Kiến thức: - Nắm được những nét chính về nội dung vẻ đẹp trung nghĩa của Trương Phi, Quan Công, tình anh em kết nghĩa vườn đào của họ, nghệ thuật cốt truyện, nhân vật, chi tiết, sự việc
Trang 1Tiết 70,71,72
S: 26/01/2021
Đọc văn
HỒI TRỐNG CỔ THÀNH
(Trích Tam quốc diễn nghĩa)
- La Quán Trung
A Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Nắm được những nét chính về nội dung (vẻ đẹp trung nghĩa của Trương Phi, Quan Công, tình anh em kết nghĩa vườn đào của họ), nghệ thuật (cốt truyện, nhân vật, chi tiết, sự việc trong tiểu thuyết chương hồi)
2 Năng lực:
* Năng lực chung: - NL giao tiếp và hợp tác: Phân tích được các công việc cần thực hiện để
hoàn thành nhiệm vụ nhóm được GV phân công
- NL giải quyết vấn đề: Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề; biết đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề
* Năng lực đặc thù:
- Đọc: có khả năng đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại tiểu thuyết chương hồi;
- Nghe – nói: trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về nhân vật trong tác phẩm;
+ Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu, hạn chế, những đặc điểm cơ bản, giá trị của tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc;
+ Năng lực phân tích, so sánh các nhân vật trong đoạn trích (Trương Phi, Quan Công)
- Viết: biết tạo lập văn bản nghị luận.
3 Phẩm chất: Có thái độ tôn trọng lẽ phải và trân trọng những tính cách cao đẹp của con
người; bồi dưỡng phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm, trung thực, yêu nước
B Thiết bị dạy học và học liệu
1 Thiết bị dạy học:
- Giáo viên chuẩn bị: Giáo án; Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi; Tranh ảnh về nhà văn, hình ảnh,
phim về Tam quốc diễn nghĩa; nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp, ở nhà
- Học sinh: Bài soạn, Sách giáo khoa
2 Học liệu: Ngữ liệu đọc, hình ảnh, video clip, phiếu học tập
C- Tiến trình dạy học
I Tổ chức
Lớp Ngày dạy Sĩ số Ghi chú
10A1
10A4
10A7
II Bài cũ: Kiểm tra phần soạn bài ở nhà của HS
III Bài mới
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
1 Mục tiêu: + Nhìn hình đoán các nhân vật trong Tam quốc diễn nghĩa
+ Nhận xét không khí chiến trận trong phim Tam quốc chí.
- Kết nối với việc tìm hiểu kiến thức mới của bài học
2 Nội dung hoạt động: GV chiếu một số tranh ảnh về bộ phim Tam quốc diễn nghĩa.
HS nhìn hình đoán nhân vật
- Phương tiện: Máy chiếu
- Phương pháp, kĩ thuật: tư duy nhanh, trình bày một phút
3 Sản phẩm học tập: Phim Tam quốc, nhân vật Lưu Bị, Quan Vân Trường, Tào Tháo…
Trang 24 Tổ chức hoạt động:
B1 GV giao nhiệm vụ:
+ Dặn HS về nhà xem tranh ảnh, xem một đoạn phim Tam quốc diễn nghĩa, Tây du kí
+ Nhìn hình đoán các nhân vật trong Tam quốc diễn nghĩa
+ Nhận xét không khí chiến trận trong phim Tam quốc
B2 HS thực hiện nhiệm vụ
B3 HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ
B4 GV nhận xét, chốt kiến thức và đánh giá hiệu quả hoạt động -> Vào bài:
Nếu thơ Đường là thời kì hoàng kim của thơ Trung Quốc thì thời Minh Thanh lại phát triển rực
rỡ tiểu thuyết chương hồi Chúng ta không quên bộ tứ thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh trong
Tây du kí của Ngô Thừa Ân Giờ đây, chúng ta sẽ được tìm hiểu cuộc gặp gỡ đầy kịch tính giữa Trương Phi và Quan Công trong trích đoạn Hồi trống Cổ Thành thuộc Tam quốc diễn nghĩa của
La Quán Trung …
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động khám phá kiến thức 1 Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm
1 Mục tiêu hoạt động:
- Trình bày được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp của tác giả
- Xác định được hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, bố cục của tác phẩm
2 Nội dung hoạt động
- Cuộc đời, sự nghiệp của tác giả; Hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, bố cục của tác phẩm
3 Sản phẩm: Giấy A0 với các nội dung tìm hiểu về tác giả, tác phẩm.
4 Tổ chức hoạt động
B1 GV giao nhiệm vụ:
Yêu cầu hs đọc phần tiểu dẫn trong sgk
- Nêu vài nét về tác giả La Quán Trung?
