Ebook Sổ tay pháp luật của Điều tra viên: Phần 2

Nguỡi có quyển lợt, nghĩa vụ líẽn quan... Nguyèn tắc xử lý dối vóri....[r]

Năng lựic trách nhiệm hình sự Người đại diện theo pháp luật

N

N ă n g l ự c t r á c h n h i ệ m

h ì n h s ự

K h ả n ă n g n h ậ n th ứ c v à đ iều

k h iể n h à n h vi củ a m ộ t người khi

th ự c h iệ n m ộ t h à n h vi x â m h ại

đ ến q u a n h ệ xã hội đưỢc lu ậ t

h ìn h sự b ảo vệ.

N gư ờ i có n ă n g lực trá ch n h iệm

h ìn h sự là n gư òi k h i th ự c h iệ n

h à n h vi n g u y h iể m ch o x ã h ội có

k h ả n ă n g n h ậ n th ứ c được tín h

c h ấ t n g u y h iểm c ủ a h à n h vi và có

k h ả n ă n g đ iể u k h iể n được h à n h

vi c ủ a m ìn h T h eo q u y đ ịn h tại

Đ iể u 13 B ộ lu ậ t h ìn h sự n ăm

1 9 9 9 , người th ự c h iệ n h à n h vi

n g u y h iể m ch o xã hội tr o n g k h i

đ a n g m ắ c b ện h tâ m th ầ n h oặc

m ộ t b ệ n h k h á c làm m ấ t k h ả n ă n g

n h ậ n th ứ c h o ặ c k h ả n ă n g đ iều

k h iể n h à n h vi c ủ a m ìn h , th ì

k h ô n g p h ả i c h ịu tr á c h n h iệ m

h ìn h sự; đối với ngư ời n à y , p h ả i

áp d ụ n g b iện p h á p b ắ t b u ộc ch ữ a

b ện h N gư ời p h ạ m tội tr o n g k hi

có n ă n g lực trách n h iệ m h ìn h sự ,

n h ư n g bị m ắ c b ện h tâ m th ầ n hoặc m ộ t b ện h k h á c làm m ấ t k h ả

n à n g n h ậ n th ứ c h oặc k h ả n ă n g

d iều k h iể n h à n h vi củ a m ìn h triíóc k h i bị k ế t á n , th ì c ủ n g được

á p ciụng b iện p h á p b á t buộc ch ữ a

b ện h S a u k h i k h ỏi b ệ n h , người

đó có t h ể p h ả i c h ịu trá ch n h iệm

h ìn h sự

N g ư ờ i d ạ i d iệ n th e o p h á p lu ậ t

N g iíò i do p h á p lu ậ t quy đ ịn h

h o ặ c do cơ q u a n n h à nước có

th ẩ m q u y ể n q u y ế t đ ịn h n h â n

d a n h v à vì lợi íc h c ủ a người k h ác

đ ể x á c lập , th ự c h iệ n g ia o dịch

d â n s ự tr o n g p h ạ m v i đ ạ i d iện

N g ư ò i đ ạ i d iệ n th e o p h á p lu ậ t

b a o gồm ; b ố m ẹ đốì với n gư òi

ch ư a th à n h n iên ; n gư òi g iá m hộ đối với người được g iá m hộ; ngưòi được T oà á n c h ỉ đ ịn h đối với người bị h ạ n c h ê n ă n g lực h à n h vi

d â n sự ; ngư ời đ ứ n g đ ầ u ph áp

n h â n th e o q u y đ ịn h củ a đ iề u lệ

p h á p n h â n h o ặ c q u y ế t đ ịn h của

cơ q u a n n h à nước có th ẩ m quyền;

c h ủ h ộ g ia đ ìn h đối với hộ gia

đ ình; tổ trư ở n g tổ hỢp tá c đốì với

tổ hỢp tác; n h ữ n g n gư òi k h ác

th e o q u y đ ịn h c ủ a p h á p lu ậ t

N g ư ờ i đ ạ i d iệ n th e o p h á p lu ậ t có

q u y ể n x á c lập , th ự c h iệ n m ọi gia o

Người bào chữa Người bào chửã

dịch dân sự vì lợi ích của người

dược đại diện, trừ trường hỢp

pháp luật, có quy định khác.

N g ư ờ i b à o c h ữ a

N gư ờ i b ào ch ữ a là người được

cá c cơ q u a n tiế n h à n h t ố tụ n g

c h ứ n g n h ậ n , th a m g ia t ố tụ n g đ ể

dư a ra n h ữ n g tìn h t iế t x á c đ ịn h

người bị tạm giữ , bị ca n , bị cá o vô

tội, n h ữ n g tìn h tiế t g iả m n h ẹ

trá ch n h iệ m h ìn h sự củ a n g ư ờ i bị

tạ m giữ , bị c a n , bị cá o và g iú p đõ

h ọ v ề m ặ t p h á p lý n h à m b ả o đ ảm

quyển v à lợi ích hỢp pháp của họ

N ó i cá ch k h á c, ngư ời b ào c h ữ a là

người th a m g ia t ố tụ n g đ ể b ê n h

vực, bảo vệ quyển, lợi ích hỢp

p h á p c ủ a người b ị tạ m g iữ , bị c a n ,

bị cáo.

