Phong cách ngữ pháp đoạn câu tiếng việt

[ N H T 2 5 ] Quan hệ móc xích danh từ thân tộc trạng ngư-chủ ngữ- [T-C] Quan hệ m óc xích danh từ thân tộc trạng ngữ-chủ ngữ [T-CỊ có danh từ, cụm danh lừ làm hoặc là thành phíỉn của tr

MỞ ĐẨU

1 Lý do và mục tiêu của để tài

C h o đ ế n h iệ n n a y , c á c n h à n g h iê n c ứ u V iệ t n g ữ h ọ c đ ã c ó m ộ t s ố

c ô n g trìn h n g h i ê n c ứ u r iê n g b iệ t về p h o n g c á c h v à c ó m ộ t s ố tá c g iả n g h iê n

c ứ u v ề n g ữ p h á p v ã n b ả n T u y n h iê n , c h ư a c ó c ô n g tr ìn h n à o n g h i ê n c ứ u về

p h o n g c á c h n g ữ p h á p c ủ a đ o ạ n c â u

Lý do chộn đề tài.

v ể ph ư ơng d iện lý th u yết Trong giai đoạn phát triển hiện nay trong

n g à n h V iệ t n g ữ h ọ c , c á c v ấ n đ ề về m ố i q u a n h ê g iữ a n g ô n n g ữ v à tư d u y c á c

v ấ n đ ề n h ư p h á t n g ô n v à v ã n b ả n , c á c c á c h d ù n g v ã n b ả n tr o n g n h ữ n g tình

h u ố n g k h á c n h a u , m ố i tư ơ n g q u a n g iữ a c á c p h ư ơ n g tiệ n g i a o t iế p b ằ n g lời và

b ằ n g v ă n b ả n , đ a n g là n h ữ n g v ấ n đ ề th ờ i sự.

, V ề p h ư ơ n g diện thự c tiễn S in h v iê n n ư ớ c n g o à i k h ổ n g c h ỉ phải nói

đ ú n g tiế n g V iệ t m à c ò n plìải viết đ ú n g t iế n g V iệt T o à n h ộ tri th ứ c và kĩ

n â n g , s ự c ẩ n th iế t p h ả i đ ư ợ c h i ệ n th ự c h o á t r o n g g i a o tiế p b ằ n g v ã n b ả n c ầ n

p h ả i đ ư ợ c c o i là đ ố i tư ợ n g g i ả n g d ạ y tr u n g tâ m t h ô n g q u a s ự n g h i ê n cứ u sâu

s ắ c tiế n g V iệ t ở c ả h a i b ìn h d iệ n n g ữ p h á p v à p h o n g c á c h n g ô n n g ữ , đ ặ c hiệt

là phưcm g tiệ n v à p h ư ơ n g p h á p tổ c h ứ c v ã n b ả n T í n h th iế t th ự c c ủ a v iệ c đ ậ t vấn đ ề n h ư t h ế đ ã t r ở th à n h đ i ề u h iể n n h iê n tr o n g g i ả n g d ạ y tiế n g V iệl n h ư

m ộ t n g o ạ i n g ữ , g ó p p h ầ n v à o v iệ c m ở r ộ n g q u a n h ệ b a n g g ia o g iữ a người

V iệt vồ n g ư ờ i n ư ớ c n g o à i.

Muc tiẽu cỉia đề tài.

K h á i n i ệ m (lo ạn c â u tr o n g đ ề tài n à y (tược h iể u là m ộ t n h ó m CÍUI c ó

q u a n hộ với n h a u v é ý n g h ĩ a và cú p h á p , p h ả n á n h s ự p h á t triể n c ủ a ý nglíĩa

m ộ t c á c h đ ẩ y đ ủ h ơ n s o với n h ữ n g c â u r iê n g biệt Đ o ạ n c â u c ó s ự th ố n g nhíít

vể m ạ t lo g ic

M ụ c tiê u h a o t r ù m và x u y ê n s u ố t c ủ a đ ề tài là t ìm h iể u p h o n g c á c h cú

p h á p đ o ạ n cAn đ ể á p (lụ n g v à o v iệ c g i ả n g d ạ y tiế n g V iệ t n h ư m ộ t n g o ạ i n g ữ .

Đ ề t à i t ệ p t r u n g x á c đ ị n h n ộ i d u n g v à b ả n c h ấ t m ố i q u a n h ộ c ủ a c á c CÍÌ1I

tro n g m ộ t đ o ạ n c â u , m ộ t k h ổ v ă n x u ồ i, tổ h ợ p k h ổ v ă n x u ô i, văn b ả n h o à n

c h ỉn h đ ể g ó p p lià n v à o v iệ c g iả n g (lạy c á c h tổ c h ứ c v ã n b ả n c h o s in h viên họ

c ử n h â n t iế n g V iệ t và V ă n h o á V iệ t N a m

2 Đổi tư ợ n g n g h iê n c ứ u Đ ố i tư ợ n g n g h iê n c ứ u c ủ a d ẻ thi n à y là : Đ o ạ n eíhi (

đ ơ n vị c ó từ h a i c â u t r ở lê n c ó q u a n liệ với n h a u về n g ữ p h á p và n g ữ n g h ĩa );

K h ổ văn x u ô i ( c á c tá c g iả trư ớ c đ â y th ư ờ n g d ù n g là đ o ạ n v ăn ); T ổ h ự p k h ổ văn x u ô i ( đ ơ n vị c ó từ hai k h ổ văn x uô i tr ở lên c ó q u a n h ẹ về n g ữ p h á p và

n g ữ n g h ĩ a ) ; V ă n b ả n h o à n c h ỉ n h ; C á c đ ố i tư ợ n g trê n đ ư ợ c n g h ic n c ứ u ở cả hai b ìn h (liện c ấ u trú c n g ữ p h á p - n g ữ n g h ĩa , d ặ c t r u n g p h o n g c á c h

3.N hiệm vụ n g h iê n c ử u : (+ ) N g h iê n cứu đ o ạ n cAu t r o n g lư c á c h là đctn

vị cu p h á p v à tro n g tư c á c h là đ ơ n vi p h o n g c á c h ,(+ )N g liiê n cứii c â u tro n g tư

c á c h là t h à n h p h ẩ n c ủ a m ộ t lổ c h ứ c c a o hơn (+ ) T ìm h iể u c á c c â u n h ư là

đ ơ n vị là m n h i ệ m vụ c h u y ể n tiế p (+ ) T ìm hiổu n h ữ n g đ ơ n vị là m p h ư ơ n g tiệ n p h ả n á n h q u a n h ệ g iữ a c á c cAu đ ộ c lập (4 ) N g h iê n c ứ u vai trò n g ữ p h á p

c ủ a c á c đ ạ i từ (+ ) T ì m h iể u vai trò c ủ a c á c liên từ và từ liổ n từ, với c h ứ c

n ă n g c ủ a c h ú n g - n h ữ n g p h ư ơ n g tiện ph ả n á n h q u a n h ệ g iữ a c á c c â u .

4 P h ư ơ n g p h á p n g h iê n c ử u : (+) Sử d ụ n g c á c p h ư ơ n g p h á p p h â n tíc h

m iê u tả ( + ) V ậ n d ụ n g đ ồ n g th ờ i p h ư ơ n g p h á p qui n ạ p và d i ễ n d ị c h kết h ợ p với p h ư ơ n g p h á p m ô h ì n h h o á đ ể tiế n h à n h k h ả o sát, th ố n g k ê v à p h â n tích

c á c đ ă c tr ư n g p h o n g c á c h n g ữ p h á p c ủ a đ o ạ n câu (+ ) Sử d ụ n g c á c p h ư ơ n g

p h á p c ả i b i ế n c ấ u t r ú c v à t h ố n g kê (+ ) V ân d ụ n g p h ư ơ n g p h á p s o s á n h , đ ối

c h iế u c á c p h iỉơ n g tiệ n p h ả n á n h tro n g câu d ơ n g iả n , c â u p h ứ c h ợ p và đ o ạ n

c â u , k h ổ v ă n x u ô i, tổ h ợ p k h ổ v ă n x uôi và v ă n bả n h o à n c h ỉ n h (+ ) Sử d ụ n g

c á c p h ư ơ n g p h á p c ả i b iế n c ấ u trú c và th ố n g kê.

