Bµi míi: Giới thiệu bài mới: ở nước ta Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có một thời thơ ấu thật cay đắng, khốn khổ, những kĩ niệm ấy đã được nhà văn viết lại trong tập hồi kí " Nhữ[r]
Trang 1Tiết 1, 2: Ngày soạn 14/08/2010
( Thanh Tịnh )
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
Giúp HS: - Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "Tôi" ở buổi tựu trường đầu tiên.
- Thấy được thái độ, cử chỉ yêu thương và trách nhiệm của người lớn đối với thế hệ tương lai.
- Thấy đượcc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ của nhà văn Thanh Tịnh.
2 Kĩ năng:
Rèn cho HS kĩ năng đọc diễn cảm, sáng tạo, kĩ năng phân tích, cảm thụ tác phẩm văn xuôi giàu chất trữ tình.
B Chuẩn bị:
1/ GV: Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
2/ H S: Đọc kĩ văn bản, soạn bài theo SGK.
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học
I/ ổn định:
II/Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
III/ Bài mới:
Giới thiệu bài mới: Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm của tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trường
đầu tiên Tiết học đầu tiên của năm học mới này, cô và các em sẽ tìm hiểu một truyện ngắn rất hay của nhà văn Thanh Tịnh Truyện ngắn " Tôi đi học " Thanh Tịnh đã diễn tả những
kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấy.
Hoạt động của thầy và trò
Chú ý đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn và
lắng sâu; cố gắng diễn tả được sự thay
đổi tâm trạng của nhân vật " tôi " ở
những lời thoại cần đọc giọng phù hợp
Cho HS đọc kĩ chú thích * và trình bày
ngắn gọn về tác giả Thanh Tịnh?
HS trả lời GV lưu ý thêm
HS đọc kĩ những chú thích.
? Bất giác có nghĩa là gì?
? Lạm nhận có phải là nhận bừa nhận vơ
Nội dung chính:
I Tìm hiểu chung :
1 Tác giả, tác phẩm:
2 Tìm hiểu chú thích:
Trang 2
? Lớp 5 ở dây có phải là lớp năm em học
cách đây 3 năm?
Xét về thể loại văn học, đây là một
truyện ngắn và truyện ngắn này có thể
xếp vào kiểu văn bản nào? Vì sao? - Văn
bản biểu cảm - thể hiện cảm xúc, tâm
trạng.
Mạch truyện được kể theo dòng hồi
tưởng của nhân vật " Tôi ", theo trình tự
thời gian của buổi tựu trường đầu tiên
Vậy có thể tạm ngắt thành những đoạn
như thế nào?
- Đoạn 1: Khơi nguồn kỉ niệm
- Đoạn 2: Tâm trạng trên con đường
cùng mẹ đến trường.
- Đoạn 3: Tâm trạng Khi đến trường.
- Đoạn 4: Khi nghe gọi tên rời tay mẹ.
- Đoạn 5: Khi ngồi vào chỗ và đón nhận
tiết học.
? Em hãy cho biết nhân vật chính của
văn bản này là ai?
- Nhân vật " Tôi "
? Vì sao em biết đó là nhân vật chính?
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
? Nỗi nhớ buổi tựu trường được khơi
nguồn từ thời điểm nào?
? Em có nhận xét gì về thời điểm ấy?
? Cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt hiện
lên như thế nào?
Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại
những kỉ niệm cũ như thế nào?
? Những từ đó thuộc từ loại gì? tác dụng
của những từ loại đó?
- Từ láy diễn tả cảm xúc, góp phần rút
ngắn khoảng cách thời gian giữa hiện tại
và quá khứ
3 Tìm hiểu thể loại và bố cục:
- Thể loại:
- Bố cục:
5 đoạn
II.Tìm hiểu chi tiết
1 Tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên:
a) Khơi nguồn kỉ niệm:
- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu
Cảnh thiên nhiên: Lá rụng nhiều, mây bàng bạc
Cảnh sinh hoạt: Mấy em nhỏ rụt rè
=> Liên tưởng tương đồng, tự nhiên giữa hiện tại - quá khứ.
