nhưng củng không kém phần lo ngại... Lúc đó, tôi với Cudơnhexôp..[r]
Trang 12 9 0 H Ố C H Ì M I N H
-BÁC HỒ KỶ NIỆM CÁCH MẠNG THÁNG Mưởl
ở THỦ ĐỖ MỞI TIẾP QUẢN
N.I NICULIN*
® ôi với tôi, cái t r ù n g hỢp n g ẫ u n h i ê n củ a sô^ p h ậ n là ở
chỗ, n á m 1954, k h i tôi tôt n g h iệ p Đ ại học phư ơ n g
Đ ông Mátxcơva, th ì củng là lúc H iệp đ ị n h Gìơnevơ về việc lập lại hoà b ìn h ở Đông Dương được ký kết
Vào m ộ t n g à y đẹp tròi của n ă m 1954, tôi được đồng chí
A lécxanđrơ Anđrêépvích L a v rin sé p mời đến Lúc đó,
L a v r i n s é p vừ a đưỢc bổ n h iệ m là m Đ ại s ứ đặc m ệ n h to à n
q u y ề n của Liên Xô tại nước Việt N a m D â n c h ủ Cộng hoà Một con ngưòi lực lưỡng, điềm đ ạ m chò đón tôi và
c h ă m chú n h ìn tôi một cách t ế nhị V à k h ô n g ngò cuôi buổi gặp m ặt, ông t a mỉm cưòi với tôi m ột cách th o ả i m á i và
t h â n thiện Tôi đã sông, và t h ậ m chí n h iề u ]úc tr o n g
chiêm bao đã n h ìn t h ấ y Việt N am , bởi t h ế cuộc nói chự yện
về Việt N a m với đồng chí Đại sứ đã m a n g đ ế n cho tôí n iề m vui thích Tôi bước r a khỏi phòng M ột p h ú t sa u cô t h ư ký
x u â t h iệ n và nói:
Nhà Việt N am học của Nga.
Trang 2- Anh đi sang Việt Nam nhé! - Cô ta mỉm cưòi vối tôi
một cách h ữ u nghị - Anh là ngùòi h ạ n h phúc! A n h sẽ đưỢc
th â y đ ấ t nước củ a C hủ tịch Hồ Chí Minh Tôi chỉ k h u y ê n
a n h một điểu: Khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, điể u đó đôi VỚI a n h k h ô n g còn là xa xôi nữa, h ã y giữ lấy cái tự nhiên, giản dị và linh h o ạ t n h ư khi gặp Đại sứ hôm nay Chúc anh lên đưòng m a y mắn!
Ba t u ầ n s a u khi q uân đội n h â n d â n Việt N a m về tiếp
q uản t h ủ đô n gày 29 t h á n g 10 n á m 1954 Đ oàn Đại sứ
q uán Liên Xô đ ầ u tiên đên t h ủ đô H à Nội cổ kính
K hi c h ú n g tôi đến T h ủ đô H à Nội một cuộc m í t t i n h nhỏ đ ã đưỢc tổ chức Sau đó c h ú n g tôi chia n h a u về n h à ở
N h ữ n g toà n h à của Đại sứ q u á n lúc đó chưa s ử a chữa xong T h êm vào đó, ngày kỷ niệm lần t h ứ 37 C ách m ạ n g
t h á n g Mười, ngày lễ lớn của n h â n d â n Xôviết đ ã đ ế n gần
Lúc đó, việc tổ chức kỷ niệm Cách m ạ n g t h á n g Mưòi, không chỉ là t h ể diện của n h à nưốc Xôviết T ro n g n h ữ n g
ngàv ấy giối báo chí phương T ấy, m u ô n x u y ên tạ c cuộc
sông của n h ữ n g người k h á n g chiến t ừ n ú i r ừ n g Việt Bắc trở về, và của các n h à lã n h đạo Đ ả n g và N h à nưóc Việt
N am n h ư là n h ữ n g k h u trạ i tậ p trư ng, n h ữ n g vòng vây khói lửa T ro n g đó, không t h ể có n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g bình thườ ng c ủ a một n h à nước và các đại diện ngoại giao