5 TƯ liệu- T ư liệu được c h ọ n theo hai hướng 1) Hướng tập trung vào tác giả cụ thể (điểm ) : C ác tác phẩm của C hủ tịch H ồ Chí M inh, nhà vãn Vũ T rọ n g Phụng, nhà van N g u y ễ n H u y T hiệp 2) H ướng đa dạng hoá ( d i ệ n ) : Tuyển tập tru yện ngắn Việt

N am chọ n lọc, các tác p h ẩ m trong báo vãn nghệ lừ năm 2000 đ ến nay, và các báo Tiền P h ong, Phụ N ữ, N hân D ân , Hà Nội Mới, G iáo Dục và Thời Đ ại, Lao Đ ộ n g v.v

6 Đ ổ n g g ó p c ủ a đ ề tài ( l ) - D ự a trên lý luận c ủ a c h ủ n g h ĩa M á c , v à t h à n h tựu

N g o à i p h ầ n m ở íMu và kết luẠn, c ô n g Irình g ồ m 7 c h ư ơ n g :

C h ư ơ n g m ộ t : C ơ s ở lý lu ậ n

C h ư ơ n g hai : Q u a n h ệ m ó c x íc h giữa c á c cAu, c á c h iế n th ể c ủ a n ó và c á c

p h ư ơ n g tiệ n p h ả n á n h

C h ư ơ n g h a : S ự th ố n g n h ấ t c á c c â u tro n g k h ổ văn xuôi

C h ư ơ n g b ố n : C á c k i ể u c â u m à o đầu và c á c loại k h ổ văn x u ô i m ó c x íc h

C h ư ơ n g n ă m : Q u a n h ệ s o n g s o n g giữa c á c câu t r o n g k h ổ văn x u ổ i

C h ư ơ n g s á u : N h ữ n g k iể u c ấ u trú c k h á c c ủ a k h ổ v ă n xuỏi

C h ư ơ n g b ả y : Q u a n h ệ m ó c x íc h và q u a n hệ s o n g s o n g tro n g tổ h ợ p k h ổ văn

x u ổ i và vă n b ả n h o à n c h ỉ n h

CHƯƠNG MỘT : c ơ s ở LÝ LUẬN

1.1 Vàl nét vể đối tượng và lịch sử nghiên cứu

P h o n g c á c h c ú p h á p , n h ư c h ín h tell gọi c ủ a nó là lĩnh vực m à tro n g (ló

c ó n h ữ n g v ấ n đ ề c ủ a hai p h â n n g à n h k h o a h ọ c VC n g ô n n g ữ d ư ợ c g ắ n bó

c h ặ t c h ẽ với n h a u M ặ c d ù vậ y (rong c á c c ô n g trìn h n g h iê n c ứ u tiế n g V iệt,

c á c tá c g iả v ã n tạ p t r u n g c h ủ y ế u vào “ P h ư ơ n g tiên tu từ c ú p h á p ” v ớ i” n h ữ n g

k i ể u c â u c ó th à n h p h ầ n (h u g ọ n ,h a y th à n h p h ầ n c â u đ ư ợ c đ ả o trâl tự ” 1 T u y có

d ể c ậ p <lê'n “ p h ư ơ n g tiộn tu từ văn b ả n ” n h ư n g c á c h h iể u c ủ a c á c tá c g iả m ới

d ừ n g lại ở c á c h h iể u “ p h ư ơ n g liên tu từ ở c ấ p đ ộ v ă n b ả n là n h ữ n g m ổ h ìn h

v a n b ả n c ả i b iế n m à n g o à i n ộ i d u n g th ô n g tin c ơ b ả n ra c ò n m a n g p h ầ n th ô n g tin b ổ s u n g , c ò n c ó m à u s ắ c tu từ đ ư ợ c c ải b iế n (tứ c là rút g ọ n h a y m ở r ộ n g

v iệ c p h ả n á n h p h á n đ o á n Vì lliố c h o liên, v iệc pliAn tíc h c á c k h ả n ă n g q u a n

h ệ c ù a p h á n đ o á n t r o n g lời nói và sư liên kết c h ú n g tro n g s ự t h ố n g n h ấ t lo g ic

' Đ in h T rọn g L ạc, 19 9 8 , Ir84

2 Đinh Trọng L a c l9 9 8 ,tr 120

sẽ m ở ra đ ã c trư iig m ó c n ố i c ủ a n h ữ n g cAu đ ộ c lập Bởi vì “ q u a n h ệ cú p h á p ttirự c h ìn h t h à n h k h ổ n g n g h i ngf't gì IIfra phụ th u ộ c và o lo g ic , n h ư n g k h ổ n g

đ ư ợ c đ ổ n g n h ấ t c h ú n g , p h ủ đ ịn h tính d ộ c lạp tương (tối c ù a m ỗ i lo ạ i” 1

1.2.2.3 Các kiểu quan hệ của phán đoán

C ả n g ô n n g ữ v à lo g ic đ ề u n g h iê n cứu k h á i n iệ m và từ ,p h á n đ o á n và

c â u ; đ ồ n g th ờ i c ũ n g n g h i ê n cứ u m ối liên q u a n c ủ a c h ú n g với n h a u n h ư t h ế

d ư ờ n g n h ư tạ o th à n h d ò n g c h ả y , đ iíợ c phát triển từ c â u trư ớ c đ ế n c â u sau

M ộ t th à n h p h ầ n c ủ a p h á n đ o á n trưcÝc n h â n đ ư ợ c (tãc t n n i g m ớ i tr o n g p h á n

đ o á n sau

Q u a n h ệ s o n g s o n g đ ư ợ c x á c lậ p khi p h à n d ư ợ c lặ p lại c ủ a p h á n đ o á n

b a o h à m s ự t h ố n g n h ấ t c h ứ c n ă n g c ủ a cả c h ủ th ể v à vị th ể S ự c h u y ể n đ ộ n g

n g ữ n g h ĩa m a n g tín h c h ấ t đ ố i c h iế u P h á n đ o á n k h ô n g đ ư ợ c p h á t triể n từ m ộ t

c ái n à y s a n g m ộ t c á i k h á c m à đ ư ợ c đối cliiếu n h ờ đ ổ n g n h ấ t m ộ t tro n g

C h ú n g tô i pliAn c h i a th à n h : Q uan Itệ m óc xích được p h ẩ n ánh bằng

p h é p lă p từ vựng, q u a ti hệ tnóc xích dược phản ánli b ằ n g các từ tương ứng ngh ĩa, qu an h ệ m óc x ích được pliản ánh bằng các dại từ và các đơn vị tương đư ơ n g đ ạ i từ. N h ữ n g k iể u cấu trú c c ủ a c á c q u a n hộ n à y k h ô n g phụ

th u ộ c v à o s ự lấ p đ á y to à n th ể c ủ a c h ú n g , có n g h ĩa là c h ú n g tổi phAn c h ia m ỗ i

b iế n t h ể c ủ a q u a n hộ m ó c x íc h ở trẽn th e o k h ả n ă n g p h ả n á n h b ê n t r o n g c ủ a

c h ú n g th à n h m ộ t lo ạ t q u a n h ệ cú p h á p “ b ổ tigữ - c h ủ n g ữ ” “ c h ủ n g ữ - c h ủ

n g ữ ” v v T r o n g đ ó , q u a n hộ cú p h á p giữa c á c c â u p h ả n á n h ý n g h ĩ a c ơ b ả n

c ủ a c h ú n g

2.2.1 Quan hệ móc xích đuợc phản ánh ánh bằng phương thức lặp từvựhg.

Dưới đ â y là những kiểu cấu trúc điển hình Iihất của quan hệ m óc xích hình thành nên p h é p lặp từ vựng.

'T h ế là từ đấy, tôi quen chi Thắm Chỉ Thắm nhà trong bân Cốc.

