Những công trình đó đã cung cấp những luận cứ, luận chứng, những dữ liệu rất quan trọng cho việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển nông thôn, nông nghiệp, nông [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LAN
ĐẢNG BỘ HUYỆN BÌNH LỤC (HÀ NAM) LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2014
Chuyên ngành: Lịch sử đảng cộng sản Việt Nam
Mã số: 60.22.03.15
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Người hướng dẫn: TS Lê Quỳnh Nga
HÀ NỘI - 2015
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành Luận văn Thạc sĩ, tác giả xin gửi lời tri ân sâu sắc tới
TS Lê Quỳnh Nga - người Cô đã tận tình dạy dỗ, hướng dẫn tác giả trong
suốt quá trình làm luận văn
Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy Cô trong khoa Lịch sử - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, nơi tác giả đã học
Cám ơn các cán bộ Thư viện Đại học Quốc Gia Hà Nội, các cơ quan ban ngành của huyện Bình Lục và đã tạo điều kiện cho tác giả có được tài liệu thực hiện Luận văn
Cám ơn gia đình, bạn bè, người thân đã luôn động viên, khuyến khích tác giả trong quá trình học tập và làm luận văn
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả
Nguyễn Thị Phương Lan
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 6
Chương 1: BÌNH LỤC VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬError! Bookmark not defined
1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
1.2 Điều kiện dân cư, kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined
Chương 2 : LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CỦA
ĐẢNG BỘ HUYỆN BÌNH LỤC TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2014Error! Bookmark not defined
2.1 Chủ trương của Trung Ương Đảng và Đảng bộ tỉnh Hà Nam về xây
dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined
2.1.1 Chủ trương của Đảng về xây dựng nông thôn mớiError! Bookmark not defined
2.1.2 Chủ trương Đảng bộ tỉnh Hà Nam về xây dựng Nông thôn mớiError! Bookmark not defined
2.1.3 Đảng bộ huyện Bình Lục chỉ đạo việc thực hiện xây dựng nông
thôn mới từ năm 2008 đến năm 2014 Error! Bookmark not defined
2.2 Quá trình chỉ đạo thực hiện Error! Bookmark not defined
2.2.1 Một số công tác chỉ đạo chính Error! Bookmark not defined
2.2.2 Chỉ đạo xây dựng mô hình NTM trong 2 xã thí điểm Tiêu Động
và Bối Cầu Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined
Chương 3 : NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬError! Bookmark not defined
3.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined
3.1.1 Đảng bộ huyện Bình Lục đã lãnh đạo kịp thời và sát sao quá
trình xây dựng NTM Error! Bookmark not defined
3.1.2 Trong quá trình lãnh đạo xây dựng NTM Đảng bộ huyện Bình
Lục còn mắc nhiều hạn chế và khuyết điểm Error! Bookmark not defined
3.2 Kinh nghiệm lịch sử Error! Bookmark not defined
3.2.1 Bám sát đặc điểm , tình hình địa phương để đề ra các biện pháp ,
tiêu chí phù hợp đồng thời giải quyết đồng bộ vấn đề nông nghiệp , nông
dân và nông thôn Error! Bookmark not defined
Trang 43.2.2 Xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức , tinh thần trách
nhiệm, trình độ chuyên môn, năng lực quản lý thực tiễn là những nhân tố
quan trọng ảnh hưởng đến kết quả xây dựng NTM ở huyện Bình LụcError! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC
Trang 5DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BTV : Ban thường vụ
CN – TTCN : Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
DV – TM : Dịch vụ, thương mại HTX DVNN : Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp
TCQG : Tiêu chí quốc gia
