Gv: Bổ sung: Ngoài chức năng trên, các thành phần kháng nguyên của virut còn có tác dụng kích thích cơ thể vật chủ tạo ra “ miễn dịch đặc hiệu” --> Cơ sở để con người sản xuất[r]
Trang 1GIÁO ÁN MÔN SINH HỌC 10
Ngày soạn
Ngày giảng
Lớp dạy tiết dạy
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Hoa
Người thực hiện: Phạm Thị Huyền Trang
Tên chương:
Bài 29: CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT I.MỤC TIÊU
Sau khi học xong bài này học sinh phải:
1.Kiến thức
- Mô tả được hình thái cấu tạo chung của virut
-Phân biệt được virut trần và virut có vỏ ngoài, các căn cứ để phân loại virut
-Giải thích được các thuật ngữ: Capsit, Capsôme,Nuclêôcapsit (Nuclêôprôtêin), vỏ ngoài
-Phân biệt được hình thái, cấu trúc của các loại virut
-So sánh sự khác biệt cơ bản giữa virut và vi khuẩn
- Liên hệ phòng tránh các bệnh do virut gây ra như cúm gà, viêm gan B
2.Kỹ năng: thành thạo một số kĩ năng
-Quan sát, phân tích kênh hình kênh chữ phát hiện kiến thức
-Làm việc độc lập và làm việc nhóm
-So sánh
-Vận dụng kiến thức vào giải thích hiện tượng thực tế
-Phát biểu trước tập thể
3.Thái độ
-Nghiêm túc, yêu thích môn học
- Từ đặc điểm của virut là sống kí sinh bắt buộc trong tế bào mà hình thành ở học sinh ý thức phòng bệnh tật do virut gây ra đối với người và cây trồng, vật nuôi
II THIẾT BỊ DẠY HỌC
Các hình về cấu tạo và hình thái một số loại virut
-Sơ đồ thí nghiệm của Franken và Conrat năm 1957 phóng to
-Sách giáo khoa sinh học 10 (chuẩn)
Trang 2-PHT số 1
Xoắn
Khối
Hỗn hợp
III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHỦ YẾU
-Phương pháp hỏi – đáp
-Phương pháp diễn giảng
-Thảo luận nhóm
IV NỘI DUNG TRỌNG TÂM
-Cấu tạo, hình thái của virut
V.TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC
1 Ổn định lớp : 1-2 phút
-Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
-Không kiểm tra bài cũ
3 Giảng bài mới :39 – 41 phút.
Vài bài:Giáo viên kể cho học sinh nghe:
Thống kê mới nhất ngày 10/10 của WHO cho biết, đã có ít nhất hơn 4.000 ca tử
vong trên tổng số 8.399 ca nhiễm Ebola tại 7 nước trên thế giới Ebola - loại virus
gây ra dịch sốt xuất huyết kinh hoàng đang khiến cả thế giới hoang mang
Vậy virut là gì mà có khả năng gây ra thảm họa như vậy, chúng ta cùng nhau tìm
hiểu trong nội dung của chương III
Hoạt động 1: TÌM HIỂU VỀ VIRUT
T.Gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của
hs
Nội dung
Gv:trình chiếu các Slide 1 về TN phát
hiện Virut năm 1892 , yêu cầu hs quan sát
TN, đọc phần mở bài SGK – tr 114 và rút
ra nhận xét virut là dạng sống có đặc điểm
như thế nào về cấu tạo, kích thước và
hình thức sống?
Gv: chiếu slide 2, từ nhận xét trên một
Hs: tl
Virut là thực thể chưa có cấu tạo tb
Virut có kích thước siêu nhỏ
Kí sinh nội bào
Khái niệm Virut là thực thể chưa
có cấu tạo tb Virut có kích thước siêu nhỏ
Kí sinh nội bào bắt buộc
Trang 3bạn hãy cho cô biết Virut là gì?
Gv: Gọi học sinh trả lời, nhận xét và chốt
lại kiến thức
Giải thích thêm thế nào là kí sinh nội bào
bắt buộc
Gv: Tại sao Virut lại phải kí sinh nội bào
bắt buộc?
bắt buộc
Hoạt động 2: TÌM HIỂU VỀ CẤU TẠO VIRUT
Gv:Trình chiếu Slide , yêu cầu học sinh
quan sát những đặc điểm cấu tạo ở hình
chiếu, kết hợp đọc SGK, thảo luận nhóm
(trong bàn) và cho biết cấu tạo virut gồm
mấy phần? Đó là những phần nào?
