa, thường trong tên

- Đọc sách giáo khoa và

cho biết ngôn ngữ lập

trình thường có mấy loại

tên?

thường có 3 loại tên: tên dành riêng, tên chuẩn, tên

bày khái niệm về một

loại tên trên và cho ví dụ

minh họa

- Nhận xét chung và kết

luận lại nội dung Lưu ý

với học sinh: trong

Pascal, từ khóa có màu

trắng

- Thảo luận nhóm và trình bày kết quả

- Nhận xét kết quả báo cáo của các nhóm khác

- Nghe giảng

- Tên dành riêng (từ khóa): Là những tên được

ngôn ngữ lập trìnhquy định với ý nghĩa xác định

mà người lập trình không thể dùng với ý nghĩa khác

Ví dụ: Một số từ khóa

Trong Pascal: Program, Var, Uses, Begin, End, Trong C++: main, include,void,

- Tên chuẩn Là những tên

được ngôn ngữ lập trìnhdùng với ý nghĩa nhấtđịnh nào đó , tuy nhiên người lập trình có thể sử dụng với ý nghĩa khác

Ví dụ: Một số tên chuẩn:

Trong Pascal: Real, Integer, Sin, Cos, Char, Trong C++: cin, cout, getchar

- Tên do người lập trình

Trang 11

tự đặt dùng với ý nghĩa

riêng, xác định bằng cách khai báo trước khi sử dụng và không được trùngvới tên dành riêng

program, uses, begin, end

- Tên chuẩn : Write, Readln

- Tên do người lập trình đặt : ct_vd

Hoạt động 3: Tìm hiểu khái niệm hằng và biến (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

+ Hằng số học: Số nguyên, số thực+ Hằng logic: Có giá trị đúng hoặc sai(true hoăc false)

+ Hằng xâu: Là chuổi kí

tự trong bộ mã ASCII Trong Pascal: Chuổi kí tự này được đặt trong cặp nháy đơn (‘’) còn trong C++ đặt trong(“”)

- Hãy trình bày khái

niệm biến?

đặt tên, dùng để lưu trữ giá trị và giá trị có thể thay đổi được trong quá trình thực hiện chương

Trang 12

- Biến có nhiều loại và phải khai báo trước khi sử dụng

Hãy cho biết đại lượng

nào là hằng? đại lượng

- Trong Pascal chú thích được đặt trong { } hoặc (*

- Chuẩn bị bài “ Cấu trúc chương trình”.

- Ưu điểm:

Tiết PPCT: 3 CHƯƠNG II

CHƯƠNG TRÌNH ĐƠN GIẢN

§3 Cấu trúc của chương trình

- Nhận biết được các thành phần của một chương trình đơn giản

Trang 13

- Nhận biết được quá trình phát triển của ngôn ngữ lập trìnhgắn liền

với quá trình phát triển của tin học nhằm giải quyết các bài toán thực tiễnngày càng phức tạp

1…

2 Chuẩn bị của học sinh: sách giáo khoa, tập, đọc trước bài ở nhà…

III Hoạt động dạy – học:

1 Tình huống xuất phát: Chương I chúng ta đã tìm hiểu một số khái

niệm về lập trình, dựa trên sự hiểu biết đó chúng ta nghiên cứu tiếp một số

chương trình đơn giản của ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal

Hoạt động của giáo

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc chung của một chương trình (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

1 Cấu trúc chung

- Khi đã có thuật toán để

giải bài toán, muốn máy

tính giải bài toán đó ta

phải làm gì?

học sinh và kết luận:

Muốn máy tính giải bài

toán đó ta phải biểu diễn

thuật toán bằng một

chương trình trên một

ngôn ngữ lập trình nào

đó

đó ta phải biểu diễn thuật toán bằng một chương trình trên mộtngôn ngữ lập trình nào đó

- Một bài tập làm văn

thường có mấy phần? Vì

sao phải chia ra như vậy?

học sinh và kết luận:

*Chia làm 3 phần: Mở

bài, thân bài, kết luận

- Suy nghĩ trả lời

Trang 14

[<Phần khai báo>]

<Phần thân>

Hoạt động 2: Tìm hiểu các thành phần của một chương trình (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

2 Các thành phần của chương trình:

a Phần khai báo:

- Phần khai báo sẽ báo

cho máy biết chương

trình sẽ sử dụng những tài

nguyên nào của máy

- Yêu cầu học sinh

nghiên cứu sách giáo

khoa để trả lời câu hỏi:

Trong phần khai báo có

những khai báo nào?