T h e o Đ iể u 5 6 Bộ lu ậ t t ố t ụ n g

h ìn h 8ự n ă m 2 0 0 3 , ngư ời b ào

c h ữ a có th ể là: lu ậ t sư; n g ư ò i đ ạ i

d iệ n h ọp p h á p c ủ a n gư òi bị tạ m

g iữ , bị ca n , bị cáo; b ào c h ữ a v iê n

n h â n d â n N h ữ n g người s a u đ â y

k h ô n g được b à o chữa: ngư ời đã

tiế n h à n h tô' tụ n g tr o n g v ụ á n đó;

ngư ời th â n th íc h củ a ngư ời đã

h o ặ c đ a n g t iế n h à n h t ố t ụ n g

tr o n g vụ á n đó; người th a m g ia

tr o n g v ụ á n đó với tư c á c h là

n g ư ò i là m c h ứ n g , n g ư ò i g iá m

đ ịn h h o ặ c n g ư ò i p h iê n d ịch M ột

n gư ờ i b à o c h ữ a có t h ể bào ch ữ a

c h o n h iề u n gư ờ i bị tạ m g iử bị

c a n , bị c á o tr o n g c ù n g m ột v ụ á n ,

n ế u q u y ề n v à lợi íc h củ a họ k h ô n g

đ ố i lậ p n h a u N h iề u n gư òi bào

c h ử a có t h ể b à o ch ữ a ch o m ột

n g ư ờ i b ị tạ m g iữ bị ca n bị cáo.

T h e o D iề u 5 7 B ộ lu ậ t tô' tụ n g

h ìn h s ự n ă m 2 0 0 3 người bào

c h ữ a d o n gư ờ i bị tạ m g iữ bị c a n ,

bị c á o h o ặ c n g ư ờ i đ ạ i d iện hỢp

p h á p c ủ a h ọ lự a c h ọ n T r o n g

n h ữ n g tr ư ờ n g hỢp bị ca n , bị cáo

v ể tộ i th e o k h u n g h ìn h p h ạ t có

m ứ c c a o n h ấ t là tử h ìn h được q u y

đ ịn h t ạ i B ộ lu ậ t h ìn h sự năm

1 9 9 9 h o ặ c bị c a n , bị cá o là n gư òi

c h ư a t h à n h n iê n , n g ư ò i có nhược

đ iể m v ề tá m t h ầ n h o ặ c th ể c h ấ t,

n ế u bị c a n , bị c á o h o ặ c người đ ại

d iệ n h ợp p h á p c ủ a h ọ k h ô n g m òi

n g ư ờ i b à o c h ử a th ì Cơ q u a n d iều

tr a , V iệ n k iể m s á t h oặc T oà án

p h ả i y ê u c ầ u đ o à n lu ậ t sư p h à n

c ô n g v ă n p h ò n g lu ậ t s ư cử n gư òi

b à o c h ữ a c h o h ọ h o ặ c đ ề n g h ị U ỳ

b a n M ặ t tr ậ n T ổ q u ố c V iệ t N a m

t ổ c h ứ c t h à n h v iê n c ủ a M ặ t trậ n

cử n g ư ò i b à o c h ữ a ch o th à n h v iê n

c ủ a t ổ c h ứ c m ìn h T r o n g c á c

tr ư ờ n g hợp n à y bị ca n , bị cá o và

ngưòi đại diện hỢp pháp của họ

Người bào chữa Người bào chữa

v ầ n có (lu y ê ii y ê u c ầ u th a y đổi

h o ặ c từ c h ò i n p ư òi b à o c h ữ a

T h e o Đ iề u 0 8 B ộ lu ậ t t ố t ụ n g

h ìn h sự nủm 2 0 0 3 n g ư ờ i b à o

c h ữ a th a m g ia tô t ụ n g từ k h i

k h ở i t ố bị c a n T r o n g tr ư ờ n g hỢp

b ắ t n gư ù i th e o (lu y d ịn h tạ i Đ iề u

81 v à Đ iề u 8 2 lìộ lu ậ t t ố t ụ n g

h ìn h s ự n ă m 2 0 0 3 th ì n g ư ờ i b à o

c h ừ a th a m pia tô t ụ n g từ k h i có

q u y ế t d ịn h t ạ m g iữ T r o n g

tr ư ò n g hợp c ầ n ịĩiữ b í m ậ t đ iề u

tra đối với tội x â m p h ạ m a n n in h

q u ố c ^ a , th ì V iệ n tr ư ơ n g V iệ n

k iê m s á l q u y ế t d ịn h đ ể n g ư ờ i b à o

c h ữ a th a m g ia tô' t ụ n g từ k h i k ế t

th ú c đ iể u tra.

N gư ờ i bào c h ữ a có q u y ề n : có

m ặ t k h i lâ y lòi k h a i c ủ a n g ư ờ i bị

tạ m g iữ khi hỏi c u n g bị c a n v à

n ê u Đ iể u tra v iê n đ ồ n g ý th ì đưỢt’

h ỏ i người bị tạ m g iữ bị c a n v à có

m ậ t Iro n g n h ừ n g h o ạ t d ộ n g d iề u

tra kh ác; xem c á c b iê n b ả n v ề

h o ạ t đ ộ n g t ố t ụ n g có sự th a m g ia

c ủ a m ìn h và c á c q u y ế t đ ịn h tố

t ụ n g liê n q u a n đ ế n n gư ờ i m à

m ìn h bào ch ữ a; đ ể n g h ị ccl q u a n

đ iề u tra b á o trư ớc v ề th ờ i g ia n và

d ịa đ iểm hỏi c u n g bị c a n đ ể có

m ặ t k h i h ỏi c u n g bị c a n ; đ ề n g h ị

t h a y đổi ngư ời t iế n h à n h t ố tụ n g ,

n g ư ờ i g iá m đ ịn h , n g ư ờ i p h iê n

(lịch ilip o q u y d ịn h c ủ a Bộ lu ậ t tố lụn^' h ìn h sự n ă m 2 0 0 3 ; th u th ậ p lìii liru đồ v ậ t tìn h t iế t liê n q u an VIỘC h ào ch ữ a từ người bị tạm tíiĩí, t)ị c a n , bị cáo, người th â n llnVh của n h ữ n g người n à y hoặc

