[Tủ sách hướng nghiệp] Nghề phiên dịch

Phiên dịch hiểu một cách đơn giản là việc chuyển một chữ, một câu, một văn bản (nói hoặc viết) từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác mà không làm thay đổi nghĩa của chúng Phiên dịch viên là người chuyên làm công việc chuyển các văn bản (nói hoặc viết) từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác một cách chính xác, giúp những người không cùng sử dụng một ngôn ngữ có thể hiểu nhau

Tử SÁCH HƯỚNG NGHIỆP NHẤT NGHỆ TINH

TỦ SÁCH HƯỚNG NGHIỆP =

=| NHẤT NGHỆ TINH ¥

id:

Nguyễn Thăng Vu (chủ biên)

Trưu Đoàn Huynh (Nguyên chuyên viên cao

- cấp Viện Quan hệ Quốc tế, Bộ Ngoại giao)

` Trần Ngọc Diệp (Cán bộ Công ty Truyền

Nguyễn Huy Thắng - Võ Hằng Nga

TỦ 8Á?! HƯỚNG NGHIỆP - NHẤT NGHỆ TINH:

Hãng phế sổ 8 Oóng vệ na phôn dch vê

Hàng thế số 4~ Phiên dịch vi lâm Vộc ở Hâu?

[Copyright @ by Kim Dong Publeting House

“Tác phẩm đo Nhà xuết bán Kim Đông g0 bản quyền

LỜI NGỔ

A& ngú đá

Ca năm, mỗi độ hè đến,

u bạn đọc Kim Đống đứng trước nguồng của các trường đại học, cao đẳng

và trung họo chuyễn nghiệp với eâu hồi : Minh nên thi vào trường nào nhĩ ? Nên

‘chen ngành nghề nào cho phù hợp đây ? Ngày ney, khi sự phát triển của xã hội kéo theo sự mẽ rộng và biến đối của

‘ede ngành nghề, việc chọn nghề dang rỡ nên khẽ khăn hơn bao giờ hết, Oác bạn

‘md khong chỉ dựa vào sự tự vấn từ phía nhà trường, cha me mà cồn cần một eẨm nang véi nhũng ehÏ dẫn e bản, làm tiến để cho sự lựa chọn chính xác Với sự

am gia cũn các chuyên gia từng ĩnh 'ựe, TÀ sách hưởng nghiệp - nhất nghệ tính sa Nhà xuất bản Kim Đồng ra đời

với mong muốn dấp ứng phẩn nào như

“Âu cấp thiết ấy

Mỗi cuốn sách được kết cấu như một toa tầu, mễI toa tàu là một nghề trong đoàn tàu hướng nghiệp sơng hành cùng bạn trên hành tình vào tướng lai Ngay tử

5

khi còn ngồi trên ghế nhà trường, các bạn

đã có thể chủ động tìm hiểu về các ngành

loài còn cung

cấp những trao rash oa cap s ad hon vé

các ngành nghề, phương pháp hiệu quả để

mong ước là các bậc phe huynh, Kế bạn

thành công trong nghề hie, ti dein

là niềm vui lớn của chúng tôi

Nhà xuất bản Kim sản xin chan

Thị cao, môi trường làm việc năng động, Thiên dịch đang trở thành nghề nghiệp hấp dẫn Nhưng đây cũng là nghề đòi hỏi rất khắt khe kinh tế, văn hóa, xã hội và đặc biệt là năng lực sử dụng tiếng me dé

Mời bạn khám phá Toa tàu số 29:

NGHE PHIEN DICH

7

El” HÀNG GHẾ SỐ 1

` CÂU CHUYỆN NGHỆ PHIÊN DỊCH

trate thuyết xưa kể rằng:

nhân loại chỉ nói chung một thứ

sống nói tt ngày, con người bàn nhau xây một

tháp Bai i

còn hiểu được nhau nữa Tháp Babel mai mai

dang dỡ

Câu chuyện thần thoại trên cho chúng ta

thấy sức cân trở to lớn của việc bất đồng ngôn

giữa các quốc gia, các dân tộc: người in dich

va mot nghề nghiệp cũng được hình thành: nghể'

ng xuất hiện âm thẩm, lặng lẽ phía sau,

Tháp Babel Tranh son dau cia Pieter Bruegel (1525 - 1569) Không chỉ thông thạo ngôn ngữ, người phiên

ngôn ngữ Người phiên dịch SỐ ena biết vượt qua những “cái bẫy" đầy hiểm hóc

> Người phiên dịch cũng phải là nhà văn hóa

€ dịch tại các hội nghị, hội thảo quốc tế gười phiên dịch không chỉ thông thạo về