- Nghe giảng

- Phần khai báo có thể có các khai báo:

+ Tên chương trình + Thư viện

+ Hằng, biến + Chương trình con

Khai báo tên chương trình:

Phần này có thể có hoặc không

- Khai báo tên chương

trình có bắt buộc không?

- Cho biết cách khai báo

tên chương trình trong

Pascal?

- Tên chương trình do

người lập trình tự đặt theo

đúng quy tắc đặt tên

Program <Tên chương trình >;

Trang 15

cần khai báo thư viện

chứa nó

- Cho biết cách Khai báo

thư viện trong ngôn ngữ

lập trình Pascal? Cho ví

dụ?

Uses <Tên thư viện>;

Ví dụ: Uses crt;

C++:

#include <Tên tệp thư viện>;

thư viện trong ngôn ngữ

lập trình C++ ? Cho ví

dụ?

- Suy nghĩ trả lời Ví dụ: #include <stdio.h >;

Khai báo hằng:

- Đối với giá trị tham gia

vào chương trình ở nhiều

nơi chúng ta nên khai báo

hằng Để mỗi khi thay đổi

giá trị của hằng ở tất cả

các chỗ thì chỉ cần sửa

đổi 1 lần ở khai báo hằng

lần trong chương trình thường được đặt tên cho tiện sử dụng

Const float pi=3.14;

Const char* KQ=”Ket qua:”;

- Mọi biến sử dụng trong

chương trình đều phải

khai báo để chương trình

dịch biết để xữ lý và lưu

trữ

- Nghe giảng

Khai báo biến

- Mọi biến sử dụng trong chương trình đều phải khai báo

- Khai báo biến là xin

máy cấp cho biến một

Đối với bài toán này ta

khai báo các biến: a, b, c,

- Nghe giảng

Trang 16

chứa toàn bộ các câu lệnh của chương trình hoặc lời gọi chương trình con.

- Làm sao để chương

trình dịch biết phần thân

chương trình?

cặp dấu hiệu bắt đầu và kết thúc chương trình

Begin [<Dãy lệnh>];

End

3 Ví dụ chương trình đơn giản:

cấu trúc của một chương

trình Pascal đơn giản?

- Nhận xét và kết luận

- Thảo luận nhóm và trả lời

Program <Tên chương trình >; Uses <Tên thư viện>;

Const <Tên hằng> = <Giá trị

hằng>;

Var <danh sách biến> : <Kiểu

dữ liệu>;

(*Có thể có những khai báo khác*)

End

- Trong C++:

#include<stdio.h>;

Void main(){

Ptrintf(“ Xin chao cac bạn!”);

}

- Hãy cho biết nhận xét

của em về 2 ví dụ trên?

hiện một công việc nhưng viết bằng 2 ngôn ngữ lập trình khác nhau nên hệ thống câu lệnh

Trang 17

trong chương trình là khác nhau

End

- Chương trình không có phần khai báo

Hãy nêu các thành phần của một chương trình?

Em hãy trình bày cấu trúc của một chương trình Pascal đơn giản?

4 Vận dụng, mở rộng và bổ sung

- Chuẩn bị bài “ Một số kiểu dữ liệu chuẩn” & “Khai báo biến”.

