Thể phóng sự và phóng sự vũ trọng phụng

Với thống tin nóng, phản ánh những vân đẽ hiện ihực nóng hổi, được đăng tải trên báo chí nhưng lại có đ un g lượng qúa lớn so với phóng sự thống thường dài kỳ và cũng sử dụn g rất nhiều

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

í p h ó ề t ự & ự < ĩ ) ù r J r ọ n t j í Ị ) h ụ t t t ) K H O A VÁN H Ọ C

MỤC LỤC

M Ở Đ Ầ U

1 Lý do chọn để tài 3

2 Lịch sử vấn đ ề X 2.1 Lý luận về thể phỏng sự và phóng sự tiểu thuyết H 2.2 Phỏnií sự của Vũ Trọng Phụng trung đời sống van học và báo chí 12

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 14

4 Phương pháp nghiẻn c ứ u 15

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 15

6 Kết cấ u 15

C H Ư Ơ N G M Ộ T Thể phóng sự và phóng sự tiếu thuyết 1 Sự hình thành và phát triển cúa thể phóng sự trong van học va hao chí Việt Nam nửa đáu thế kỷ 2 0 16

2 Cư sở xã hội và ưu thế của phỏng sự trong phản ánh xã h ộ i 20

2.1 Cơ sở xã h ộ i 20

2.2 Ưu thế trong phản ánh xã hộ i 21

3 Những đặc trưng í hê loại 22

3.1 Một thể loại cỏ khả năng chuyển tải thòng tin phorm p h ú 23

3.2 Sự đa dạng irong phong cách nghệ thuật 2n 3.3 Cái tỏi của nhà viết phỏng sự 2()

4 Phỏng sự tiểu thuyết 31

C H Ư Ơ N G I Ỉ A I Những mảng hiện thực trong phóng sự Vù Trụng rhụnịi I Trong thế giới cờ bạc của Cạm bày ntịưừi '5

M iià it tu h t rĩíỉíio i ĩ TKỈtoa /i Oi' iiù tt ị

r( ) h ó t t 4 f l ự ' T h ì U r ỉ i t n Ị ' / ) l i ạ n i j K H O A VÀN H Ọ C

1.1 Một công nghệ cờ bạc được sáp xếp tổ chức hoàn h ả o 36

1.2 Tấn bi kịch tình c ả m 40

2 Những biến thái của nghề bán thán trong Kỹ Ii^liệ lấy Tây và lấm màn che bị lột trần trong Lục vì 43

2.1 Bi kịch của đời người đàn bà phải "bán thán dổi i m í v i l ó i i Ị i xu " 45

2.2 Một ngành cỏiìg nghiệp dược xã hội mặc nhiên thừa n h ạ n 49

3 Ccmi thầy com có, nỗi sỉ nhục của xã hội vãn m i n h 52

3.1 Tầng lớp đáy xã h ộ i 52

3.2 Hà nội sau bức màn hào n h oá ng : 55

4 Bức tranh qu an trường trong Một liuyện ăn Tết 5iỉ 5 Thê giới quan của nhà văn và cách nhìn nhận hiện thực 60

C H Ư Ơ N G BA Đặc điểm nghệ thuật phóng sự V ũ T r ọ n g P h ụ n g 1 Phương pháp tiếp cận thực tế: 66

1.1 Tiếp cận thực tế từ góc độ khảo cứ u: 66

1.2 Tiếp cận thực tế từ trong nội bộ của n ó 69

2 Tính tiểu thuyết của phỏng sự 70

2.1 Một khổng gian và (hời gian tương đối r ộ n g 7!

2.2 Nhàn vật đã được đién hình ho á 72

2.3 Tái hiện hiện (hực một cách chọn lọc, tống hợp và sáng lạ o 73

2.4 Tính đa dạ ng về màu sắc thẩm m ỹ 74

3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 75

3.1 Nhãn vật phóng sự: 75

3.2 Nhân vật trong phóng sự Vũ Trọng P h ụ n g 7<s 4 Kết cấu tác phẩm phóng sự - tiểu thuyết: 81

4.1 Kết cấu phóng sự và phóng sự tiểu t huy ết 8 1 4.2 Kết cấu phóng sự - tiểu thuyết V ũ Tr ọ n g Ph ụn g 84

Kết l u ậ n X6 * Thư muc tham khảo 91

năn Q^hạc iĩ ~KJioii Ittìe ■ )(íịữ

kỳ hình thành thì các tác phẩm phỏng sự lúc đó cỏ rất nhiều điếm khác biệt

so với phỏng sự hiện đại Những lý thuyết báo chí hiện dại có nhiêu điếm khổng phù hợp với thể báo chí giai đoạn này Xung quanh vấn de phỏng sư những năm 1930 - 1945 cỏ nhiều người nghiên cứu, cũng có nhiều ý kicn tranh cãi rất khác nhau

Một số nhà nghiên cứu xếp phó ng sự thời kỳ này vào chu ng thế kv vãn học Một số khác lại coi đó là phỏng sự xã hội c ỏ nhà nghiên cúu nhìn nhận phỏng sự thời kỳ này như những tác phẩin vãn học Sự phức tạp trong nhùng đánh giá trên là do ngay trong hệ thống phó ng sự 1930 - 1945 ciã phán chia

ra làm nhiều loại, trong đỏ cỏ thê tạm xếp ba loại chính là p hó n g sự ngán - phỏng sự tiểu thuyết - tiểu thuyết phỏng sự Phỏng sự ngán thời kỳ này khổng khác lắm so với phóng sự hiện đại nếu xét vé du ng lượng và phạm \ i phán ánh Tiểu thuyết Phỏng sự thì lại cỏ biên độ m ớ quá rộnu và mm m dặm màu sắc vãn học (Bủt nghiên, Lều chõng ) Thể Phỏng sự - liêu íhuyêt la thế loại pha trộn giữa thỏng tin báo chí hoặc du n g lượng cũn g như cách thê

h i ệ n c ủ a v ă n h ọ c S ự k h á c b i ệ t g i ữ a p h ó n g s ự t i ế u t h u y ế t v à p h ó n g SƯ b á o c h í nói chưng (đặc biệt là phỏng sự báo chí hiện đại) là một vấn đề trong ly luận báo chí cũng như vãn học Trong khi chú ng ta vẫn íhừa nhận các lác phãm của Ngỏ Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Ta m L a n g ỉà những đính cao của phóng sự báo chí Việt nam, thì các tác phẩm phóng sự hiện đại sẽ được nhìn

M iiả ti tu ìti \ J l u i t l ĩ ~Kỉioư h o e (H ụ ữ íUíít

rp h ỡ t t ụ J ự r()tẦ < 3 r ọ t t y r/ ) h ụ t t t j K H O A VÁN H Ọ C

nhận như thế nào nếu cũng được xem xét dưới cùng một lăng kính như các tác phẩm của các bậc thầy đi trước? Rõ ràng là trong việc kháo cứu the loại này cũng cần có một sự phân biệt lương đối về mặt lý luận