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trong quá trình CNH, HĐH đất nước vấn đề nông nghiệp nông thôn là một trong những nội dung quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nước nó ảnh hưởng rất lớn đến thành quả chung của toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Đảng Nước ta hiện nay vẫn là nước nông nghiệp, lực lượng lao động vẫn chủ yếu ở nông thôn chiếm khoảng 70% dân số, trong khi đó đóng góp của kinh tế nông thôn vào nền kinh tế quốc dân chiếm khoảng hơn 20% GDP và chiếm trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước Tuy nhiên các chính sách phát triển nông nghiệp thường thiên về phát triển ngành mà chưa chú ý đến vai trò của chủ thể, động lực chính của sự phát triển nông nghiệp và nông thôn đó là nông dân Phần lớn các chính sách chưa quan tâm xử lý tổng thể và hợp lý giữa các vùng, giữa các lĩnh vực trong ngành, giữa nông thôn và thành thị, chưa đặt ra và giải quyết triệt để các mối quan hệ giữa các yếu tố chính trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân Đây là nguyên nhân chủ yếu khiến cho sau nhiều thập kỷ nền nông nghiệp của
ta chuyển sang nền kinh tế thị trường vẫn chưa đạt được bước nhảy vọt trong sự chuyển biến về nông nghiệp, nông thôn
Trong nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng 1991 đã xác định: “phát triển nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến phát triển toàn diện kinh tế nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn định kinh tế
xã hội” [24, tr.63] Đặc biệt nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng cũng nhấn mạnh: “hiện nay và trong nhiều năm tới đây vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn có tầm chiến lược quan trọng Việc xây dựng hoàn chỉnh các quy hoạch phát triển kinh tế, nông nghiệp và nông thôn thực hiện chương trình mới nhằm xây dựng các làng ấp, xã, bản có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, văn minh xanh, sạch, đẹp gắn với việc hình thành các khu dân đô thị hóa Phát huy dân chủ, xây
Trang 7dựng nếp sống văn minh, bài trừ các tệ nạn xã hội ở nông thôn” [31, tr.195 – 196] Mặc dù chủ trương xây dựng và phát triển nông thôn mới được Đảng ta đưa ra khá sớm nhưng kết quả thực hiện xây dựng và phát triển trong cả nước nói chung và của Hà Nam nói riêng còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết Trong quá trình thực hiện chủ trương đổi mới nông thôn trên mỗi địa bàn thực hiện luôn tồn tại nhiều vấn đề Có những thành tựu nổi bật làm thay đổi bộ mặt làng
xã về các phương diện như: đường xá, cầu cống, môi trường, hệ thống giáo dục
- y tế, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc nhưng cũng tồn tại một số hạn chế nhất định về khả năng lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện
Nguyên nhân chính của việc thực hiện xây dựng Nông thôn mới chưa đạt kết quả như mục tiêu đề ra bởi tư tưởng trì trệ, bảo thủ không chịu thay đổi những cái mới của người nông dân sao cho phù hợp với tình hình thế giới và khu vực
Trong bức tranh tổng thể về tình hình phát triển kinh tế của huyện cho thấy kinh tế nông nghiệp chiếm tỉ lệ > 90% tổng thu chính của nền kinh tế huyện Vì vậy vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân được quan tâm hơn bao giờ hết Với
những ý nghĩa khoa học và thực tiễn trên tôi lựa chọn đề tài “ Đảng bộ huyện Bình Lục (Hà Nam) lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2014”, làm
luận văn Thạc sỹ ngành Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam để nghiên cứu làm rõ hơn đặc điểm tình hình nông nghiệp, nông thôn, nông dân của huyện trong giai đoạn thực hiện xây dựng Nông thôn mới
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Xây dựng Nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đời sống của nhân dân Xuất phát từ tầm quan trọng và tính thời sự của vấn đề, trong những năm qua nông nghiệp, nông thôn là đề tài nghiên cứu được các nhà khoa học quan tâm Có rất nhiều công trình khoa học, nghiên cứu liên quan đến nội dung trên như sau:
+“Kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn Việt Nam trong lịch sử” do GS
Trang 8Phan Đại Doãn và PGS.Nguyễn Quang Ngọc làm chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia ấn hành năm 1994, là công trình nghiên cứu những vấn đề lịch sử trong phát triển nông thôn nước ta Sau khi nêu lên sự quan tâm của Nhà nước trong thời kỳ
về quản lý làng xã và xây dựng thiết chế chính trị - xã hội nông thôn nước ta, các tác giả trình bày khá toàn diện về quản lý nông thôn nước ta trong lịch sử như vấn
đề Nhà nước quản lý nông thôn trong các thế kỷ XVI - XVIII; Nhà Nguyễn với vấn đề nông thôn thế kỷ XIX; Phát triển nông thôn trong thời kỳ Pháp thuộc (1945