- Ưu điểm:

- Hạn chế:

Trang 18

§4 Một số kiểu dữ liệu chuẩn

I Mục tiêu

1 Về kiến thức:

- Biết một số kiểu dữ liệu chuẩn: nguyên, thực, kí tự, logic

- Hiểu được cách khai báo biến

2 Về kỹ năng:

- Xác định được kiểu cần khai báo của dữ liệu đơn giản

- Khai báo đúng, nhận biết được khai báo sai

- Tạo hứng thú học ngôn ngữ lập trình Pascal

1…

1 Tình huống xuất phát: Ở tiết trước, chúng ta đã làm quen với cách

khai báo biến trong Pascal Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về cách

khai báo biến và các kiểu dữ liệu thường dùng trong Pascal

viên

Hoạt động của học

Hoạt động 1: Tìm hiểu một số kiểu dữ liệu chuẩn (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

- Ở lớp 10, các em đã

học về thông tin và biểu

diễn thông tin trong máy

tính, vậy em nào có thể

nhắc lại các dạng thông

tin có thể biểu diễn trong

máy tính?

- Suy nghĩ trả lời - Thông tin có thể biểu diễn

trong máy tính có hai loại:

số và phi số (văn bản, hình ảnh, âm thanh)

- Các thông tin đó được

biểu

diễn trong máy như thế

nào?

- Suy nghĩ trả lời - Dữ liệu biểu diễn trong

máy tính là thông tin đã được mã hóa

Trang 19

viên

- Có nhiều loại dữ liệu

khác nhau, trong mỗi

ngôn ngữ lập trìnhchỉ có

một số kiểu dữ liệu

chuẩn nhất định Giá trị

của dữ liệu biểu diễn

trong máy tính là có giới

1 Kiểu nguyên:

- Để khai báo kiểu dữ

liệu cho một đối tượng

nào đó thì chúng ta phải

dựa vào từng đối tượng

để khai báo cho phù hợp,

Trang 20

- Em hãy cho biết trong

các kiểu số nguyên, kiểu

nào có phạm vi biểu diễn

lớn nhất?

2 Kiểu thực:

- Máy tính điện tử không chỉ có khả năng xử lý những dữ liệu bằng số nguyên, số thực mà còn có khả năng xử lý các dữ liệu là các kí tự như khi soạn thảo văn bản - Nghe giảng 3 Kiểu kí tự: - Ngoài ra máy tính điện tử còn có khả năng xử lý các dữ liệu kiểu logic là kiểu chỉ có 2 giá trị đúng sai 4 Kiểu logic: 3 Luyện tập và thực hành: - Nhắc lại một số kiểu dữ liệu đơn giản trong ngôn ngữ lập trình Pascal? 4 Vận dụng, mở rộng và bổ sung: - Xem lại bài đã học - Chuẩn bị bài “KHAI BÁO BIẾN” IV Rút kinh nghiệm: - Ưu điểm:

- Hạn chế:

Trang 21

- Xác định được kiểu cần khai báo của dữ liệu đơn giản.

- Khai báo đúng, nhận biết được khai báo sai

- Tạo hứng thú học ngôn ngữ lập trình Pascal

1…

1 Tình huống xuất phát: Ở tiết trước, chúng ta đã làm quen với cách

khai báo biến trong Pascal Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về cách

khai báo biến và các kiểu dữ liệu thường dùng trong Pascal

viên

Hoạt động 1: Tìm hiểu cách khai báo biến (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề

và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

Ví dụ: Để kiểm tra N có

phải là số nguyên tố hay

không thì chúng ta dùng

một biến kiểm tra và

biến kiểm tra này sẽ

nhận hai giá tri hoặc

đúng hoặc sai

- Muốn sử dụng biến thì

phải khai báo Vậy để

khai báo biến ta thực

hiện như thế nào?

- Hãy cho biết cú pháp

để khai báo biến trong

ngôn ngữ lập trình

bắt đầu bằng từ khóa var có dạng:

Trang 22

- kiểu dữ liệu thường là một trong các kiểu dữ liệu chuẩn.

- Sau var có thể khai báo nhiều danh sách biến khác nhau

- Ví dụ 1: Giả sử trong

chương trình có các biến

thực A,B,C,D,E,F và các

biến nguyên G,H Hãy

khai báo các biến đó?