Hiện nay ta vẫn chưa thể phân định rạch ròi ranh giới giữa phỏng sự báo chí và phóng sự vãn học Tuy nhiên, khi phó ng sự ngắn (1930 - 1945) cỏ thể coi là hoàn toàn mang tính chất báo chí, còn tiếu thuyết - phỏng sự lại quá đậm màu sắc văn học - thì thế ph ón g sự - tiếu thuyết lại là đối tượng khố phân biệt nhất Với thống tin nóng, phản ánh những vân đẽ hiện ihực nóng hổi, được đăng tải trên báo chí nhưng lại có đ un g lượng qúa lớn so với phóng

sự thống thường (dài kỳ) và cũng sử dụn g rất nhiều thú pháp vãn học, các phỏng sự - tiểu thuyết là thể loại nằm ở trên "ranh giới báo chí và vãn học".Trong luận văn, chúng tôi m uốn có một cách nhìn rỏ ràng hơn và chuẩn xác hơn về khái niệm thể loại đối với thế phóng sự thòi kỳ này Đế làm rõ vấn đề, chúng tỏi lựa chọn, một tác iiiả phỏng sư tiêu biéu: Vũ Trọim Phụng "Ồng vua phóng sự Bắc kỳ", người mà mỗi lác phàm p hó ng sự cúa ông là một sự pha trộn đặc sác liiữu báo chí và vần chương, dê phán lích và đánh giá

Vũ Trọng Phụng sinh ngày 20 tháng 10 năm 1912 tronụ một uia đình nghèo ở Hà nội Quẻ gốc của ỏng ở Bán, Yên Nhân, huyện Mỹ Hào, linlì Hưng Yên Mồ côi cha khi mới 7 tháng tuổi, ổng lớn lẽn trong vòim lav đùm bọc của mẹ và bà nội Mẹ ỏng là một người phụ nữ dịu dùng, nhân hậu,

ở vậy nuỏi con Chính tình yêu thương cứa mẹ và tình cam sâu nặng của bà đã khơi nguổn trong tủm hồn ỏng lòng nhân hậu, yêu thương con người tha tlìiéi

Vũ T r ọn g P h ụ n g từ nhỏ đã tỏ ra có n ă n g khiế u Iighộ thuật, ỏn g vè giỏi, biết chơi đàn, làm thư Học hết tiểu học, mới 15, 16 tuổi, ỏ n g đã bát đầu đi làm việc k i ế m số n g tại nhà hà n g G ỏ đa, sau đó lùm n g he đ á n h may tại nhà in Vi ễn Đ ổ n g T r o n g k h o ả n g thời gian đi làm thư ký và q u a cuộ c

M itíịn tư ìit i ĩ ~Klỉ o a h o e Q íiịíì n à n 1

'()ltóìtụ Hí ('Oũ (7roinj 'Ị)ỉtIItííị K H O A VẤN H Ọ C

Sống hàng ngày quanh nơi ông ờ (phố Hàng Bạc), Vũ Trọng Phụng đã cỏ dịp tiếp xúc với nhiều hạng người, nhận biết đủ thứ cạm bẫy, truy lạc, hèn hạ, những cảnh đau khổ, bần hàn trong cuộc mưu sinh khốn khổ - mà ban thân tác giả cũng là một nạn nhân trong vòng xoáy ấy On g đã từng nói "Tưtưửtiỉ'

xã hội của tôi kết lại từ trong mạch máu" [ 16,25] Sau khi mát việc ớ nhà in Viễn Đổng, Vũ Trọng Phụng chuyến hẳn sang nghề làm báo On g cong tấc với rất nhiều tờ báo, trước hết, cũng vì cuộc mưu sinh, lo kiếm tiéiì vé nuôi

bà, nuôi mẹ, và sau này là nuôi cả vợ con Có thể nói, ỏng chưa bao giờ thoát khỏi sự thúc ép ngặt nghèo cua c u ộ c số ng, dù ồ n g là mội nhà báo nối tiếng Cái n g h è o củ a ô n g đã được đúc kết lại th àn h một cái nyjỉờ() xia

ĩn iy ề n, ám ảnh cà một đời ngán ngủi củ a nhà vãn

Căn bệnh lao đã góp phán dẩy nhà vãn tài năng vào con đường bệnh tật, túng quẫn Do cuộc sống quá nghèo khổ, bệnh tật hành hạ lại thêm việc phải lao động quá sức, Vũ T r ọ r ^ Phụng qu a đời năm 1939, khi ông mới 27tuổi Cái chết của ỏng đã lam tất cả các bạn vãn chương phai hàng lìoàug, vù thương xót cho số phận của một tài nang Cái chết của ỏnu còn làm cho nhiều người phải tự ngảm ngợi và cay đắ ng cho số phận nturời cẩm bứt trong một xã hội khốn khỏ và đầy rẫy bất cổng

Vũ Trọng Phụng bắt đầu sự nghiệp viết van, viéì báo khi mới 18 uiổi Bài báo đáu tiên của ông đãng trên tờ Ngọ báo (năm 1930) T a m Lanụ lúc

đó là người chủ biên tạp chí này rấí thích lối văn của Vũ Trọ ng Phụng, mội lối văn dược ỏng ch o rằng đặc biệt, vưọĩ lén trên hết ỉihữỉìiỊ loi vãn iti tron1»

"Chuyện Ngọ báo" [ 16,5 4Ị Trong những nãm đầu chập chững hước vào nghề (1930 - 1932), Vũ Trọng Phụng (Jã đăng khá nhiều truyện ngán ircn cùng tờ Ngọ báo (15 tác phẩ m thời kỳ đ ầu này dã đửợc tìm tháy gồ m: Mật trái dời; c ỏ M ai thưởng xuân; Phép ông lúng giêng; Mội cúi chết; Bù lão

M iiíịii nàềt & ltạ e l ĩ ~Kỉtoa h ọ e Q íạ ĩi tHÌn 5

rpíió nợ Aỉt ^O ĩl £7rotlíị (piỉiUKỊ K I I O A VÃN H O C

loà; Chống nạng lẽn đường; Cái tin vặt; Nhân quả; Con người điêu trá; Bảy tình; Tội người cỏ; Càu chuyện của nhà vãn sĩ vô danh; Hên góc giường -

kịch; IIiu quạnh -tiểu luận) Trong số 15 tác phẩm trôn, có một số tác phẩm dịch và phỏng dịch từ văn học Pháp Cùng trong thời điếm này, Vũ Trọng Phụng cũng có một số lác phẩm dịch dạng phô bình, tiểu luận (bút danh Phụng Hoàng ) in tại một số tạp chí khác

Vũ Trọng Phụng chỉ thực sự nổi danh khi thiên phóng sự dầu tién

Cạm bẫy người (bút danh Thiên Hư) được dăng trôn tờ Nhật Tân năm 1933

Kể từ đó, Vũ Trọng Phụng bước vào một thời kỳ huy hoàng nhất cả vồ sức sáng tác và vồ tên tuổi Đều đặn từ năm 1933 đốn 1938, năm nào ỏng cũng cho ra đời những thiên phóng sự dài kỳ đầy sức hấp dẫn : Kỹ nghệ lấy Tây

(1934); V ẽ nhọ bôi hề (1934); Dân biểu vá dân biểu (1935); Cơm ihcĩy COVỈ cô; (1936); Lục xì; Mội huyện ăn Tết (1938) Chỉ trong 6 năm tập trung sáng tác ngán ngủi, ngoài các phóng sự trôn, ỏng còn có hàng chục truyện nuán, 9 tiểu t h u y ế t ; 5 v ở k ị c h v à n h i ề u t á c p h ẩ m d ị c h , bài b á o (Janu va XIKÌI h án liên tục

