Ở tục ngữ: “Tre già măng mọc”, trong thơ Trần Đăng Khoa:“Bụi tre tần ngần gỡ tóc”, trong thơ Tế Hanh: “Nước gương trong soi tóc những hàng tre” , và hình ảnh tre lại một lần nữa được đi[r]
Trang 1Họ và tên: Ngô Thị Thùy Dương HK II: Lớp 6
Tuần:28
PPCT: 109
Ngày soạn:
Ngày dạy:
CÂY TRE VIỆT NAM
Thép Mới A.Mục tiêu cần đạt
-Hiểu và cảm nhận được giá trị và vẻ đẹp của cây tre – một biểu tượng về đất nước
và dân tộc Việt Nam
-Hiểu được những đặc sắc nghệ thuật của bài kí
B.Trọng tâm kiến thức, kỹ năng, thái độ
1.Kiến thức
-Hình ảnh cây tre trong đời sống và tinh thần của người Việt Nam
-Những đặc điểm nổi bật về giọng điệu, ngôn ngữ của bài kí
2.Kỹ năng
-Đọc diễn cảm và sáng tạo bài văn xuôi giàu chất thơ bằng sự dịch giọng đọc phù hợp
-Đọc – hiểu văn bản kí hiện đại có yếu tố miêu tả, biểu cảm
-Nhận ra phương thức biểu đạt chính: miêu tả kết hợp với biểu cảm, thuyết minh, bình luận
-Nhận biết và phân tích được tác dụng của các phép so sánh, nhân hóa, ẩn dụ 3.Thái độ
-Từ hình tượng cây tre, hiểu, cảm nhận con người, đất nước Việt Nam, tự tin, tự hào,
-Giáo dục cho Hs rèn luyện những phẩm chất tốt đẹp của một con người Việt Nam thông qua biểu tượng cây tre Việt Nam
Trang 2C.Phương pháp
-Phân tích, bình giảng, phát vấn, gợi mở
-Thuyết trình
-Thảo luận nhóm
-Công nghệ thông tin
-Kĩ thuật trình bày 1 phút
D.Tiến trình lên lớp
1.Ổn định: Kiểm tra sĩ số
2.Bài cũ:
Câu 1: Trình bày ý nghĩa văn bản bài “Cô Tô” của tác giả Nguyễn Tuân?
Câu 2: Thể loại văn bản “ Cô Tô” là gì?
A.Kí
B.Phóng sự
C.Hồi kí
D.Tự sự
Câu 3: Mặt trời nhú lên dần dần, rồi lên cho kì hết Tròn trĩnh phúc hậu như lòng
đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn
Hai câu văn trên đã sử dụng biện pháp gì?
A.Nhân hóa
B.So sánh
C.Ẩn dụ
D.Hoán dụ
Đáp án:
Câu 1: Ý nghĩa văn bản “ Cô Tô” của Nguyễn Tuân
Bài văn cho thấy vẻ đẹp độc đáo của thiên nhiên trên biển đảo Cô Tô, vẻ đẹp của người lao động trên vùng đảo này Qua đó thấy được tình cảm yêu quý của tác giả đối với mảnh đất quê hương
Trang 3Câu 2: đáp án A : Kí
Câu 3: đáp án B : So sánh
3.Bài mới:
Tre là người bạn đồng hành của dân tộc Việt Nam.Tre đã đi vào các tác
phẩm thơ ca, tục ngữ ca dao Ở tục ngữ: “Tre già măng mọc”, trong thơ Trần Đăng Khoa:“Bụi tre tần ngần gỡ tóc”, trong thơ Tế Hanh: “Nước gương trong soi tóc
những hàng tre” , và hình ảnh tre lại một lần nữa được đi vào tác phẩm của Thép Mới với những phẩm chất cao quý – là biểu tượng cho con người và dân tộc Việt Nam qua bài “Cây tre Việt Nam” đây cũng chính là lời bình cho bộ phim “ Cây tre Việt Nam” của nhà điện ảnh Ba Lan Hôm nay cô cùng các con tìm hiểu bài học này
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài dạy
Hoạt động 1:Hướng dẫn tìm hiểu chung
? Nêu những hiểu biết của em về tác giả Thép
Mới?