- Bộ nhớ cấp phát cho X,Y,Z: 36=18 byte

- Bộ nhớ cấp phát cho C: 1 byte

- Bộ nhớ cấp phát cho I,J: 21=2 byte

- Bộ nhớ cấp phát cho N: 2 byte

- Tổng bộ nhớ dành cho các biến đã khai báo là:

18+1+2+2=23 (byte)

- Cần đặt tên biến sao

cho gợi nhớ đến ý nghĩa

của nó

- Không nên đặt tên quá

ngắn hay quá dài

- Khai báo cần đặc biệt

lưu ý đến phạm vi giá trị

của nó

- Cần đặt tên biến sao cho gợi

- Chuẩn bị bài “PHÉP TOÁN, BIỂU THỨC, CÂU LỆNH GÁN”.

Trang 23

Tiết PPCT: 6,7 CHƯƠNG II

§6 Phép toán, biểu thức, câu lệnh gán

- Phát triển năng lực tính toán (thông qua giải bài tập)

- Phát triển năng lực sáng tạo

1 Chuẩn bị của giáo viên: Giáo án, sách giáo khoa …

1 Tình huống xuất phát: Để mô tả các thao tác trong thuật toán, mỗi

ngôn ngữ lập trình đều xác định và sử dụng một số khái niệm cơ bản: phép toán,biểu thức, gán giá trị cho biến Dưới đây sẽ xét các khái niệm đó trong Pascal

viên

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm phép toán (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học)

Trang 24

sánh…Vậy những phép

toán đó trong chương

trình được viết như thế

nào? Có giống với ngôn

ngữ toán học hay không?

- Yêu cầu học sinh

nghiên cứu sách giáo

khoa có bao nhiêu nhóm

- Các phép toán số học: + Với số nguyên: +, -, *, div, mod

+ Với số thực: +, -, *,/

- Phép Mod, Div được

sử dụng cho kiểu dữ liệu

17 mod 2= 1

17 div 2= 8

- Kết quả của phép toán

quan hệ thuộc kiểu dữ

liệu nào?

- Suy nghĩ và trả lời - Kết quả của phép toán

quan hệ thuộc kiểu logic

hệ đơn giản

Trang 25

viên

Hoạt động 2: Tìm hiểu biểu thức số học (Hình thành năng lực phát hiện vấn

đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực tính toán)

2 Biểu thức số học:

- Trong toán học ta đã

làm quen với khái niệm

biểu thức Hãy cho biết

các yếu tổ cơ bản xây

dựng nên biểu thức?

- Suy nghĩ và trả lời - Trong toán học, các yếu

tổ cơ bản xây dựng nên biểu thức: toán hạng, toán tử

- Nếu trong một bài toán

tử là các phép toán số học thì biểu thức có tên gọi là biểu thức số học

biễu diễn biểu thức toán

học sau đây thành biểu

* Khái niệm: Biểu thức số học là một biến kiểu số hoặc hằng số và các hàm kiểu số liên kết lại với nhau bởi một số hữu hạn các phép toán số học +,-,*,/,div, mod, các dấu ngoặc ( ) tạo thành một biểu thức có dạng tương tự như trong toán học

* Quy tắc viết biểu thức số học:

- Chỉ dùng dấu ( ) xác định trình tự thực hiện các phép toán trong trường hợp cần thiết

- Viết lần lượt từ trái sang phải

- Không bỏ qua dấu nhân (*) trong tích

Trang 26

- Thực hiện các phép toán trong ngoặc trước.

