* Giới thiệu bài: 1’ Đây là tiết học mở đầu cho cả chương trình tập làm văn, có nhiệm vụ giới thiệu chung về văn bản, các kiểu văn bản với phương thức biểu đạt khác nhau… * Néi dung: I [r]
Trang 1Bài :1
Kết quả cần đạt:
- Bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết Hiểu được nội dung ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện “ con rồng cháu tiên” và “Bánh trưng bánh giầy”trong bài học kể được hai truyện này
- Nắm được định nghĩa về từ và ôn lại các kiểu cấu tạo từ tiếng việt đã học ở bậc tiểu học
- Nắm được mục đích giao tiếp và các dạng thức của văn bản
Ngày soạn: 3- 9- 2006 Ngày giảng:6- 9- 2006
Tiết :1
Văn bản:
Con rồng cháu tiên
A Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
- Giúp h/s hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết
- Hiểu nội dung ý nghĩa của truyện truyền thuyết “ Con rồng cháu tiên”
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tượng kì ảo của truyện
- Kể được truyện Giáo dục h/s tự hào về nguồn gốc dân tộc
II Phần chuẩn bị:
1.Phần thầy: Đọc bài , soạn bài.
2.Phần trò: Đọc bài, Soạn bài.
B Phần thể hiện khi lên lớp:
I.Kiểm tra bài cũ: (3p’)
Kiểm tra bài soạn của học sinh
II Dạy bài mới
*Giới thiệu bài: ( 1’)
Ngay từ thời cổ đại , con người đã sớm biết băn khoăn về nguồn gốc của mình Người Việt Nam cũng thế, tổ tiên ta giải thích về nguồn gốc của dân tộc đất nước mình ra sao? Bài học hôm nay…
Trang 2*Nội dung:
10’
?
gv
?
?
Em hiểu như thế nào về truyền
thuyết?
Truyền thuyết có cơ sở lịch sử ( cốt
lõi sự thật lịch sử) là những sự kiện
nhân vật lịch sử quan trọng nhất mà
tác phẩm phản ánh Tuy vậy cốt lõi
lịch sử chỉ là cái nền “phông” cho
các tác phẩm lịch sử được nhào nặn,
kì ảo hoá để khái quát lí tưởng hoá
các nhân vật lịch sử và sự kiện làm
tăng chất thơ cho các câu chuyện
Nêu cách đọc truyện?
Tóm tắt nội dung câu chuyện?
I Đọc tìm hiểu chung.
1 Định nghĩa về truyền thuyết:
Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể
về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo thể hiện thái độ và cách
đánh giá của nhân dân với các sự kiện và nhân vật lịch sử
2.Đọc và kể
- Đọc từ “ngày xưa- hiện lên” : giọng trầm Chú ý thể hiện tính chất lời thoại, giọng của Âu Cơ, giọng phân trần của Lạc Long Quân
- Đoạn cuối đọc trầm thể hiện niềm tự hào
- Lạc Quân trong khi lên cạn giúp dân diệt trừ yêu quái đã gặp và kết duyên cùng Âu Cơ thuộc dòng thần Nông sau đó Âu Cơ có mang sinh ra cái bọc trăm trứng, nở ra Một
vị thần nòi rồng tên là Lạc Long một trăm con trai Nhưng Long Quân vốn quen ở dưới nước, nên đã cùng Âu Cơ chia năn mươi người con theo cha xuống biển ,năm mươi người con theo mẹ lên núi.,hẹn khi
có việc thì giúp đỡ lẫn nhau Người con trưởng theo Âu Cơ được tôn lên làm vua,
Trang 3?
25’
?
Theo em truyện có thể chia làm mấy
phần? Xác định các phần? cho biết
nội chính của mỗi phần?
Giải thích ý nghĩa của một số từ:
Ngư tinh, Mộc tinh, Thuỷ cung, Thần
Nông?
Truyện kể về mấy nhân vật
chính? Là những nhân vật nào? Hai
nhân vật được giới thiệu qua những
chi tiết nào?