từ ('(1 (Ịuaii, tổ ch ứ c, cá n h â n th eo yõii cầu củ a níĩười bị tạ m g iữ , bị can l)ị c á o n ế u k h ô n g th u ộ c bí

m ật n hà n ư ỏc, bí m ậ t c ô n g tác; diía ra tà i liệ u , dồ v ậ t y ê u cầu; gặp Iitĩiíời bị tạ m giữ; g ậ p bị ca n ,

bị cáo d a n g bị tạ m g iam ; dọc ghi

C’hõ p và s a o c h ụ p n h ữ n g tà i liệu IroĩiK hồ sơ vụ án liê n q u a n đến việc bào c h ữ a s a u k h i k ế t th ú c điềii tra thpo q u y d ịn h củ a ph áp luật; th a m g ia h ỏi, tr a n h lu ậ n tại pliiôii toà; k h iê u n ại q u y ế t đ ịn h ,

h àiih vi t ố tụ n g củ a cơ q u an , nRưòi có th ẩ m q u y ể n tiế n h à n h tô tụng; k h á n g c á o b ản á n , q u y ế t (lịnh (‘ủa T oà á n n êu bị c á o là

c h ư a t h à n h n iê n h o ặ c Iiịĩưòi oó như ợc d iểm v ề tâ m th ầ n hoặc th ể c h ấ t q u y d ịn h tạ i đ iể m b khoản 2 D iề u 5 7 Bộ lu ậ t t ố tụ n g liìn h sự Iiăm 2 0 0 3

Người b ào ch ử a có n g h ĩa vụ: sử

d ụ n g mọi b iện p h áp do p h á p lu ậ t quy định đ ể làm s á n g tỏ n h ữ n g tình tiế t xác (lịnh ngưòi bị tạ m giử

bị can bị cáo vô tội, n h ữ n g tìn h

Người bào chữa Người bảo vệ quyển lợi của dưvng sự

t iế t giảm n h ẹ trách n h iệm h ìn h sự

củ a bị ca n bị cáo (tùy th eo m ỗi giai

đ oạn tố tụ n g ), k h i th u th ậ p đưực

tà i liệu, dồ v ậ t liên q u a n đ ến vụ

á n thì người bào ch ữ a có trách

n h iệm gia o cho Cơ q u a n đ iều tra,

V iện k iểm sá t, T òa án V iệc giao

n h ậ n cá c tà i liệu , đồ v ậ t đó giữa

ngưòi bào ch ữ a và cd q u a n tiến

h à n h t ố tụ n g ph ải được lập bièn

b ản th eo q uy đ ịn h tạ i Đ iều 9 5 Bộ

lu ậ t tố tụ n g h ìn h sự n ăm 2003:

g iú p người bị tạm giữ, bị can, bị

cáo vê m ặ t ph áp lý n h ằ m bảo vệ

q u yển và lợi ích hỢp p h áp củ a họ;

k h ôn g dược từ chối bào ch ữ a cho

người bị tạm giữ, bị ca n , bị cáo m à

m ìn h đã đảm n h ậ n b ào ch ữ a, nếu

k h ôn g có lý do c h ín h đáng; tôn

trọ n g sự th ậ t v à p h áp luật; k h ôn g

được m ua chuộc, cưỡng é p h oặc xúi

g iụ c người k h á c k h ai b áo g ia n dối,

c u n g cấp tài liệu sa i sự th ật; có

m ặ t th eo g iấ y triệu tậ p củ a Toà

án; k h ô n g được tiế t lộ bí m ậ t diểu

tra m à m ìn h b iế t được k h i thực

h iệ n việc bào chữa: k h ô n g được sử

d ụ n g tài liệu đã gh i ch ép , sa o ch ụ p

tro n g hồ sơ vụ án v à o m ục đích

xâm phạm lợi ích củ a N h à nước,

q u yền , lợi ích hỢp p h á p củ a cơ

q u an , tổ ch ứ c và cá n h ân Người

b ào chữ a làm trái pháp lu ậ t th ì

tù v th eo tín h c h ấ t, m ức dộ VI p h ạm

m à bị thu hồi g iấ y c h ứ n g n h ậ n Iiỉĩiíòi bào ch ử a , xử lý kỷ lu ậ t, xử

p h ạ t h à n h c h ín h h oặc bị t n iy cứ u trách n h iệm h ìn h sự; n ếu g â y th iệ t

h ại th ì ph ải bồi th ư ờ n g th eo q uy

đ ịn h củ a p h á p lu ật.

N g ư ờ i b ả o v ệ q u y ể n lợ i c ù a

đ ư ơ n g s ự

N g ư ờ i đ ư ợ c n g ư ò i bị h ạ i

n íĩu y ê n dơn d â n sự , bị dơn d à n

sự người có q u y ề n lợi, n g h ĩa vụ liê n q u a n đ ế n vụ á n h ìn h sự n h ờ