Lúc b â y giò n h iệ m vụ đôi với N h à nước V iệt N a m
k hông n h ữ n g chỉ củ n g cô^ chính quyển n h â n d â n n o n trẻ,
mà còn p h ả i khôi p hục lại nền k i n h tế, v ã n h o á t r ê n mức
độ cao hơn và p h á t triể n củng cố môi q u a n hệ quốc t ế c h ặ t
chẽ hơn với các nước khác t r ê n t h ế giới, trước h ế t là với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa
M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C / M u A CƯA M Ọ Ỉ T H Ờ Ĩ Đ Ạ I 2 9 1
Trang 3X h ư vậy, m ặ c d ù gặp k h á n h i ề u kh ó k h á n v à Ịhức
tạ p , n h ư n g d ù sao, Đại sứ q u á n Liên Xô c ũ n g phẻj tể chức m ộ t cuộc g ặ p m ặ t t r ọ n g t h ể VỚI các đồng c h í lĩ n h đạo Đ ả n g v à N h à nước V iệt N a m vỏi các n h à n ịo ạ i giao, c h í n h k h á c h c ủ a u ỷ b a n quôc t ế g iá m s á t v à kiểm vSát việc t h i h à n h H iệ p đ ị n h Giơnevơ t ạ i V iệt N a m theo
t i ê u c h u ẩ n ngoại giao đã được qu y đ ị n h tại Hội r.ghị quôc t ế về công p h á p và n g h i th ứ c ngoại giao n ă m 1S65
tạ i H u n g g a r i
Ý n g h ĩa đ ầ u tiê n của cuộc tiếp đãi n à y là ở chỗ v: trí
v à thòi điểm Đó c u n g là việc c ủng cố* và t h ắ t c h ặ t môi
q u a n h ệ có t í n h c h ấ t quôc tế Ngoài ra, cuộc tiếp đãi tĩọng
th ể m à Đại sứ q u á n Liên Xô tổ chức còn có th ê m m ) t ý
n g h ĩa k h á c q u a n t r ọ n g hơn Nó cần ph ải trở t h à n h mộc sự kiện, k h ẳ n g đ ịn h m ộ t cách trực q u a n t ì n h t r ạ n g ển cịnh
và tr i ể n vọng tô t đẹp của N h à nước Việt N a m và vị trí mới của nó ở m iề n Bắc V ấ n đề địa điểm đón tiếp được giải quyết một cách n h a n h gọn Đó là hội trư ờng của Câu lạc
bộ quôc tế, cách P h ủ C h ủ tịch k hông xa
Tuy nhiên, t r o n g buổi chiêu đải p h ả i tiếp đón h àng
t r á m vị k h á c h m à n h à bếp của C âu lạc bộ quôc t ế thì rõ
r à n g k h ông t h ể đ á p ứ n g được Nó quá nhỏ và sơ sài
C hủ n h â n mới c ủ a ngôi n h à trở về từ rừ n g núi Việt Bắc, theo lệ t h ư ờ n g v à thói quen, k h iê m tôn, giản dị và thực sự d â n chủ Với sự n h ạ y cảm ti n h t ế và đạo đức v ă n hoá cao cả c ủ a m ìn h , Ngưồi k h ô n g cho p h é p và không dám
n g h ĩ đến việc ă n ở t r o n g một cán phòng s a n g trọng của to à
n h à , Nơi đây trở t h à n h nơi để tổ chức các cuộc hội nghị, các buổi đón tiếp n g o ạ i giao và các cuộc ký k ế t q uan trọng
Trang 4-Còn chính C-hủ lịch Hồ Chí M inh thì sông troníĩ một ngôi
nhà cách đó khônỉ^ xa
Thê là Chủ tịch Hồ Chí M inh dà cho ph ép Đại vsứ q u á n
Liên Xô dùng nh à bếp của Phủ C hủ tịch để nâ u nướng tổ
chức một cuộc tiếp đãi lớn vào n g ằ v 7 t h á n g 11.