“Quan hệ móc xích lặp từvựhg chủ ngữ-chủ ngữ

Q u a n hộ m ó c x í c h lặ p từ v ự n g ch ủ n g ữ - c h ủ n g ữ c ó c h ủ n g ữ c ủ a c â u th ứ n h ấ t

đ ồ n g n g h ĩ a với c h ủ n g ữ c â u th ứ hai Sở chỉ c ủ a hai th à n h p h ẩ n n à y đ ổ n g n h ấ t

v à đ ư ợ c th ể h iệ n h ằ n g s ự lặ p lại h o à n to à n h a y b ộ p h ậ n :

' ì ì ò Pham xưa nay trong lủng không kém liọ Dỗ, họ Phan, ho Hoàng C h ì hiềm ho Pham

ỉàm ntộng, buôn bân chưa ró a i học hành đồ dạt [NHT 366J

Q u a n h ệ m ó c x íc h lẠp từ vựĩig Irạng n gữ- chủ n g ữ c ỏ tr ạ n g n g ữ c ủ a cAu th ứ

n h ấ t đ ổ n g n g h ĩ a với c h ủ n g ữ cAu th ứ hai Sở chỉ c ủ a hai i h à n h p h ầ n n à y (lổng

n h ấ t v à (lược th ể h i ê n b ằ n g s ư lãp lai loàn bô hay b ô p h ân

rộỉig ba sà o hai thước. [ N H T 3 6 5 1

O n g ta b ắ n c o n k h ỉ b ằ n g k h â u s ú n g h a i n ô n g K h â u s ú n g t u y ệ t v ờ i n h ẹ b ỗ n g

'Quan hệ móc xích lập từ vựng bổ ngữ-bổ ngữ

Q u a n hộ m ó c x íc h lặ p từ v ự n g h ổ ngữ- bổ n g ữ c ó hổ n g ữ c ủ a c â u th ứ n h ấ t

đ ổ n g n g h ĩ a v ớ i b ổ n g ữ c â u th ứ hai s ở chỉ c ủ a hai t h à n h p h ẩ n n à y đ ổ n g nhất

v à đ ư ợ c t h ể h iộ n h ằ n g s ự lặ p lại toàn hộ ha y bộ p h â n :

-Cô Diệu nhớ chợ, nhớ cửa hàng xén của mình Liệu đến bao giờ cô mới có được cửa hàng như thê?

Q u a n h ệ m ó c x íc h lặ p từ v ự n g vị n g ữ - vị tig ữ c ó vị n g ữ c ủ a cAu tlu í n h ấ t

đ ồ n g n g h ĩ a với vị n g ữ cAu th ứ hai Sở chí c ủ a hai th à n h p h đ n n à y đ ổ n g nhất

v à đ ư ợ c th ể h iệ n b ằ n g s ự lặ p lại toàn bộ hay b ộ p h ậ n :

-Phải có cái gì mới klìóc chứ? Ai lại tự Iilìiõiì (Ji khóc bao giở. ỊN ĩ ỈT 3 3 9 ]

- (1 đời người ta m ất lìhirii thứ lắm Nạười mat cù<ỉ cởi, người mất lôm lìồn | N1I I 3 3 9 1

s

2.2.2.Quan hệ móc xích - tương đồng nghĩa

X é t v ề p h ư ơ n g cliộn cấu trú c , c á c rnííl Xích lư ơ n g ứ n g n g ữ n g h ĩa h iể u thị b ằ n g c á c t h à n h p h ầ n k h á c n h a u c ủ a c á c cAu liền kề v é p h ư ơ n g d iệ n lý

th u yết, tổ n g s ố c ó th ể c ó tới 16 k iể u m ô h ìn h dưới (tAy : C - C / C - V / C -B / C- ' F V - C / V - B / V -T /V -V /B -C /B -V /B -B /B -T /T -C A I - V / T-B /T -T T u y n h iê n , dưới

đ l y c h ú n g tôi c h ỉ t r ì n h b ẩ y n h ữ n g m ồ h ìn h th ư ờ n g g ặ p :

Cuan hệ móc xích tương ứng nghĩa chủ ngữ- chủ ngữ" [ C-C ]

Q u a n h ệ m ó c x íc h tư ơ n g d ồ n g n g h ĩa c h ủ n g ữ - c h ủ n g ữ c ó c h ủ n g ữ của c â u trư ớ c t ư ơ n g ứ n g n g ữ n g h ĩa với toàn hộ h a y b ộ p h ậ n c h ủ n g ữ c ủ a c âu (â u s a u

■Hai hòm sau, me tôi nằm liệt, lại bỏ ăn, lại di ngoài như cũ Người dốc ntmnỉì, tliài ra ìhứ nước nâu sền sệt, tấ t khẳm. [NI ỈT 2 8 1

•Quan hệ móc xích tương ứng nghĩa trạng ngữ- chủ ngữ [ T-C]

Q u a n h ệ m ó c x í c h tư ơ n g ứ n g n g h ĩa trạ n g n g ữ - c h ủ n g ữ c ó t r ạ n g n g ữ c ủ a

c âu trư ớ c tư ơ n g ứ n g với to à n b ộ ha y bộ p h ạ n c h ủ n g ữ c ủ a c â u s a u V í dụ:

-Vở phương, cha tôi p h ải cỉón cháu dâu vể nhà Gia dinh tôi thêm hai Míf//.[NHT 24]

Quán hệ móc xích tương ứng nghĩa vị ngữ- bổ ngữ [V-C]

Q u a n h ệ m ó c x í c h tư ơ n g ứ n g n g h ĩa vị n g ữ - b ổ n g ữ c ó vị n g ữ c ủ a c â u trư ớc

tư ơ n g ứ n g t o à n b ộ h o ặ c h ộ p h â n với h ổ n g ữ c ủ a c â u sau.

lỉao nhiêu vu / v d i! Bao nhiêu cuôc nsoai tình ? Con sá i theo giai đùng đùng, đàn ông chê vơ hàng lũ, lại vừa có cờ một ông liuyện treo ấn lừ quan đ ể theo một cô gái tân

thời. [V T P 290]

Quan hệ móc xích tương ứng nghĩa bổ ngữ-chủ ngữ- [B-C]

Q u a n h ệ m ó c x íc h tư ơ n g ứ n g n g h ĩa h ổ n g ữ - c h ủ n g ữ c ó b ổ n g ữ c ủ a c â u trư ớ c t ư ơ n g ứ n g to à n b ộ h a y b ộ p h ạ n với c h ủ n g ữ c ủ a c â u s a u

-Bà D iêu thuê một con đd sáu chỗ ngồi, cờ lượt di lượt về mà mà giá ch ỉ tương đương với nãm đấu gạo Lái đ ò là một cfi gái rất xinh, man mồm miệng.

Quan hệ mỏc xích tương ứng nghĩa bo ngữ-vị ngơ [B-V]

Q u a n h ệ m ó c x íc h tư ơ n g ứ n g n g h ĩa h ổ n g ữ - vị n g ữ c ó b ổ n g ữ c ủ a c â u trư ớ c

tư ơ n g ứ n g t o à n b ộ h a y b ộ p h ậ n với vị n g ữ h o ă c h ọ p h â n vị n g ữ c ủ a c â u sau

-Người ta cho bệnh nhân ân mấy !á rau xam , rau tliài lài, và nông nước ruộng ấy Thật là thuốc thánh !

đ ụ n g đ ơ n vị tư ơ n g ứ n g n g ữ n g h ía có n h ữ n g đ iể m k h á c biột Q u a n h ệ m ó c

x í c h lặ p từ v ự n g m a n g đ ặ c trim g là th à n h tố tư ơ n g ứ n g d ư ợ c lặ p lại tro n g c â u

tiế p th e o T r o n g khi đ ó , n g ữ n g h ĩa của c á c thàn h lố lư ơ n g ứ n g c ó trư ờ n g h ợ p

n g h ĩ a đ ỏ n g n h ấ t h o à n to à n n h ư n g tro n g n h iề u Irường ii(fp c h í c ó tín h lư ơ n g

C ă n c ứ v à o đ ặ c tr ư n g c ủ a c á c loại (lơn vị đ ạ i từ v à đ ơ n vị tư ơ n g

đ ư ơ n g đ ạ i từ c h ú n g tôi p h â n c h ia c h ú n g th à n h các k iể u loại sa u :

Ị Q u a n h ệ m ó c x íc h đại từ

-[Đại từ ngời ba| [Kết từ+Đai lừ] Ịbaníi từ than tộc| Ịdãnh từ + Dl chi dịnlnỊ ịdanlì từ ch? loạiị