Gv: Quan sát việc thực hiện của học sinh,
giải đáp thắc mắc và nhắc nhở HS tập trung
tìm hiểu kiến thức
Vai trò của vỏ Capsit?
Gv:em có nhận xét gì về bộ gen của virut
khác với bộ gen của tế bào không?
Bộ gen của virut chỉ gồm 1 phân tử ADN
hoặc ARN chuỗi đơn hoặc kép, mạch thẳng
hoặc vòng trong khi hệ gen của tế bào luôn
là AND mạch kép
Gv:Trình chiếu Slide 8, yêu cầu HS cho
biết ngoài 2 thành phần cấu tạo trên, một số
virut còn có những thành phần cấu tạo nào
khác? Nêu chức năng của các thành phần
đó?
Hs: tl
Tât cả virut có
2 tp cơ bản Lõi axit nucleic
và vỏ protein
Hs: thảo luận tl
Hs: Một số
virut có thêm
vỏ ngoài
giúp virut bám
I, Cấu tạo
* Cấu tạo đơn giản gồm 2 thành phần:
- Lõi Axit nuclêic:
+ Cấu tạo: Chỉ 1phân
tử ADNhoặc ARN chuỗi đơn hoặc chuỗi kép, mạch thẳng hoặc vòng
+ Chức năng: Là hệ gen của virut, giữ chức năng di truyền
- Vỏ prôtêin (Vỏ
Capsit):
+ Cấu tạo: gồm các đơn vị prôtêin gọi là capsôme
+ Chức năng: bảo vệ lõi axit nuclêic
* Một số virut có thêm
vỏ ngoài
- Cấu tạo vỏ ngoài là lớp kép lipit + prôtêin,
Trang 4Gv: Bổ sung: Vỏ ngoài thực chất là màng
của TB chủ nhưng bị virut cải tạo và mang
thành phần kháng nguyên đặc trưng cho
virut Các gai glicôprôtêin tương thích với
thụ thể trên bề mặt tế bào như “chìa khoá
với ổ khoá” giúp virut bám đặc hiệu lên
từng tế bào chủ nhất định
Gv: Vậy ở virut trần, không có vỏ ngoài thì
các thành phần kháng nguyên giúp virut
bám đặc hiệu lên tế bào chủ nằm ở đâu?
►Các thành phần kháng nguyên nằm ngay
trên vỏ capsit của virut
Gv: Bổ sung: Ngoài chức năng trên, các
thành phần kháng nguyên của virut còn có
tác dụng kích thích cơ thể vật chủ tạo
ra “ miễn dịch đặc hiệu” > Cơ sở để con
người sản xuất Vacxin phòng chống virut
Gv: Thông báo: Ngoài cách phân loại trên,
người ta còn dựa vào một số căn cứ khác
để phân loại virut như:
- Căn cứ vào lõi axit nuclêic:
+ Virut ADN như virut đậu mùa, viêm gan
B, hecpet
+ Virut ARN như virut khảm thuốc lá,
HIV, cúm, sốt xuất huyết
- Căn cứ vào vật chủ kí sinh:
+ Virut kí sinh động vật
+ Virut kí sinh thực vật
+ Virut kí sinh ở vi sinh vật
đặc hiệu lên bề mặt tế bào chủ
Hs: Các thành
phần kháng nguyên nằm ngay trên vỏ capsit của virut
có chức năng bảo vệ virut
Mặt vỏ ngoài có các gai glicôprôtêin làm nhiệm vụ kháng nguyên và giúp virut bám đặc hiệu lên bề mặt tế bào chủ
Trang 5Hoạt động 3: TÌM HIỂU VỀ HÌNH THÁI CỦA VIRUT
Gv: trình chiếu slide cho hs quan sát
hình ảnh hình thái của virut và nghiên
cứu nội dung Sgk tl câu hỏi
Vì sao lại gọi là hạt virut?
Virut có những loại cấu trúc nào?
Dựa vào cơ sở nào mà người ta lại phân
thành những loại virut như vậy?