( nguồn gốc, hình dáng, tài năng)
lấy hiệu là Hùng Vương đóng đô ở đất Phong Châu, đặt tên nước là Văn Lang Con trai được gọi là Lang, con gái được gọi là Mị Nương, cha chết thì được truyền ngôi cho con trưởng Mười mấy đời nên ngôi đều lấy hiệu là Hùng Vương
Do tích này mà về sau người Việt Nam đều
tự hào là con cháu Vua Hùng, có nguồn gốc là con Rồng cháu Tiên
3.Bố cục:
3 đoạn:
+ Từ đầu- Long Trang: Giới thiệu Lạc Long Quân
+ Tiếp- lên đường: việc sinh nở kì lạ và cuộc chia tay của Long Quân và Âu Cơ + Còn lại: Các vua Hùng truyền ngôi
4 Chú thích:
- Ngư Tinh: Con cá sống lâu năm thành yêu quái
- Hồ tinh: Con cáo sống lâu năm thành yêu quái
- Mộc tinh: Cây sống lâu năm
- Thuỷ cung: Cung điện dưới nước
- Thần Nông: Nhân vật thần thoại truyền thuyết dạy loài người trồng trọt cầy cấy
II Phân tích văn bản:
.1 Lạc Long Quân và Âu Cơ:
+ Lạc Long Quân: Thần nòi Rồng, ở dưới nước sức khoẻ vô địch… nhiều phép lạ…giúp dân diệt trừ yêu quái, dạy dân cách trồng trọt chăn nuôi
Trang 4?
gv
?
?
?
?
?
gv
Em có suy nghĩ và nhận xét gì về
nguồn gốc và hình dạng của hai nhân
vật này ?
Qua các chi tiết đó em hình dung
Long Quân là một vị thần ntn?
Có tài năng xuất chúng của một vị
thần gần gũi và yêu thương dân lành
Em có ấn tượng gì về nhân vật âu
Cơ?
Những chi tiết miêu tả hai nhân vật
trên có hay gặp trong c/s đời thường
của con người không? vì sao?
Theo dõi đoạn tiếp theo
Đoạn truyện kể về sự việc gì ?
Việc kết duyên của Lạc Long Quân
và Âu Cơ có gì kì lạ?
Vì sao Long Quân và Âu Cơ lại chia
con?
Người con trưởng làm vua hiệu Hùng
+ Âu Cơ: Dòng họ thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần
- Có nguồn gốc và hình dạng kì lạ,lớn lao,
đẹp đẽ
* Lạc Long Quân mang vẻ đẹp kì vĩ , dũng mãnh và nhân hậu
* Âu Cơ đẹp dịu dàng, trong sáng(tính tìng phóng khoáng) tâm hồn thơ mộng
- Là truyện đời xưa, được kể lại bằng cảm quan thần thoại Ông cha ta đã tưởng tượng
ra những chi tiết kì ảo không có trong đ/s thực , khiến cho nhân vật thêm huyền ảo, lung linh : họ không phải là người thường
mà là những vị thần mang nét phi thường, xuất chúng
2 Việc kết duyên của Lạc Long Quân
với Âu Cơ và nguồn gốc của dân tộc Việt.
+ Âu Cơ sinh bọc trăm trứng , nở một trăm người con hồng hào đẹp đẽ không cần bú mớm lớn như thổi khôi ngô khoẻ mạnh như thần
-Long Quân quen sống dưới nước 50 con theo cha xuống nước, 50 con theo mẹ lên non Hẹn nhau khi nào có việc giúp đỡ
Trang 5?
?
Vương đóng đô ở Phong Châu Nay
là Phú Thọ Nhân dân ta có câu:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng 10-3.
Bác Hồ dạy :
“Các vua Hùng đã có công dựng
nước Bác cháu ta phải cùng nhau
giữ nước.”
Theo quan niệm của nhân dân ta
Rồng, Tiên là những biểu tượng nào?
Ngưòi xưa suy tôn tổ tiên ta là Rồng,
Tiên nhằm mục đích gì?
Em thấy trong truyện có những chi
tiết nào là kì ảo, là tưởng tượng?
Em hiểu thế nào là chi tiết tưởng
tượng, kì ảo? hãy nói rõ vai trò của
các chi tiết này trong truyện?
nhau
-Rồng ,Tiên là biểu tượng cho cái đẹp, cao sang Rồng là biểu tượng của vua thời xưa, cũng là biểu tượng cho cái đẹp đứng đầu trong bốn con vật linh thiêng : long, li, qui, phượng Tiên là biểu tượng của người
đàn bà đẹp, nhân từ , có phép lạ để cứu người lương thiện
- Suy tôn tổ tiên ta là Rồng , Tiên người xưa đã đề cao nguồn gốc dân tộc- một nguồn gốc thật đẹp đẽ, cao quí, gợi biết bao sự tôn kính, tự hào
*Người Việt đều chung cội nguồn Con cháu Tiên, Rồng
-Là chi tiết không có thật, gắn vối quan niệm tín ngưỡng của người xưa về thế giới
- Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật, sự kiện
- Thần kì hoá, linh thiêng hoá nguồn gốc của dân tộc để người đời sau thêm tự hào, tôn kính dân tộc mình
- Làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm
Trang 6?