Nhiều lúc nhớ lại điều này tôi vẫn thôt lẽn; “Không bao giò trong lịch sử”
Một nhóm người làm bếp Việt N am được phái đến
giúp viộc dưới sự chỉ đạo của nữ đ ầ u bếp N h i n a la cô p n a
ỏ đây một trở ngại không nhỏ đã xảy ra N h in a lacôpna không biôt một th ứ ngoại ngữ nào còn n h ữ n g ngưòi bạ n Việl Nam giúp việc thì không hiểu tiếng Nga Khó k h ã n
dó đã đưỢc giải q u y ế t ng av lập tức Để giúp việc cho
X h in a lacôpna ngưòi ta phái đên hai t h a n h niên Xôviết,
đó là thực tập sinh Niculin và tuỳ viẽn Cudơnhexôp Cudơnhexôp nguyên là Đại sứ Liên Xô tại Thái Lan
Thú thực, chúng tôi đi đến P h ủ C hủ tịch trong tư thô
sẵn sàng và thích thú nhưng củng không kém phần lo ngại
Bơi vì vỏn tiếng Việt của chúng tôi lúc đó quá ít ỎI N h â \ là
Lên gọi các món án và các món ă n Việt N am thì với c h ú n g
tôi hoàn toàn xa lạ chưa hề biết đến
Tuy nhiôn điều e ngại của ch ú n g tôi hoá ra Irở nên vỏ
ích Trong nhà bếp của Phủ Chủ tịch một bầu không khí
h o à n toàn hiểu biết lẫn n h au , vui vẻ và sôi động, m ặc d ầ u
không ai hiểu ngoại ngữ N hina lacôpna đã tim ra được cách
dể giải ihích cho cạc bạn đồng nghiệp Việt Narn hiểu bằng các động tác tay chân Còn họ, những ngưòi giúp việc, hình
n h ư củng đã tiếp n h ậ n đưỢc một vài từ tiếng Nga cần th iế t nào đó N h in a lacốpna đã n h a n h chóng đ ạ t dưỢc n h ữ n g kết
M Ộ T N G Ư Ơ I C H A U A CHA M Ọ ĩ T ỉ ỉ t ì ỉ D Ạ Ỉ 2 9 3
Trang 5quả bưốc đầu trong khi học tiếng Việt Lúc thì chị t a khen
“tôt lắm”, khi thì “thêm ớt’\ “th ê m muôT’, Họ hiểu n h a u khá tôt sai lệch trong khi p h á t â m c h a n g ai q u a n t â m đến Lúc
đó, tôi với Cudơnhexôp kh ô n g n h ữ n g chỉ làm n h iệ m vụ phiên dịch, m à còn bị lôi kéo vào công việc phụ bếp
Vào k h o ả n g một, hai giờ s á n g gì đó, C h ủ tịc h Hồ Chí
M in h nhẹ n h à n g đi vào n h à bếp Tôi v ẫ n t h ư ờ n g cho rằng, n g u y ê n t h ủ quôc gia c ủ a t ấ t cả các nưóc í t k h i và
t h ậ m chí có t h ể k h ô n g bao giò đi x u ô n g bếp T h ế n h ư n g ,
vị C h ủ tịch n h â n d ân c h â n ch ín h , Bác Hồ đ ã đ ế n t h á m
c h ú n g tôi tr o n g n h à bếp Và đ â y c ủ n g là m ột t r ư ờ n g hỢp hiếm hoi khi c h ú n g tôi, n h â n v iê n Đ ại sứ 'quán L iên Xô cùng làm việc với các đ ầ u bếp V iệt N a m t r o n g n h à bếp
P h ủ C hủ tịch
N ên c hăng, c ầ n p h ả i nói r ằ n g , sự x u ấ t h i ệ n c ủ a Bác
Hồ tro n g n h à bếp, có n g h ĩ a là Bác đ á n h giá r ấ t cao ý
n g h ía của cuộc tiế p đãi n g o ạ i giao sẽ tổ chức vào n g à y hôm sau