>

ngôn nat hiểu bist nang vấn đề được đề ~~ tới

xử lý rất

có cách nói loa, bói

người phiên dịch không n Liền khốn đốn

Vi du, có người trích phương ngôn Anh nói

ng: "Một con chim trong tay tôi còn hơn hai con

chim ở trong bụi cây:

Người phiên dịch thấm nhuần văn hóa Pháp

sẽ có xu hướng chuyển sang thành câu:

“Một cái ở trong tay ta còn hơn hai cái mà ta

sẽ có."

(Un tiens vaux mieux que deux tu Fauras)

Nhung sau đó, diễn giả lại nói tiếp:

“Nhung những con chim trong bụi cây hát hay

hơn con chim trong tay tối."

Đến lúc này, người phiên dịch không nhanh

thực sự am hiểu ngôn ngữ dịch sẽ vô cùng

a em ran sẽ lập as hiểu ioe ý của diễn tiếp rằn cải mà ta chứa at a bao oe: cũng Hinh tân te những thứ lọc rút ra: Vậy mới thấy am hiểu ngõn

u

c Đây chính là điểm khó của nghề nghiệp này

ị Sự chuẩn xác eta ann nee ain as be tan 2

L nghĩa của Vi thé sự kiện và sự chuẩn xát

|_ - phải luôn luôn di đôi với nhau:

Hohenberg

"Nhà xuất bả Đại học tổng hợp Columbis

> _ Nhông chỉ có một thứ tiếng Anh

hĩ rằng người Anh, Mỹ,

owe đều tại see Anh và họ có thể hiểu

1

d Điều này ng sal

nhưng sự thực khong phải lúc nào cũng ni

hông ít trường hợi P nếu hai người Mỹ ra

nói chuyện với nhau thì gười Anh, người

khôn yếu mặt dù

trả

những người Mỹ này nói rất to và rõ

Dưới đây là một vài thí dụ:

Một người Anh sang Mỹ Khi taxi từ sân bay

về tới khách sạn, ông ta nói với người lái x:

“Open the dickey and take out the

"¬ (Phiền anh mỡ cốp xe và lấy đổ đạc ra)

Nhưng người lái xe hoàn toàn ngơ ngác vì

trong vốn tiếng Mỹ của anh ta, "dickey" không có

của Mỹ, Ôtxtrâylia, Canađa ngoài tiếng Anh bản

xử Vì vậy, học, học nữa, học mãi là điều ghỉ xương khắc cốt của người phiên dịch Anh và Mỹ là hai quốc gia vĩ đại bị chia cất bởi một ngôn ngữ chung

George Bernard Shaw (1856 - =

"Nhà soạn kịch, phê bình người Ani

> _NGHE PHIÊN DICH LA Gi?

> pala tg

trường Rồi một hôm, có một ông khách người

i ban ra, chẳng ai biết ngoại ngữ cả Vụ là

ông khách ‘va ba ca bạn sẽ nói

qua bạn Lúc này, bạn đang làm công tết của

người phiên dịch

Hiểu một cách đơn giản nhất, phiên địch là

việc chuyển một chữ, một câu, một văn bản (nói

Phiên dịch viên là người chuyên làm công

việc chuyển các văn bản (nói hoặc viết) từ ngôn

ngữ này sang ngôn ngữ khác một cách chính xác, giúp những người nói không cùng ngôn ngữ có thể, hiểu nhau