- Tâm trạng: Nao nức, mơn man, tưng bừng rộn rã
Trang 3Tiết 2:
Vậy trên con đường cùng mẹ đến trường,
nhân vật tôi có tâm trạng như thế nào?
Chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp ở đoạn 2.
HS đọc diễn cảm toàn đoạn.
? Thanh Tịnh viết: " Con đường này tôi
đã quen đi lại lắm lần hôm nay, tôi đi
học " Điều này thể hiện như thế nào
trong Đ2?
Theo em những từ " thèm, bặm, ghì,
xệch, chúi, muốn " là những từ loại gì?
- Động từ được sử dụng đúng chổ ->
Hình dung dễ dàng tư thế và cử chỉ ngộ
nghĩnh, ngây thơ và đáng yêu.
HS đọc diễn cảm đoạn 3.
Nhân vật có tâm trạng và cảm giác như
thế nào khi nhìn ngôi trường ngày khai
giảng, khi nhìn mọi người và các bạn?
? Em có nhận xét gì về cách kễ và tả đó?
tinh tế, hay
? Ngày đầu đến trường em có những cảm
giác và tâm trạng như nhân vật " Tôi "
không? Em có thể kễ lại cho các bạn
nghe về kĩ niệm ngày đầu đến trường của
em?
? Qua 3 đoạn văn trên em thấy tác giả đã
sử dụng nghệ thuật gì?
- Vit: So sánh.
? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
- Gợi cảm, làm nỗi bật tâm trạng của
nhân vật " tôi " cũng như của những đứa
trẻ ngày đầu đến trường.
b).Trên con đường cùng mẹ tới trường:
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn
- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vỡ, lúng túng muốn thử sức, muốn khẳng
định mình khi xin mẹ cầm bút, thước.
c) Khi đến trường:
- Lo sợ vẩn vơ
- Bỡ ngỡ, ước ao thầm vụng -Chơ vơ, vụng về, lúng túng
d) Khi nghe ông Đốc gọi tên
và rời tay mẹ vào lớp:
- Lúng túng càng lúng túng hơn
Trang 4HS đọc đoạn 4:
Tâm trạng của nhân vật " Tôi " Khi nghe
ông Đốc đọc bản danh sách học sinh mới
như thế nào? Theo em tại sao " tôi " lúng
túng?
? Vì sao tôi bất giác giúi đầu vào lòng mẹ
nức nỡ khóc khi chuẩn bị vào lớp.
( Cảm giác lạ lùng, thấy xa mẹ, xa nhà,
khác hẳn những lúc chơi với chúng bạn).
? Có thể nói chú bé này có tinh thần yếu
đuối hay không?
HS đọc đoạn cuối:
Tâm trạng của nhân vật " tôi" khi bước
vào chổ ngồi lạ lùng như thế nào?
Dòng chử " tôi đi học " kết thúc truyện
có ý nghĩa gì?
Dòng chử trắng tinh, thơm tho, tinh khiết
như niềm tự hào hồn nhiên trong sáng
của " tôi "
Thái độ, cử chỉ của những người lớn (
Ông Đốc, thầy giáo trẻ, người mẹ ) như
thế nào? Điều đó nói lên điều gì?
Em đã học những văn bản nào có tình
cảm ấm áp, yêu thương của những người
mẹ đối với con? ( Cổng trường mở ra, mẹ
tôi )
- Bất giác bật khóc
e) Khi ngồi vào chỗ của mình đón nhận tiết học đầu tiên:
- Cảm giác lạm nhận
- Kết thúc tự nhiên, bất ngờ -> Thể hiện chủ đề của truyện
2 Thái độ, tình cảm của người lớn:
- Chăm lo ân cần, nhẫn nại, động viên
- Nhân hậu thương yêu và bao dung.
III Tổng kết
D Củng cố và dặn dò:
- Em hãy trình bày những cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi trong ngày đầu
đến trường?