Vũ Trọng Phụng cộng lác với rất nhiều tờ báo irong SUỐI quá irình sáng tác như N ỉịọ báo, Nhậĩ Tân, Tiến lloá, ìỉà nội báo, CỚIỈỊ* (lân, 'lươnsị lai, Phụ nữ thời đàm, Đông Dương tạp chí, Tao đùn, 7 lếu iluiycĩ ỉlìử bay

Ông cung viết nhiều the loại khác nhau, từ truyện ngán, truyện dài đón phóng sự, tiếu thuyết, bình luận chính trị, kịch, dịch thuậl Cho dù các bạn văn cùng thời đều biết Vũ Trọng Phụng đã phai làm việc cật lực đe kiếm sống bằng ngòi bút, song khối lượng lác phẩm đổ sộ của ổng vẫn làm mọi người phải kính nể Có thời kỳ ồng sáng tác với một "mật dọ" chữ nuhìa khó tưởng tượng với bất kỳ người cầm bút nào Chẳng hạn như năm 1936, chí một năm m à ồng cho ra đời tới 4 tiểu thuyết và m()L phỏng sự cỏ uiá trị

(Giông tố; S ố đỏ; Vỡ đê; Lùm đ ĩ - Cơm ílỉầy cơm cô). Hầu hối các tác phẩm của ồng dều được dăn g trôn báo trước khi được in th àn h sách Ổn u ciìnu là

(J)llÓềUJ, lít <Víĩ ^rOtitỊ <7r )liííHíỊ K H O A VAN I I Ọ C

một trong số những nhà văn gây nhiều tranh cãi trong dư luận, thậm chí ngay từ một truyện ngắn thuộc loạt truyện đầu lay của ổng (Tlỉii đoạn -in tháng 1/1931) đã sớm gây tranh cãi vổ cách thuật chuyên cũng như cách đặt vấn đề khi ông thẳng thừng đưa ra chuyện đồng tính ái, một đê lài vỏn bị coi

là cấm kỵ thời bấy giờ Phóng sự của Vũ Trọng Phụng không chí có giá trị thời sự, thông tin, khảo cứu mà còn mang tính văn học sau sác c ỏ thế nối tác phẩm phóng sự của ông là “cầu nổi giữa văn học và báo c h í” Tuy nhién, những phóng sự của ổng bao giờ cũng gáy tranh cãi khổng chi về nội dung cũng như phong cách biểu hiện mà cả vồ thể loại Cổ-inột sự khác biệt lương đổi trong phóng sự của ồng nếu so sánh với những tiéu chí Ihể loại chung, dặc biệt khi xét vổ tính văn học, dung lượng, hơi hướng tiêu thuyết trong khi tái hiện và khắc hoạ nhân vật, những nghi vấn về yốu tố hư cấu dược sử (lụng Nhưng, không ai có thổ phủ nhận tính hiện thực m ạn h mẽ, những chi Liốt được quan sát tỉ mỉ, chân xác, cũng như tính thuyết phục của cấc ván dỏ xã hội mà ông đặt ra trong khi thực hiện các tác p hẩm cu ả mình Sự lan ái của

“chất vãn học” có thổ phần nào xuất phái lừ chính ngòi bút tài hoa của lác giả cũng như xuất phát lừ thời điểm lịch sử và bổi cảnh chung của báo chí thời kỳ đó chăng?

Tác phẩm phóng sự của Vũ Trọng Phụng có sức hấp dẫn dặc biẹl với nhiều thố hệ độc giả Vị trí danh dự mà ổng được hạn đọc và dồng nghiệp tổn vinh "Ong vua phóng sự đất Bắc", dồn nay vẫn khổng ai thay thố dược Tác phẩm phóng sự của Vũ Trọng Phụng đã gợi lén nhiều vân dề lý luận và thực tiễn, đặc biệt là vấn dề lý luận thổ loại

Xuất phát từ nlìững lý do trén, chủng tôi lựa chọn đề tài T h ẻ phóng sụ

và phóng sự Vũ Trọng Phụng cho luận văn thạc sĩ củ a mình Chủng lỏi hy vọng qua quá trình làm luận văn chúng tôi sẽ có thổ di vào một góc nhỏ trong thế giới nghệ thuật rộng lớn của Vũ Trọng Phụn g và qua lấc phẩm

í i é ề i g A i t ^ O ũ ^ r o t K Ị ^ p i u i n t ị K I I O A VĂN H Ọ C

phóng sự của ông, chúng tôi sẽ học tập dược nhiều điều vổ nghệ thuật viết phóng sự

2 L Ị C H SỬ VẤN ĐỂ

2.1 Lý luận về thể phóng sự và phóng sụ liêu thuyết

Lịch sử báo chí nước la dược ghi nhận từ thời điểm ra dời tờ (ìia Định Báo (1865), tờ báo quốc ngữ dầu tiên Tuy nhién, những tờ báo thời kỳ đáu chưa mang nhiều tính chất của báo chí hiện dại mà vẫn m ang nặng tính chái nghị luận, văn chương, kháo cứu Sự phát iriổn của báo chí lúc đáu khá chậm chạp, nhất là vổ phương diện thể loại cũng như lính thời sự, vốn kì một đặc điểm quan trọng của báo chí

Tới năm 1907, tờ Đủng c ổ Tùng Báo (dược đổi lén lừ tờ Dại Nam Đồng Vãn Nhật Báo), in song Hán Việt ra dời Đáy là lờ báo được coi là

có tính chất đột phá trong làng báo chí Việt nam, khi báo bát dấu chú irọnu đến tính thời sự, đăng tải nhiồu bài vở mang khống khí chính trị, vãn hou, chịu ảnh hưởng một phong trào nổi danh thời đó, phong trào Đổng Kinh Nghĩa Thục Về mặt nghẹ thuật báo chí, Iheo nhà nghiên cứu Đỏ Quanu Hưng (Lịch sử báo chí Yiệỉ Nam ì 865 - 1945), Đăng c ổ Tùng Háo “ là moi bước tiến đánu kổ trong nghe làm b á o ” Ị2 2 , 4 7 ị, với cá c h dưa lin nhanh UỌỈ1, đảm bảo tính thời sự, nội dung phong phú, tầm nhìn vươn xa (lan dầu liên có mục “Điện báo hoàn c ầ u ”, dăng tin thời sự thố giới) Việc sử dụng chữ quốc ngữ với thể vãn tường thuật, phỏng sự, nghị luận đã có bước tiến hộ đấng kế.Như vậy, chủng ta có thể thấy, dù báo chí xuất hiện tìr cuối the ky 19, nhưng phải tới đẩu thế kỷ 20, báo chí mới có những bước phát iricn manh, theo kịp tiêu chí và phong cách của báo chí hiện dại Irén thố giới Sự phất triển về thể loại trong báo chí Việt N am cũng khá muộn The loại phỏng sự