Như bạn có thể thấy, phiên dịch là một công

việc rất hữu ích và cao quý Người làm phiên dich

chính là cầu nối khiến các quốc gia, tổ chức, cá

1

nhân thuộc các ngôn ngữ khác nhau hiểu được

nhau, giúp họ có lông cảm, thấu hiểu và trở

n gần gũi với ame hon

Krovi BiG chỉ đơn thuần dịch

tuyển tải

rad init nhang to cách sử dụng ngôn ngữ là

ứng yêu cầu cần có của taxi phiên dịch

> _ Phiên địch nói và phiên dịch viết

Có rất nhiều cách phân chia trong

phiên dịch Dựa vào hai loại hình giao tiếp cơ ri

của con người (nói và viết, người ta chia công

việc phiên cen thanh hai dang: phién

phiên dịch viết

Cả hai = công việc này đều có chung một

số đạc điểm:

phiên dịch cần có khả năng phối

hợp nhuần nhuyễn ngôn ngữ Nghĩa là họ phải

sử dụng trôi chảy, nắm vững ít nhất hai ngôn

và viết vẫn có một số điểm khác biệt:

v Dịch nói Đây là việc chuyển đổi văn bản nói từ ngôn ngôn ngữ khác Người dịch nói

ngữ trong sáng, rõ ràng, chuẩn xác hơn Nh

rong một buổi biếu diễn tại Hà Nội trưởng, ddan nghệ thuật của một nước chau A phat bite quà của nhân dân nước tôi kính tặng nhân dân Việt ưng Ông ta dùng cách nói rất văn hoại

ơn lays at your feet”

: ‡† VỀ

thời gian ngần nhất, họ phải tìm ra cách dịch

chili xác

Công việc dịch nói có một số yêu cầu:

- Người phiên dịch nói phải tập trung cao độ

- Phải nhanh chóng hiểu được vấn đề dang

được truyền tãi ở cä hai ngôn ngữ

- Diễn đạt ý tử của vấn đề một cách rõ ràng,

ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu

- Cơ khả năng phân đ67, tinh ¥ va tri nhớ tốt

Trong dịch nói lại có 2 kiểu dịch khác nhau:

* Dịch đồng thời

Day là kiểu dịch thường được sử dụng trong

các hội nghị, tố thảo quốc tế, hoặc các phiên tòa

g thời có soft là phải vừa nghe vừa

ười phiên

dịch on một lú

di

Muốn làm tốt công việc của mình, người dịch

mình đang dịch, và bám sát phát biểu của người

nói thêm bớt vào nội dung dịch Tham gia

vào dịch công việc dịch này thường là những

Dịch đuổi là dịch bắt đầu ngay sau khi người

nói kết thúc một câu hay một đoạn Người dịch vừa nghe, vừa chép lại vắn tắt những điều người phát ngôn đang nói Cách dịch phổ biến trong nhiều trường hợp, đặc tess là trong những cuộc nói chuyện tay đôi, ở đó người dịch ngồi gần cả hai người hoặc hai nhóm người đang đối thoại

Y Dịch viết

Là côn: SP chuyển đổi mon an men Mea từ

gữ này sang ngôn ngữ ich

viết 'không phải chịu sức ép Ni ở oe tăng are

hay yêu cầu phải phân ứng tức thì như dịch nói

Ty nhiên, về mặt chất lượng dịch (sự chính sáng, mạch lạc và hình ảnh trong cách hành văn) thì đòi hồi đối với dịch nói Bởi lời nói thoảng qua, những lỗi nhỏ của

- Có khä năng viết và phân tích tốt

- Có khả năng biên tập tốt

> Địch xuôi và dịch ngược

Dựa vào ngôn ngữ được phiên dịch chuyển

đổi, người ta lại chia ra làm hai kiểu dịch xuôi và

dịch ngược

¥ Dich xusi:

la ngôn ngữ từ tiếng nước

ngoài sang tiếng mẹ đễ của người dịch

Nhiều người nghĩ rằng dịch xuôi dễ hơn dịch

ngược, chỉ cần vốn ngữ pháp vững vàng, vốn từ

dễ dàng Nhưng sự thực không hoàn toàn như

đề lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa, đối ngoại

không ít trường hợp, những chuyên dé nay được

ng Việt có thể chưa có khái

niệm, từ ngữ tương đương

Lúc này, người phiên dịch phải tra cứu kỹ

n (kể , tham

thấy dịch giả để chữ "tạm dịch là ” và chú thích sau đó

phiên dịch viên dễ mắc HN: nhất a à những người

Người học ngoại ngữ nhiều rất dễ quen sử

XÃ Pre cánh nays ee khi đó, ngữ pháp Việt

sử dụng những câu đơn

ty ti = chủ — Như eis ° ràng bạn đã dịch sang tiếng Việt rồi mà bản dịch của bạn vẫn

bị chê là “Tây quá" hay "văn Tây"