v à đưỢc các cđ q u a n tiê n h à n h tô

t ụ n g c h ấ p n h ậ n đ ể th a m g ia tố

t ụ n g bảo v ệ q u y ề n , lợi ích hợp

p h á p củ a đ ư ơ n g sự N gư ời b ả o v ệ

q u y ể n lợi c ủ a đ ư ơ n g sự có th ể là

lu ậ t sư , b ào c h ữ a v iê n n h â n d â n hoẠc người k h á c được Cơ q u a n

đ iề u tra, V iện k iểm s á t, T oà án

c h ấ p n h ậ n

T h e o Đ iể u 5 9 B ộ lu ậ t tõ tụ n g

h ìn h sự n ă m 2 0 0 3 , người b ảo v ệ

q u y ề n lợi c ủ a đ ư ơ n g 8ự được

th a m g ia t ố t ụ n g từ k h i khởi t ố bị

c a n v à có q u y ền ; đ ư a ra tà i liệ u ,

đồ v ậ t, y ê u cầu ; đọc, g h i c h é p và

s a o ch ụ p n h ữ n g tà i liệ u tr o n g hồ

sđ v ụ án liê n q u a n đ ế n v iệ c b ảo

Ngưửi bào vệ quyển lợi cùa đương sự Người bị hại

v ệ q u y ề n lợi c ủ a đ ư ơ n g sự s a u khi

k è t thiu' d iều tr a th o o q u y d ịn h

c ủ a p h áị) lu ậ t; th a m g ia h ỏi

tr a iih lu ậ iì tạ i p h iê n loà; xom

b iê n b ả n p h iê n tòa; k h iế u n ại

q u y ế t đ ịn h , híành vi tô tụ n g (’ủa

cơ q u a n , người c ó th ẩ m q u y ền

tiôVi h à n h t ố tụ n g N g ư ò i b ả o vệ

q u y ể n lc)i c ủ a n g ư ờ i bị h ạ i,

n fĩu y ẻn đơn d â n sự , bị dơn d â n sự

có lỊu yền đ ề n g h ị th a y đổi người

tiế n h à n h tô’ t ụ n g , n g iíò i g iá m

đ ịn h , người p h iê n d ịc h th e o q u y

đ ịn h củ a Bộ lu ậ t t ố tụ iig h ìn h sự

Iiíìm 2 0 0 3 n ố i với đ ư ơ n g sự là

ngưò; ch ư a th à n h n iê n , nKười có

như ợc đ iểm v ề tâ m th ầ n h o ặ c th ê

chíVt th ì người b ả o v ệ q u y ể n lợi

c ủ a h ọ có q u y ể n có m ặ t k h i cơ

q u a n tiế n h à n h t ố tụ n g lấ y lời

k h a i c ủ a ngư ời m à m ìn h b ả o vệ;

khíánt' cáo p h ầ n b ả n á n q u y ế t

đ ịn h f ủ a T oà á n có liê n q u a n đ ến

q u y ế n lợi n iĩh ĩa v ụ c ủ a ngư ời m à

m ìn h b ảo vệ.

N g ư ò i b ảo v ệ q u y ề n lợi củ a

đ ư ơ n g sự có Iig h ĩa vụ: sử d ụ n g

m ọi b iện p h á p d o p h á p lu ậ t q u y

đ ịn h đ ế góp p h ầ n là m rõ sự th ậ t

c ủ a v ụ án; g iú p đ ư ơ n g sự v ê m ặ t

p h á p lý n h ằ m b ả o v ệ q u v ề n , lợi

ích hợp p h á p c ủ a h ọ.

N g ư ờ i b ị h ạ i

N gưíli bị t h iệ t h ạ i v ề t h ể c h ấ t, tin h thÀn, tòi s ả n do tội phạm

g â v ra T h eo í) iể u 51 Bộ lu ậ t tô

tụ n g h ìn h sự n à m 2 0 0 3 , người bị

h ạ i h o ặ c người d ạ i d iệ n hỢp p h áp

củ a h ọ có q u yển : đ ư a ra tà i liệ u ,

đồ v ậ t, y ê u cầu; được th ô n g báo

v ề k ết q u ả đ iề u tra; đ ề n g h ị th a y đổi n gư ời tiế n h à n h t ố tụ n g ,

n gư ời ^ á m đ ịn h , n gư òi p h iê n

d ịch th e o q u y đ ịn h c ủ a Bộ lu ậ t tô

tụ n g h ìn h sự n ă m 2 0 0 3 ; đ ể n gh ị

m ức bồi th ư ồ n g và c á c b iệ n p h áp

b ảo đảm bồi th ư ờn g; th a m gia

p h iê n toà; tr ìn h b à y ý k iế n , tra n h

lu ậ n tạ i p h iê n to à đ ể b ả o vệ

q u y ể n v à lợi ích hỢp p h á p củ a

m ìn h ; k h iế u n ạ i q u y ế t d ịn h , h à n h

vi t ố tụ n g c ủ a cơ q u a n , người có

th ẩ m q u y ề n tiế n h à n h t ố tụ ng;

k h á n g cá o b ản á n , q u y ế t đ ịn h củ a

T oà án v ề p h íln bồi th ư ờ n g c ũ n g

n h ư v ề h ìn h p h ạ t đối với bị cáo.

T rong trường hợp vụ á n được khởi t ố th eo y ê u cầu củ a người bị

h ại thì ngiíừi bị h ại hoặc người dại diện hỢp) pháp củ a họ trình bày lời buộc tội tại p h iên toà N gười bị hại

p h ải có m ặt th eo giấ y triệu tập của

Cơ q u an đ iều tra, V iện k iểm sát Toà án; nếu từ chối k h ai báo mà

k h ô n g có lý do ch ín h đ á n g th ì có

Ngưởi bị oan Người bị tạm giữ

th ể p h ải ch ịu trách n h iệm hình sự

th eo q uy đ ịn h củ a Bộ lu ậ t hình sự

năm 1999 (Đ iều 3 0 8 tội từ chối

kh ai báo, từ chối k ết luận giám

đ ịn h hoặc lừ chối cu n g cấp tà i liệu)

T rong trường hợp người bị h ại chết,

thì người dại diện hỢp pháp của họ

có n h ữ n g q u y ền n h ư q u y d ịn h nêu

trôn đổì với người bị h ại.