là một trong những thể loại chính của báo chí hiện đại chỉ dược nhắc đốn từ

M iiả ti o ả n CJhíic i ĩ D U ĩúti ito a QLíjừ o á n

(ỉỉiíUi (Ị nt<X)ũ ỡ kiíií; (ỊihiuHẬ K H O A V A N I I ( ) (

dầu thế kỷ 20, khi khảo cứu Đãng c ổ Tùng Báo, trong khi đó, thỏ loại này

đã phát triển mạnh trong báo chí thế giới

Tuy nhiên, dù xuất hiện muộn nhưng phóng sự báo chí ớ nước ta lại gây dược ấn tượng mạnh mẽ đối với độc giả và là thổ loại đòi hỏi chuyên môn nghề nghiệp vững vàng nhất của nhà báo Các tác phẩm phóng sự cung

là các tác phẩm báo chí tồn tại lâu bồn với thời gian nhất, cũng nlnr lén tuổi các nhà viết phóng sự luôn đưực coi trọng ngang với các nhà văn Cho đốn nay, những tác phẩm báo chí (cụ thế là phóng sự) của Ngo Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Tam Lang, Nuuyễn Đình Lạp vẫn dược coi là những tác ptìám bậc thầy không chỉ trong lĩnh vực báo chí m à trong cả văn dàn Việt Nam thời kỳ

3 0 - 4 5

Phóng sự, cho đỏn nay vẫn dược các nhà nghiên cứu khá llìống nhất trong định nghĩa chung Trong các giáo trình lý luận văn học do G s Phương Lựu (chủ biên - 1986) và G s Hà Minh Đức (chủ biên - NX B Giáo dục - 1993), đã tổng kết những vấn đổ chung vổ loại ký và thể phónu sự

Trước đó, trong công trình nghiên cứu Ký viết vớ chiến tranh cách mạniỊ và xúy dựng chủ nghĩa xã hội (NXB Quâ n đội nhãn dân - 1980), G s

Hà Minh Đức đã tổng kết khá loàn diện vổ những thành tựu của ký và rút ra những vấn đổ lý luận thể loại Gần dây, nhà nghiôn cứu Đức Dũng, tronu cuốn sách Các th ể kỷ báo chí (NXB Văn hoá - Thòng tin HN - 2002) cĩum khảo sát thổ phóng sự từ góc độ báo chí

Những nhà nghiên cứu, lý luận trên đều cho phónu sự là mội Iliién ký

sự có tính thời sự trực tiếp, dồi dào sự kiện, nóng hổi, và mặc dù là tái hiện lại hiện thực (người thực việc thực), nhưng vẫn m ang dấu ấn cái tôi cùa tác giả Tính văn học trong tác phẩm phóng sự cũng được thừa nhận Việc sử dụng nhiéu thủ pháp văn học trong khi thực hiện (viết) một thiổn phóng sự là một yếu tố quan trọng mang lại nét dặc sắc cũng nh ư sự hấp dán của tác

M í ũ u t ơ ủ i ỉ £7h t i e J / ~ K l i O í í h o e Q i ụ C ì ũ á t i

rpỉiỏtuj Lự cUă. £7'rỢễiạ rpiuuitj K H O A VÃN H Ọ C

phẩm phóng sự, và nó cũng quyết định tính bổn vững của lác phẩm trong lòng bạn đọc Có thể nói “phóng sự là the tài báo chí gán gũi với văn học hơn cả ” ( N ghé nghiệp và công việc của nhà báo) [40, 210] Tuy nhicn, nếu như nghiên cứu kỹ, đặc biệt khi so sánh phóng sự thời kỳ 30 - 45 với phóng

sự hiện đại thì có thổ thấy có một sự khác biệt tương dối Phỏng sự 30 - 45 thường có dung lượng lớn, dài hơi, tính chất văn học rõ nết (sử dụng nhiêu thủ pháp của văn học) Các nhà nghiên cứu thường xỏp loại phổng sự này vào thể loại phỏng sự ỉìểu thuyết, đổ có sự phân biệt tirơnt; doi với phóng sự báo chí thồng thường, thường mang dung lượng nhỏ hơn, mání> đổ tài hẹp hơn cũng như ngôn ngữ mang tính thông tin nhiêu hơn, ít “chất vãn học” hơn Hiện tượng này cũng thường gặp trong báo chí thố ụiối, dặc biệt khi các n hà v ăn lớn trên t hố giới c ũ ng t h a m g ia viốt b á o (và c á c tấc giá nay dặc biệt thành công khi sử dụng thể loại phỏng sự với những biến thổ của nó) Phóng sự tiểu thuyết là một phần có giá trị trong kho tàng vãn học, mang hơi thở và nhịp diệu thường ngày của cuộc sống vào trong vãn học một cá ch

trực tiếp nhất

Ngay từ năm 1942, nhà nghién cứu uy tín VQ Ngọc Phan dà trán trọng xếp phóng sự cũng như các nhà tiếu thuyết phóng sự vào hộ Nhả vân hiện đại của mình, coi đây cũng là một thổ loại văn học như các thố loại khác Trong Nlĩủ văn hiện dụi, Vũ Ngọc Phan viết: "IV những vấn cíé lớn

lao, cần p h ả i đ iê u tra rất k ỹ dểrìỉOỉìiỊ sửa chữ a, cài c á ch , nớỉì ỉìlìà viêĩ b áo

thường dùng một lối tả thực như vân ký sự; trào phúnq như van chúm biứtn; cảm người ỉa như văn tiểu thuyết, má trong lại bao iỊồm cả lói bút chiến \v

người lẫn lối bút chiến vé việc, nói tóm lại, dìí/ĩíị cái lối lạo liên một th ể linh

hoại vù có hiệ u lực vỏ cù m ị : "lối p h ó n g sự" [42, T 3 ,I 0 4 ]

Ông đ á n h giá cao vị trí của phóng sự đối với đời sống, những thiên phóng sự "có chức vụ giúp cho người đời trong sự dào ílỉdi hoặc cái

j£ii(ĩềi oăiL Q lu ie ũ DCÍIOII h o e QCqĩí txãn 10

ípiiốtiíị Ẩit^Oíĩ $Jrọtitj ('piuiny K I I O A VÃN H Ọ C

cách"[42, T3, 105], và ổng cho rằng người viết phóng sự chân chính bao giờ cũng là người bênh vực lẽ phải, bênh vực sự công bình Khi nhận xét phóng

sự của Ta m Lang, ông viết: "các phóng sự (của Tam Lang) có những tư tưởng thật là bác úi, bao giờ cũng có khuynh hướng bênh vực nqười nqhèo khổ, kém hèn, bênh vực vê lẽ phải, vì nhân đạo chứ khôn [ị xen V chính trị nào" [42, T3, 115] Và ỏng khẳng dinh, dổ viốl dược một thién phỏng sự hay, nhà báo khổng phải chỉ giỏi nghề của mình m à phải có nỉiiổu chất văn

sĩ, nhà báo giỏi cũng là nhà văn

Quả thực, nếu nlnr trong địa hạt báo chí, phóng sự đỏng vai trò hì một thể loại "dàn anh", do nó có khả năng tải được một hiện thực phong phú, dồi dào và nóng hổi - thì đối với văn học, phóng sự cũng là một vị "khách", được coi trọng Chất văn học trong phóng sự - tiểu thuyết dã góp phần làm phonu, phú hơn kho tàng văn học nói chung