-(GV chiếu chân dung tác giả Thép Mới)
-Gv bổ sung: ngoài bút danh Thép Mới ông còn có
bút danh Phượng Kim, Hồng Châu, là nhà văn giàu
tâm huyết, nhà báo, dịch giả, viết nhiều bút ký,
nhiều thuyết minh phim, Thuở nhỏ ông học đến
Trung học ở Nam Định, sau đó ông chuyển lên Hà
Nội học Đại học Luật khoa.
-Trước năm 1945, Thép Mới giác ngộ cách mạng
tham gia viết tờ Tự Trị của phong trào sinh viên
yêu nước chống Nhật, sau cách mạng tháng tám,
ông công tác ở các tờ báo của Đảng như Cờ giải
phóng (1945-1946), Sự thật (1946-1951) và nhân
dân (1951) cho đến khi xuôi tay.
-Ông trải qua nhiều vị trí công tác: Phó Tổng Biên
tập báo Nhân Dân, Tổng Biên tập báo Giải phóng (
miền Nam), Ủy viên Ban Chấp hành Hội nhà văn
Việt Nam các khóa 2 và 3 Huân chương Độc lập
hạng nhì, Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng.
? Nêu xuất xứ của văn bản Cây tre Việt Nam?
-GV cung cấp thêm: Năm 1955, một đoàn điện ảnh
của Ba Lan đến nước ta để làm một cuốn phim tư
I.Giới thiệu chung:
1.Tác giả:
-Thép Mới (1925-1991) tên khai sinh là Hà Văn Lộc, quê ở
Hà Nội
-Ngoài báo chí, Thép Mới còn viết nhiều bút kí, thuyết minh phim
2.Tác phẩm:
-Xuất xứ:Viết năm 1955, là lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba Lan
Trang 4liệu về cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ và
hào hứng của nhân dân Việt Nam Trọng tâm của
cuộn phim đấy là tìm hiểu, giới thiệu hình ảnh Việt
Nam, một đất nước tươi đẹp với những con người
ngoan cường tới bạn bè thế giới.Nhà văn Thép Mới
đã phối hợp với đạo diễn Ba Lan trong đợt phim
này Ông trực tiếp viết lời bình cho bộ phim này và
cây tre bình dị, gần gũi đã được chọn làm biểu
tượng cho sức sống của dân tộc Việt Nam, cây tre
Việt Nam đã ra đời cho hoàn cảnh ấy, vừa là thuyết
minh cho bộ phim cùng tên, vừa là tùy bút tiêu biểu
cho văn phong bình luận của Thép Mới, đồng thời
ghi dấu một trong những tác phẩm thành công sớm
của văn học cách mạng.
?Văn bản viết theo thể loại nào? (chiếu sơ qua thể
loại kí )
Kí là ghi chép các sự kiện, con người, việc
làm có thật, sự sáng tạo của nhà văn không làm
phương hại đến tính chân thật của nội dung
phản ánh Bút kí : là một thể của kí, nằm trung
gian giữa kí sự và tùy bút Bút kí thiên về ghi lại
một cảnh vật mà nhà văn mắt thấy tai nghe,
thường trong các chuyến đi Bút kí tái hiện con
người và sự việc một cách phong phú, sinh
động, qua đó biểu hiện trực tiếp khuynh hướng
cảm nghĩ của tác giả, có màu sắc trữ tình Kết
hợp linh hoạt các phương thức nghị luận, tự sự,.
(UDTT: khác nhau giữa truyện và kí)
-Kí: Thường ghi lại những điều chân thực, có
thực
-Truyện: Thường có yếu tố kì ảo, hư cấu không
có thật
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, tìm hiểu văn bản
Gv hướng dẫn Hs đọc: Giọng đọc rõ ràng, mạch
lạc, nhấn giọng ở những chi tiết, gợi hình, gợi cảm.