N g ư ờ i b ị o a n

T h e o N g h ị q u y ế t sô 3 8 8 /N Q -

U B T V Q H ll n g à y 1 7 3 2 0 0 3 củ a

u ỷ b a n th ư ờ n g vụ Q u ốc hội v ề bồi

th ư ò n g t h iệ t h ạ i ch o ngư ời bị o a n

do người có th ẩ m q u y ể n tro n g

h o ạ t đ ộ n g tô t ụ n g h ìn h sự g â y ra,

th ì n h ữ n g trư ờ n g hợp s a u đ â y

dược x á c đ ịn h là ngư ời bị oan:

N gư ời đ ã bị tạ m g iữ , tạ m g ia m

m à s a u đó có q u y ế t đ ịn h c ủ a cơ

q u a n có th ẩ m q u y ề n tr o n g h o ạ t

d ộ n g tô tụ n g h ìn h sự h u ỷ bỏ

q u y ế t đ ịn h tạ m giữ , tỉỉm g ia m vì

ngư ời đó k h ô n g th ự c h iệ n h à n h vi

trái p h á p lu ậ t (đối với người bị

tạ m giữ ), h à n h v i p h ạ m tội (đối

với ngư ời bị tạ m giam );

N gư ờ i đả c h ấ p h à n h x o n g h oặc

đ a n g c h ấ p h à n h h ìn h p h ạ t tù có

thời h ạ n , tù c h u n g th â n , đã bị k ế t

á n tử h ìn h m à có b ả n á n , q u y ế t

đ ịn h củ a T oà án có th ẩ m q u y ể n

x á c d in h người đó k h ô n g th ự c

hiện hành vi phạm tội;

N gư ời bị khởi tố, tru y tô' x é t

xử, th i h à n h á n n g o à i cá c trư ờ n g

hỢp đã nêu mà có bản án, quyết

đ ịn h củ a CCJ q u a n có th ẩ m q u y ề n

tr o n g h o ạ t đ ộ n g t ố tụ n g h ìn h sự

x á c đ ịn h n gư òi dó k h ô n g th ự c

h iệ n h à n h vi p h ạ m tội.

T h eo D iề u 2 9 Bộ lu ậ t t ố tụ n g

h ìn h sự n á m 2 0 0 3 , n gư òi bị o a n

do n g ư ò i có th ẩ m q u y ể n tr o n g

h o ạ t đ ộ n g t ố tụ n g h ìn h sự g â y ra

có q u y ể n được bồi th ư ờ n g t h iệ t

h ạ i v à p h ụ c h ồi d a n h dự, q u y ề n lợi Cơ q u a n có th ẩ m q u y ề n tro n g

h o ạ t đ ộ n g t ố t ụ n g h ìn h sự đ ã là m

o a n p h ả i bồi th ư ờ n g t h iệ t h ạ i và

p h ụ c hồi d a n h dự, q u y ể n lợi ch o

n gư ời bị oan; n gư òi đã g ả y t h iệ t

h ạ i có trách n h iệ m bồi h o à n ch o

cơ q u a n có th ẩ m q u y ể n th e o quy

đ ịn h củ a p h á p lu ậ t.

N g ư ờ i b ị t ạ m g i ữ

N gư ờ i bị b ắ t tr o n g trư ờ n g hỢp

k h ẩ n cấ p , p h ạ m tộ i q u ả ta n g ,

n gư ời bị b ắ t th e o q u y ế t đ ịn h tru y

n ã h o ặ c ngư ời p h ạ m tộ i tự th ú ,

đ ầ u th ú v à đ ối với h ọ đã c ó q u y ế t

đ ịn h tạ m g iữ T h e o q u y đ ịn h tạ i

Người bị tình nghi Ngưiỉíỉ có quyển klt, nghĩa vụ liên quan

Đ iể u 4 8 Bộ lu ậ t t ố tụ n g h ìn h sự

n ă m 2 0 0 3 , k h i th a m g ia tô' tụ ng,

n g ư ò i bị tạ m g iữ có qu yển ; đưỢc

b iế t lý do m ìn h bị tạ m giữ; đưỢc

g iả i th íc h v ề q u y ề n và n g h ĩa vụ;

tr ìn h b à y lòi k h ai: tự b ào chữa

h o ặ c n h ờ ngư ời k h á c bào chữa:

đ ư a ra tà i liệ u , đồ v ậ t, y ê u cầu

k h iế u n ạ i v ề v iệ c tạ m g iữ , qu yết

đ ịn h , h à n h vi t ố tụ n g c ủ a cơ

q u a n , n g iíờ i có th ẩ m q u y ề n tiến

h à n h t ố tụ n g N g ư ờ i bị tạ m g iữ có

n g h ĩa v ụ th ự c h iệ n c á c q u y đ ịn h

v ề tạ m giữ th e o q u y đ ịn h của

p h á p lu ậ t.

N g ư ờ i b ị t ì n h n g h i

T h e o p h á p lu ậ l củ a m ộ t sô

nư ớc th ì ngư ời bị tìn h n g h i là

n gư ờ i có n h ữ n g c ă n cứ cụ th ể để

c á c cd (ịu a n có th ẩ m q u y ể n tronfí

t ố tụ n g h ìn h sự n g h i v â n người

n à y đã th ự c h iệ n tội p h ạ m , 'rronịí

p h á p lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự củ a

N h à nước ta n g ư ò i bị tìn h ngh i

được x á c đ ịn h tr o n g Đ iề u 81 Bộ

l u ậ t t ố tụ n g h ìn h sự n ăm 2 0 0 3

q u y đ ịn h v ề b ắ t n g ư ờ i tr o n g

trư ờ n g hỢp k h ẩ n cấ p , cụ th ể là:

k h i th ấ y có d ấ u v ế t c ủ a tội p h ạm

ở ngư ời h oặc tạ i ch ỗ ở củ a ngưòi

th ấ y cầ n n g ă n c h ặ n n g a y việc

n gư ờ i đ ó trố n h o ặ c t iê u h u ỷ chứiiK c ứ th ì có th ể b ắ t k h ẩ n cấp ((iiổm c k h o ả n 1 Đ iều 81 B ộ lu ậ t t,ò t ụ n g h ìn h sự n ăm 2 0 0 3 ).

N g ư ờ i có c h ứ c v ụ, q u y ề n h ạ n

X g ư ờ i được là m , được q u y ế t

đ ịn h n h ữ n g cô n g v iệc tro n g m ột

v ấ n đ ề, lĩn h vự c n à o đó do địa vị,

ch ứ c tr á c h m à N h à nưóc, cư q u an ,

tố rh ứ c giíto cho Đ iêu 2 7 7 Bộ lu ậ t

h ìn h s ự n ă m 1 9 9 9 q u y đ ịn h k h á i

n iệm c á c tội p h ạm v ề ch ứ c vụ có

n êu , n gư ời có ch ứ c vụ th eo các tội

p h ạ m n à y (các tội p h ạm q uy đ ịn h

từ Đ iề u 2 7 8 đ ến Đ iều 291 Bộ lu ậ t

h ìn h s ự n ă m 1999) là người do bổ

n h iệ m , do b ầu cử, do hỢp đ ồn g hoặc d o m ột h ìn h th ứ c k h ác, có

h ư ỏ n g lư ơ n g h oặc k h ô n g hư ởng

lương, đưỢc giao thực hiện một

{'òntĩ v ụ n h ấ t đ ịn h v à có q u y ển

hạn nhất định trong khi thực

liiện c ô n g vụ.

N g ư ờ i c ó q u y ề n lợi, n g h ĩ a

v ụ l i ê n q u a n đ ế n v ụ á n

Ngưòi có quyển lợi, nghĩa vụ bị

ả n h h ư ỏ n g trự c tiế p bỏi cá c q u y ế t

đ ịn h c ủ a cơ q u a n tiế n h à n h t ố

tụ n g h ìn h sự T ro n g tô” tụ n g h ìn h

sự , ngvíời có q u y ề n lợi, n g h ĩa vụ Hên q u a n đ ế n v ụ á n là người

Nguỡi có quyển lợt, nghĩa vụ líẽn quan Người chứng kiến

th a m g ia t ố t ụ n g k h i có q u y ề n lợi

h oặc n g h ĩa v ụ p h á t s in h tr o n g

q uá Ir ìn h d iề u tr a , tr u y tô”, x é t xử

vụ á n h ìn h sự cụ t h ể m à n g ư ò i dó

được h ư ở n g q u y ề n lợi h o ặ c có

n g h ĩa v ụ p h ả i châ'p h à n h n h ữ n g

q u y ế t đ ịn h , p h á n q u y ế t c ủ a cơ

q u a n tiế n h à n h t ố tụ n g Ví dụ:

N g u y ễ n V ă n A có x e m á y đ ã ch o

N g u y ễ n V ă n B mưỢn B đi chdi

với b ạ n g á i ỏ ch ỗ v ắ n g , m ộ t s ố đối

tư ợ n g đ ã t ổ c h ứ c cư ớp c h iế c xe

n à y T r o n g q u á tr ìn h đ iể u tra

N g u y ễ n V ă n A đưỢc x á c d ịn h là

ngư ời có q u y ể n lợi, n g h ĩa v ụ liê n

q u a n đ ế n v ụ á n T ư ơ n g tự n h ư

v ậ y , N g u y ễ n V ă n H là c h ủ h iệ u

cầ m đồ do k h ô n g b iế t c h iế c x e nói

trên là tà i s ả n bị cư à p đ ã c h ấ p

n h ậ n c ầ m c ố c h iế c x e n ó i tr ê n ch o

đối tư ợ n g c ầ m đồ v ì có x e , có g iấ y

tờ c h ứ n g n h ậ n sở h ữ u c ủ a xe

T r o n g t r ư ờ n g hỢp n à y , H c ũ n g là

ngư ời c ó q u y ề n lợi, n g h ĩa v ụ liê n

q u a n đ ế n v ụ á n

T h e o q u y đ ịn h tạ i Đ iề u 5 4 Bộ

lu ậ t t ố t ụ n g h ìn h s ự n ă m 2 0 0 3 ,

ngư ời c ó q u y ể n lợ i, n g h ĩa v ụ liê n

q u a n đ ế n v ụ á n k h i th a m g ia tố

tụ n g có q u y ể n đ ư a ra tà i liệ u , đồ

v ậ t, y ê u cầ u ; t h a m g ia p h iê n toà;

p h á t b iể u ý k iế n , tr a n h lu ậ n tạ i

p h iê n to à đ ể b ả o v ệ q u y ề n v à lợi

íc h hỢp p h á p r ủ a m ìn h ; k h á n g

c á o b ả n á n q u y ế t d ịn h củ a T oà

á n v ề n h ữ iiịĩ ViYn d ề Lrực tiê p liê n

q u a iì đ ô n q u y ề n lợi, n g h ĩa vụ củ a

m ìn h ; k h iế u n ại q u y ế t đ ịn h , h à n h

v i t ố t ụ n g củ a cơ q u a n , người có

th ẩ m q u y ề n tiê n h à n h tô tỊiTig;

đ ồ n g th ò i có n g h ĩa v ụ p h ải có m ặ t

t h e o g iấ y tr iệ u tậ p củ a Cơ q u a n

đ iề u tr a V iện k iểm sá t, T òa án

v à tr ìn h b à y tr u n g th ự c n h ữ n g

t ìn h t iế t Irực tiế p liê n q u a n đ ên

q u y ể n lợi, n g h ĩa v ụ của m ìn h

N g ư ờ i c h ư a t h à n h n i ê n

p h ạ m tộ i

N g iíờ i từ đủ 14 tu ổi đ ến dưới 18

tu ổ i k h i th ự c h iện h à n h vi phạm

tộ i N g iíò i từ đủ 16 tu ổi trở lên

Ịihải c h ịu trách n h iệm h ìn h sự v ề

m ọi tội p h ạ m , người từ đủ 14 tuổi

đ ế n dưới 16 tu ổi p h ải chịu trách

n h iệ m h ìn h vSự v ề tội p h ạm rất

n g h iê m tr ọ n g do cô ý hoặc tội

p h ạ m đ ặ c b iệ t n g h iê m trọn g (Đ iêu

12 B ộ lu ậ t h ìn h sự năm 1999).

N g ư ờ i c h ứ n g k i ế n

N g ư ò i c h ử n g k iế n dược xác

đ ị n h là n g ư ờ i g iá m s á t , th e o dõi,

x á c đ ị n h đ ã có m ộ t h o ạ t đ ộ n g tô

t ụ n g d o n g ư ờ i có t h ẩ m q u y ề n củ a

cơ q u a n t i ế n h à n h Lô t ụ n g h o ặ c cơ

Ngưởi đại diện hợp pháp Người giám định

q u a n k h á c dưcíc p iao n h iệ m v ụ

t iê n h à n h m ột sô h o ạ t đ ộ n g th ự c

h iệ n Vi dụ: Cơ q u a n đ iề u tr a có

lệ n h k h á m x é l dối với V ũ V ă n B,

tr o n g trư ờ n g hỢp n à y v iệ c k h á m

x é t v à lập b iên b ả ii cần có n gư ời

c h ứ n g k iê n N gư ời c h ứ n g k iế n

n êu n h ư r u n g cấ p h o ặ c tr ìn h b à y

n h ữ n g sự v iệc khônK d ú n g với

n h ữ n g gì m ìn h đã dược th a m g ia ,

có thể là dối tượnt; bị khởi tố, điều

tra , tr u y tố x é t xử về tộ i k h a i b áo

g ia n dối th e o q u y đ ịn h tạ i Đ iề u

3 0 7 B ộ lu ậ t h ìn h s ự n ă m 1 9 9 9

(tội k h a i b á o g ia n d ôi h o ặ c c u n g

cấ p tà i liệ u s a i sự th ậ t) N g ư ờ i

c h ứ n g k iê n được p h â n b iệ t vói

n gư ời là m c h ử n g th e o q u v d ịn h

tạ i Đ iể u 5 5 lỉộ lu ậ t tỏ t ụ n g h ìn h

sự n ăm 2 0 0 3 ở ch ỗ n gư ờ i c h ứ n g

k iê n là n g ư ờ i đưỢc m ời đ ế n d ể x á c

đ ịn h có m ộ t q u y ê t đ ịn h h o ặ c

h à n h vi t ố tụ n g th ự c tê n à o đó đã

d iễ n ra; c ò n nigười là m c h ứ n g là

nịiư òi b iế t đưilc n h ữ n g tìn h t iế t

h ê n q u a n d ến vụ á n đưỢc Cơ

q u a n đ iể u tra tr iệ u tậ p đ ế n đ ể

k h a i b áo v ề n h ữ n g gì m ìn h đ ã

c h ứ n g k iế n h o ặ c n g h e th ấ y

N g ư ờ i d ạ i d i ệ n hỢ p p h á p

(là m ộ t l o ạ i n g ư ờ i b à o c h ữ a )

N g ư ờ i d ạ i d iện hỢp p h á p ch o

n g ư ò i bị tạ m g iữ , bị c a n , b ị cáo,

th a m g ia tô' t ụ n g đ ể b ê n h vự c,

b ả o v ệ q u y ề n , lợi ích hỢp p h á p

c ủ a n g ư ờ i bị tạ m g iữ , bị c a n , bị

c á o N g ư ờ i đ ạ i d iệ n hỢp p h á p ch o

n gư ờ i b ị tạ m g iữ bị c a n , bị c á o là

c h a , m ẹ h o ậ c n gư ờ i g iá m h ộ củ a

n gư ờ i bị tạ m g iữ , bị c a n , b ị cá o

c h ư a t h à n h n iê n h o ặ c n g ư ò i có

n h ư ợ c đ iể m v ề t h ể c h ấ t h o ặ c tâ m

th ầ n K h i th a m g ia t ố t ụ n g , với tư

c á c h là n gư ờ i b à o c h ữ a , n g ư ờ i đ ại

d iệ n hỢp p h á p c ó c á c q u v ề n v à

n g h ĩa v ụ m à p h á p lu ậ t q u y đ ịn h

c h o n g ư ờ i b à o c h ữ a (Xí Người bào chữa).