g trường hợp này, để có bản dịch thực

nào cũng có thể nói được tiếng Việt thực sự trong sĩ

sáng, rõ ràng và dễ hiểu, phát huy được vốn từ

v.v của tiếng Việt

Dịch nị

Là việc thiện dịch ngôn ngữ từ og me dé

ane các “cons “hức đen" đúng cho những kết

vẫn được dùng = len thuộc ở Việt Nai

vua thua lệ làng”, "Lá lành đờm

cảm sách đi tắt đón a “Vừa đá bóng vừa thổi

dịch nói, người phiên dịch tung tiến

vanes xuôi và dich ngược đồng thời Còn với

dịch viết, do yêu cầu và trả dự đặc thù của xong việc,

những van ban dịch ngược thường có thù lao cao

so với dịch xuôi

¡ phiên dịch giỏi là người có khả

đạt lại kinh nghiệm của mình rằng: không nên quá

Phân biệt dịch xuôi hey dịch ngược, bởi kỹ năng

h nà) rất nhiều cho nhau Thường người ai xuôi tốt thì cũng dịch ngược tốt

nghề nghiệp này rất đa dạng và phong phú

Trong mọi sự kiện, vấn để mang tính chất

Ỷ

trọng trong chiến

h hoặc những kế xâm nhập trái phép, soạn tối hậu thư, giao

dịch đàm phán v.v ) hơn trong hòa bình

(thúc đẩy quan hệ hữu

nghị hợp tác về chính trị, kinh tố, văn hóa, nghệ

thuật, bảo vệ quyền lợi dân tộc và độc lập, an

Cam arnbent Inđônôxia v.v )

Tiểu biết sâu sắc ngôn ngữ một dân tộc khác

2 Bip người phiên địch hiểu kĩ được những điểm

mạnh và yếu của ngôn ngữ ấy, đồng thời giúp các

| thuyet khách làm việc một cách có hiệu quả hơn

I HOt sign ete st ny Get of Hite DOLE

j_ cán bộ cao cấp của Bộ Ngoại giao Đức

| “Chứng tôi cảm thấy sưng sường k Xe

nối tiếng Đức một cách la loát, hiểm khi phải đo dực

trong vite ding chi"

Vi dai sứ này vốn xuất thân là một phiên dich

> BANCO BIET

> fo ee tài liệu văn hóa, chuyên ngành Dich nhiều trường hợp, công việc dịch viết đời hãi trình độ rất cao i vốn kiến thức văn hóa

hộ về mặt bản quyền Dịch giả cũng có quyền sẽ phẩm gốc của mình Dịch thuật do a trong ings trường hợp cũng được coi là một hoạt động sáng tạo Những thể tránh khỏi Phê bình dịch thuật trên cơ sở ấy dịch thuật về mặt lý thuyết và thực tiến ngày càng hoàn thiện

E” HÀNG CHẾ số

` CÔNG VIỆC CỦA PHIÊN DỊCH VIÊN

Nhiều người nghĩ rằng cứ có văn bản hoặc

nghe người nước ngoài nói là phiên dịch viên có

thể chuyển đổi sang tiếng Việt ngay Điều đó chỉ

đúng một phần Nhiều người phiên dịch càng

lâu năm trong nghề lại càng thấy được những gian

nan, vất vã của nghề này

9g phiên dịch muốn làm tốt công việc

sự ngợi khen và biết ơn của những người cần đến

công việc phiên dịch của bạn

Một phiên dịch viên nổi tiếng xuất sắc từng

kể lại với mọi người niềm hạnh phúc khôn xiết

của anh sau ngày làm việc vất vả tại một hội

Chính những niềm vui nghề nghiệp đơn giản

ấy đã khiến cho ng người phiên dịch thêm yêu

công việc của mìni

Người dịch nói đòi hồi phải có khả năng sử dụng cả hai ngôn ngữ gốc và ngôn ngữ dịch linh hoạt

_ Nghiên cứu kĩ chủ để cần phiên dịch

là yêu cầu bắt buộc với người dịch mal đặc sói th dịch cho các hội nghị, hội thảo chuyên đi

Người than dịch phải nắm được vấn đề hay

cũng có thể liên tục xuất hiện những khái niệm, thuật ngữ mới, đòi hỗi người phiên dịch phải nhật Người phiên dịch bởi vậy thường nghiên

cứu, tìm hiểu để đưa ra được một danh sách

những từ và thuật ngữ thường được dùng trong lĩnh vực đó Anh ta cũng cẩn tìm gặp những chuyên gia trong Xà roa hội thảo ° nhờ giúp về những khái niệm, từ ngữ mới hoặc

Thông thường những người bà "¬ sẽ báo

trước cho b: ch

shan Bạt mào, toi oo cưới hộ, Soe

ường có xu hướng am kiếm

vững mm dịch có nhiều kinh nghiệm trong

lĩnh vực ni

goal ra, họ có thể Tuyến trước tới bạn nội

dung chính của các bài phát biểu, tham luận sẽ

được báo cáo Sự chuẩn bị i luôn giúp cho bạn

có thể nhanh nhạy, xử lý kịp thời med những

tình huống bất ngờ, hoàn thành tốt c

của mình

v Lam vige theo cap

¡ kiểu phiên dịch đồng th ười phiên

dịch phải tiến hành dịch ngay khi Raed nói bắt

hồi

jo vi

dịch đồng thời thường lam" wees theo căn, mỗi

người dịch sẽ đảm nhiệm côi tron,

HO 20 đến 30 phút

Tuy nhiên, bạn đừng nghĩ ng g đến phiên

nghĩ là hoàn toàn chơi đầu nhé Họ vẫn thường

tệp get Mặt khác, bằng cách này, họ theo dõi

được phát biểu để có thể tiếp tục dịch

sau đó

Tốc ký và quan sát nét mặt

¡ công việc dị lổi, người dịch phải vừa Bởi vậy, khả ký rất quan trọng Người phiên dịch sẽ dịch ngay sau khi người nói kết thúc m t đoạn

mặt, đoán triết cm “rêu abies gì mình dịch c‹ ràng, dễ hiểu không, từ đó có những điều chỉnh thích hợp

> Công việc của người dịch viết Không pe ons sức ép thời gian căng thẳng,

đòi hồi phản ứng tức thì như nghề dịch nói, nhưng địch viết có ea gian nan và yêu cầu khắt khe

và sinh động những ý tưởng của văn bản dịch là yêu cầu của công việc này

Y Đọc thật kỹ và tra từ điển

= an xuôi hay dịch ngược, doe that ky vain lệc đầu tiên của người Những Tam phiên dịch cẩn trên và chuyên

nghiệp không đọc lướt qua văn bản mà đọc đi đọc

lại nhiều lần, xác định chắc chắn nội dung, tránh

những sai sót đáng tiếc

Sau khi đã nghiên cứu khá kỹ lưỡng nội dung

văn bản, người phiên dịch gạch ra những từ chưa

biết và tiến hành tra cứu trong từ điển Không chủ

quan, luôn biết cách sử dụng từ điển là yêu cầu cần

mre coe ee notin mà từ điển cung cấp, rồi

lựa chọn nghĩa hợp

v — cứu thêm những tài liệu khác

Với một số chủ để khó, có tính chuyên

ngành cao o (như các vấn đề về môi trường sinh

thái, văn hóa học, công nghệ sinh học v.x ),

phải đọc

liệu cần dịch Nếu vẫn chưa thật hiểu, họ có thể

tham khảo chính người viết hoặc người thuê địch

không quen

Dịch viết không phải là việc thay từ tương

đương từ ngôn ngữ gốc sang ngôn ngữ dịch Nó

yêu cầu các đoạn, các ý tưởng phải được truyền

tải một cách khéo léo để đạt được độ hấp dẫn, chuẩn xác như văn bản gốc Ngoài văn bản được

dịch Nó đòi hỏi người dịch không chỉ thông thạo về ngôn ngữ mà

¡ có vốn văn hóa, kiến thức sâu rộng Kiểm tra và đánh giá ước khí đưa bản dịch hoàn chỉnh tới tay người thuê ae người phiên dịch cần ea tra lại nhiều lần Bạn không nên coi việc ki lưỡng nh ae tà quá cầu toàn Nó thể Biện; ‘tin nhiệm cao của người phién dich T

thực ot, [es nhiều loại sai sót như sai về ý, cau,

oe as cà ch ee pa bạn đã sử

kiểm tra kỹ lưỡng là nguyên tắc hàng đầu với người làm công tác dịch viết 3i