- Thử kể cho các bạn nghe tâm trạng của em ngày khai giảng đầu tiên?
- Viết một đoạn văn ngắn phát biểu cảm nghĩ của bản thân ngày đầu đến trường.
Trang 5
-Ngày soạn:20/08/2010 Tiết 3:
cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A Mục tiêucần đạt:
1 Kiến thức- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ.
2 Kĩ năng:- Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng.
B Chuẩn bị:
1 GV: Bảng phụ, soạn giáo án.
2 HS: Xem trước bài mới.
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạv và học:
I ổn định
II Bài Cũ:
ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa, trái nghĩa, hãy lấy một số ví dụ về 2 loại từ naỳ.
III.Bài mới:
Hoạt động 1:I/ - Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:
Hoạt động của thầy và trò
GV cho HS quan sát sơ đồ trong SGK
Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ thú, chim, cá? Tại sao?
Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ voi, hươu? Từ chim rộng
hơn từ tu hú, sáo?
Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn
đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng? Thế
nào là một từ ngữ có nghĩa hẹp?
Một từ ngữ có thể vùa có nghĩa rộng và
nghĩa hẹp được không? Tại sao?
Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa rộng
và nghĩa hẹp?
HS đọc ghi nhớ: SGK
Nội dung chính
.Tìm hiểu:
a Quan sát sơ đồ:
b Nhận xét:
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá
- Vì: Phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của 3 từ thú, chim, cá
- Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rông hơn các từ voi, hươu, tu hú có phạm vi nghĩa hẹp hơn động vật.
Vì tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tương đối.
2 Ghi nhớ: SGK
Trang 6Hoạt động 2: II/ - Luyện tập:
Cho HS lập sơ đồ, có thể theo mẫu bài học
hoặc HS tự sáng tạo
Cho HS thảo luận 1 nhóm làm một câu
Cho 4 nhóm lên bảng ghi những từ ngữ có
nghĩa hẹp của các từ ở BT3 trong thời gian
3 phút? ( Câu a, b, c, d)
Làm ở nhà
Bài tập 1:
Bài Tập 2:
a Chất đốt.
b Nghệ thuật.
c Thức ăn.
d Nhìn.
e Đánh.
Bài tập 3:
a Xe cộ: Xe đạp, xe máy, xe hơi.
b Kim loại: Sắt, đồng, nhôm.
c: Hoa quả: Chanh, cam.
d Mang: Xách, khiêng, gánh.
Bài tập 4:
Bài tập 5:
- Động từ nghĩa rông: Khóc.
- Động từ nghĩa hẹp: Nức nỡ, sụt sùi.
D.Củng cố và dặn dò
- HS nhắc lại thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ ngh
- Học kĩ nội dung.
- Làm bài tập 4.
Trang 7Tiết 4: Ngày soạn:21/08/2010
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Nắm được chủ đề của văn bản.
- Nắm được tính thống nhất về chủ đề của văn bản trên hai phương diện nội dung và hình thức.
2 Kĩ năng :
- Kĩ năng vận dụng kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
B Chuẩn bị:
1/ GV: Soạn giáo án.
2/ HS:Học bài cũ và xem trước bài mới.
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học
1 ổn định:
2 Bài Cũ: Nêu nội dung chính của văn bản " Tôi đi học"
3 Bài mới:
Hoạt động 1: I.- Chủ đề của văn bản:
Hoạt động của thầy và trò
Đọc thầm lại văn bản "Tôi đi học" của
Thanh Tịnh.
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc
nào trong thơi thơ ấu của mình?
Tác giả viết văn bản nhằm mục đích gì?
Nội dung trên chính là chủ đề của văn bản,
vậy chủ đề của văn bản là gì?
Nội dung chính
1 Tìm hiểu:
- Nhớ lại những kỉ niệm buổi đầu đi học.
- " Tôi " Phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu sắc về thuở thiếu thời.
2 Kết luận: Chủ đề: Đối tượng và vấn
đề chính mà văn bản biểu đạt.
Hoạt động 2 :II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:
Để tái hiện được những kỉ niệm về ngày
đầu tiên đi học, tác giả đã đặt nhan đề của
văn bản và sử dụng những câu, những từ
ngữ như thế nào?
1 Tìm hiểu:
1 Nhan đề: Có ý nghĩa tường minh giúp ta hiểu ngay nội dung của văn bản
là nói về chuyện đi học.
- Các từ: Những kỉ niệm mơn mang của buổi tựu trường, lần đầu tiên đi đến
Trang 8Để tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở
trong lòng nhân vật " Tôi " trong ngày đầu
đi học, tác giả đã sử dụng các từ ngữ, chi
tiết như thế nào?
Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của
văn bản?
Tính thống nhất này thể hiện ở những
phương diện nào?
trường, đi học, 2 quyển vở và động từ " Tôi ".
- Câu: Hằng năm .tựu trường, Hôm nay tôi đi học, hai quyển vở nặng.
2/
+ Trên đường đi học:
- Con đường quen bổng đổi khác, mới mẽ.
- Hoạt động lội qua sông đổi thành việc đi học thật thiêng liêng, tự hào.
+ Trên sân trường:
- Ngôi trưưòng cao ráo, xinh xắn -> lo sợ.
- Đứng nép bên những người thân.
+ Trong lớp học:
- Bâng khuâng, thấy xa mẹ, nhợ nhà.
3/
-> Là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến cảm xúc của tác giả thể hiện trong văn bản.
- Thể hiện: + Nhan đề.
+Quan hệ giữa các phần, từ ngữ chi tiết.
+ Đối tượng
2 Kết luận:
Hoạt động 3: III- Tổng kết
Bài học cần ghi nhớ điều gì?
GV cho HS đọc to phần ghi nhớ * Ghi nhớ SGK
Hoạt động 4: IV Luyện tập
HS đọc kĩ văn bản " Rừng cọ quê tôi " và
trả lời các câu hỏi SGK.
HS đọc kĩ bài tập 2, thảo luận nhóm sau đó
1.
- Đối tượng: Rừng cọ.
- Các đoạn: Gthiệu rừng cọ, tả cây cọ, tác dụng của nó, tình cảm gắn bó của con người với cât cọ.
-> Trật tự sắp xếp hợp lý không nên
đổi.
2.
- Nên bỏ câu b, d 3.
- ý lạc chủ đề: c, g, h
- Diễn đạt chưa tốt: Câu b, e-> thiếu tập trung vào chủ đề.
D.Củng cố và dặn dò
Trang 9- Chủ đề là gì? thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?
- Làm bài tập 3, chú ý diễn đạt câu b, e cho sát ( tập trung ) với chủ đề.
- Viết một đoạn văn về chủ đề: Mùa thu với những ấn tượng sâu sắc nhất.
-Chuẩn bị bài " Trong lòng mẹ "
*******************************************************
Trang 10Ngày soạn: 22/08/2010
Tiết 5, 6
Văn bản: Trong lòng mẹ
(TRích hồi ký"Những ngày thơ ấu" ) ( Nguyên Hồng)
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
Giúp HS: - Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật bé Hồng,
cảm nhận được tình thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: Đậm chất trữ tình lời văn chân thành, truyền cảm
2 Kĩ năng:
Rèn cho HS kĩ năng đọc diễn cảm, phân tích đặc điểm nhân vật
B Chuẩn bị:
1/ GV: Soạn giáo án
2/ HS: Học bài cũ, trả lời câu hỏi bài mới SGK
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học:
I ổn định:
II Bài Cũ: 1, Bài " Tôi đi học " được viết theo thể loại nào? nội dung chính của văn bản đó
là gì?
2, Nêu thành công về mặt nt thể hiện trong tác phẩm?