Đây kh ô n g phải là lầ n đ ầ u ti ê n tôi được g ặp m ặ t C h ủ tịch Hồ Chí Minh Lần đ ầ u ti ê n tôi đưỢc gặp Bác là vào ngày hôm trưởc đó ngày 5 t h á n g 11, k h i C h ủ tịch nước Việt N am D ân chủ Cộng hoà mở tiệc chiêu đ ã i toàn* t h ể cán bộ và n h â n viên Đại sứ q u á n Liên Xô Lúc đó, tôi là
m ộ t thực t ạ p s in h , k h ô n g ở t r o n g t h à n h p h ầ n c ủ a Dại s ứ
q u á n và chỉ n h ậ n được giây mời trước giò tiếp v ẻ n vẹn 30 phút Trên th iế p mòi in rõ rà n g , đẹp m ắ t dòng chữ v àng:
“Chủ tịch nước Việt N a m D â n c h ủ Cộng h o à t r â n t r ọ n g
k ín h mòi thực t ậ p sinh Nicôlai Ivanôvích N ic u lin đến d ự buổi gặp m ặ t t h ả n m ậ t n h â n dịp Đ oàn cán bộ Đ ạ i sứ q u á n
Trang 6-Liên Xô ở Việt N am đến H à Nội” - ‘T r â n trọ n g k í n h mời” ' Thông th ư ờ n g tro n g mọi trư ờng hỢp chỉ là nghi thức ngoại giao X h ư n g t h ậ t là ý n g h ĩa biết bao k h i nó đi k è m vối tên
C hủ tịch Hồ Chí Minh H à n g chục n ă m sau, tôi v ẫ n giữ
t ấ m thiếp mời đó n h ư n h ữ n g wẬt kỷ niệm củ a đòi mình
N h ư n g ch ín h cuộc gặp m ặ t t h â n m ậ t đó, đã xảy r a dưới
h ì n h thức chiêu đãi tr ọ n g t h ể và tr a o đổi ý kiến C hủ tịch
Hồ Chí M in h ngồi cách tôi một q u ã n g và Ngưòi k h ô n g ngót trò c h u y ệ n với A.A L avrinsé p và các b ạ n Xôviết Ngày đó tôi là ngưòi t r ẻ nhâ't Đại sứ quán
Còn h ô m nay t r o n ^ n h à bếp P h ủ C h ủ tịch là m ột Bác
Hồ hoàn t o à n khác Bác m ặc chiếc áo cổ đ ứ n g m à u cỏ ú a
đã bạc đi k h á nhiều, n h ư n g r ấ t chu tấ t M iệng Bác n g ậ m
th u ô c lá Bác mỉm cưòi chào mọi ngưòi, n ụ cưòi s ả n g khoái Bác đi vòng q u a n h bếp, b ắ t ta y bếp trư ở n g N h i n a
la c ô p n a rồi b ắ t tay tôi và Cuddnhexôp Bác đ ư a m ắ t bao
q u á t n h ì n q u a n h , c h ă m chú q u a n s á t công việc c h ú n g tôi làm Khi b iế t n h ữ n g việc cơ b ả n đ ã c h u ẩ n bị xong, Bác
g ậ t đ ầ u rồi đư a m ắ t n h ì n tôi và Cudơnhexôp m ộ t cách
h à i lòng
- Các cậu đ ã có chỗ ngủ chưa? - Đột n h i ê n Bác Hồ hỏi
c h ú n g tôi một cách t h â n m ậ t và g ầ n gũi Suổ^t đòi tôi nhớ
m ã i câu hỏi n à y một cách chính xác
Cảm đông trướr sự qiĩan tAiri của một vị Chủ t4ch nước
đó với n h ữ n g công việc bếp núc của m ình, c h ú n g tôi t r ả lời
rằ n g , c h ú n g tôi sẽ đi bộ về n h à ngủ
- Không- này đã muộn lắm! - Bác Hồ â u yếm nói - Trong P h ủ C hủ tịch sẽ có đủ chỗ cho hai th a n h niên Liên Xô ngủ T h à n h phô^ nói c h u n g an toàn, n h ư n g dù sao cũng phải
M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C H À l ^ A CUA M Ọ Ị T H Ờ I Đ Ạ I 2 9 5
Trang 7cảnh giác Hãy sửa soạn cho hai anh bạn trẻ một chỗ nghỉ
t ư ơ n g đôi - B ác q u a y s a n g nói VÓI ngiíời c ậ n vệ đi cùng