-Gv đọc mẫu, gọi Hs đọc tiếp
-Nhận xét các em đọc
-Thể loại: Bút kí
II.Đọc – hiểu văn bản 1.Đọc, tìm hiểu từ khó
Trang 5?Bài được chia làm mấy phần?Nêu nội dung từng
phần? (Chiếu bố cục)
-Bài Cây tre Việt Nam chia làm 3phần:
-Phần 1: Từ đầu đến như người: Giới thiệu chung
về cây tre
-Phần 2: Tiếp cho đến chiến đấu: Tre gắn bó với
con người Việt Nam
-Phần 3: Còn lại: Tre vẫn là bạn đồng hành của dân
tộc ta trong hiện tại và tương lai
?Những phương thức biểu đạt trong văn bản là
gì?
-Để cảm nhận giá trị nhiều mặt của tre, phẩm chất
của tre như thế nào.Chúng ta cùng phân tích
Trước hết, ta hãy xem nhà văn Thép Mới giới thiệu
cây tre Việt Nam như thế nào -> dẫn vào phần 1
HS đọc lại đoạn 1
?Mở đầu văn bản, cây tre Việt Nam được tác giả
Thép Mới giới thiệu như thế nào?
?Tre có mặt ở những nơi nào? (Gv chiếu hình
ảnh cây tre ở các nơi khác nhau)
?Vì sao cây tre lại là người bạn thân thiết của
người nông dân?
Tre bao trùm xóm làng, tre bao trùm thôn quê,ở đâu
đâu cũng có tre,ở đâu cũng sống, cũng xanh tốt Tre
thân thuộc với các gia đình như đồ dùng trong nhà
rổ, rá, dần, tăm, bàn ghế, giường,v.v
? Tại sao tác giả lại nói“ tre là bạn thân của nông
dân,bạn thân của nhân dân”?
-Dù vẫn biết Việt Nam là đất nước bốn mùa cây
trái, loài cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý
nhưng suốt từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau
trải dài đất hình chữ S thân thuộc đến tận các hải
đảo xa xôi, “ đâu đâu ta cũng thấy nứa tre làm
2.Tìm hiểu văn bản -Bố cục:3 phần
-Phương thức biểu đạt:Miêu tả + biểu cảm + thuyết minh + bình luận
* Phân tích:
a.Giới thiệu chung về cây tre
-Cây tre:
+ bạn thân của nhân dân Việt Nam
+bạn thân của nông dân Việt Nam
+Tre có mặt ở khắp mọi nơi, mọi miền đất nước
Trang 6bạn” Liệu có loại cây nào trên đất nước Việt Nam
ta có sức sống mạnh mẽ và bất diệt hơn cây
tre.Liệu có loại cây nào đã được hiện diện oai hùng
trong huyền thoại ngay từ những ngày lập nước
như cây tre của Thánh Gióng Liệu có loài cây nào
được hiện diện gần gũi trong các câu chuyện cổ
tích suốt chiều dài dựng nước như cây gậy trúc của
ông bụt hiền từ Cây tre vì thế,gắn bó ruột rà với
người dân Việt Nam.
?Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để
giới thiệu cây tre trong lời văn mở đầu này? ->
biện pháp nhân hóa, điệp từ Cây tre – người bạn
thân
?Tác giả gọi cây tre là người bạn thân Em có suy
nghĩ gì về cách gọi này?
-Hs:Đây là cách gọi rất đúng vì cây tre gần gũi, gắn
bó, thân thuộc với nhân dân Việt Nam
Gv: Điệp từ, nhân hóa “ bạn thân” nhằm xác lập
mối quan hệ giữa tre với người đã gắn bó lâu đời
và khẳng định mối liên hệ bền chặt đó ở câu mở
đầu.Không chỉ nhà văn Thép Mới mà nhà thơ
Nguyễn Duy cũng đã từng nói:
Tre xanh, xanh tự bao giờ
Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh.