- 1954); Cơ cấu quản lý làng xã Việt Nam từ 1954 - 1975 Công trình còn đề cập
mô hình phát triển làng xã nông thôn Việt Nam ở các vùng cụ thể nhất là Nam bộ, Bắc bộ Công trình đã cung cấp những số liệu quan trọng về vai trò Nhà nước, tính cộng đồng, tính bền vững của mô hình làng xã Việt Nam; những nhân tố tác động đến sự hình thành thiết chế làng xã và mô hình hoạt động
Ngoài ra còn có hàng loạt các công trình nghiên cứu, giới thiệu kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ngoài Theo hướng này, các nhà nghiên cứu và chỉ đạo thực tiễn ở nước ta như: PGS.TS Chu Hữu Quý; GS.TS Nguyễn Thế Nhã cũng đã có những công trình nghiên cứu rất công phu và có giá trị bàn luận về vấn đề này
Điểm chung nhất của các công trình này là sau khi phân tích thực tiễn giải quyết vấn đề quản lý Nhà nước nói chung và việc xây dựng chỉ đạo chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn các tác giả đều gợi mở, nêu lên những kinh nghiệm để
có thể vận dụng giải quyết vấn đề thực tiễn ở Việt Nam
+ “Phát triển nông thôn” do GS Phạm Xuân Nam (Chủ biên), Nxb Khoa
học xã hội ấn hành 1997, là công trình nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn Trong công trình này tác giả đã phân tích sâu sắc một số nội dung về phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nước ta như: dân số, việc làm, lao động, chuyển dịch cơ cấu kinh tế; vấn đề sử dụng và quản lý tài nguyên thiên nhiên; vấn đề phân
Trang 9tầng xã hội và xóa đói giảm nghèo Trong lúc phân tích những thành tựu, yếu kém trong phát triển nông thôn ở nước ta, các tác giả chỉ ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống chính sách và cách thức chỉ đạo của Nhà nước trong quá trình vận động của nông thôn
+ “Một số vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở các nước và ở Việt Nam” của các tác giả Benedict J.Tria Kerrkvliet, Jamsscott Nguyễn Ngọc và Đỗ
Đức Thịnh sưu tầm giới thiệu, Nxb Hà Nội ấn hành năm 2000 Trong công trình này các tác giả đã nghiên cứu vai trò, đặc điểm của nông dân, thiết chế nông thôn ở một số nước trên trên thế giới và những kết quả bước đầu trong nghiên cứu làng truyền thống ở Việt Nam
Đặc biệt công trình nghiên cứu của PGS.TS Vũ Trọng Khải chủ trì được Nxb Nông nghiệp ấn hành năm 2004 là một công trình nghiên cứu công phu về mô hình phát triển nông thôn Việt Nam Công trình nghiên cứu này được xuất bản trên
cơ sở đề tài cấp Nhà nước do tác giả làm chủ nhiệm với tiêu đề: “Tổng kết và xây dựng mô hình phát triển kinh tế - xã hội kết hợp truyền thống làng xã với văn minh thời đại”
+ “Những biện pháp chủ yếu thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng” do tác giả GS.TS Nguyễn Đình
Phan; PGS.TS Trần Minh Đạo; TS Nguyễn Văn Phúc biên soạn Trong công trình này các nhà nghiên cứu đề cập đến nhiều nội dung song chú ý nhất là các tác giả tập trung làm rõ một số vấn đề lí luận về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; các yếu tố tác động đến nông nghiệp, nông thôn nói chung và đồng bằng sông Hồng nói riêng
+ “Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” của tác
giả PGS.TS Chu Hữu Quý, PGS.TS Nguyễn Kế Tuấn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2001 Trong công trình khoa học này các nhà nghiên cứu làm rõ một số vấn đề
Trang 10như: vấn đề lí luận về CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn theo những yêu cầu rút ngắn; nghiên cứu thực trạng thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; các tác giả cũng đưa ra con đường, bước đi và các giải pháp chiến lược đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn trong giai đoạn tiếp theo
+ “Xây dựng nông thôn mới vùng chiêm trũng” các tác giả Nhật Tân, Tạp chí
Cộng sản số 23, năm 2007 Trong bài viết tác giả nghiên cứu những khó khăn, thuận lợi trong quá trình xây dựng Nông thôn mới ở vùng đồng bằng chiêm trũng Bên cạnh đó còn có những bài đăng trên tạp chí, các báo của Trung ương và địa phương cũng đề cập tới vấn đề liên quan NTM