2.2.3.1.Quan hệ móc xích được phản ánh bằng đại từ nó Y, thị, hắn, và họ

m ố i q u a n h ệ m ó c x íc h C ù n g với c á c p h ư ơ n g tiện c ủ a q u a n h ệ m ó c x íc h lă p

từ v ự n g , q u a n hộ m ó c x íc h dại từ c ó sự trợ g iú p c ủ a p h é p lăp N h ữ n g th à n h

p h ẩ n t ư ơ n g ứ n g c ủ a n h ữ n g c â u dược liên kết cổ liên q u a n với n h a u Đ ại từ

th a y t h ế d a n h từ c ủ a cAu trư ớ c n ê u ra m ối qu a n hộ lư ơ n g ứ n g c ủ a c á c th à n h pịiần c â u T r o n g tư liộ u c ủ a c h ú n g lôi, n h ữ n g q u a n liộ tlưỏi (lAy là n h ữ n g

q u a n h ệ th ư ờ n g g ặ p

Quan hệ móc xích đại từ chủ ngữ- chủ

ngữ[C-C]-Ọ u a n h ê m ó c x íc h đ a i từ c h ủ n g ữ c h ủ n g ũ có c h ủ n g ữ c ủ a cAu trư ớ c (tược

lặ p lại t o à n b ộ h a y h ộ p h ậ n h ằ n g đại Tàm c h ủ n g ữ (ro n g c â u s a u

-Xuân tóc đ ò vỗ ta y dòm d ớ p R ồi nó nói ngộn x ì INI I II

- Đăng ngở vực N ó hóc cá i kẹo rắn tliừ | N H Ỉ v n |

D ăns trào HIIỚC m ắt, nó uất ức, tùi ('ực Nó trốn xuông hớp ngồi IV'to háng lòi và tức fifth khóc. [N H T 3 4 5 ]

Quan hệ móc xích đại từ chủ ngữ- bổ ngữ [C-B]

10

Q u a n hộ m ó c x íc h đại (ừ ch ủ n g ữ bổ n g ữ cổ c h ủ n g ữ c ủ a cíUi trước (lược lă p lại h ằ n g d ạ i lừ b ổ n g ữ tro n g cAu sau.

Dứa con s á i mới lớn, chưa biết vể chuyện hoa nẹnyệt Pliong kén nó lên gác, con bé vừa di vừa làm dấu, miệng kêu tân chúa. [NI IT 3 8 6 ]

Quan hệ móc xích đại từ bổ ngữ- chủ ngữ[B-C]

Q u a n hộ m ó c x í c h đ ạ i từ b ổ n g ữ - c h ủ n g ữ có h ổ n g ữ c ủ a cAu trư ớ c đ ư ợ c lặp lại b ằ n g đ ạ i từ là m c h ủ n g ữ c ủ a cAu sau.

- Dây giờ ai đên K ẻ N oi, huyện Tử ỉ.icm vẫn iliâỳ từ dường cùn dồng họ Phạm N_ó cử trơ trơ'trước mọi hiến dộng cuộc đời, thời gian có làm cho nó ri7 (li, mục nát hư hỏng di một vài phần nỉìitng vê cơ bàn vẫn không thay (lôi [N H T 4 0 3 ]

Quan hệ móc xích dại từ chủ ngữ-trạng ngữ[C-T]

Q u a n h ê m ó c x íc h đ ạ i lừ c h ủ n g ữ - trạ n g n g ữ c ó c h ủ n g ữ c ủ a c â u trư ớ c đ ư ợ c

lặ p lại h ằ n g đ ạ i từ c h ủ n g ữ c ủ a c â u sau.

Dăng sững lại, m ật nó tái ổi Thu chọc mũi kim vào nơi nó đau /í/íớ /.ỊN H T 3 4 0 ]

22.3.2 Quan hệ móc xích với [kết từ sở hữu + đại từ chỉ ngôi] trong ý nghĩa sở

hứu và quan hệ sở hữu đặc biệt.

là vé giới tính và th ế hệ, về quan hệ huyết thống Danh từ thân tộc có k hả năng

c h u y ển đổi th à n h xưng hô do cơ sở ngỏn ngữ và c ơ sở xã hội ỉ lơn nữa, qua quá trình phát triển c ủ a tiếng Việt, danh (ừ thAn tộc có những hiến đổi C hú ng có khả năng thay t h ế ch o các danh từ của cAn trước.

Quan liệ m óc xích danh lừ 1I1A11 (Ọc chủ ngữ cliiì ngữỊ C-C| có clatili từ'chủ

ngữ của cAu tnrúrc tlược lập lại hằng danh từthíìn lộc l.'im chù ngữ của cAu thứ cAu sau.

-Cô Diên bỗng giật thốt mình 17 tliâỵ trong lòng t(ì\' ( 'Ún lóng lánli mấy cliicc nhẫn vàn %

Cô thây lạnh toát người. [ N H T 47]

Lai lich của bà pltó doan thì kc > a nvjic cíinq hay Ititv Hồi dương xuân, bà đ ã bị một

n g ư ậ i l í n h T â y h i ế p

- Õns Tân Dân tân thật Là Nguyen Anil Titởiìíị Trong làng báo, lòng văn, ôriR khá nổi liếng. [ N H T 8 8 4 ]

Quan hệ móc xích danh từ thân tộc bổ ngữ-chủ ngữ [B-C]

Quan hộ m óc xích danh từ thân tộc hổ Mgữ-chủ ngữ [ B-CJ có danh từ, cụm danh từ làm bổ ngữ của câu trước được lập lại hằng danh từ thAĩi tộc làm chủ ngữ của cáu sau.

M ộ t t ố i , t ỏ i ( ỉ ơ t i g đ ọ c t ạ p c h í S p u l t i h i c h , c l i a l ô i l ụ n g l ẽ đ i v à o O u r b ả o " C h a

muôn nối chuyện với con". [ N H T 2 5 ]

Quan hệ móc xích danh từ thân tộc trạng ngư-chủ ngữ- [T-C]

Quan hệ m óc xích danh từ thân tộc trạng ngữ-chủ ngữ [T-CỊ có danh từ, cụm danh lừ làm hoặc là thành phíỉn của trạng ngữ (rong cAu thứ nhất (câu trước) được lạp lại bằng danh từ (hân tộc làm chủ ngữ hoặc hộ phận của chủ ngữ của câu thứ hai (cAu sau) Ví dụ :

Cặp vợ chồng Văn Minh dưa mắt nhìn Iiltatt rất chán nàn vì ône b ô Xưa kia CU là một

ô n g P h á n

Danh từ thAn tộc trong tiếng Việt là một hiên tượng đặc thù Nó hoàn loàn có khả nang làm phương tiộn phản ánh quan hộ móc xích giữa các câu độc lẠp hoàn chỉnh.

2.2.3.3.2 Quan hệ móc xích được phản ánh bằng danh từ kết hợp với đại từ chỉ định lâm thời làm đại từ thay thế.

Các danh từ thAn tộc: kỵ/ cụ / ổn g/ bà/ ch a/ m ẹ/ b ác/ c h ú / cô / cậ u / dì/ tliíin/ m ợ/ a n h / c h ị/ em / con / cliíín/ chút/ (lẻu cổ khả năng kết hợp V("ti đại từ chỉ định tạo thành những đại lìrcliỉ ngôi lAm lliời.

Quan hộ m óc xích được phàn ánh bằng danlì từ kếl hợp với dại từ chỉ định lâm thời làm đại từ chỉ Iigỏi là quan hộ pliổ hiến trong tiếng V iộl Các

đại từ đó thường là những từ thAn tộc kết hợp với “ấy” hoặc “ta” anh ấy, cô

ẩy, chị ày, ông (hy, bò ấy, các em ữv Duứi clAy In những quan hệ móc xích

thường gặp :

Quan hệ móc xích danh từ kết hợp với đạl từ chỉ định chủ ngữ-chủ ngữ- [C-C] Quan hệ m óc xích danh từ kết hợp với (tại lừ chỉ (lịnh chủ ngữ chủ ngĩr-Ị c C] có (lanh từ, cụm (lanh từ làm chủ ngữ trong cAu In rức (lược lặp lại hnng (lanh từ kết hợp với đại từ chỉ (lịnh làm chủ ngữ Iroiig câu sau Ví dụ,

■Giữa lúc ấx, cô T n y r l hước vào C ô n à y 1(1 con III I'll IIỒIIIỊ. INI n 3 I6|

l ừ (loi (ỉấí (li Miốnti là m ôi người c a o 1(111, khoác lúi, IIÔIIỊỈ (lánỉỉ u I ịoỊỊS Ị Ị (W NIuìy iiiôi buớc anil ta (ỉõ ờ 1 1 CII dò. [ NI n 2 3 7 1

\ ?