- Nêu nguồn gốc và quá trình hình thành tác phẩm?
- Các giá trị của tác phẩm?
- Tóm tắt đoạn trích
B2 HS thực hiện nhiệm vụ
B3 HS bcáo kết quả nhiệm vụ
B4 Đánh giá sản phẩm, chuẩn kiến thức.
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả La Quán Trung (1330-1400)
Tên: La Bản, hiệu: Hồ Hải tản nhân -Quê: Thái Nguyên (Sơn Tây - Trung Quốc)
- Con người: tính cách cô độc, lẻ loi, thích ngao du
- Viết nhiều tiểu thuyết dã sử
2 Tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa:
- Nguồn gốc và quá trình hình thành tác phẩm:
+ La Quán Trung căn cứ vào lịch sử, các truyện kể dân gian (thoại bản), kịch dân gian đế sáng tạo
+ Đến đời Thanh (1644-1911), Mao Tôn Cương nhuận sắc, chỉnh lí, viết các lời bình thành 120 hồi lưu truyền đến ngày nay
- Tóm tắt (sgk)
- Giá trị: + Có giá trị lịch sử, quân sự + Giá trị nội dung:
Phơi bày cục diện chính trị xã hội Trung Hoa cổ đại- một giai đoạn cát cứ phân tranh, chiến tranh loạn lạc, đất nước chia cắt, nhân dân cực kì khốn khổ
Nguyện vọng hòa bình, thống nhất, ổn định của nhân dân
Tư tưởng ủng Lưu phản Tào
+ Giá trị nghệ thuật:
Nghệ thuật kể truyện theo trình tự thời gian (đặc trưng của tiểu thuyết lịch sử) Xây dựng các nhân vật đặc sắc
Trang 3Chọn lọc được nhiều sự việc li kì, hấp dẫn (hồi trống Cổ Thành, tam cố thảo lư, )
Nghệ thuật tả các trận chiến đấu rất đa dạng, phong phú
3 Đoạn trích:
- Vị trí đoạn trích: + Thuộc hồi 28 của tác phẩm
+ Có tiêu đề là: Chém Sái Dương anh em hòa giải / Hồi Cổ Thành tôi chúa đoàn viên.
- Tóm tắt đoạn trích: sgk
- Bố cục: 2 phần: P1: Mâu thuẫn giữa Trương phi và Quan Công
P2: Chém Sái Dương, mâu thuẫn, hiểu lầm được hóa giải, anh em đoàn tụ
Hoạt động khám phá kiến thức 2 Đọc hiểu văn bản
1 Mục tiêu
- HS làm nổi bật hai nét tính cách đối lập mà cao đẹp của Trương Phi và Quan Công
- Thấy được và nhận ra ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành
2 Nội dung hoạt động:
- Tính cách, phẩm chất của nhân vật Trương Phi và Quan Công
- Ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành
3 Sản phẩm:
- HS làm việc cá nhân và hoạt động nhóm để tạo ra sản phẩm về sự đối lập của các nhân vật
4 Tổ chức hoạt động
B1 GV giao nhiệm vụ:
? Qua hiểu biết về tác phẩm và đọc đoạn trích, hãy
nhận xét về tính cách của nhân vật Trương Phi?
-> GV yêu cầu HS chỉ ra những chi tiết chứng minh
cho nét tính cách này bằng cách đặt câu hỏi gợi ý:
+ Tìm chi tiết miêu tả thái độ và hành động Trương
Phi khi nghe tin và đến gặp Quan Công ?
+ Vì sao Trương Phi lại có những cử chỉ và hành
động như vậy?
+ Việc Sái Dương xuất hiện đóng vai trò gì ? Đây
là chi tiết tình cờ, ngẫu nhiên hay có sự xếp đặt của
tác giả? (HS khá)
+ Chi tiết cuối đoạn trích: Phi nghe chuyện, khóc,
lạy Quan Công nói lên điều gi?
? Trước thái độ và hành động của Trương Phi,
Quan Công đã phản ứng như thế nào?
? Chi tiết chém đầu Sái Dương nói lên điều gì?
? Vì sao đây là cửa quan thứ sáu, viên tướng thứ
bảy đặc biệt mà Quan Công phải vượt qua? (HS
khá)
B2 HS thực hiện nhiệm vụ:
B3 HS bcáo kết quả thực hiện nhiệm vụ
(Năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề).
B4 Đánh giá sản phẩm, chuẩn kiến thức.
II Đọc hiểu chi tiết văn bản
1 Tính cách, phẩm chất hai nhân vật
a Nhân vật Trương Phi:
Ca ngợi một Trương Phi cương trực đến nóng nảy ; trung thành và căm ghét sự phản bội, không tin lời nói, chỉ tin việc làm nhưng biết cầu thị, khoan dung Tính cách này được thể hiện:
+ Cứ một mực đòi giết Quan Công (phụ nghĩa)
+ Không nghe lời phân trần của mọi người
+ Mắng Quan Công, đưa ra điều kiện thử thách
+ Thẳng tay đánh trống
Việc Sái Dương xuất hiện: chi tiết sắp đặt
→ mâu thuẩn lên đến đỉnh điểm, được giải quyết
- Chi tiết cuối đoạn trích: hỏi tên lính, khóc, lạy Quan Công: thận trọng, khôn ngoan, biết phục thiện, chân thành nhận lỗi
b Nhân vật Quan Công:
- Đề cao một Quan Vân Trường trí dũng song toàn, biết tiến biết thoái, khiêm nhường, nhũn nhặn khi ở thế "tình ngay lí gian"; biết dùng hành động chém tướng
để minh oan, thể hiện lòng trung nghĩa
Trang 4B1 GV giao nhiệm vụ:
? Ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành? Có thể bỏ chi
tiết hồi trống được không? Vì sao?
B2 HS thực hiện nhiệm vụ:
B3 HS bcáo kết quả thực hiện nhiệm vụ
(Năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề).
B4 Đánh giá sản phẩm, chuẩn kiến thức.
-> Nhấn mạnh: Đó là hồi trống ca ngợi tình nghĩa
vườn đào, hội tụ của anh hùng Cuộc hội ngộ
không có rượu, hoa, chỉ có hồi trống trận Hồi trống
trận vang lên gấp gáp như một thử thách cái đức và
cái tài Có đức mà không có tài thì cũng vô dụng,
có tài mà không có đức thì dễ lạc đường
- Biểu hiện cụ thể:
+ Hốt hoảng trước cách xử xự của Trương Phi
+ Nhún mình thanh minh + Cầu cứu hai chị dâu + Chấp nhận điều kiện minh oan
- Chi tiết chém đầu Sái Dương: cách minh oan anh hùng, minh oan bằng tài nghệ và khí phách
→ Cửa quan thứ sáu “của quan tình cảm” mà Quan Công phải vượt qua
2 Ý nghĩa hồi trống Cổ Thành
Âm vang hồi trống Cổ Thành:
- Hồi trống giải nghi với Trương Phi
- Hồi trống minh oan cho Quan Công
→ Hồi trống thử thách, đoàn tụ, ca ngợi tình nghĩa anh em
→ Hồi trống ca ngợi đoàn tụ giữa các anh hùng
⇒ Tạo nên không khí chiến trận hào
hùng, ý vị hấp dẫn đặc biệt
Hoạt động khám phá kiến thức 3 Tổng kết văn bản.
1 Mục tiêu: HS rút ra những nét tiêu biểu về nội dung và nghệ thuật của văn bản.
2 Nội dung: Nội dung và nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích
3 Sản phẩm: HS tư duy, tham khảo phần ghi nhớ để trả lời câu hỏi về việc tổng kết văn bản.
4 Tổ chức thực hiện.
B1 GV giao nhiệm vụ:
? Đặc sắc nghệ thuật và nội dung đoạn trích?
? Đoạn trích là một vở kịch ngắn, sôi nổi, sinh
động, mang ý vị chiến trận đậm đà
B2 HS thực hiện nhiệm vụ:
B3 HS bcáo kết quả thực hiện nhiệm vụ
B4 Đánh giá sản phẩm
Gọi HS đọc “ghi nhớ” (SGK)
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Tính cách nhân vật nhất quán, xung đột giàu kịch tính
- Lối kể chuyện lôi cuốn, hấp dẫn
2 Nội dung:
- Ý nghĩa văn bản: Đề cao lòng trung nghĩa
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
1 Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức về lí thuyết đã học để giải quyết bài tập khi học xong văn
bản
2 Nội dung hoạt động: Bài tập đọc hiểu
3 Sản phẩm: Câu trả lời của HS
4 Tổ chức hoạt động:
B1 GV chuyển giao nhiệm vụ.
Đọc bài văn bản sau và trả lời câu hỏi:
Hôm ấy, Tôn Càn theo lệnh Quan Công vào thành ra mắt Trương Phi, ………
Trương Phi nói: - Mày bỏ anh, hàng Tào Tháo được phong hầu phong tước, nay lại đến đây đánh lừa tao! Phen này tao quyết liều sống chết với mày.
(Trích Hồi trống Cổ Thành, SGK Ngữ văn 10,Trang 76,Tập II, NXBGD 2006)
Câu 1 Nêu nội dung chính của văn bản? Phương thức biểu đạt chính của văn bản là gì?
Câu 2 Xác định các động từ liên quan đến nhân vật Trương Phi trong đoạn: Phi nghe xong … chạy lại đâm Quan Công Nêu hiệu quả nghệ thuật của những động từ đó.
Câu 3 Chỉ ra và nêu hiệu quả nghệ thuật biện pháp tu từ trong câu văn: Trương Phi mắt tròn xoe râu vểnh ngược, hò thét như sấm, múa xà mâu chạy lại đâm Quan Công.
Câu 4 Qua văn bản, anh (chị) thấy Trương Phi có tính cách như thế nào?
B2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ
Trang 5B3 HS báo cáo kết quả.
B4 GV nhận xét, hướng dẫn HS chốt các ý như sau:
Câu 1 Nội dung chính của văn bản:
- Kể về việc Trương Phi đón Quan Công ở Cổ Thành sau thời gian xa cách
- Phương thức biểu đạt chính của văn bản là tự sự
Câu 2 Đoạn: Phi nghe xong … chạy lại đâm Quan Công có 12 động từ: nghe, mặc, vác, lên, dẫn, đi tắt, trợn, vểnh, hò thét, múa, chaỵ, đâm.
-> Hiệu quả nghệ thuật của những động từ đó: 12 động từ thể hiện 12 hành động liên tiếp trong
im lặng mà sôi sục bão táp bên trong, khiến nhịp văn nhanh, mạnh, gấp gáp, tạo nên ý vị hấp dẫn đặc biệt của truyện Tam Quốc Qua đó, thể hiện tính cách cương trực, ngay thẳng của nhân vật Trương Phi
Câu 3 Câu văn: Trương Phi mắt tròn xoe râu vểnh ngược, hò hét như sấm, múa xà mâu chạy lại đâm Quan Công sử dụng các biện pháp tu từ sau:
- Biện pháp tu từ so sánh: hò hét như sấm
- Biện pháp tu từ liệt kê: mắt tròn xoe, râu vểnh ngược, hò hét như sấm, múa xà mâu chạy lại đâm
-> Hiệu quả nghệ thuật biện pháp tu từ: làm tăng tính gợi hình, cụ thể hoá những hành động của
Trương Phi, qua đó nhấn mạnh thái độ tức giận vì nghe Quan Công không còn trung tín, phản bội lời thề bỏ anh theo Tào Tháo, phụ nghĩa vườn đào
Câu 4 Trương Phi có tính cách:
- Là người nóng nảy nổi tiếng đến mức trở thành thành ngữ “Nóng như Trương Phi”: Nghe Tôn Càn vào báo tin bèn kéo quân ra cổng thành, không hỏi han gì mà lập tức “đâm ngay Quan Công”
- Là người ngay thẳng, cương trực, không chấp nhận sự giả dối, quanh co, không khoan nhượng với cái xấu: Trương Phi không hiểu rõ tình cảnh Quan Công nên kết tội anh mình Với Trương Phi, việc hàng Tào của Quan Công là biểu hiện của sự phản bội lời thề kết nghĩa vườn đào của
ba anh em Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi
HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
1 Mục tiêu: HS biết ứng dụng kiến thức đã học để giải quyết một vấn đề nâng cao.
2 Nội dung: Liên hệ thực tế cuộc sống ngày nay.
3 Sản phẩm: Câu trả lời của HS bằng lời nói theo phương thức nghị luận.
4 Tổ chức thực hiện:
B1 GV giao nhiệm vụ: Từ nhân vật Trương Phi trong đoạn trích, viết một đoạn văn ngắn
(khoảng 8 - 10 câu), trình bày suy nghĩ của anh/chị về tác hại của sự tức giận
B2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ
B3 HS báo cáo kết quả.
B4 GV nhận xét, hướng dẫn HS chốt các ý như sau:
- Câu mở đoạn: Dẫn ý liên quan để nêu vấn đề cần nghị luận: sự giận dữ của con người để lại những hậu quả không tốt
- Các câu phát triển đoạn:
+ Giải thích: Sự giận dữ là trạng thái mất bình tĩnh do bực bội khó chịu gây nên và thường khiến chúng ta phải đưa ra những phản ứng mạnh Biểu hiện như sự nóng nảy của Trương Phi khi nghe tin Quan Công từ chỗ Tào Tháo trở về, cứ nghĩ Quan Công đã hàng Tào, là phản bội
…
+ Tác hại của sự giận dữ: tổn hại sức khoẻ và tổn thương tinh thần của cả 2 phía, đặc biệt là người bị giận dữ có khi phải trả giá bằng mạng sống vì một lí do không chính đáng; người giận
dữ làm cho người khác bị tổn thương, bị xúc phạm danh dự Mọi người sẽ xa lánh người có tính nóng nảy Mọi mối quan hệ xã hội bị phá vỡ …
+ Nguyên nhân: xuất phát từ bản thân người giận dữ không biết kìm chế cảm xúc Họ coi cái tôi của mình quá lớn Họ mất tỉnh tảo, không biết lẽ phải, đúng sai, bất chấp hậu quả sẽ xảy ra
- Câu kết đoạn: Biện pháp khắc phục, bài học: rèn luyện kĩ năng kìm chế cảm xúc; sống hoà đồng, yêu thương; biết lắng nghe, thấu hiểu người khác …
HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, MỞ RỘNG
1 Mục tiêu:
Trang 6- HS có ý thức tìm tòi, mở rộng kiến thức, vốn hiểu biết của mình sau khi học văn bản Hồi trống Cổ Thành.
2 Nội dung:
- Vẽ sơ đồ tư duy về tác phẩm
– Xem thêm một số đoạn về tiểu thuyết hoặc bộ phim Tam quốc diễn nghĩa
3 Sản phẩm: Sơ đồ tư duy do HS thiết kế.
4 Tổ chức thực hiện
B1 GV giao nhiệm vụ:
+ Vẽ sơ đồ tư duy bài học
+ Tìm đọc trọn bộ tiểu thuyết và xem phim Tam quốc diễn nghĩa
B2 HS thực hiện nhiệm vụ tại nhà
B3 HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ vào tiết học sau (NL tự học)
B4 Đánh giá sản phẩm
IV Kết thúc hoạt động
1 Củng cố: Khái quát, nhấn mạnh nội dung bài học
2 Dặn dò: Tự đọc đoạn trích đọc thêm: Tào Tháo uống rượu luận anh hùng
Chuẩn bị bài mới: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