- Trong dãy các phép toán không chứa dấu ngoặc thì thực hiện từ trái sang phải:

*, /, div, mod thực hiện trước và các phép toán +, - thực hiện sau

- Nếu biểu thức chứa

một hằng hay biến kiểu

- Trong một số trường hợp nên dùng biến trung gian

để có thể tránh được việc tính một biểu thức nhiều lần

Hoạt động 3: Tìm hiểu một số hàm số học chuẩn (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực tính toán)

Cách viết: Tênhàm (Đối số)

-Trong đó:

- Đối số: Là một hay nhiều biểu thức số học đặt trong

Trang 27

viên

có thư viện chứa một số

Sqr(x) : Bình phương

Sqrt(x): Căn bậc hai

Abs(x): Giá trị tuyệt đối

Sin(x) : Tính giá trị sinx

………

(Bảng một số hàm chuẩn sách giáo khoa 26)

Trong Pascal biểu thức

này được biểu diển như

Hãy biểu diễn biểu thức

toán trong biểu thức

thể tham gia vào biểu

- Nghe giảng và ghi bài - Bản thân hàm chuẩn cũng

được coi là một biểu thức

số học và có thể tham gia vào biểu thức số học như

Trang 28

4 Biểu thức quan hệ:

Hoạt động 4: Tìm hiểu khái niệm biểu thức quan hệ (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực tính toán)

Trong đó: Bt1, bt2: Phải cùng kiểu

+ Thực hiện phép toán quan hệ

- Suy nghĩ và trả lời - Kết quả của biểu thức

quan hệ: kiểu logic

Hoạt động 5: Tìm hiểu khái niệm biểu thức logic (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực tính toán)

5 Biểu thức logic:

- Các biểu thức quan hệ

được liên kết với nhau

bởi phép toán Logic

được gọi là biểu thức

Logic

- Nghe giảng và ghi bài - Biểu thức logic đơn giản:

Là biến logic hoặc hằng logic

- Biểu thức logic: Là các biểu thức logic đơn giản, các biểu thức quan hệ liên kết lại với nhau bởi các

Trang 29

-Suy nghĩ và trả lời Vi du: Ba số dương a, b, c

là độ dài ba cạnh của tam giác nếu thoả mản điều kiện sau:

(a+b>c) AND (a+c>b) AND (b+c>a)

- Trong toán học ta có

biểu thức 5<=x<=11,

hãy biểu biễn biểu thức

này trong ngôn ngữ lập

+ Thực hiện phép toán logic

- Kết quả của biểu thức

logic có kiểu dữ liệu là

gì?

logic là true hoặc false

- Giả thiết M và N là hai

biến nguyên Hãy xác

định điều kiện sao cho

M và N đồng thời chia

hết cho 3 hoặc đồng thời

không chia hết cho 3

được viết trong Pascal

như thế nào?

3=0)) or ((M mod 3<>0) and (N mod 3<>0))

Hoạt động 6 : Tìm hiểu khái niệm câu lệnh gán (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực tính toán)

Trang 30

- Cho biết cấu trúc

chung của lệnh gán

trong ngôn ngữ Pascal

< Tên biến>:=<Biểu thức>;

Trong đó: Kiểu của giá trị biểu thức phải phù hợp với kiểu của biến

- Hãy cho biết chức năng

của lệnh gán?

Tính giá trị của biểu thức sau đó gán giá trị vào biến

Var i,z:integer;

Begin z:=4;

để học sinh kiểm nghiệm

kết quả tự suy luận

- Quan sát kết quả của chương trình

Hãy nhắc lại:

- Các phép toán trong Turbo Pascal?

- Các biểu thức trong Turbo Pascal?

- Cấu trúc lệnh gán trong Turbo Pascal?

- Làm các bài tập 5, 6, 7, 8, sách giáo khoa, trang 35-36

Trang 31

- Xem phụ lục A, sách giáo khoa trang 121: Một số phép toán thường dùng và giá trị phép toán logic.

- Chuẩn bị bài “ CÁC THỦ TỤC CHUẨN VÀO/RA ĐƠN GIẢN”.