Quan hệ móc xích danh từ kết hợp với đạl từ chỉ định bổ ngữ-chủ ngữ- [B-C] Quan hệ m óc xích danh từ kết hợp vơi (lại lù chí (lịnlì bổ ngữ c h ủ ngữ I R C|

có (lanh từ, cụm clanli từ làm hổ ngữ trong cAu 1 rước đirực lặp lại hằng danh

từ kết hợp với đại từ chỉ định làm chủ ngữ trong cíUi sau Ví dụ :

-Một hỏm có người bà con cũng họ Phạm ò K è Noi tie'll thăm / ’/tong Người nàV bào: llọ Phạm thất lộc /■<$/ | N H T 4 0 0 ]

2.2.3.3.3.Quan hệ móc xích được phản ánh bằng danh từ chỉ loại hữu sinh

Các danh từ chỉ loại hữu sinh có khả năng làm mắt xích (rong quan hệ móc xích Danh từ chỉ loại thường dùng là: “c o n ” chỉ động vậl và các (lanh từ chỉ người : “ c á i” , “c o n ” , “ đ ấ n g ” , “ lã o ”, “ m ụ ”, “ n òn g” , “ c h à n g ” , “ tay”,

“ tên ” , “th ằ n g ” , “ v ị” , “ v iên ” , v v những danh từ chỉ loại này có thể kôt hợp với đại từ chỉ định ấy này nhưng cũng có thê độc lập làm mắt xích trorg quan hệ inóc xích.

+ D an h từ chỉ loại độc lập làm mát xích :

Lão Ha cuống cuồng chạy xuống vệ sông Lão vừa chạy vừa ngã [ N H T 41 ]

Vũ không nói được hết câu Cliàne chỉ loáng tlioáng nghe thấy tiếng Hoàng

-Tên cao gầy nói với m ư ờ i dứng sau Người ấy là nhà flu' / N H T 2 3 5 ]

Các quan hộ m óc xích danh từ chỉ loại hữu sinh thường gặp :

Quan hệ móc xích danh từ chỉ loại hữu sinh chủ ngữngữ-chủ ngữ- [C-C]

Quan hẹ m óc xích danh từ chỉ loại hữu sinh chủ ngữ-chủ ngữ [C-C]

có danh từ hữu sinh của cAu trước lồm chủ ngữ (lược lạp lại hằng danh tờ chỉ loại hĩru sinh làm chủ ngữ trong câu sail.

Danh từ hữu sinh của cAu trước cổ thể là danh từ riông (VO) Danh từ chỉ loại hữu sinh của câu sau (Chàng) thay thế cho danh từ này, tạo thành một phép lặp và quan hệ móc xích: So sánh :

Vũ thấy lạnh Chàng lên xe điện trờ về nhủ.ị N HT 704]

-Lxĩo H a nấp ở đâu đấy, klii thấy Iión (lã khá tiểu thì thu vê Thỉnh thoáng ịão đáp cỊio Cún m ây miếng bánlt đúc ngô Ị NĨ IT 4 2 Ị

Các cấu trúc phiếm chỉ cũng (Urợc sử dụng đổ phản ánh quan hệ móc xích Cấu trúc này thường xuất hiện trong CÍHI sau:

- N ẹ a ỵ c à d ế n b ơ n tỵè _ c o n c h u n g n ó n l / i ạ k h ô n (Ị b ậ y h ọ l ĩ l ì U x ií ơ Ị Đ ứ ơ n à o c ũ n g q u a i l á o bành han, dihìg dắn lắm [VTP264]

Quan hệ móc xích danh từ chỉ loại hữii sinh bổ ngữ ngữ-chủ ngữ- [B-C]

Quan hộ m óc xích clanli lừ chỉ loại hữu sinh bổ ngữ chú ngữ |B ('I có

d a n h từ của ( Au lliứ nhất (cAu liinVc) làm hổ ng ữ đươc lặp lại bằ ng d an h (ừ

c h ỉ lo ạ i lu m s in h là m c h ủ n g ữ tro n g cAu th ứ h;ii ícA u SÍUỤ.VÍ d ụ :

■Em vốn có quen ni cô Huê Liên Nảii)i (ÔI cách thanh cao, rất mê cliuyện (inh tiling nghĩa khí. Ị NHT.Y77]

Trong thực tiễn giao liếp, danh từ chi loại hữu sinh cỏ thổ (lược phức

t a p h o n -Vân Minh dt(a mắt nhìn Xuân Tóc Đ ỏ Anh cliàng Iiày vội nói /J{,v/y.| V T l ’3201

C H Ư Ơ N G BA

S ự THỐNG NHẤT CÁC CÂU TRONG K H ổ VĂN XUÔI

3.1 Khái niẹm khổ văn xuôi

Dựa trên cách hiểu thông thường về “khổ thơ” chúng tôi để nghị cách

sử dụng lương tự cho kiểu tập hợp các cAu một thuật ngữ là khổ văn xuôi (KVX)T

Trong việc xác định nội đung cho thuật ngữ “khổ văn xuôi” trước hết, cần phải xác định những dấu hiệu cú pháp của một khổ văn xuôi, khẳng định tính thống nhẫl cú pháp chặt chẽ cùa những thành tố trong khổ văn xuôi Tính thống nhất chạt chẽ cùa các thành tố (rong khổ văn xuôi cho phép chúng ta sử dụng thuật ngữ “khổ văn xuôi” và chỉ ra những dấu hiôu thống nhất cú pháp và ngữ nghĩa cùa chúng Trong sự khu biệt với khổ thơ, khổ van xuôi là đơn vị liên kê't, thống nhất một số cAu hoàn chỉnh về cú pháp-ngữ nghĩa trong ngôn ngữ văn xuôi.

Nói một cách chính xác, khổ vãn xuổi là một nhóm các câu có quan

hệ qua lại với nhau về mặt ý nghĩa và cú pháp, phản ánh sự phát triổn ý nghĩa một cách đÀy đủ hơn trong quan hộ so sánh với những câu riêng biột Có sự thống nhất giữa khổ vãn xuôi (rong ngổn ngữ với kh(i văn xuôi trong logic.

V ề m ặ t n g ữ đ i ệ u , k h ổ v a n x u ô i c ó s ự t h ố n g n h ấ t v ề n g ữ đ i ệ u v à c ỏ quãng ngừng dài hơn trốn (lường ranh giới giữa các khổ văn xuỏi Tiết (liệu

và quãng (lừng không phải là dấu hiộu độc lệp, tự trị của khổ văn xuôi; tiết

nhịp của khổ vãn xuổi là kết quả của cơ cấu cú pháp của nó, nó có một sự tổ

hợp nhất định với cấu trúc cú pháp.

Về m ặt n g ữ n g h ĩa , khổ văn xuôi có sự (hống nhất giữa ý nghĩa của

p h á t n g ô n v ớ i ý n g h ĩa c ủ a c liỉi (tổ T í n li ho à n c h ỉn h về n g h ĩa , tín h c ố k c t của

các bộ phận, các thành lố của chỉnh thể (lược cảm nhân một cách sAu sÁc thông qua toàn hộ vAn bản.

K h ổ văn x u ô i v ớ i dấu n g ắ t đ o ạ n phải (lư ợ c c o i là lo ạ i clAu h iệ u I 11 Ở ra

con đirờng ngữ nghĩa mới.

3.2 Vai trò của liên từ và từ chêm trong khô vãn xuôi

Từ chcm (Epcnthctic word; conjunct) là một trong những phương liên, (ìặc trưng cho quan lìệ giữa các câu dộc lập Theo quan điểm (ìang

ih ố n g t r ị h iộ n n a y , từ c h ô m về p h ư ơ n g (liệ u ng ữ p h á p k h ô n g p h ả i là p h ư ơ n g

tiện tạo ra quan hệ giữa các cAu Quan hệ cú pháp của từ cliêtn chí dược hiểu chính xác khi xem xct câu trong mối quan hệ của nó với những cAu xung quanh Theo quan niộm của chúng (Ai, khi xem xổt các từ chôm trong mối (]Uan hộ giữa các cAu thì chúng có vai (lò đặc biột Irong việc phản ánh các quan hệ ngổn ngữ Chức năng cú pháp và công dụng của từ chôm có liên quan trước hết đến sự liên kết của các câu hoàn chỉnh Irong lời nói.