Các phóng sự - tiểu thuyết của Tam Lang, Trọng Lang, Nguyễn Tuân, Chu Thicn, Ní}ỏ Tất Tố, Thạch Lam đều mang tính chất thê loại ký van học, trong đó nhà văn, nhà báo dã di sâu vào khắc hoạ thố giới nội tám, miêu

tả tính cách nhàn vật với lời văn giàu hình ảnh và cảm xúc Các piiốni; sự iuy chưa đạt đến dồ rộng và chiều sáu như nhiều tác ph ẩm tự sự khác (truyện ngắn, tiểu thuyết ) nhưng cũng đã phản án h được một phân đoạn hiện thực sinh động, vừa có tính khái quát, vừa chi tiôt và sống dộng, (ỉiúo trình nghiệp vụ báo chí dã định dạng "Nếu như la hình duntị có đườỉiíỊ ranh iỊÌỚi nối liền tiểu thuyết (hoặc truyện ngắn) với các loại th ể lài báo chí, thì cá í đườĩìg ranh giới đó có lẽ là phóng sự" [39, T2, 194]

Khi chúng ta nhạn địnlì phóng sự - tiểu thuyết là mội khái niệm nghiêng vổ văn học nhiều hơn thì chúng la có thể chấp nhận viẹc lác giá phóng sự tiểu thuyết bố trí, tổ chức, xây dựng các tình huống, nhân vật và

sử dụng các thủ pháp nghệ thuật (trong đó có hư cấu) de xây dựng hình

J à ú u L oảiL £7h ụ c ilD C lĩú a lio<ị Q iíịữ o ả n

rpiió*ig Alt < T )C i ^ to tu ị (J)Ịỉn»iạ K I Ỉ O A VÃN H Ọ C

tượng nghệ thuật Nhà nghiên cứu Hoàng Ngọc Hiến đã viết: "Đọc một bùi

ký hay có th ể thấy mọi phẩm giá ván học đểu có trong van học ký Phóng

sự "Kỹ nghệ lấy Tây" của Vũ Trọng Phụng còn "vùn học" hơn nhiêu tác phẩm văn học đích thực khác" 117, 135]

Thời kỳ 30 - 45 với những tác phẩm phóng sự như : Việc làng; Len chõng (Ngô Tất Tố), Ngọn đèn dầu lạc; Một chuyến đi (Nguyễn Tuân); Ha Nội lầm than; Thầy lang; Trong làng chạy (Trọng Lang); Tỏi kéo xe (Tam Lang); Nạoại ô (Nguyễn Đình Lạp); lỉà Nội 36 p h ố phường (Thạch Lam)

là một thời kỳ huy hoàng của phóng sự văn học Tuy phổng sự là một thế loại rất mới với văn học cũng như báo chí thời kỳ đó nhưng giá trị cũng như những đóng góp của nó với nén văn học Việt Nam là khổng phải bàn cãi Những tác phẩm phóng sự này lừ láu đã được nhìn nhận như là nhừnụ tác phẩm văn học có giá trị đích thực Những lén tuổi lớn trong giỏi viết phỏne

sự - tiểu thuyết ihời kỳ 30-45 cũng là những tốn tuổi lớn tro 111* vãn học hiẹn thực phê phán

Như vậy, vấn đề có tính chất tiểu thuyết trong các phỏng sư dà dược

dề cập đôn dưới nhiều góc đổ tác phẩm cũng nhơ lác giả Tuy nhiên, vẫn chưa có một sự thống nhất hoàn toàn về mặt lý luận

2 2 P h ó n g s ự V u T r ọ n g P h ụ n g t r o n g đ ò i SỐ11J4 v a n h ọ c và

b á o c h í

Trong bài: "Dê đúp lời báo Nạày nay: dám hay là klìôiìiị dám" (báo

Tương Lai - 1937), Vũ Trọng Phụng đã thảng thắn trình bày tuyên ngôn nghệ thuật của mình Không giấu giếm lòng căm hờn trước Irạt tự xã hôi dấy ngang trái, bất công, Vũ Trọng Phụng kcu gọi sự can đảm, thành thực của nhà văn tả chân, dám nhìn thẳng vào nhữn^ vết thương của xa hội hiện thời

mà phanh phui, tố cáo, lật mặt trái , kích thích sự liên tưởng, mong m uốn sự

M o ă í t Q h íie l ĩ DCitoa h o e Q (ijữ o á n 12

^ p u ó n í ị A l t ( U ù t ỹ V r ? / / / / ^ p i u i í i t ) KHOA VĂN IIỌC

thay đổi trật tự xã hội cũ trong lòng người đọc

"Các ông muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết Tôi và các nhủ vủtì cùỉỉi* chí hướng như tôi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời Các ÔỈIỈỊ muốn ỉ heo thuyết ỉuỳ thời, chí nói cái gì thiên hạ thích nghe, nhất là sự iịiâ dối Chúng tôi muốn nói cái gì đúng sự thật, thành ra nguy hiểm, vì sự thật mất lòỉii* Tôi cho nhân loại tiến lĩoá ở chỗ trọng sự thật, nếu nhữnạ nhà vãn dám nói

rỗ những vết thương ấy cho mọi người nghe Lạc quan dược cho dời lù vui,

là không cần cải cách, cho cái xã hội chó đểu lù hay ho, lất cĩẹp ròi ngồi mù đánh phấn bôi môi hình quả lim đ ể đi dua ngựa, chợ phiétì, khiêu vũ, theo ý tôi th ế là giả dối, là tự lừa mình và di hoạ cho đòi, nếu không lù vó liêm sỉ một cách thành thự c".

Lòng khinh bỉ, sự ghe tởm trước những cái xấu xa, làn ác và de 11 giá của xã hội thực dân trưởng giả sắp đồn ngày tàn đã giúp ổng nhạn rỏ c h a n tướng con người, dựng lén những tác phẩm có giá trị điển hình, bất hủ

Các phóng sự của ông được bạn văn, bạn nghé đánh giá rất cao ngay khi ồng còn sống và cả khi ỏng dã mất Mặc dù còn nhiều tranh cãi quanh việc micu tả cái dâm cũng như một số sự thái quá (chịu ảnh hướng phân tâm học) trong tác phẩm, nhưng bạn nghề và công chúng vẫn yêu thích lác phẩm của Vũ Trọng Phụng Vũ Trọng Phụng được bạn đọc coi như một cay hút lã chân dũng cảm, chiến đấu vì sự tiến bộ xã hội "con người cíỵ không iịiêì qua một con muỗi, nhưng kì diệu! Văn chương của người ấy lùm kê trọc phú phai giậí mình, kẻ trưởng giả phải cáu kỉnh Vũ TrọniỊ Plỉỉtnạ dối với thời (lại của

Vũ Trọng Phụng cũng giống như Bam ac dối với ĩ hời dại Baniac" (Lưu Trọng Lư "Điếu văn Vũ Trọnq Phụng" [ 18, 83])

Ông Trương Tửu từ năm 1939 dã khảng định địa vị vừng chắc của Vù Trọng Phụng trong nền văn học nước nhà "ông viết ra 4 quyển kiệt tác: Cạm