N g ư ờ i g i á m đ ị n h

N g ư ờ i có k iế n th ứ c c ầ n t h iế t

v ề lĩn h v ự c c ầ n g iá m đ ịn h được

cơ q u a n t iế n h à n h tô’ t ụ n g tr ư n g

c ầ u d ể g iá m đ ịn h th e o q u y đ ịn h

c ủ a p h á p lu ậ t T h e o q u y đ ịiìh tạ i

Đ iể u 6 0 B ộ lu ậ t t ố t ụ n g h ìn h sự

n ă m 2 0 0 3 , n g ư ờ i g iá m đ ịn h có

q u y ề n : tìm h iể u t à i liệ u c ủ a v ụ

á n c ó liê n q u a n đ ế n đ ối tư ợ n g

p h ả i g iá m đ ịn h ; y ê u c ầ u cơ q u a n

tr ư n g c ầ u g iá m đ ịn h c u n g cấ p

n h ữ n g tà i liệ u c ầ n t h iế t c h o v iệ c

k ế t lu ậ n ; th a m d ự v à o v iệ c h ỏ i

c u n g , lấ y lời k h a i v à đ ặ t c â u h ỏi

v ề n h ữ n g v ấ n đ ể có liê n q u a n đ ế n

Người giám định Người giúp sức

đối tư ợ n g g iá m đ ịn h ; từ ch ố i v iệ c

th ự c h iệ n g iá m đ ịn h tr o n g

tr ư ờ n g hỢp th ò i g ia n k h ô n g đủ đ ể

tiế n h à n h g iá m đ ịn h , c á c tà i liệ u

c u n g cấp k h ô n g đ ủ h o ặ c k h ô n g có

g iá trị đ ể k ế t lu ậ n , n ộ i d u n g y ê u

c ầ u g iá m đ ịn h v ư ợ t q u á p h ạ m vi

h iể u b iế t c h u y ê n m ôn củ a m ìn h ;

g h i r iê n g ý k iế n k ế t lu ậ n củ a

m ìn h v à o b ả n k ế t lu ậ n c h u n g

n ế u k h ô n g th ố n g n h ấ t với k ế t

lu ậ n c h u n g tr o n g tr ư ờ n g hợp

g iá m đ ịn h do m ộ t n h ó m ngư ời

g iá m đ ịn h tiế n h à n h N g ư ờ i g iá m

đ ịn h có n g h ĩa v ụ p h ả i có m ặ t

th e o g iấ y tr iệ u tậ p c ủ a Cơ q u a n

đ iề u tr a , V iệ n k iể m s á t , T oà án;

k h ô n g dưỢc t iế t lộ bí m ậ t đ iề u tra

m à h ọ b iế t đư ợc k h i th a m g ia t ố

tụ n g v ỏ i tư c á c h là n gư d i g iá m

d in h N gư ờ i g iá m đ ịn h từ ch ố i

k ế t lu ậ n g iá m đ ịn h m à k h ô n g có

lý d o c h ín h đ á n g th ì p h ả i ch ịu

tr á c h n h iệ m h ìn h s ự th e o Đ iể u

3 0 8 B ộ lu ậ t h ìn h s ự n ă m 1 9 9 9

(tộ i từ ch ố i k h a i b áo, từ c h ố i k ế t

lu ậ n g iá m đ ịn h h o ặ c t ừ c h ố i c u n g

cấ p t à i liệ u ) N g ư ờ i g iá m đ ịn h

k ế t lu ậ n g ia n d ối th ì p h ả i c h ịu

tr á c h n h iệ m h ìn h sự th e o Đ iề u

3 0 7 B ộ lu ậ t h ìn h sự n ă m 1 9 9 9

(tộ i k h a i b á o g ia n d ô i h o ặ c c u n g

c ấ p t à i liệ u s a i sự th ậ t) N g ư ờ i

g iá m d ịn h p h ả i từ c h ố i th a m fĩia

t ố t ụ n g h o ặ c bị th a y đ ổi n ếu :

th u ộ c m ộ t tr o n g n h ữ n g trưồn^ĩ hỢp q u y đ ịn h tạ i k h o ả n 1 và

k h o ả n 3 Đ iể u 4 2 Bộ l u ậ t tô tụnR

h ìn h sự n ă m 2 0 0 3 ; đã tiế n h à n h

t ố t ụ n g v ớ i tư c á c h là T h ủ

tr ư ở n g , P h ó T h ủ trư ở n g Cd q u a n

đ iể u tr a , Đ iề u tr a v iê n V iện

tr ư ở n g P h ó V iệ n tr ư ỏ n g V iện

k iể m s á t K iểm s á t v iê n , C h á n h

á n P h ó C h á n h á n T òa á n T h ẩ m

p h á n H ộ i th ẩ m T h ư k ý T òa á n

h o ặ c đ ã Lham RÌa với tư cá ch là

n g ư ờ i b à o c h ữ a , n g ư ò i là m

c h ứ n g , n g ư ờ i p h iê n d ịc h tr o n g vụ

á n đó.

N g ư ờ i g i ú p s ứ c

N g ư ờ i tạ o đ iể u k iệ n tin h th ầ n

h o ặ c v ậ t c h ấ t c h o v iệ c th ự c h iệ n

tộ i p h ạ m T h e o q u y d ịn h tạ i

D iề u 2 0 B ộ l u ậ l h ìn h sự !iảni

1 9 9 9 , n g ư ờ i g iú p sứ c là m ột loại

n g ư ò i đ ồ n g p h ạ m H à n h vi g iú p

s ứ c d ù k h ô n g có k ế t q u ả , ih ì

n g ư ờ i g iú p s ứ c v ẫ n p h ả i c h ịu

tr á c h n h iệ m v ề tộ i p h ạ m m à

n g ư ò i đ ó đ ã g iú p sứ c ở g ia i đ o ạ n

c h u ẩ n bị th ự c h iệ n tộ i p h ạ m ,

n ế u đ ó là tộ i p h ạ m r ấ t n g h iê m

t r ọ n g h o ặ c tộ i p h ạ m đ ặ c b iệ t

n g h iê m tr ọ n g