?
3’
Theo em truyện hấp dẫn nhờ đâu?
Truyện “ Con Rồng cháu Tiên” có ý
nghĩa như thế nào?
Những truyện nào của dân tộc khác
cũng giải thích nguồn gốc dân tộc?
III Tổng kết ghi nhớ:
_Truyện có nhiều chi tiết kì ảo, tưởng tượng
_ Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao đẹp, thiêng liêng của dân tộc Việt Nam Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng
đồng người Việt
V.Luyện tập:
- Dân tộc Mường có truyện “ Quả trứng nở
ra con người”
- Dân tộc khơ Mú có truyện “Quả bầu mẹ”
- Là sự gần gũi cội nguồn giao lưu vân hoá các dân tộc trên đất nước ta
III.Hướng dẫn h/ s học bài làm bài ở nhà: (1’)
- Kể truyện, phân tích tác phẩm, học phần ghi nhớ
- Đọc phần đọc thêm, làm bài tập 1,2,3
- Soạn bài “ Sự tích bánh trưng bánh giầy
Ngày soạn: 3- 9- 2007
Ngày giảng: 6- 9-2007 Tiết: 2
Văn bản: Bánh trưng bánh giầy
A Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
- Giúp h/s hiểu đượ nội dung ý nghĩa của truyện truyền thuyết “ bánh trưng bánh giầy”
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện
- Rèn kĩ năng kể truyện
Trang 7- Giáo dục h/s biết giữ gìn truyền thống văn hoa đậm đà bản sắc dân tộc.
II Phần chuẩn bị:
1.Phần thầy: n/c soạn bài.
2 Phần trò: Học bài cũ, soạn bài mới.
B Phần thể hiện khi lên lớp:
I Kiểm tra bài cũ: (5’)
1 Câu hỏi:
? Kể tóm tắt truyện “ Con Rồng cháu Tiên”? Cho biết nội dung ý nghĩa của truyện?
2 Đáp án:
- Yêu cầu nêu được nội dung cơ bản của truyện
+ Lạc Long Quân lên cạn giúp dân giệt trừ yêu quái đã gặp và kết duyên cùng Âu Cơ
+ Âu Cơ có mang sinh ra bọc trăm trứng nở ra mọt trăm con trai
+ Long Quân vốn quen dưới nước, hai người chia 50 con xuống biển, 50 con lên non hẹn nhau có việc thì giúp đỡ
+ Người con trưởng được tôn làm vua, đóng đô ở Phong Châu, đặt tên nước là Văn Lang
+ Con trai gọi là Lang, con gái gọi là Mị Nương, cha chết truyền ngôi cho con trưởng
+ Do tích này mà Người Việt Nam đều tự hào là con cháu vua Hùng, có nghuồn gốc con Rồng cháu Tiên
- ý nghĩa của truyện: Giải thích suy tôn nguồn gốc giống nòi, thể hiện ý nguyện
đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: ( 1’ )
Mỗi khi tết đến xuân về, người Việt Nam chúng ta lại nhớ đến câu đố quen thuộc
và rất nổi tiếng:
Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ
Cây nêu tràng pháo bánh trưng xanh
Bánh trưng bánh giầy là hai thứ bánh không thể thiếu được trong mâm cỗ tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam, nếu thiếu thì có thể coi hương vị ngày tết thiếu đi rất
Trang 8nhiều Với hai thứ bánh đó có nguồn gốc như thế nào? Có ý nghĩa ra sao? Bài hôm nay…trả lời câu hỏi đó
* Nội dung:
10’
Gv
?
?
Nêu yêu cầu đọc mẫu, học sinh
đọc, nhận xét
Tóm tắt nội chính của truyện?
( kể ngắn nhưng đủ ý và mạch
lạc)
Câu chuyện có thể chia làm mấy
đoạn? Nêu nội dung chính của
I Đọc tìm hiểu chung.
1 Đọc và kể.
- Giọng đọc chậm rãi, tình cảm Lời nói của thần trong giấc mộng của Lang Liêu, giọng
ân cần.Giọn vua Hùng đĩnh đạc, chắc khoẻ
2 Kể:
Hùng Vương có tới 20 người con Lúc về già để chọn người nối ngôi, nhà vua ra điều kiện: Không nhất thiết phải là con trưởng, ai làm vừa ý vua trong lễ tiên Vương sẽ đuợc vua truyền ngôi cho Các lang quân đua nhau làm lễ thật hậu, chỉ có Lang Liêu, người con trai thư mười tám là buồn vì mẹ bị ghẻ lạnh
và đã mất Không như các Lang khác có thể sai người đi tìm của quí trên rừng, dưới biển, Lang Liêu chỉ quen việc trồng khoai, trồng lúa và chàng lại nghĩ lúa tầm thường quá! Một đem chàng nằm mơ thấy thần và được thần gợi ý, chàng làm một loại bánh hình vuông, một loại bánh hình tròn để dâng vua Vua rất vừa ý chọn hai thứ bánh ấy đem tế trời đất và Tiên vương.vua họp mọi người lại,
đặt tên bánh là bánh giầy, bánh hình vuông
là bánh trưng và truyền ngôi cho Lang Liêu
Từ đấy, bánh trưng bánh giầy là hương vị không thể thiếu trong ngày tết
2 Bố cục:
3 đoạn
- Đoạn 1: Từ đầu- chứng giám: vua Hùng
Trang 925’
?
?
?
?
?
?
mỗi đoạn?
Giải thích ý nghĩa của một số từ:
Tiên Vương, tổ tiên…
Nhắc lại đoạn mở đầu kể về sự
việc gì?
Vua Hùng chọn người nối ngôi
trong hoàn cảnh nào?
Tiêu chuẩn của người nối ngôi?
Hình thức lựa chọn ntn?
Theo em cách chọn người nối
ngôi của vua Hùng có gì đổi mới
và tiến bộ đối vối xã hội đương
thời?
Cách chọn người nối ngôi mới
mẻ và tiến bộ của vua Hùng còn
gợi cho em suy nghĩ gì?
chọn người nối ngôi
- Đoạn 2 : Tiếp-hình tròn: Giới thiệu nhân vật Lang Liêu và việc làm bánh
- Đoạn 3: Còn lại: Lang Liêu đựoc chọn nối ngôi
3 Chú thích:
- Tổ tiên: Các thế hệ ông cha , cụ kị đã qua
đời
- Tiên Vương: Từ tôn xưng vua đời trước đã mất…
II Phân tích văn bản.
1 Vua Hùng chọn người nối ngôi:
+ Hoàn cảnh truyền ngôi: Vua đã già, giặc
ngoài dã dẹp yên, thiên hạ thái bình,các con
đông …
- Tiêu chuẩn chọn nối ngôi: Nối chí vua; không nhất thiết là con trưởng.
+ Hình thức lựa chọn: Nhân lễ Tiên vương,
ai làm vứa ý vua sẽ đựoc truyền ngôi.
- Không hoàn toàn theo lệ truyền ngôi từ các
đời trước: Truyền ngôi cho con trưởng Nhà vua chú trọng tài, trí hơn là trưởng thứ
- Quan trọng nhất: Người sẽ nối ngôi phải là người thực có tài, có chí khí, tiếp tục được sự nghiệp của vua cha
- Vua là người thay mặt trời cai quản muôn dân, trăm họ, tiếp nối dòng giống tiên rồng cao sang, danh giá ,đẹp đẽ Cách thức chọn lựa người nối ngôi tiến bộ của vua Hùng đã
Trang 10?
?
?
?
gv
?
?
Đọc : các Lang – tiên vương?
Các lang đã làm gì để làm vừa ý
vua?
Việc các lang đua nhau tìm lễ
vật thật quí thật hiếm chứng tỏ
điều gì?
Kể tóm tắt đoạn : người buồn
nhất-> hình tròn?
Lang Liêu cũng là Lang nhưng
khác các Lang ở điểm nào?
- Tuy cũng là Lang- con trai của
vua nhưng Lang Liêu khác các
Lang ở chỗ: chàng mồ côi cha
mẹ (mẹ chàng trước kia bị vua
cha ghẻ lạnh, ốm rồi chết) So
với anh em chàng là người thiệt
thòi nhất
Vì sao trong các con vua chỉ có
Lang Liêu được thần giúp đỡ?
Trong đoạn có chi tiết nào bất
ngờ và hấp dẫn nhất?
thể hiện quyết tâm đời đời gĩư nước của ông cha ta
2 Cuộc đua tài dâng lễ vật.
a các Lang:
- Đua nhau làm cỗ thật hậu thật ngon đem dâng lẽ Tiên Vương
- Các Lang suy nghĩ vắt óc cố hiểu ý vua cha Các Lang đã suy nghĩ theo kiểu thông thường, hạn hẹp, như cho rằng: Ai chẳng vui lòng vừa ý với lễ vật quí hiếm, cỗ ngon, sang trọng Nhưng sự thật các Lang xa rời ý vua,.
b Lang Liêu:
- chàng mồ côi cha mẹ (mẹ chàng trước kia
bị vua cha ghẻ lạnh, ốm rồi chết) So với anh
em chàng là người thiệt thòi nhất
- Tuy là con vua, nhưng từ khi từ khi lớn lên,
ra ở riêng chàng chỉ chăm lo đến việc đồng
áng, trồng lúa, trồng khoai, sống cuộc sống như dân thường
- chi tiết: Thần hiện ra giúp đỡ Lang Liêu ( thần hiện ra trong giấc mộng, mách bảo cho lang Liêu) là một chi tiết rất cổ tích Các
nhân vật mồ côi, bất hạnh vẫn được thần hiện lên giúp đỡ mỗi khi bế tắc
-Thần cốt giành chỗ cho tài năng sáng tạo của Lang liêu
Điều này chứng tỏ chàng rất thông minh, khéo tay
3 Kết quả cuộc thi.
- Hai thứ bánh của Lang Liêu được vua cha chọn để tế trời đất Tiên Vương và Lang Liêu
Trang 11?
?
5p’
?
?
3’
?
?
Vì sao thần không làm hộ, chỉ
mách bảo cho Lang Liêu thôi?
- Tinh thần tự lực của chàng vẫn
được phát huy Tìm nguyên liệu
thần gợi ý, Lang Liêu làm thành
bánh trưng bánh giày, loại bánh
rất thơm rất độc đáo
Đọc đoạn cuối truyện?
Kết quả cuộc thi tài ntn?
Vì sao hai thứ bánh của Lang
Liêu được vua cha chọn để tế trời
đất?
Theo em việc vua Hùng chọn
Lang Liêu nối ngôi có thoả đáng
không ? vì sao?
Nêu nét đặc sắc về nghệ thuật
của truyện?
-Nêu ý nghĩa của truyền thuyết “
bánh trưng bánh giầy”?
Trao đổi thảo luận: ý nghĩa của
phong tục làm bánh trưng bánh
giầy ngày tết?
Đọc truyện này em thích nhất
chi tiết nào? vì sao?
được chọn nối ngôi cha
- Hai thứ bánh đó thể hiện ý tưởng sáng tạo sâu xa: Gợi hình trời, gợi hình đất bao bọc phong vị cây cỏ, muôn loài và tinh thàn đùm bọc
- Hai thứ bánh đó thể hiện sự quí trọng nghề nông, quí trọng sản phẩm do con người làm ra
- Lang Liêu xứng đáng nối ngôi vua( là người hội tụ đủ điều kiện của vua) vừa có tài
có đức vừa có lòng hiếu thảo Quyết định của vua thất sáng suốt
IV Tổng kết ghi nhớ
- Có nhiều chi tiết nghệ thuật tiêu biểu cho truyện dân gian
- Giải thích nguồn gốc của bánh trưng bánh giầy Phản ánh thành tựu văn minh nông nghiệp ở buổi đầu dựng nước với thái độ đề cao lao động, đề cao nghề nông Thể hiện sự thờ kính trời đất, tổ tiên của nhân dân ta
V Luyện tập
- Phong tục làm bánh trưng banh giầy trong ngày tết của nhân dân ta có một ý nghĩa hết sức cao đẹp, đó là sự tưởng nhớ, tở lòng tôn kính tổ tiên, đồng thời thể hiện tư tưởng coi trọng nghề nông
- Chi tiết nhà vua gọi các con lại và nói:” ta già rồi…có Tiên Vương chứng giám”
- Vì đây là chi tiết tạo cho người đọc sự hồi hộp, nó có tính chất như một câu đố trong