Chúng ta thấy có sự gắn gũi của các lừ chêm với các liên từ: Các liên

từ, lương tự như những từ chcni, không đóng vai trò quyết định trong quan hộ cùa các câu, song chức nang của nó trong KVX có ý nghĩa lớn lao Các liên

từ tham gia vào các thành phần cấu trúc của KVX trong sự hình thành cú

p h á p c ủ a c â u m à o đ à u v à cAu k ô í th ú c tro n g v iệ c c h u y ể n đ ổ i p h o n g p h ú củ a

cùa chủ đề, trong sự phản ánh những quan hộ cú pháp khác nhau

3.2.1.Liên kết bằng liên từ

Liên từ giúp người ta lãng quên sự chú ý vào những câu riêng biệt

mà tập trung sự chú ý vào sự chuyển động toàn bộ của ý nghĩa trong logic cùa sự vận động ý nghĩa.

+ Những liên từ thường thấy biểu thị quan hệ liên hợp là và, cù n g, với,

cù n g với, cũ n g nh ư

Hai Sinh lẩm bẩm như kè thất thần Chẳng ai hiểu (lược Hai Sình dang như th ế nào trong lúc này M ọi thứ đều quay cuồng, biến dạng như cái khung cảnh mà Hai Sinh

đ ã thấy â vũ trường trong cái đêm hôm ấy Mọi tint đều mơ hồ như cái đêm xa xưa cách

đ â y hai mươi tám năm C h ỉ có mội ngitời liiển được Và, người đàn bà ấy- mẹ cùa Anh Thư vẫn đang rất bình thản (RVN)

+ C ác liên từ lựa ch ọ n cũng tham gia vào việc liên kốt các câu Các liên từ này khi tham gia trong câu cũng như trong KVX để thể hiện tính "nước đôi"*

- A y chết! Ai lợi dám nói thế! Sao quan đốc lợi nói thê? Có diều gì ntà quan đốc có vè không vui thế? H a y nhà này có ai s ơ xuất điều gì?

( Xuân Tóc Đỏ- 398-XIX) + Các liôn từ còn , còn nlur, đến như,vậy, rồi, till ra,vẳ lại, lum nữa, làm

nhiệm vụ phục vụ cho sự chuyển liếp ý giữa các cAu :

Bẩm ngài di hát cỏ đầu cũng chỉ ì à (Ji (lưỡng linh thần, vì dó là thuộc kinh nliạc trong tứ thư ngũ kinh của đức Khổng Tăng ni chúng tôi mà có di hát tliì cũng không bao giờ,phạm đến sắc giới vì chúng tôi chỉ liál chay tliôi cliử không khi nàn ngủ lại cà đêm ờ nhà chị em v ả lai đến p h á p luật cùa Chính pì\ù bàn hộ cũng bênh vực c lw sư di luíl nữa là! Đấy ngào xem, ây cliủ cái báo gì ấy dám công kích sư di hát mà bần tăntỊ kiện tại loỏ chơ phải thua hộc máu mồm ra dấy!

( Xuân Tóc Dò 385 XỈU)

-* Thuật ngữ của N guyễn Kim Thản ,1997, tr349

+ I viên fir b ic u (III sự (lôi liìị) và M illion^ bô Ihưùnu (lìmg Irnng cát' CÍÌII

g h c p C Ị U I l ạ i c ũ n g c ó k h á n ă i i ” l l i a m p i ; i v ; ' i < ) l ' i m n h i ê m V I I l i ê n k é l v ă n b ; ’m

l iê n l ừ Iiliư H i l l i n g , s o n g , m il , Iiliirn^ IIIÌI l;'im (lứl COII ( l ư ờ n g M1IÍMI l;t

trực tiếp liuứng I1Ó VÍU) một chiền liướĩig khác.

P h á i p h à n d ô i c ó ông tỉiỹ tluiúí I ypn (ỉửniỊ <ỉ(h( thì \()íi Itiy SIÍỚIIIỊ ( lio virc

Xnân vé ờ lunt nhà bà Phó Đoan nliĩí vậy tliì liậti IHIIV Án litxì Inính <ỈƯỢ( (á i IIỌII ( ó

n % ười Iiliơ bân N h ư n g p h á i tán lliàiih thì lại rất tire v iậ XV? V I II íìx c o i n h ư vậy s r thiệt

hại cho thioniạ m ạ i, s ẽ C liàn ỊỊ.

( Xuân Tóc Dỏ w o XIX) + Liên từ hiểu thị ý nghĩa kêì quả cho nên, thàiili thử, tliàn lì ra, do đó rì

t h ê , v ì v ậ y , b ở i v ậ y , n h ư v ậ y , t h à n h th ử N h ữ n g (lơ n v ị n à y tluròrng h iể u th ị V

nghĩa kết quả Những cAu di In rức I 1Ó lliưừng hiểu ill ị ý nghĩa nguyên nliAn.

C h ư a c h ắ c ! d ễ họ cũ ng phân vân Iiliu' mình, vì (ÍCH nqơ\ chính mình, mình <ÍÌIHỊ

khống bict l õ con ạái mình có hư hay khôn %! Clio nén klii tôì kên rằng nên cưới chạy

ta n g d ỡ tố n kém , k liỏ i p ììà i c h ở (í(ti nhữ ng hơ năm , tlìì họ (táp rằ n g COIỈ g ia i liọ cũng còn ít

tuoi, lại đư(f?tẹ ăn học, cũng chà vội ÍỊÌ mà phời cưới sớm, ill) ha năm chứ đến năm năm

vụ liên kết các câu.

Quan hộ của người nói đối với cái mà người đó nói vé, được thổ hiện bằng sự đánh giá Và sự đánh giá đó dược hiểu hiện bằng "điểm" hay "mít"

b i ể u c ả m t r o n g t h ô n g b á o C á c t ì r c ả m t l u í n CÍÍI1£ c ó k h ả n f t n g l i ê n k ế t c á c câu hoàn chỉnh

Công cltúng luôn luôn vỗ tay hoan hô Xuân, còn trên khán dài, đức vua Xiêm (tã lộ ra mật rằng tấì r à sự tliịnh nộ của vị thiên từ th ế thiên hành dạo ờ đất nước có hàng triệu con voi Thật là một tiếng sét, vì sự tlma kânt cùa tài tử Vọng C ác là r õ rệt quá, và ờ séc dâu, Xuân ỉ ỉ à thành dược 6-1 Đức vua ì ì ước nlià, quan Tnàn Quyền, và Thông sứ đều bán khoăn liinĩ, vì nếu Dông r itá p nhân (ỉó nu) dược (lanh tiếng vé mật thê thao, thì, (lôi lợi, vr mật ngoại gìuo r ó thê l ầ y rà, lôi lliôi Tlian ới! Đó là rái lợi hợi thiên nhiên, ilít li íỉtĩiiỊỊ cùa mọi sự trân cái thê gian này! Đến séc tliứ nhì rò nV cliiinq thấy Xuân (íáiỉli nê o<ìi liìnli như chấp bên dịch Ông bầu Văn Minh rất lấy làm lo Kết quà 5-7 Nliững ngifr'ri không nônẹ nổi (ÍCH hiển ngay đ ó là Xitân (ír t>i()iih sức.

( Xuân l óc Dò- ■459 XX)

:ị-

-VI-K h i c h u y ể n đ ổ i từ sự m iê u l;ì sang h ìn li luAn (1;ính g iá Iig irừ i la c ó llic

sử dụng một số đơn vị bổ Sling thân cho thông tin sự lình (lã (lược micu l;V

N hững đơn vị này tron g fir cácli lừ cỉiôm có sự lìII lioá đê trở thành

nh ữ ng liên lừ liên kêl còn một sô (ỈOI 1 vị khác vẫn CÒI1 V n^liĩíi tlìực lừ.

C á c từ Ih ư ờ n g d ù n g (lò liê n kết các CÍÌ 11 hoà n c h ỉn h tiế n g V iệ ( là th ứ

n h ấ t, t h ứ h a i, c ó ì t g h ĩ a l à , n ó i c h u n g , v í ’ ( l ạ i t h ể b a o g i ò c ũ n g t l i ê ,

thường , thường íhườììg, tự Iiliién, hoàn toàn, nói chung, vé (lại thê, diêu

quan trọng là, điền chủ yếu là, ngược lợi, trái lai hoàn toàn ngược lại,

trái lại; tiện thể, nhân thê, nhàn tiên nói them, tóm lai, nói chung; rí (ỉụ

như, tỷ (ìụ như,

Nhóm các đơn vị này hằng chức năniĩ của mình hình thành ncn mối

quail hộ ý nghĩa Chúng g;in gíìi với các liên từ ngữ pháp

Từ chôm có thổ thuộc những lừ loại khác nhau Chẳng hạn, "thí dụ" là

clanli từ nhưng chúng thực liiệ '11 chức năng liCn kết như (lưới (iny :

- Ẩy hẩm chính t h ế d ấ y ạ! Nếu Iigài (ỉã học liỏi tliạo dời như tltc rliì nón giúp Ixhi

t(ĩiìí> một tay T hí du việc hà Phán (ĩây với < (ill riiiíớt tlìì nqài lán thành vào cho bán /(Ini’

Căn cứ vào đặc trưng của các câu mào đầu , chúng tôi đưa ra bảng

phân loại tổng quát dưới đây:

\ / 1 I I 7~ \ 1 / • r ’ ằ J i n x * r

— 1 _, L - - - l -

-* r X T \ T T~\ l I T y k r - \ r i ; 1 n

4.2 Đặc triửig của các loại khổ văn xuôi móc xích

4.2.1 Khổ văn xuôi với câu mào đầu động.

Clníng tối đã khảo nghiệm ngÃu nhiên 617 khổ văn xuỏi và thống kô được 30 khổ văn xuôi có (.'All mào (tàn dộng, chiếm 4,86% CAu mào dầu dộng là câu có chủ ngữ là chủ thê hành động và vị ngữ là động từ hàtnh động.

ì) Xitân Tóc Đ ỏ rảo cẳng (li nt>ay.2) II(li iiiỊưởi ỊacỊi bach clìay theo, lô i l ít như (li rtutôn dược mục kích nhữ/iẹ cảnh ái lìnli cùa n^ưởi khác.3) n ến cái vừa buồng ây tlù Xuân dừng lai, dưa mắt cho ông Phán moc sừng u Ông nừy \'ừ(t thở vừa f>õ cửa, mười năm phút, cánh cửa hé m ờ ra.5) Rồi hên tron (Ị ró ticng dàn bà the the t ít lên:- " Giởi ơi! Chồng lô i! " ( Xuân Tốc Dò- 353)

4.2.2 Khổ văn xuôi với câu mào đầu có trật tự thành tố thông thưòng được bắt đầu bằng chủ ngữ.

Trật tự s v o này là trật lự thông thường trong tiếng Việt Và như thố

không có được yêu cầu cA dọng, của những câu mào đáu dộng “đẩy sức mạnh” Chúng được m ở rộng hơn bằng những hình thức phong phú và vị ngữ của chúng vé mạt s ố lượng lớn hơn và chúng phản ánh những hành vi đa dạng hơn Cái có liên quan tới sự phát triển đặc trưng của nghĩa Irong những KVX với câu mào đầu đang xét là sự phát triển, có tính qui luật của sự kế tiếp và có tính uyển chuyển.

D N h à văn Đ ồ n e T h ế C â n , Chù tịch lỉộ i văn lìglìệ Lư Sơn dưa chúng tôi (íi thăm ÌIỔLư l m , núi Hàm Bộ Lĩnh, vườn thực vật, bàn làng và rất nhiều cảnh đẹp khác nữa ở

Lư Sơn 2) Ban nhiệt tình, muôn các nhà văn Viêt Nơm biết được nhiều, hiển được nhiêu.3) Cliúns tôi nể, không muốn ban bị hẫng, với nữa cũng ham,cũng tliích, nên bạn gợi dâu, là (iến.4) Tỏi vé mệt lử, (tôi chân mòi lởi; không còn hibig thú ra p liố la cà các

cửa hàng cửa hiệu (B V N )

4.2.3 Khổ văn xuôi móc xích với câu mào đầu có cấu trúc "đanh là danh".

Mộl nhóm các K VX có ý nghĩa là nhóm KVX, mà câu mào ctíin của

nó được phản ánh bằng cău danh từ CAu danh lừ (lược hiểu là cflu có vị ngữ

là một hệ từ và danh từ.

CỐ cung là noi ở, là " Tổng hành dinh" của hai mươi bổn vị hoàng (lê tliòi

nhờ M inh và thòi nhà Thanh, cỏ'cu ng bắt dầit xây (lựng vàn năm 1406, và / 5 nám Still, vào năm 1421 lioàn thành C ô cung có 9999 gian Iilu), vạc bâng dồng mạ vàitg, mồi

vạc có dirởiiíỊ kính khoảng /,5 mét, rao I mét 96 liêu hi nil, làm nliiệni VII kéo rở, kéo

lân, chiêu kéo xuống Q u a n h IIII r ở c ó 56 trụ nliò, 96 tiêu hĩnh tượng tnm g cho 9,6 IIIỘII

ki lô mét vuông lãnh thổ 56 IIII r ờ lirợm»tnCììg cho 56 dân lộc.

(B V N )

V iệ c sử d ụ n g n h ữ n g c fu i m à o (lầu n h ư t lê n c ó l l ic g iỉìi I life 'll c h o (tặc

trưiig cấu trúc của chúng Đặc trưng của câu mào drill biếu thị hằng sự pliAn chia thành chủ ngữ và vị ngữ, sự phân chia chỗ (lùng của chúng, sự pliAn bố

trọng tAm ngữ nghĩa giữa các thành phrin cơ hán của cAu mà trọng ilin

thường nằm ở vị ngữ ('All mào (trill kicu này, xcl về việc phản áiili ý nghĩa thì

IS

n ó th ư ờ n g p h ả n á n h n h ữ n g (tặc trư n g c h u n g iiliA Ì và p h ả n á n h th ế g iớ i h iệ n

th ự c tro r i£ li ì n li th ứ c q u i luẠt , có ý n g h ĩa gàn g fíi v ớ i c liA m n g ô n

4.2.4 Kho văn xuôi với câu mào đấu có trệt tự đảo, được bất dầu bằng bổ ngữ hoặc bộ phận danh từ của vị ngữ.

Thường thường, những cấu trúc này n;íy sinh do yêu câu phftn chia

th ự c tạ i c h ủ đ iể m th ỏ n g h á o , N g ư ờ i n ó i/n g ư íri v ic ì m iiA '11 n h ấ n m ạ n h vào ch ủ

đ iổ m c ủ a k h ổ vSn x u ổ i V iỌ c (tào trậ t tự (lira đế n sự p liA n c h ia cAu Ih à n li hai

bộ phân và hộ phận đầu của cluing được (lặc biệt cluì ý.V í dụ:

C ỏi mở, chân tình, trung thực ìà không lilìí của buổi trao dôi Bạn

quan tâm dâh tilth hình sáng tác cùa các nlià vãn Việt Nam và lấy làm tiếc là ít biết ít (lọ< tác phẩm rùa các nhà vãn Việt Nam Tòi mạn muội hỏi rằníỊ các hạn biết (lược lác pluỉm nào, nhà văn nàn â V i ệ t Nam? Belli nhìn nhau Cliiinạ lôi m>ưựnẹ Bạn nlníỊ ntỊirợnạ Cuối cùng thì bọn CÍĨIUỊ lìm ra (ỉược rái tên, inôl rái lên (lnv nhá), (ĩó là cuốn " nhữntỊ lá lliư lừ tuyến dầu ló q u ố c ” xuất hàn ở Việt Nam trong ìiliữiìg năm (lầu cùa cuộc killing chiến chống Mỹ San âó dược (lịch sang Tninq Quốc Ttii cả văn học Việt Nam bạn biết, clù thế Không liẳn ở n ắc Kinh, dân các (ỈỊa phươnỉỊ khác, licit hòi bạn r ó biết gì về văn học Việt Nam, câu trả lởi là: hồi Iiirn illicit, có iiíịIic VC một cuốn sách gồm nhiêu lá thư từ tuyền tuyến gửi ra, và ch ỉ vậy llìôi Buồn Nliưnq sao khác (lược D ó lù một thực tê (tể

mà suy ngẫm, đê mà nhìn lại mình Tôi tự hỏi klìi bạn đ ã có những Lục Thiên Minh, Mạc Ngôn, Giả Bình Ao, Trương líiên Ỉ.MỢtìg Tliì ììhữtĩq X, Y, z cùa Việt Nam, nến vì lìữu hảo, may mắn dược dịch sang, Ịìltỏiìg có ai lìm (lọc? n ẫ n có quý mến nhau, nhưng (lịch

ro, sách chẳng bán được lại phài lín/i (HVN ì

4.2.5 Khổ văn xuôi với câu mào đầu tường thuật, được bắt đầu với trạng ngữ chỉ thời gian hay dịa điểm

V í dụ:

-San 3 n gày cấm xe tải nặng ban ngày, ở TVIỈCM lình hình gian thông có vè tliôiií> thoáng hơn Rớt di một phương tiện kềnh càng nliất tliì làm t>ì clià thoáng Có th ể ví việc lĩày với việc cứ b a ngưởi tin một nqiff'ri lìgồi nhà ( lít) (htởiìạ bớt (tông D ó lò Ịịiời pháp lình

th ê xu ấ t phi'll từ k h ía cạ n lt g ìdo tliôn g c h ứ kliôniỊ p lĩà i từ n h u l á u (lời SÒHÍỊ kin h ĩc .(ỉitĩo

LĐ)

Trong khổ văn xuôi nói liên, cAu mào drill dành vị trị mở đẩu cho trạng ngữ chỉ thời gian Những câu mào (trill của K v x m óc xích thường dược bắt dầu với trạng ngữ chỉ thời gian là một nhóm lórn (22/617= 3,56% ) và có

đ ặ c trưng đặc biột.

4.2 6 Khổ văn xuôi móc xích với câu mào đầu tình thái.

V í dụ :

(!) M à b ố i r ố i t h ậ t (2) Nqưòi ( hr), sau klii (ỈIIỢC quan trân khám qua loa, (lã (hrơ<

1 khâm niệm (ỈÔIĨ gần một nẹày lồi, vậy nu) (hud tillĩ \ cu Cô Hồng ra lệnh phát p h ụ c.ịĩ) Mặc (Inn mọi rông việc cử liành laiií> ìễ â ã quyết dịnh XOIIạ xuôi ( 4 ) r h á ì li e, nghĩa là bọn

dâu c o n, d ã bắt dần la ó Irn l ằiií’ phái í>i(ì chàm < hạp. (5) C ậ u Til I (III tliì c ứ (11 CH người

lên vì cận d ã sẵn sàng mấy rái máy (ình mà mãi cậu không dược (lùng <lcn.(6) lià \ ăn Minh thì sốt r à I KỘtvì mõi klìôiìí> (hon mặc Iilìữni> dồ xô í><ii tân thời, cái nu7 màn trailỊỊ

viên den ỉ)(’inir/(\s <1 cations! những Ii'ii nil (hì với nhan mà tiệm All It ná mội khi dã

1 Ạ n f > \<" r a l l ù ( ó t l i ê h ( í u c h o n h ữ n y ( l i c ó t a n g l l i i i f ’/ n ; (1(111 t i n' l l \ ’ì k è ( h r ) CŨIIỊỊ l ỉ i ú i c

litùhìQ ( Ill’ll ít hạnh phúc (í (lời (7) ỎIÌỈỊ I v/7/ rát l>if< minh W mãi khàng dtíực llhly nhĩùir

s ự c h é l ạ o ( l ì a m ì n h ì a l í ì ă t r ô t i f > ( l i i h i í ỉ <ì c \ r m ( I I I b i ì o I III I ’l i f h ì n l i I I I S i l o ( S ) N y j i t ’i III

do Ini clio ÔHÍỊ Văn Minh kliôm> kheo (<UỈ thiệp, <lr mọi vice pliải HÌ litxhi, ( II Hồng cứ nhắitĩ Itull lại kên khô lắm, ( II hà hay lr lôi, yf chiiyrn lôi thôi.ịU) Kỳ liu/Ỷ sò (lĩ ( Ini'll 1 'liiìl phục chỉ vì chuyện Tuyết, lưiy việc Xuân Tót n ỏ (hì ỰIÌY < h(> I Iivri yộv

( Xiuhi l óc Dỏ '103 XX)

CAu m à o (lầ u k h ô n g c h ỉ phá n án h h iệ n llụ rc k h á c h Cịiian m à c ò n ph;'m

ánh quan điểm của người nói (tỏi với hiện llìực khiícli quan dó Mỗi câu có ý nghĩa khách quan, liên quan lới việc lliông báo vẻ bối Ccínlì hiện llurc và

V n g h ĩa lìn h th á i c liỉ i q u a n c ủ a n g irờ i n ó i và n g ư ờ i v iế t (lô i v ớ i n ộ i clung th ô n g

Đặc trưng cấu trúc cú pháp của câu mào (1ÀU này là ở chỗ đơn vị hiểu thị ý nghĩa thời gian được đặt ở vị trí trước của vị ngữ, vứi lư cách là thành phẩn của câu Đ ặc trưng ngữ pháp của KVX loại này mang các đặc trưng kiổu tường thuật của ngổn ngữ.

Thông thường, động lừ trong loại câu này chỉ sự diễn tiến thời gian

trong vai trò vị ngữ : Một phứt ỉỉo i phút Mười phút trồi qua hay Những ngày

â ầ u t h á n g v ấ t v ả n h ọ c n h ằ n c ù a a n ì t r i t â n c ứ t r ô i ( J i n ặ n g n é , c h ậ m c h ạ p Y tlg llĩa lừ

vựng của các dộng từ vị ngữ trong những CÍUI mào đầu nliir những cAu này thưởng bị yếu đi Chúng dóng vai trò Irợ giúp, vai trò phục vụ Tính chai mờ nhạt của ý nghĩa từ vựng của những dộng từ trong phân (tâu của cAn VÍ1

những cAu kiểu này gíin cân với cAu với động từ quan hệ lừ “là”.

I

4.2 8 Khổ vãn xuôi có câu mào đầu với kết cấu S-V (c-v)

V í dụ:

C ử a hàng củ a nó s a n g trọn g ị ì) T r a i I’ái p h ố huyện lì<iy d ẫ n nhan v à o d â y (2) ( 'à

p h ê ngon, th u ốc lá th ơ m , háng trái n yọl, chỗ Iiqồi lốt, V id in ( h in t Hen HIC (.?)

Toàn pliim xã hội (ĨCI 1 ( ủa Mỹ bắn íỊÌct nhan nlm I 1 Ị><>('’ (4) Pliim chưởng hồng </>!M’

'đấu v õ tít mù (5) P h im se x th o ả i mới kliông (Ịìuhi <ì(> (6) ( th e n ty với Iigưởi l()nl)

lặ n , IIP c h ỉ tạ o c ô n q ă n v iệ c là m c h o n g ư ò i n à o m ộ t cli<ìn g iỏ n g n ó : m ư ớ n ÔIÌỊỈ f>i()

C h iê n tron ạ lò n g r a c h ạ y hàn (7) ( 'rìa ( 'hiến là llníovg binh h ố i ch ố n g M ỹ cũng ( lit chân, lắ p chân g ỗ (8) C h â n g ỗ thô s ơ d i lại cót két n ặ m g n h ọ c hơn, kém hẳn cái chân nhựa ché lạo tinh xào (ỉi khô II ạ phát 1 ( 1 liếng (lộng của nó (9) G i (ì sử ông

C h iế n cũ n í’ c ó tiền n ắ p chân nhựa, child cliắc D ạt <ỉ(l lỉiiiựn ôn g (!())■ c ử a hàng

d ắ t khách thu n h ậ p kh á ( l ì ) Chù I ho' hi (ý (Hâu, hoà thuận (1 2 ) L à m ('in v ó ('(>' ịiIkìi

2 0