Gv: Yêu cầu HS quan sát hình 29.2
trong SGK - Tr 115 và chia lớp thành 4
nhóm hoàn thành nội dung PHT số 01
Nhiệm vụ:
+N1:hoàn thành dạng cấu trúc xoắn
+N2:hoàn thành dạng cấu trúc khối
+N3,N4: hoàn thành dạng cấu trúc
hỗn hợp
Dạng
cấu trúc
Đặc điểm cấu tạo
Ví dụ
Xoắn
Khối
Hỗn hợp
Gv: mời đại diên từng nhóm lên trình
bày bài làm của nhóm mình, sau đó
chiếu slide đáp án so sánh với đáp án
PHT, nhận xét, bổ xung PHT
Gv: Trình chiếu Slide: yêu cầu HS quan
sát sơ đồ thí nghiệm của Franken và
Conrat, mô tả cách tiến hành thí nghiệm
và trả lời các câu hỏi lệnh trong SGK-
Tr117
- Câu hỏi: Giải thích tại sao virut phân
lập được không phải là chủng B?
Hs; vì virut chưa
có cấu tạo tế bào Hs: có 3 loại:
xoắn, khối và hỗn hợp
Dựa vào cách sắp xếp đơn vị
capsome
Hs: hoàn thành PHT
Vì virut mang hệ gen của chủng A
Lõi axit nucleic có vai trò di truyền
II, Hình thái
Mỗi virut được gọi là hạt, có 3 loại cấu trúc
+cấu trúc xoắn:
capsome xếp theo hình xoắn của axit nuclleic Vd: khảm thuốc lá,virut bệnh dại, sởi, cúm
+cấu trúc khối:
capsome xếp theo hình khối đa diện 20 mặt tam giác đều
Vd: virut bại liệt
+cấu trúc hỗn hợp:đầu
có cấu trúc khối chứa axit nucleic gắn với đuôi cấu trúc xoắn Vd: phage
Trang 6→Vì virut mang hệ gen của chủng A
- Câu hỏi: Vậy thành phần cấu tạo nào
của virut đóng vai trò quan trọng?
→Hệ gen (axit nuclêic) của virutquy
định mọi đặc tính di truyền của virut
- Câu hỏi: Em có đồng ý với ý kiến cho
rằng virut là thể vô sinh?
→Khi ở ngoài tế bào chủ, virut biểu
hiện như là thể vô sinh
Khi nhiễm hạt virut hoàn chỉnh vào cây,
chúng lại biểu hiện như là thể sống, có
thể nhân lên tạo thế hệ mới mang đầy
đủ đặc tính di truyền
- Câu hỏi: Theo em có thể nuôi virut
trong môi trường nhân tạo như nuôi vi
khuẩn được không?
Không thể nuôi cấy được vì virut là
dạng sống kí sinh nội bào bắt buộc,
chúng chỉ nhân lên được trong tế bào
sống
Gv: chiếu bảng so sánh Virut và vi
khuẩn tr 117 SGK yêu cầu hs hoàn
thành bảng bằng cách điền có hoặc
không
khuẩn
Có cấu tạo tế bào
Chỉ chứa ADN
hoặc ARN
Chứa cả ADN và
ARN
Chứa Ribôxôm
Sinh sản độc lập
quy định mọi đặc điểm virut
Khi ở ngoài vật chủ thì virut là thể
vô sinhh còn khi vào cơ thể sống thì nó biểu hiện như một cơ thể sống
Không, vì virut kí sinh bắt buộc
Trang 7Liên hệ về việc phòng chống dịch cúm
gà: không ăn tiết canh và sử dụng các
sản phẩm không rõ nguồn gốc chưa
được chế biến hợp vệ sinh
4: Củng cố
Bài tập trắc nhiệm tên side
Giải thích các thuật ngữ: Capsit, nucleocasit, vỏ ngoài,lõi
Nêu các đặc điểm cơ bản của virut
Đọc kết luận sgk
5: Dặn dò
Học thuộc bài đã học
Đọc phần em có biết
Đọc trước bài 30
Đáp án PHT
-PHT số 1
Xoắn capsome xếp theo hình xoắn của axit
nuclleic
khảm thuốc lá,virut bệnh dại, sởi, cúm
Khối capsome xếp theo hình khối đa diện 20 mặt
tam giác đều
virut bại liệt
Hỗn hợp đầu có cấu trúc khối chứa axit nucleic gắn
với đuôi cấu trúc xoắn
phage
- Bảng so sánh virut và vi khuẩn
Trang 8Tính chất Virut Vi khuẩn