III Bài mới:
Giới thiệu bài mới: ở nước ta Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có một thời thơ ấu
thật cay đắng, khốn khổ, những kĩ niệm ấy đã được nhà văn viết lại trong tập hồi kí " Những ngày thơ ấu " kỉ niệm về người mẹ đáng thương qua cuộc trò chuyện với bà Cô và qua cuộc gặp gỡ bất ngờ là một trong những chương truyện cảm động nhất
Hoạt động 1: I/ Tìm hiểu chung
Hoạt động của thầy và trò
GV Hướng dẫn HS với giọng chậm, tình cảm,
chú ý ngôn ngữ của Hồng khi đối thoại với bà
cô và giọng cay nghiệt, châm biếm của bà cô
Cho HS đọc kĩ chú thích * và Em hãy trình
bày ngắn gọn về Nguyên Hồng và tác phẩm "
Những ngày thơ ấu "
Tác phẩm được viết theo thể loại gì?
Vị trí đoạn trích trong tác phẩm?
Nội dung chính
1.Tác giả, tác phẩm:
- Nhà văn lớn của nền văn học VN hiện đại tập trung viết về lớp người cùng khổ, dưới
đáy của xã hội với tình yêu sâu sắc, mãnh liệt
Tác phẩm: Hồi kí gồm 9 chương - viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả
Là tập văn xuôi giàu chất trữ tình, cảm xúc dào dạt, tha thiết chân thành
- Trong lòng mẹ là chương 4
2 Đọcvà tìm hiểu chú thích:
Trang 11
HSđọc văn bản
GV hỏi lại một số từ yêu cầu học sinh giải
thích?
? Mạch truyện kể của đoạn trích " Trong lòng
mẹ" có gì giống và khác với văn bản "Tôi đi
học"?
+ Giống: Kể, tả theo trình tự thời gian trong
hồi tưởng, nnhớ lại kí ức tuổi thơ
- Khương thức biểu đạt: Kể, tả, biểu cảm
+ Khác: "Tôi đi học" liền mạch trong khoảng
thời gian ngắn, không ngắt quảng: Buổi
sáng
" Trong lòng mẹ" không liền mạch có khoảng
cách nhỏ về thời gian vài ngày khi chưa gặp
và không gặp
Vậy đoạn trích có thể chia bố cục như thế
nào?
3 Bố cục:
Chia làm 2 đoạn
1 Đầu người ta hỏi đến chứ: Tâm ttrạng của bé Hồng khi trò chuyện với người cô
2 Còn lại: Tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹ
Tiết 2
Hoạt động 2 III Tìm hiểu chi tiết văn bản
HS đọc lại đoạn kể về cuộc gập gỡ và đối
thoại giữa bà cô và bé Hồng
Tính cách và lòng dạ bà cô thể hiện qua
những điều gì?
( Lời nói, nụ cười, cử chỉ, thái độ)
Cử chỉ: Cười hỏi và nội dung câu hỏi của bà
cô có phản ánh đúng tâm trạng và tình cảm
của bà đối với mẹ bé Hồng và đứa cháu ruột
của mình hay ko? Vì sau em nhận ra điều đó?
Từ ngữ nào biểu hiện thực chất thái độ của
bà? từ nào biểu hiện thực chất thái độ của bà?
- cử chỉ: Cười, hỏi- nụ cười và câu hỏi có vẻ
quan tâm, thương cháu, tốt bụng nhưng bằng
sự thông minh nhạy cảm bé Hồng đã nhận ra
ý nghĩa cay độc trong giọng nói và nét mặt
của bà cô
- rất kịch: Giả dối
Sau lời từ chối của Hồng, bà cô lại hỏi gì? nét
mặt và thái độ của bà thay đổi ra sao?
Bà cô hỏi luôn, mắt long lanh nhìn chằm
chặp-> tiếp tục trêu cợt
- Cố ý xoáy sâu nổi đau của bé
- Tươi cười kể chuyện xấu mẹ trước bé
Hồng-1.Tâm trạng của bé Hồng khi trò chuyện với người cô:
a Nhân vật bà cô:
Giả dối, cay nghiệt, thâm hiểm, độc ác