Hay tre đã xuất hiện trong những câu tục ngữ như
“Tre già măng mọc” hay trong những câu ca dao
“Làng tôi có lũy tre xanh,có sông Tô Lịch uốn
quanh xóm làng Bên bờ vải, nhãn, hai hàng, dưới
sông cá lội từng đàn tung tăng.”Có lẽ, cả hai tác
giả này đều là người được giao sứ mệnh cất lên
tiếng nói của cây tre như một hồn cốt của dân tộc
Việt, con người Việt, một trong văn xuôi, một trong
thơ.
? Vậy biện pháp nghệ thuật này tác giả muốn
khẳng định điều gì?
Thảo luận nhóm: (2 phút)
?Tác giả đã miêu tả cây tre Việt với vẻ đẹp gì?
(Chiếu hình ảnh về từng ý).
->Điệp từ, nhân hóa
=>Khẳng định sự gần gũi, gắn
bó mật thiết, lâu đời giữa cây tre với dân tộc Việt Nam
*Vẻ đẹp:
-mầm non măng mọc thẳng
Trang 7?Qua vẻ đẹp đấy ta thấy được phẩm chất gì của
cây tre?
?Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ và
nghệ thuật của tác giả?Tác dụng của việc sử dụng
từ ngữ và nghệ thuật đó?
?Qua hình ảnh cây tre tác giả muốn ca ngợi
phẩm chất của ai? -> Ca ngợi phẩm chất của con
người Việt Nam
-Tác giả Thép Mới đã cho ta thấy cây tre có sự
tương hợp kỳ lạ giữa phẩm chất của tre với cốt
cách của con người Việt Nam Tre mộc mạc, nhũn
nhặn; nhưng lại nhẫn nại vô cùng, không chê đất
cằn, không sợ sương gió, lúc nào cũng ngay thẳng,
cam đảm, không chịu đứng khuất trong bóng râm,
giàu lòng vị tha, bao dung, đùm bọc, vừa thanh cao
vừa giản dị và bất khuất.Giống như Nguyễn Duy đã
nói “Thân gầy guộc lá mong manh, mà sao nên lũy
nên thành tre ơi.Ở đâu tre cũng xanh tươi, cho dù
đất sỏi đất vôi bạc màu.” Hay là câu “ Rễ siêng
không sợ đất nghèo tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu cần
cù” Những đặc tính của tre tương hợp với chí khí
con người luôn đoàn kết, thủy chung, thanh cao,
bất khuất Người Việt Nam có đức tính kiên cường
và khả năng thích ứng dẻo dai trước mọi thiên tai,
không những thế ở môi trường nào người Việt Nam
vẫn sống trường tồn.Qua bao nhiêu cuộc chiến
tranh con người Việt Nam vẫn luôn kiên cường,
dũng cảm đấu tranh để dựng nước và giữ nước
Giống như tre đứng trước cuồng phong vẫn nhẫn
nại chịu oằn mình, ngả rạp, để khi gió yên trời lặng
lại vươn mình đứng thẳng thành lũy, thành rừng;
-dáng tre vươn mộc mạc -màu tre tươi nhũn nhặn
*Phẩm chất:
-Đâu tre cũng sống,cũng xanh tốt,
-Cứng cáp, dẻo dai, vững chắc -Thanh cao, giản dị,chí khí như người
->Tính từ,liệt kê, so sánh, nhân hóa
=> Gợi tả vẻ đẹp giản dị, phẩm chất cao quý của cây tre
Trang 8tre già măng mọc, tiếp tục sinh sôi.
-Thảo luận nhóm: (2 phút)
-Thực hiện kĩ thuật trình bày 1 phút:
Em hãy nêu những câu ca dao, tục ngữ, truyện
nói về cây tre? (Gv chiếu thêm về ca dao, tục ngữ,
truyện).
4.Hướng dẫn tự học
-Bài cũ: + ôn lại tác giả, tác phẩm
+ Vẻ đẹp và phẩm chất tốt đẹp của cây tre Việt Nam
-Bài mới: Chuẩn bị tiếp bài Cây tre Việt Nam để học tiếp vào tiết sau E.Rút kinh nghiệm