T h ế rồi giông n h ư khi dến Bác dưa m ắ t nhìn q u a n h
m ộ t lượt rồi n h ẹ n h à n g đi ra khỏi bếp
S a u đó c h ú n g tôi được d ẫ n đến một c ă n buồng rộng
rãi và s a n g trọng, trong đó, đã trả i sẵn chăn màn r ấ t đẹp Nơi đâv đã h à n g chục năm là chỗ ở của toàn quyền Pháp Tôi không còn ngạc nhiên vối n h ử n g gì đả đên vâi m ình
nữ a Cuộc gặp gỡ t u y ệ t diệu với Bác Hồ đã đư a đến cho tôi
một niềm vui sướng và thoải mái, một tìn h cảm n h â n hậu,
và sự q u a n 't â m của một con ngưòi vĩ đại mà trước kia tôi
chỉ đưỢc t h ấ y t r o n g phim và t r a n h ảnh
S á n g 7 t h á n g 11 náiTi 1954 tro n g P h ủ C hủ tịch, tôi
tỉn h dậy với n ụ cưòi trê n môi trong lòng phấn khởi n h ư ngày hội M ặt tròi đã lên cao N h ữ n g gì đã xảy r a ngày hôm qua đều sống lại trong tr í nhố của tôi
Sáu giò chiều hôm đó trong hội trưòng lớn của Câu
ạc bộ quôc tê đã có m ặ t đầv đủ các chính k há ch ngoại
giao N h ư n g ngưòi k h á c h c h ủ chôt n h â t ' C h ủ tịch Hồ C hí
Minh, thì vẫn chưa có mặt C húng tôi nóng lòng chò Bác lừng phút, từng phút
- Nicôlai Ivanôvích! - G iọng nói c ủ a đồng chí Đại s ứ
v a n g lên nho nhỏ, n h ư n g đồng thòi cũng nghiêm nghị và
long trọng - đồng chí ró n h iệ m vụ ra cổng đón Chủ tịch
Hồ Chí Minh Đồng chí h ã y r a đón Bác và dẫn Bác vào hội trưòng
Nói xong Alếchxanđrơ Anđrêépvích mỉm cưòi n h ư động viên tôi T ừ đó đến nay tôi vẫn không sao hiểu nổi
ta i sao vinh dư đó lai đến với m ình
Trang 8-Tôi đứng chò bôn cổng C â u lạc bộ quôc tế Thòi gian
đôì vc3i tôi lúc đó kéo dài t r i ề n m iên S ự t h ự c t h ì sự chờ đợi của tôi diễn r a chỉ t r o n g k h o ả n g c h ừ n g n à m b ả y
p h ú t m à thôi Cuối cùng, m ộ t chiếc xe, chỉ d u y n h ấ t m ột
chiôc commángca sơn m à u x a n h b ình th ư ò n g n h ẹ n h à n g
lướt toi Và h ầ u n h ư k h ô n g ai n h ì n thâV nó đã đì đến
n h ư t h ế nào
Từ tro n g xe C hủ tịch Hồ Chí M in h vối d á n g cương trực, khoẻ m ạ n h bưâc ra B âv giò trước m ắ t tôi k h ô n g
p h ả i là Bác Hồ m à tôi g ặp h ô m q u a t r o n g n h à b ếp P h ủ
C h ủ tịch Một d á n g dấp đ ư ò n g hoàng, c h ữ n g chạc,
h o à n lâ t Tấ^t cả tựu t r u n g lại t r o n g á n h m ắ t của một con người m a n g t r ê n đôi vai m ì n h m ột sứ m ệ n h k h ổ n g
lồ và vinh q u a n g k h ô n g gì so s á n h nổi Một con ngưòi
đã t ừ n g trả i tro n g mọi t ì n h h ư ô n g phức tạ p nguy hiểm
và c ă n g t h ắ n g n h ư n g bao giò c ũ n g có n h ữ n g q u y ế t d ịnh
đ ú n g đ a n và s á n g suôt Một con ngưòi đã d à n h cả cuộc
đòi v à sức lực cho m ộ t m ục dích vĩ đ ạ i v à d u y n h â t c ủ a
d â n lộc