J U u ĩ n ơ ủ t ỉ \ J h í í e ẳ í C K Ấ t o í i í t n e Q ( f j ữ o ă í i 13

r[ ) i t ó t u ị A l t < ĩ ) ủ ( U r o t i í ị < J )Iu i i u j KHOA VAN IIỌC

bẫy người; Cơm thấy cơm cô; Lục xì; Kỹ nghệ lấy 'I úy, dặt tìétì mỏng đâu tiên của nghệ thuật phóng sự trong vãn giới Việt Nam hiện đại"(Địa vị Vũ Trọng Phụng trong văn học Việt Nam hiện đại" - Tao Đàn - 1939)

G s Nguyễn Đăng Mạnh, trong lời giới thiệu Kỹ níịhệ lấy Táy, cũng khảng định tài năng của Vũ Trọng Phụng trong thổ phóng sự:

" Vũ Trọng Phụng như sinh ra đ ể viết phóng sự và tiểu ihuyếl (phóng

sự của Vũ Trọng Phụng cỏ yếu tế liêú thuyết và ĩiểu thuyết cua ông thường

có nhiều chất phónạ sự) Nhiêu chương viết thật dầy lùi lìătiỉ* tì hư chiếu lén trước mặt nạ ười đọc nhữnq đoạn phim vừa có íỊÌá trị lư liêu, vừa có t>iá trị nghệ thuật".

Phóng sự cũng như Liếu thuyết của Vũ Trọng Phụim dược tĩự)i clìiớìí riêng trôn vãn dàn Việt Nam những năm 32 - 45 và cho đốn nay ónu vẫn được coi là nhà văn hiện thực hàng dầu của nước ta Trong lĩnh vực háo chí, danh hiệu "ông vua phóng sự" vần chỉ được dùng cho một mình Vù Tronụ Phụng Bởi lẽ, trong trăm ngàn phóng sự xã hội trước dcn nay, kê từ khi háo chí Việt N a m ra đời, vẫn chưa có phóng sự xã hội nào vượt qua được Vù Trọng Phụng, nếu xét về mật tổng thê N gố n ngữ sác cạnh, cái nhìn thâu dáo

về cuộc sống, nghệ Ihuậl xây dựng hình tượng cũng như bổ cục trình bày dộc đáo hấp dẫn, lại có sự liên hẹ và gán hú chặt che với hiện thực soiiii động tất cả đã mang lại cho phóng sự của VD Trọng Phụng mội bán sác riêng, một phong cách riêng

3 ĐÔI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN cứu

Luận án tập trung vào nghiỏn cứu một thổ loại báo chí dặc hiệu có sự giao thoa chặt chõ với văn học và từ lâu dã có vị trí tronu vãn học, cìinu với

tư cách của một thổ loại văn học đặc biệt Trên cư sở lý luận llic loại cũnu như phân tích các tác phẩm thực tế, đặc biệl tập trung vào phỏnq sự của Vũ

K H O A VAN H Ọ C

Trọng Phụng, luận án nhằm làm rõ đặc đicm thể loại cung như tính chất đặc sắc của thể loại này trong dời sống văn học, sức tác dòng của nổ đối với công chúng Đổn g thời, cũng phân tích làm rõ giá trị của phỏng sự Vũ Trọng Phụng, cây viết phóng sự lớn nhất trong làng văn, làng háo Việt Nam từ trước tới nay

4 PHƯƠNG PH ÁP NGHIÊN CỨU:

Chúng tôi sử dụng một số phương pháp chính sau:

- Phương pháp phân tích, chứng minh

Vũ Trọng Phụng nói riéng

- Vồ thực tiễn: Luận văn đóng góp một phấn vào việc nghiên cứu the phóng sự báo chí trong mối giao thoa với văn học - cũI1U Iìliư nghiên cứu phỏng sự Vũ Trọng Phụng

'f)lìóiỊif ili' r()tí ~ỉromỊ < J)/uíittj: K H O A VAN H Ọ C

Chương một

THỂ PHÓNG SỤ VÀ PHÓNG s ự TIỂU THUYẾT

1 Sự HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIEN c ủ a phóng SựTRONí; vãn

HỌC VÀ 1ỈÁO CHÍ VIỆT NAM NỬA ĐAU TH Ế KỶ 20.

Báo c h í ở nước ta hìn h t hàn h vào k h o ả n g gi ữ a Ihc kỷ 19 So với báo c h í c h â u Âu , há o c h í Việ t N a m xu ất liiẹn m u ộ n hơn hàn g trảm năm, như ng nó c ũ n g n h a n h c h ó n g phát triển và trở th à n h m()L ph án c ủa lịch

sử vãn h o á d â n tộc M ặc dù lúc đầu, báo c h í ra đời đổ ph ụ c vụ q u y ổ n lơi cùa chủ n g h ĩ a tư b ản P h á p dang x â m c h i ô m nước ta, n h ư n g báo ch í Việt nam đã n h a n h c h ó n g có sự phán hoá và ph át Iriổn th àn h hai dò n g báo chí, m ộ t chị u ả n h h ư ởn g nặng nổ củ a chủ n g h ĩ a thực dâ n , một trớ thành ticng nói c ủ a người trí thức yêu nước, đấu tr a n h vì q u y ề n lợi dân tộc Khi báo chí bắt đầu hình thành ở nước la, các thể loại háo chí llico liêu chí hiện đại chưa hẳn đã xuất hiện ngay T r o n g q u á trì nh p h á t triền, báo chi trở t hàn h m ộ i loại hì nh văn hoá mới, g ầ n gũi với dộc giả Sự phát irión thổ loại b áo c h í c ũ n g ng ày càng tiến bộ Các the loại p h ỏ n g sự, bút kỷ tuỳ bút, p h ỏ n g vấn, tin ph o ng phú hơn, “ trồi c h ả y ” hơn, g ấ n gũi với báo ch í h i ệ n dại hơn

Thổ phóng sự được chú ý và ghi nhận vào những năm dấu cứa Ihc kv

XX, gán với tên tuổi của mộl tờ báo được coi là cấp liên lúc bấy giờ, lờ

Đãng Cổ Tùng Báo. M ột số nhà nghicn cứu cho ràng phóng sự ớ nước la là kết quả của sự phát triển, tiếp nối và hoàn thiện của thổ ký sự, một the loại

đã có từ trước trong văn học trung đại Việt na m (như Thương Kinh ky y/m'ia

Lê Hữu Trác) Qu ả thực cũng có một vài điểm tương đồnu eiữa một sổ tác phẩm ký sự cổ với thể loại phóng sự, nhưng xét vồ bản chất thì sự khác biệi

rpiiótuj lự (Vũ Qrạtuị rpli K H O A VAN H O (

rất nhiều Phóng sự, không chỉ ở Việt nam mà cả trôn thố giới đều dược coi

là một trong những thể loại báo chí - thông tin có tính chất đấu tranh mạnh

mẽ nhất, thông tin nóng hổi nhất, tiếp cận nhanh chóng với những vấn đố nóng bỏng của hiện thực xã hội nhất Ký là một thổ loại mang dậm chất van học, đề tài phong phú và da dạng từ văn hoá, xã hội tới khác hoạ chân dung, thậm chí mang màu sác khảo cứu phong tục Nlnrng phóng sự thì lự thán

nó đã có một sức chiến dấu riéng, và nó thường tập trung vào những đê tài gai góc, những "mủng tối" trong xã hội, những ung nhọt nhức nhối Các bài phóng sự vì thố thường được bạn đọc đón nhận với một sự clni ý mạnh

m ẽ M ộ t đ ặ c đ i ể m n ổ i b ậ t k h á c c ủ a p h ó n g s ự l à chất chủ (ỊLian của chủ thế

cầm bút, chất khách quan trung thực của dối tượnq miêu tả, vù ý í hức xã hội

- công dân chi phối mạnh m ẽ đến từnq sự kiện, từng vấn dẻ rủa dời soni>

(T.s Phan Trọng Thưởng [37,7])