- Ưu điểm:

- Hạn chế:

Trang 32

§7 Các thủ tục vào/ra chuẩn

I Mục tiêu

- Biết được ý nghĩa của các thủ tục vào/ ra chuẩn đối với lập trình

- Biết được các cấu trúc chung của thủ tục vào/ ra trong ngôn ngữ lập trìnhPascal

2 Về kỹ năng:

- Viết đúng lệnh vào /ra dữ liệu đơn giản

- Biết nhập đúng dữ liệu khi thực hiện chương trình

1 Tình huống xuất phát: Khi giải một bài toán nào đó, nếu chúng ta

muốn nhập dữ liệu từ bàn phím để giải bài toán đó thì làm như thế nào? Hay muốn hiện thị kết quả ra màn hình thì phải làm như thế nào? Để giải quyết được những vấn đề đó thì ngôn ngữ lập trình pascal có các thủ tục chuẩn vào/ ra đơn giản

Hoạt động 1: Tìm hiểu các thủ tục chuẩn vào/ra đơn giản (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực giao tiếp)

1 Nhập dữ liệu từ bàn phím:

- Khi giải quyết một bài

toán, ta phải đưa dữ liệu

vào để máy tính xử lý,

việc đưa dữ liệu bằng

- Chú ý lắng nghe dẫn dắt của giáo viên

Trang 33

lệnh gán sẽ làm cho

chương trình chỉ có tác

dụng với một dữ liệu cố

định Để chương trình

giải quyết được nhiều bài

toán hơn, ta phải sử dụng

thủ tục nhập dữ liệu

- Yêu cầu học sinh nghiên

cứu sách giáo khoa và

cho biết cấu trúc chung

Ví dụ: Read(N);

Readln(a,b,c);

Lưu ý: Khi nhập giá trị

cho nhiều biến, các giá trị

- Nêu ví dụ: Khi viết

chương trình giải phương

2 Đưa dư liệu ra màn hình:

- Sau khi xử lý xong, kết

quả tìm được đang được

lưu trong bộ nhớ Để thấy

được kết quả trên màn

hình ta sử dụng thủ tục

- Chú ý lắng nghe dẫn dắt của giáo viên

Trang 34

xuất dữ liệu.

- Yêu cầu học sinh nghiên

cứu sách giáo khoa và

cho biết cấu trúc chung

của thủ tục xuất dữ liệu

trong ngôn ngữ lập

trìnhPascal?

- Trong đó:

+ Danh sách kết quả đưa

ra: Có thể là tên biến,

Write(<DS kết quả đưa ra>);

-Write: Sau khi đưa kết quả ra

màn hình con trỏ không chuyển xuống dòng tiếp theo

- Writeln: Con trỏ chuyển xuống

* Ngoài ra trong Pascal còn có quy cách đưa thông tin như sau:

- Kết quả thực:

:<Độ rộng>:<Số chữ số thập phân>

Hãy nhắc lại:

- Nhập dữ liệu vào từ bàn phím?

- Đưa dữ liệu ra màn hình?

Trang 35

- Ưu điểm:

- Biết khởi động và thoát khỏi Turbo Pascal

- Bước đầu sử dụng được chương trình dịch để phát hiện lỗi

- Bước đầu chỉnh sửa được chương trình dựa vào thông báo lỗi của chương trình dịch

1 Tình huống xuất phát: Khi giải một bài toán nào đó, nếu chúng ta

muốn nhập dữ liệu từ bàn phím để giải bài toán đó thì làm như thế nào?

Để viết các chương trình những vấn đề đó thì ngôn ngữ lập trình pascal thực hiện

Trang 36

Hoạt động 1: Tìm hiểu việc soạn thảo, dịch, thực hiện và hiệu chỉnh chương trình

(Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực giao tiếp)

Khởi động:

- Để sử dụng được Turbo

Pascal, trên máy phải có

các file chương trình cần

thiết Tham khảo sách

giáo khoa và cho biết tên

các file chương trình đó?