Những công trình đó đã cung cấp những luận cứ, luận chứng, những dữ liệu rất quan trọng cho việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển nông thôn, nông nghiệp, nông dân nước ta trong thời kì đổi mới.Tuy nhiên chưa có một đề tài nào nghiên cứu cụ thể về huyện Bình Lục xây dựng Nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2014 Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các tài liệu trên, kết hợp với phân tích, tổng hợp, đánh giá tình hình phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện, tác giả
đã tập hợp xây dựng một cuốn tài liệu viết về quá trình xây dựng NTM ở huyện
Bình Lục giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2014 mang tên: “Đảng bộ huyện Bình Lục (Hà Nam) lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2014”
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu làm rõ vấn đề Nông thôn mới ở huyện Bình Lục dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2014
Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Đề tài nghiên cứu nêu lên tình hình xây dựng NTM ở huyện Bình Lục từ năm 2008 đến năm 2014 Hệ thống hoá các chủ trương của Đảng về phát triển
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban chấp hành Trung ương số 06 – NQ/TW (1998), Nghị quyết của Bộ
chính trị về một số vấn đề phát triển nông nghiệp và nông thôn , Nxb Chính
trị Quốc gia, Hà Nội
2 Ban chấp hành Đảng bộ huyện Bình Lục (2011), Nghị quyết số 03 –NQ/HU,
Về tăng cường lãnh đạo xây dựng huyện Bình Lục đạt Nông thôn mới năm
2020, lưu tại Văn phòng Huyện ủy Bình Lục
3 Ban tuyên giáo Trung ương (2008), Tài liệu học tập các nghị quyết hội nghị
Trung ương Bảy, khóa X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
4 Ban thường vụ Tỉnh ủy quyết định số 06 – KL/TU Phủ Lý ngày 06/03/2013,
Về việc báo cáo kết quả 02 năm thực hiện NQ số 03 của Tỉnh ủy về xây dựng NTM, phương hướng nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm năm 2013 và những năm tiếp theo đến năm 2015, lưu tại văn phòng Tỉnh ủy Hà Nam
5 Báo Đầu tư, ngày 10/9/2008, Báo nông thôn ngày 19 và ngày 25/8/2008
6 Nguyễn Văn Bích – Chu Quang Tiến (1996), Chính sách kinh tế và vai trò
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
7 Phan Đại Doãn , Lê Sỹ Giáo , Nguyễn Văn Khánh , Nguyễn Quang Ngọc
(1996), Quản lý xã hội nông thôn nước ta hiện nay – một số vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
8 Ngô Đăng Du, Nguyễn Văn Thao, Đồng Tiến Quân (2009), Đổi mới kinh tế
tập thể giai đoạn 2002 – 2007, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
9 Đảng ủy xã Tiêu Động , Báo cáo số 09/BC ngày 25/11/2014: Về việc đánh
giá kết quả thực hiện các tiêu chí NTM ở xã Tiêu Động, lưu tại Ủy ban nhân
dân xã Tiêu Động
Trang 1210 Đảng ủy xã Bối Cầu (05/2011), Kế hoạch số 07 – KH/ĐU về việc tổ chức
quán triệt chỉ thị số 03/TU, lưu tại Ủy ban nhân dân xã Bối Cầu
11 Đảng ủy xã Bối Cầu (05/2011), Quyết định số 03 – QĐ/ĐU về việc thành lập
Ban chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ xây dựng NTM, lưu tại Ủy ban nhân dân xã
Bối Cầu
12 Đảng ủy xã Bối Cầu (05/2012), Đề án DDRĐ nông nghiệp từ ô thửa nhỏ
sang ô thửa lớn gắn với quy hoạch đồng ruộng thực hiện xây dựng NTM ở
xã Bối Cầu, lưu tại Ủy ban nhân dân xã Bối Cầu
13 Đảng ủy xã Bối Cầu, tháng 6/ 2013: Báo cáo kiểm điểm giữa nhiệm kì 26
của Đảng bộ xă Bối Cầu, lưu tại Ủy ban nhân dân xã Bối Cầu
14 Đảng bộ tỉnh Hà Nam (2010): Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Nam
lần thứ XVIII nhiệm kỳ 2010 – 2015, lưu tại văn phòng Tỉnh ủy
15 Đảng ủy xã Tiêu Động, báo cáo số 09 – BC/BCĐ ngày 26/10/2010: Báo cáo
sơ kết việc thực hiện xây dựng thí điểm mô hình , lưu tại văn phòng Ủy ban
nhân dân xã Tiêu Động
16 Đảng cộng sản Việt Nam , Ban chấp hành Trung ương , số 21 – CT/TW
(1997), Chỉ thị về một số vấn đề cấp bá ch ở nông thôn hiện nay , lưu tại tại
Cục lưu trữ Trung ương
17 Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy, Ban
Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
18 Đảng Cộng sản Việt Nam (1983), Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp
hành Trung ương khóa V, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
19 Đảng Cộng sản Việt Nam (1983), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ V, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội