Chuyên đề: SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÓA HỌC ĐỂ DẠY HỌC TÍCH ...

Do vËy viÖc sö dông thÝ nghiÖm hãa häc cã mét vai trß quan träng trong d¹y häc tÝch cùc m«n hãa häc ®Ó hinh thµnh, rÌn luyÖn cho häc sinh kh¶ nang thøc nhËn thøc, kü nang thùc hµnh vµ[r]

Trang 1

chuyên đề

tích cực môn hóa học ở tr ờng Thcs

Trang 2

Phần i: mở đầu

• A đặt vấn đề

• I- Những cơ sở để xây dựng chuyên đề

• 1- Cơ sở lý luận

• Xuất phát từ mục tiêu của bộ môn hóa học:

• Môn hóa học là môn khoa học thực nghiệm Cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản và thiết thực

đầu tiên về hóa học đó là: Các khái niệm hóa học, công thức hóa học, ph ơng trỡnh hóa học, tính chất hóa học … và ứng dụng và ứng dụng hóa học vào đời sống sản xuất Để học sinh lĩnh hội đ ợc những kiến thức trên, việc tổ chức dạy học bằng các ph ơng pháp đổi mới nhằm phát huy tính tích cực, tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

tích cực môn hóa học ở tr ờng Thcs

Trang 3

2- Cơ sở thực tiễn

a- Xuất phát từ đặc thù bộ môn

• Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, chuyên nghiêm cứu cấu tạo các chất, sự biến đổi chất và ứng dụng của chúng Bằng nh ững thí nghiệm hóa học để sáng tỏ mối

liên hệ phát sinh gi ữ a các sự vật, giải thích đ ợc bản chất của các hiện t ợng hóa học để học sinh có đ ợc nh ững kiến

thức, kỹ n ăng tổng hợp và vận dụng vào thực tế đời sống.

Trang 4

b- Xuất phát từ vai trò của PP sử dụng TN hóa học

• Việc sử dụng TN hóa học đóng vai trò đặc biệt quan trọng nh một bộ phận không thể tách rời của quá trinh dạy học TN đóng vai trò quan trọng trong nhận thức, phát triển giáo dục Ng ời ta coi TN là cơ sở của việc học hóa học và để rèn luyên kỹ năng thực hành

Thông quaTN , HS nắm kiến thức một cách hứng thú,

v ng chắc và sâu sắc hơn

Trang 5

Sử dụng thí nghiệm hóa học là một trong nh ng hỡnh thức luyện tập rất có hiệu quả để phát huy tính tích cực trong việc tiếp thu kiến thức Do vậy việc sử dụng thí nghiệm hóa học có một vai trò quan trọng trong dạy học tích cực môn hóa học để hinh thành, rèn luyện cho học sinh khả nang thức nhận thức, kỹ nang thực hành và hinh thành nh

ng đặctính tốt của ng ời lao động mới: cẩn thận, ngăn nắp, trật tự, gọn gàng ,tính kỷ luật

Trang 6

Sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy học là ph ơng tiện hữu hiệu để rèn luyện và phát triển t duy của học

sinh.Trong quá trinh làm thí nghiệm học sinh phải quan sát, giải thích hiện t ợng xảy ra để củng cố lại kiến thức, tim ra mối liên hệ bản chất gi a các sự vật và hiện t ợng, nhờ vậy t duy của học sinh đ ợc phát triển và năng lực

làm việc của học sinh đ ợc nâng cao

Trang 7

c- Xuất phát từ vị trí và tác dụng của PP sử dụng TN hóa học

• Sử dụng TN trong hóa học có vị trí cực kỳ quan trọng,

để dạy học tích cực môn hóa học, nó đóng vai trò có tính chất quyết định đến sự thành công của một giờ dạy có TN hóa học ở cấp THCS

• Sử dụng TN hóa học có tác dụng giúp HS có kỹ năng thực hành, biềt phân tích, giải thich các hiện t ợng xảy ra

• Sử dụng TN hóa học giúp cho HS làm quen với PP

nghiên cứu hóa học

Trang 8

3- thuận lợi, khó khĂn khi sử dụng TN hóa học

a- Thuận lợi

• Trang thiết bị thí nghiệm: Dụng cụ hóa chất, SGK, SGV,tài liệu nghiên cứu đ ợc cấp phát t ơng đối đầy đủ giúp học sinh quan sát, thu thập thông tin và sử lý

thông tin đ ợc nhanh chóng và chính xác

• Ph ơng pháp sử dụng thí nghiệm hóa học tạo hứng thú học tập cho học sinh để học sinh tiếp thu bài nhanh hơn

Trang 9

• Dụng cụ thí nghiệm th ờng là thủy tinh nên dễ vỡ, hóa chất thuộc loại vật liệu tiêu hao nên tốn kém Các chất thải sau thí nghiệm th ờng gây ô nhiễm môi tr ờng

• Cần sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh nên tốn

thời gian

• Nếu không chuẩn bị cẩn thận, thí nghiệm không

thành công thi sẽ không đạt đ ợc yêu cầu của bài học

• Ch a có cán bộ chuyên trách để tạo điều kiện giúp học sinh làm thí nghiệm một cách thành thạo và chính

xác

B.KHó KHĂN

Trang 10

II- phạm vi, đối t ợng và mục đích sử dụng chuyên đề :

• Giúp học sinh tự nghiên cứ tỡm tòi, khám phá Dựa trên kết

quả thí nghiệm để kiểm tra giả thuyết hay dự đoán, chứng

minh cho một vấn đề đã đ ợc khẳng định, củng cố lý thuyết vầ rèn luyện kỹ nang thực hành, giải bài tập bằng các thực

nghiệm hóa học.

• học sinh b ớc đầu làm quen với tim tòi, khám phá kiến thức

giúp học sinh hiểu kỹ, nhớ lâu,kh ắ c sâu, vận dụng tốt các kiến thức lĩnh hội trong học tập.

Trang 11

Phần II : giải quyết vấn đề

• I- Bảo đảm an toàn thí nghiệm:

An toàn TN là yêu cầu tr ớc hết đối với mọi TN để đảm bảo an toàn khi sử dụng TN tr ớc hết GVphải xác định ý thức trách nhiệm cao về sức khỏe và tính mạng củaHS Mặt khác GV cần lắm chắc kỹ thuật và PP tiến hànhTN Chẳng hạn tr ớc khi đốt Hiđro, Metan … và ứng dụng đều phải thử độ tinh khiết của chúng, khi làm việc với các hóa chất độc hại, phải có biện pháp bảo hiểm,

không dùng quá liều l ợng hóa chất dễ cháy, và dễ nổ CácTN tạo thành chất độc bay hơi cần tiến hành ở cuối chiều gió để tránh tạt khí về phíaHS.

đ ể đảm bảo an toàn TN cho học sinh, tr ớc khi làm TN giáo viên cần nhắc nhở một số quy tắc an toàn trong phòng TN và cách

sử dụng hóa chất nh sau:

Trang 12

1/ Một số quy tắc an toàn:

Khi làm TN hóa học, phải tuyệt đối tuân theo quy tắc

an toàn trong phòng TN và sự h ớng dẫn củaGV

*Khi làm TN cần trật tự, gọn gàng, cẩn thận, thực

hiện TN theo đúng trinh tự ; quy trinh

*Tuyệt đối không làm đổ vỡ, không để hóa chất bắn vào ng ời, quần áo, đèn cồn dùng xong cần đậy nắp để tắt lửa

*Sau khi làm TN thực hành phải rửa dụng cụ TN, vệ sinh phòng học

Trang 13

2/ Cách sử dụng hóa chất:

*Hóa chất trong phòng thí nghiệm th ờng đựng trọng lọ

có nút đạy kín, phía ngoài có dán nhãn ghi tên hóa chất Nếu hóa chất có tính độc hại trên nhãn có ghi chú riêng

*Không dùng tay trực tiếp cầm hóa chất, không đổ hóa chất này vào chất khác (Không theo chỉ dẫn ) Hóa chấtdùng xong nếu còn thừa, không đ ợc đổ trở lại binh chứa

* Không dùng hóa chất đựng trong các lọ không có nhãn ghi rõ tên hóa chất Không nếm hoặc ngửi trực tiếp hóa

chất

Trang 14

II/ Các ph ơng pháp sử dụng thí nghiệm:

Thí nghiệm hóa học đ ợc sử dụng theo nhiều cách khác nhau để giúp học sinh thu thập và xử lý thông tin nhằm hinh thành khái niệm, tính chất chung và tính

chất của các chất vô cơ, h u cơ cụ thể

1/ Thí nghiệm biểu diễn của GV:

Khi tiến hành các thí nghiệm biểu diễn cần chú ý các

nội dung sau:

-Bảo đảm an toàn thí nghiệm

-Bảo đảm kết quả thí nghiệm:

Trang 15

Kết quả tốt đẹp của TN tác động trực tiếp đến chất l ợng

DH và củng cố niềm tin của HS vào khoa học.Muốn đảm bảo kết quả TN tr ớc hết giáo biên phải nắm v ng kỹ thuật tiến hànhTN , phải thử nghiệm nhiều lần tr ớc khi biểu

diễn trên lớp

- đảm bảo tính trực quan:

Trực quan là một trong các yêu cầu cơ bản của TN biểu diễn để đảm bảo tính trực quan, khi chuẩn bị TN giáo viên cần lựa chọn các dụng cụ và sử dụng l ợng hoá chất thích hợp Bài biểu diễn TN phải có độ cao cần thiết, các dụng cụ TN cần đ ợc bố trí sao cho HS có thể nhin rõ

Trang 16

2/ Thí nghiệm nghiên cứu của học sinh:

2.1 TN để nghiên cứu bài mới:

ở đây HS tự tay điều khiển các quá trinh làm biến đổi các chất nên có sự phối hợp gi a hoạt động trí óc với hoạt

động chân tay trong quá trinh nhận thức củaHS Lý luận dạy học cho rằng: PP dạy học này có khả nang phát triển một cách tốt nhất nang lực trí tuệ, kích thích hứng thú củaHS, vi nó rèn kuyện cho HS nhận thức và phân tích nh

ng dấu hiệu, hiện t ợng cụ thể bằng kinh nghiệm riêng của chính minh, thu hút mọi khả nang của HS vào nhận thức

đối t ợng

Trang 17

Việc tổ chức cho HS làm TN để nghiên cứu bài mới có thể thực hiện bằng hai cách: Toàn lớp cùng làm một TN hoặc từng nhóm làm TN khác nhau Khi tiến hành TN theo nhóm, GV cần tổ chức để các HS trong nhóm lần l ợt đ ợc làmTN Nếu TN phức tạp thi lên có sự phân công gi a các

HS trong nhóm

Ví dụ: Sử dụng TN đối chứng và kiểm chứng khi nghiên

cứu phản ứng của sắt với dung dịch muối,hay kim loại với

axit

Trang 18

2.2 Thí nghiệm thực hành:Hinh thức TN do học sinh tự làm lấy khi hoàn thiện kiến thức nhằm minh họa, ôn tập, củng cố kiến thức đã học

và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo

Một trong nh ng đKgiúp thực hiện thành công các TN thực hành là HS đã chuẩn bị tr ớc về mục đích TN, học sinh cần làm và làm nh thế nào, giải thích các hiện t ợng xảy ra,

Trang 19

+ đầu giờ GV kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh, giải

thích ngắn gọn quá cách tiến hànhTN

+ Học sinh tiến hànhTN Giáo viên theo dõi việc làm của

các nhóm HS và uốn nắn kịp thời nh ng sai sót

+ Cuối giờ thực hành mỗi HS phải hoàn thành bản t ờng

trỡnh TN bao gồm các nội dung sau:

- TênTN

- Mô tả cách tiến hành TN

- Mô tả các hiện t ợng đã quan sát đ ợc Nhận xét

- Giải thích và kết luận Viết các PTPƯ xảy ra

+ Sau cùng GV h ớng dẫn HS rửa dụng cụ TN Cất hoá chất và dụng cụ vào đúng nơi quy định Vệ sinh phòngTN

Trang 20

Ví dụ: Sử dụng TN trong bài thực hành hoá học.

để phát huy tính tích cực củaHS, cần có thêm loại bài tập thực nghiệm trong bài thực hành đặc điểm của bài thực nghiệm là HS phải nghiên cứu giải lý thuyết tr ớc khi bắt tay vào làm TN Do đó HS phải tích cực suy nghĩ, vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết một vấn đề cụ

thể

Bài tập: Hãy nhận biết dd NaOH trong số các dd

sau: NaCl; H2SO4; NaOH; HNO3? Dụng cụ hoá chất coi

nh có đủ

Trang 21

2.3 ThÝ nghiÖm ngo¹i khãa ho¸ häc :

Bao gåm c¸c thÝ nghiÖm ngoµi líp häc thùc hiÖn

ë tr êng d íi hinh thøc c¸c tæ ngo¹i khãa hãa häc vµ thÝ

tÝch cùc m«n hãa häc ë tr êng Thcs

Trang 22

+ Các TN đòi hỏi thời gian nhất định mà trong giờ học các em không có đK thực hiện nh làm giấm ,

nấu xà phòng, chế tạo các chất thơm.v.v… và ứng dụng + TN thu hồi các hóa chất từ các sản phẩm phụ của các TN trong tr ờng học

+ TN nhận biết và tính chất của các chất

* TN thực hành và quan sát ở nhà : + Sử dụng các dụng cụ và hóa chất đơn giản, có sẵn trong đời sống hàng ngày, HS có thể tiến hành nhiều TN loại này nh sản xuất vôi sống, sự ăn mòn

kim loại và cách phòng chống sự ăn mòn

Trang 23

III/ Sử dụng thí nghiệm hóa học để dạy học

tích cực môn hóa học :

Việc sử dụng TN cần h ớng tới việc tích cực hóa hoạt động củaHS Sử dụng TN đ ợc coi là tích cực khi

TN là nguồn kiến thức để HS khai thác tim kiếm kiến

thức mới d ới nhiều hinh thức khác nhau

1- Sử dụng TN hóa học để dạy tích cực là PP đặc thù của các bộ môn khoa học thực nghiệm trong đó có hóa học Sử dụng TN để dạy học tích cực ở THCS đ ợc

thực hiện theo những cách sau đây

Trang 24

- TN nghiên cứu do nhóm HS thực hiện.

- TN biểu diễn của GV theo h ớng nghiên cứu

- TN kiểm chứng nhằm kiểm tra các dự toán

- TN đối chứng giúp cho việc rút ra các kết luận một cách đầy đủ, chính xác hơn về quy tắc, tính chất của chất -TN nêu vấn đề ( Giúp HS phát hiện vấn đề)

- TN giúp học sinh giải quyết vấn đề

-TN thực hành : C2 lý thuyết và rèn luyện kỹ

- TN trong bài tập thực nghiệm : Giải bài tập bằng các thực nghiệm hóa học.v.v… và ứng dụng

Trang 25

2- Sử dụng thí nghiệm để dạy học tích cực có nh ng mức

độ khác nhau, nh ng giáo viên cần chú ý vận dụng cho phù

hợp vào bài dạy hoặc bài thực hành:

- Mức 1 ( Rất tích cực) : Nhóm học sinh thực hiện thí nghiệm, quan sát hiện t ợng,

giải thích, nhận biết sản phẩm và viết các ch ơng trỡnh hóa học Từ

đó học sinh rút ra nhận xét về tính chất hóa học, quy tắc, định luật.v.v… và ứng dụng

Trang 26

- Mức 2 ( Tích cực): Nhóm học sinh quan sát thí

nghiệm biểu diễn của giáo viên hoặc học sinh, mô tả hiện

t ợng, giải thích, nhận biết sản phẩm và viết các ph ơng

trình hóa học Từ đó, học sinh rút ra kết luận nhận xét về tính chất hóa học, quy tắc, định luật.v.v

Trang 27

minh cho một t/c , quy tắc,

đL hoặc điều đã biết

Trang 28

3- Thiết kế phần sử dụng thí nghiệm hóa học để dạy

học tích cực trong một bài học :

*Thí dụ1: Sử dụng thí nghiệm khi dạy

“ Tính chất của axitsunfuric”, Tiết 33 : Cacbon- Lớp 9 a- Tính háo n ớc của axit sunfuric

đặc(HS tiến hành TN axit sunfuric đặc tác dụng với đồng)

Trang 29

Trang 30

b.Axit sunfuric đặc t/dvới đồng.

Trang 31

•ThÝ dô 2 : Sö dông TN d¹y phÇn tÝnh chÊt hãa häc

cña oxi :S¾t t/dvíi oxi , l u huúnh t/dvíi oxi

Trang 32

ThÝ dô 3 : Sö dông TN d¹y phÇn tÝnh chÊt hãa

häc cña s¾t

(S¾t t/d víi phi kim ,víi dd muèi ,víi dd axit.)

Trang 34

TN: S¾t t/d víi dd axit sunfuric

Trang 35

Phần III Kết quả - Bài học kinh nghiệm- kết luận

I/ Kết quả thu đ ợc :

Qua nhiều nam giảng dạy ở tr ờng THCS, việc giảng dạy sử dụng TN hóa học để dạy học tích cực môn hóa học ở tr ờng

THCS đã giúp

- GV thực hiện tốt giờ lên lớp đạt hiệu quả cao đồng thời qua

sử dụng TN hóa học giáo viên có thể tạo đ ợc nhiều cơ hội để

HS phát huy tính tích cực, tính tự lực, sáng tạo theo h ớng dẫn của thầy Việc kết hợp các PP giảng dạy khác GV có thể giúp HS nắm chắc kiến thức cơ bản trong ch ơng trinh hh

Trang 36

- HS nhờ sử dụng TN trong hóa học mà các em hiểu và nắm chắc kiến thức cơ bản, hiểu rõ các khái niệm, tính chất, cách điều chế một chất thông dụng.v.v… và ứng dụng từ đó các em biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, giải thích các hiện t ợng tự nhiên thực tế có liên quan, các em càng yêu thích môn học hơn, say mê và hứng thú học tập.

- Sử dụng TN hóa học giúp cho học sinh làm quen với PP

nghiên cứu khoa học

.tích cực môn hóa học ở tr ờng Thcs

Trang 37

II/ Bài học kinh nghiệm :

Sử dụng TN hóa học để dạy học tích cực môn Hóa học

ở tr ờng THCS là PP vô cùng quan trọng của quá trinh

đổi mới, PP dạy học hiện nay, sử dụng TN để dạy học học sinh ngoài việc nâng cao rèn luyện kỹ nang làm

TN cho ng ời HS trong học tập nói chung và đối với bộ môn Hóa học nói riêng còn là t t ởng, mục đích giúp học sinh có thêm PP học tập tốt hơn, nó còn có tác dụng gây tính tò mò, khám phá ham hiểu biết cho ng ời học Sự biến đổi màu sắc, đổi chất này thành chất khác, các dấu hiệuPƯ, nh ng dự đoán, nh ng tinh huống có thể xảy ra sẽ là tác nhân kích thích tạo nên sự đam mê,

ham hiểu biết cho ng ời học

Trang 38

III/ Kết luận :

-Sử dụng TN hóa học để dạy học cho HS không nh ng củng cố, khắc sâu kiến thức mà còn hinh thành cho học sinh đức tính cẩn thận, sự khéo léo trong công việc Có

thêm sự ham hiểu biết, giúp cho ng ời học có thể đi sâu

vào ngành khoa học, hóa học cũng nh các ngành khoa học khác có liên quan Góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đào tạo nhằm tạo ra nguồn nhân lực con ng ời đáp ứng nhu cầu của đất n ớc trên con đ ờng cnh-hđh

- Sử dụng TN hóa học để dạy học tích cực môn Hóa

học ở tr ờng THCS đạt hiệu quả tôi xin đề xuất một số ý kiến sau :

Định dạng
Số trang	42
Dung lượng	2,07 MB