Turbo.tplGraph.tpuegavga.bgi

- Trình diễn cách khởi

động Turbo Pascal thông

qua máy chiếu

Program dt_hinh_tron;

Const pi=3.1416;

Var R,S: Real;

BeginWrite(‘Nhap R=’);

Trang 37

If Max<b then Max:=b;

Write(‘Max la:’, Max:5);

Trang 38

CHƯƠNG TRÌNH ĐƠN GIẢN Bài tập và thực hành 1

I Mục tiêu

- Biết viết một chương trình Pascal hoàn chỉnh

- Làm quen với các dịch vụ chủ yếu của Turbo Pascal trong việcsoạn thảo, lưu chương trình, dịch chương trình và thực hiện chương trình

- Phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Phát triển năng lực tính toán (thông qua giải bài tập)

- Phát triển năng lực giao tiếp

1 Chuẩn bị của giáo viên: Giáo án, sách giáo khoa, phòng máy …

1 Tình huống xuất phát: Hôm nay, chúng ta sẽ làm quen với một số

dịch vụ cơ bản của Turbo Pascal trong việc soạn thảo, lưu trữ, dịch và thực hiện một số chương trình đơn giản

Hoạt động 1: Làm quen với môi trường Turbo Pascal (Hình thành năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực sử dụng máy vi tính)

1 Làm quen với môi trường Turbo Pascal:

- Chú ý theo dõi hướng dẫn của giáo viên, sau

đó thực hành theo sự

Trang 39

- Giới thiệu và giải thích

chương trình đơn giản như

giải phương trình bậc hai:

input, output, thuật toán…

trình sau:

Program Giai_pt;

Uses crt;

Var a, b, c, d, x1, x2: real;Begin

Clrscr;

Write(’nhap a b c ’); Readln(a, b, c);

D:= b*b-4*a*c;

X1:= (-b-sqrt(d))/(2*a);X2:= -b/a – X1;

Writeln(’x1=’,x1:6:2,’ x2=’,x2:6:2);

Readln;

End

Chiếu chương trình lên

bảng Yêu cầu hs thực hiện

Thông báo kết quả

- Vì sao có lỗi xuất hiện?

- Chỉnh sửa chương trình

trên để chương trình không

dùng biến trung gian D

- Thay đổi công thức tính

x2?

- Thực hiện chương trình

Quan sát chương trình, tiến hành soạn vào máy

- Soạn thảo, dịch, thực hiện và hiệu chỉnh chương trình theo các yêu cầu mà sách giáo khoa đã đặt ra

- Gõ chương trình vào máy tính

- Lưu chương trình

- Dịch và sửa lỗi cú pháp

- Thực hiện chương trình

- Thực hiện chương trình với bộ dữ liệu khác

- Sửa lại chương trình theo yêu cầu

- Sửa lại chương trình theo yêu cầu khác

sửa lỗi chương trình khi

học sinh không tự phát hiện

và sửa được lỗi

Hoạt động 2: Rèn luyện kĩ năng lập chương trình (Hình thành năng lực phát

Trang 40

hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học)

2 Rèn luyện kĩ năng lập chương trình:

- Đưa ra một bài tập, yêu

cầu học sinh phân tích và

lập trình giải bài toán

nhập vào độ dài các cạnh

và chiều cao của một hìnhthang, sau đó tính diện tích và đưa kết quả ra mànhình

- Dữ liệu vào? Dữ liệu ra? - Suy nghĩ trả lời - Dữ liệu vào: a,b,h

- Dữ liệu ra:

thang theo công thức:S=(a+b).h/2

- Yêu cầu học sinh tự sọan

chương trình và lưu lên

máy

- Quan sát hướng dẫn từng

nhóm học sinh trong lúc

thực hành

- Yêu cầu học sinh nhập dữ

liệu và thông báo kết quả

Thực hiện các yêu cầu của giáo viên:

- Soạn chương trình

- F2, gõ tên file để lưu

- Alt+F9 : biên dịch lỗi

- Ctrl+F9: thực hiện chương trình

- Nhập dữ liệu theo yêu cầu và thông báo kết quả

Program dientichhinhthang;

Uses crt;

Var a,b,h,S: Real;

BeginClrscr;

Write(’nhap a b h ’); Readln(a, b, h);

- Viết chương trình nhập vào ba số a, b, c Tính tổng ba số đó?

- Viết chương trình nhập từ bàn phím 2 số thực a và b, tính và đưa ramàn hình trung bình cộng các bình phương của hai số đó

- Hạn chế:

Định dạng
Số trang	81
Dung lượng	3,33 MB