Thời kỳ 30 - 45 cũng là thời kỳ mà đặc điểm vổ bối cảnh lịch sử và cơ

sở xã hội có tác động mạnh đốn việc hình thành và phát tricn thc loại Thời

kỳ đầu thô' kỷ XX cho đốn trước Cách mạng tháng Tá m là một thời kv lịch

sử rất phức tạp Đây là thời kỳ ách cai trị của thực dán Pháp vấp phải sự chống đối quyỏt liệt từ nhiều phía của người Việt nam yêu nước Từ nhữni» phong trào mang tính phản ứng khổng bạo lực như Đóng Kinh Nghĩa Thục, phong trào đòi thả Phan Bội Châu, dồn khởi nghĩa Yón Bái CÍ1U Viẹt nam Quốc dân Đảng, phong irào Xô Viết Nghệ Tĩnh Tất cả đêu có ảnh hướn^ lớn khồng chỉ với đời sống xã hội mà với cả văn giới, báo giới, vốn rấl nhạy cảm

Thời điểm lịch sử này còn dược coi là buổi giao thời Âu - Ả, khi xuâì hiện một tầng lớp trí thức mới chịu ảnh hưởng mạnh mò cùa vãn hoá Au châu Chính sách nồ dịch văn lioá đã khiến cho một trào lưu sống học đòi châu Âu lan toả m ạn h trong thanh thiếu niên thành thị Sự xung dột tàn c ạ

K Í I O A VĂN I I Ọ C

CŨ mới xuất hiện, luồn lách vào từng gia đình, nhất là các gia dinh nho phong quý phái cổ, giữa tầng lớp nho học và những thanh ni ôn theo lối mới Cái phù phiem, xa hoa của một tầng lớp trưởng giả mới, sự kệch cỡm đua đòi của không ít kẻ trọc phú tất cả đã vồ hình chung tạo nôn một bức iranh

xã hội bi hài Bên cạnh đó, đói nghèo đã đẩy hàng vạn người nông thôn kéo

ra thành thị, để rồi "trai làm lưu manh, gái thành gái điếm" Những cánh Hà nội lầm than hiện hữu ngay bên cạnh những cuộc chơi đầy tháng, trận cười thâu đêm của tầng lớp tư sản thành thị mới

Tất cả, đã trở thành chất liẹu dồi dào, phong phú cho các cây viéì phóng sự, một thỏ loại "thường xuất hiện trong những hoàn cảnh có vấn dè,

ỏ những thời điểm cuộc sống đang có những chuyển biến mạnh mẽ" [3, 96] Với tính nhạy bén, khả năng phản ánh sự kiện một cá ch tương dối hoàn chỉnh trong sự vận dộng của nổ, phóng sự tỏ ra rất có ưu thố Bối cảnh xã hội phức tạp như trên chính là mảnh đất màu mỡ cho các cây viết phóng sự khai phá Đ ó cũng là m ộ t n gu yên nhân giải thích sự "nở rộ" củ a phỏng sự giai đoạn 1930 - 1945

Từ tính chất của phóng sự và bổi cảnh xã hội như vậy, chúng lói cho rằng các nhà văn, nhà báo Việt Nam thời kỳ dầu dã chịu ánh lurởng phong cách của phóng sự phương Tây Năm 1939, Thái Phí đã đảng một bài bình luận vổ phóng sự Cạm bẫy người trốn tờ Ngọ báo, trong dỏ ông cũng nhắc tới bước khởi đầu của những thiên ký sự ở Việt Nam Ong dẫn chứng ảnh hưởng của báo chí Pháp, nơi mà "nhữniỊ ĩìĩiẻn kỷ sự là món ăn hùng ỉiạảy ma những tờ báo lớn thường dọn cho các độc giả Nhiêu nhà viết báo dã nói tiếng trong nghé kỷ sự, về mạo hiểm cũng có và nhất là vê vãn tài Maryso Choisy chẳng đã từng lăn lóc với gái điếm trong nhà kín mù viết ra dược thiên phóng sự Một tháng giữạ bọn gái nhà chứa rất có giá trị vv.vv" Những phóng sự nổi tiếng của các nhà báo bậc thầy như Hăngri Bacbuyl với

M iiâ n o ủ ti <Jluie ũ DCJioa h o e Q t y ĩ í o ả n 18

rpiuóníj l ự (Dủ OrọtKỊ ípiiụtUỊ K I Ỉ O A VAN H Ọ C

Khói lửa, J.Phuxich với Viết dưới giá treo cổ .đã có tác dộng mạnh tới tư duy và phong cách của các nhà văn, nhà báo lúc đó

Tác phẩm mang đ ậm chất phóng sự tiêu biểu khác, có sức thuyết phục mạnh mẽ là tác phẩm Bản án c h ế độ thực dân Pháp củ a Ngu yễn Ái Quốc (xuất bản tại Pháp năm 1925) chác chắn dã gây tiếng ảnh hưởng khổng chỉ ở Pháp m à ở cả các nước thuộc địa Những hình ảnh trần trụi của một thố giới thuộc địa dã man, tàn bạo, nơi sinh mạng con người bị coi như cỏ rác, đã được phơi bày dưới ngòi bút đầy phẫn nộ của tác giả

Cùng với sự phát triển của văn học giai đoạn 30 - 45, sự hình thành và phát triển của một lớp nhà văn tài năng, chịu ảnh hưởng củ a Tây học, các thế loại báo chí dần dần hình thành và phát triển hoàn chỉnh hơn Thổ phóng sư cũng nở rộ và thời kỳ này được coi là giai đoạn hoàng kim của các nhà viéì phóng sự, với những tên tuổi Vũ Trọng Phụng, Ng ô Tất Tổ, Tam Lang, Trọng Lang Khổng chỉ các nhà báo, m à nuav cả các nhà văn chu vén nghiệp cũng đồi khi nhảy vào lĩnh vực phóng sự như H o à n g Đạ o với Trước vành móng ngựa, một tập phóng sự vổ toà án được đ án h giá cao Và khõnu ngoài tiêu chí chung vổ thể loại, hầu như các tác giả này đổu tập trunu khai thác "phía bên kia" cuộc sồng, những uẩn khúc ẩn đằng sau thố giới phù hoa

đồ hội, sau những số phận con người dù nồng tlìón hay thành thị Có thó nói, thời kỳ lịch sử nhiều biến động đã góp phẩn khổng nhỏ lạo nén moi mành đất màu mỡ cho phóng sự phát triên Phóng sự thời kỳ này đã dạt tiên mức cực thịnh, cho dù số tác phám và tác giả còn dứng vữni; tôn tuoi đón nụày nay không nhiều