S a u cái b ắ t t a y t h â n m ậ t và n g ấ n ngủi, c ù n g n h ữ n g lòi hỏi h a n c ũ n g n g ắ n gọn* C h ủ tịch Hồ Chí M in h cùng
lỏi đi vào hội trường Câu lạc bộ quôc tế Khi n g a n g qua tiến sánh Ngưòi bước chậm lại và q ua y đ ầ u n hìn tôi mỉm
(Mĩời nụ n í ò i rỡ r ủ a m ộ t n h à t h ô n g t h á i Người
n h a n h nhẹn cầm láy tay tôi và nói: “Cậu tre q u á ” Trộm nghĩ trong hoàn c ảnh đó lời nói đó đã th ể hiện q u a n hệ
h ữ u ái của một vị C h ủ tịch, của m ộ t ngưòi lớn tu ổ i đối với
một t h a n h niên, mong muôn cho a n h t a chóng trở nên
t h à n h d ạ t Ironẹ tương lai
Trang 9Giò đây khi đã tr ả i q u a b iế t bao n h i ê u n ă m t h á n g của cuộc đời khi mái tóc t r ê n đ ầ u tôi đ ã điểm bạc, khi tôi đã được N h à nuớc Liên Xô, V iệt N a m , M ông c ổ t ặ n g thư ở ng n h i ề u h u â n , hu y chương, đã được p h o n g giáo sư,
đã trở t h à n h tiế n sĩ k h o a học, tôi h iể u m ộ t cách s â u sắc rằng C h ủ tịch Hồ Chí M i n h đ ã t r a o cho tôi m ộ t p h ầ n thư ởng cao qu ý n h ấ t t r o n g s u ô t cả cuộc đòi tôi Đó c h ín h
là lúc xa xưa, kh i tôi “còn t r ẻ q u á ” t r o n g n g a y lễ kỷ n iệ m Cách m ạ n g t h á n g Mười vĩ đ ạ i ở t h ủ đô H à Nội v ừ a đưỢc giải phóng
Y Ế N N G Ọ C THƯỜNG dịch
Người là Hổ Chí Minh,
Nxb Hội n h à v ă n Việt Nam,
H à N ô i , 1995, tr 210-222.
Trang 10M Ộ T N G Ư Ờ I CHÀ u CUA MỌI T l i ơ l Đ Ạ I 299
RAYMÔNG ÔBRẮC*
Ôi kh ô n g h iể u tại sao ngày 27 t h á n g 7 n ă m 1946, tôi lại n h ậ n lòi mòi của ngưòi Việt Nam Có lẽ để t h o á t khỏi n h ữ n g hồ sơ của v ăn phòng Bộ, hay để xem vưòn hồng ở Bagatelle m à ngưòi ta t ừ n g ca ngỢi Cuộc chiêu đãi, người t a mồi tôi là để đón chào Chủ tịch Hồ Chí M in h đến
P a r i theo lòi mòi của C h ín h p h ủ P h á p trong khi đ a n g diễn
r a cuộc đ à m p h á n khó k h ả n ỏ Phôngtennơblô
Nói vể V iệt N am tôi không biết gì hơn p h ầ n đông đồng bào c h ú n g tô) Dư lu ậ n nước P h á p rểx chia rẽ Các
b ạ n k h á n g chiến của tỏi cũng kh ô n g th o á t khỏi cuộc t r a n h
lu ậ n đó Ngưòi thì muôn nước P h á p giành lại quyền to à n vẹn các thuộc địa và tu y ê n bô" r ằ n g dưới thòi chiếm đóng
* Một n h â n v ật lón trong cuộc k h á n g rhiến nỉa nhân dân P h á p chống sự chiếm đóng của q u â n Đức từ n á m 1940 S au chiến t r a n h , ông giữ vai trò q u a n trọng tr ong việc tái t h i ế t nước Pháp, t h a m gia điểu h à n h công việc của Liên hỢp quốc N h ư n g đặc biệt ông đ ã trở
t h à n h b ạ n c ủ a Bác Hồ từ nàm 1946, và t ừ n g làm t r u n g gian giữa
P h á p và Việt N a m tr o n g n h ữ n g cuộc th ư ơ n g lượng bí m ậ t thò i kỳ chiến t r a n h ở Viêt Nam.