Đến nay, báo chí nước ta dã có hàne, chục năm phát triổn Vò măt the loại, không chỉ phóng sự mà các the loại báo chí khác clnínu ta cùm: có những bước phát triển lớn, tiếp cận kịp với báo chí thố giơi Thế loại plìónu sư vẫn được coi trọng trong tất cả eác tờ báo, với nhiổu mảng đổ lài khác n h a u Tuy dung lượng ngắn hơn, phạm vi điều tra cũng như tiếp cận ván đê hẹp hơn

do bổi cảnh xã hội của nước ta lúc bấy giờ là một nước thuộc dịa Lúc dâu, thực dân P h áp đưa báo chí vào dể nhằm phục vụ mục liôu tuyên truyền ảnh hưởng c ủ a văn hoá Pháp, phục vụ chính quyổn thực dân Nh ưn g sự phát triển và m ở rộng của báo chí dần dần đã vượt ra khỏi tầm ki ểm soát của che độ thực dân Cho đến thời kỳ sau năm 1930, ở nước ta dã tồn tại hai dòng báo chí, một hợp pháp và một không hợp pháp (báo chí cách mạng) Sự phát triển m ạ n h của báo chí là mộ t bước tiến đổi với việc mớ mang thông tin, nâng cao dân trí Ng ay trong dòng báo chí hợp pháp (bịkiểm soát), vào một số thời điểm chính trị nhất định, người dọc cũnu cỏthể tiếp cậ n với những thông tin phản ứng lại sự dỏ hộ của thực dân, tuyỏiì truyền ái quố c, vạch trần tội ác của chính quy ền Llurc dân (Nỉịitc Konỉiun -

Lc Vă n H iến - 1938)

Vào đầu thố kỷ XX, xã hội Việt nam rơi vào một thời kỳ rối ren vàphức tạp nhất, đổng thời, xuất hiện những sự kiện lớn lao như phong trào dếtang Phan Chu Trinh, phong trào dấu tranh đòi thả Phan Bội Châu, nhà chí sỉ yêu nước lừng danh, cuộc khởi nghĩa Yen Bái cùa Việt nam Quốc dân Đáng, việc thành lập Đả ng Cộng sản Đổng Dương, sau đó là phong trào Xổ Viốl Nghô Tĩnh tất cả đều làm cho c h ế độ thực dân rung chuyến trong sự hoảng hốt Cuộc sống của người dân rơi vào cảnh lầm than, khổ cực Những phong trào chính trị trong nước và thố giới ảnh hưởng mạnh mẽ đối với tánu

2.2 Ưu thế trong phản ánh xã hội:

Bối cảnh lịch sử - xã hội ấy đã tạo nôn một giai đoan vãn học mang nhiồu màu sắc khác biệt nhất trong lịch sử văn học Việt Nam, nhất là lliời điểm 30 - 45 Chỉ 15 năm ngắn ngủi, nhưng văn học đã chứng kiên sự ra đời

và phát triển của nhiều loại hình khác nhau, khác hẳn với lính tương dối thuần nhất của dòng văn học trung dại và cận đại trước dó Thơ mới chưa làm cho độc giả (vổn hàng trăm năm quen với lôi thơ cổ Trung quốc) hốt bàng hoàng, thì tiếp đến lại là sự xuất hiện của tiếu thuyết, truyện ngán lãng mạn, hiện thực Trong bộ Nhà văn hiện đạ i, Vũ Ngọc Phan dã chia văn xuồi ra làm hàng chục loại khác nhau như tiểu thuyết lả chán, tiếu Ihuyôt xà hội, tiểu thuyết trinh thám, bút ký, kịch, biên khảo Đỏ là chưa ke đốn dòng văn học cá ch mạng khồng được ra công khai nhưng vẫn cỏ ảnh hưởng mạnh mẽ tới độc giả ở mọi tầng lớp xã hội

Tất cả những biến đổi trong xã hội và văn học ấy đêu dược thê hiện

21

K I I O A VĂN H Ọ C

trên mặt báo Lúc đó, báo chí là phương tiên đăng tải nhanh Iihất những tác phẩm mới, sau đó mới đôn xuất bản thành sách Và báo chí cung khổng chịu thua kốm, khi bản thân báo chí cũng trở thành phương Liẹn thòng tin đại chung có sức thu hút mạnh mẽ Phóng sự là một trong những thể loại báo chí

có khả nãng gây ấn tượng mạnh Với ưư thế dung lượng, khả năng dung nạp

và sử dụng các kỹ năng kỹ xảo của khồng chí các thổ loại báo chí khác mà của cả văn học, thậm chí ở một số phóng sự tiéu biểu ta CÒI1 nhận thấy đỏi lúc tác giả vay mượn cả cách xử lý các "xen" kiểu sân khấu - phỏng sự hầu như là thể loại duy nhất có khả năng trình bày một sự Ihật trán trụi nhứt, chính xác nhất, nóng hổi nhất, nhanh nhất - về một vấn đổ xã hội quan tâm - dưới một hình thức hấp dẫn nhất Người ta cũng có nói đến sự hư cấu (có thế có) trong một số tác phẩm phóng sự, song đó cũng có thể là một thủ pháp tác giả sử dụng đổ tăng thêm tính hấp dẫn hoặc lính chân xác của hiện thực Chẳng hạn khồng thể phủ nhận trong mội số tác phẩm phóng sự, có sự lựa chọn nhân vật và xây dựng nhân vật theo lối điển hình hoá, nhưng nhân vậi

đó về ng uyên tắc vẫn phải là một nhân vậl hiện thực Một ưu thố khác của báo chí cũng như phóng sự là khả năng "phản ứng nhanh" trước những sự kiện vừa xảy ra, thông tin da chiều nhạy bén, có thổ khổng dược trau chuối, nhung đáp ứng nhu cầu của bạn đọc một cá ch nhanh chóng

3 NHŨNG ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI:

Trước khi bàn vồ đăc Irưng thổ loại phóng sự, chúng tòi xin dẫn ra mội

số ý kiến bàn về thể loại này:

- "Về cơ bản, phóng sự cũng có đặc tính của một thiên ký sự: chủ trọng sự kiện khách quan, lỏn trọng tính xác thực của đối tượng miêu KÍ Nhưng phóng sự lại đòi hỏi tính thời sự trực tiếp Phóng sự dược viết ra nhằm giải đáp một vấn đê nào dó mà xã hội đang quan lùm" 111, 2 0 3 1

- "Phóng sự nổi bậí bằng những sự thật xác thực, dổi dào và nóng hổi

J U u h t oăiL ^ ĩh a e ũ D C hou í Ị ne Q((JĨÌ o ả n 22

rpii0ttq lự (Vũ £7rọ nạ rpíiụn (J K H O A VÁN H Ọ C

Nội dung chủ yếu của phóng sự thiên về vấn để mà người viết muốn đổ xuất

và giải quyết Phóng sự, do đó, mặc dừ chất liệu chủ yếu vấn là người thật việc thật, nhưng có màu sắc chính luận" [11, t2, 299]

- "So với íuỳ bút, bút kỷ, phóng sự có mục đích cụ thể, trực tiếp, phạm

học hơn là nghệ thuật, giàu yếu tố thông tin hơn lá yếu tô' trữ tình Phóng

sự s ẽ có thêm giá trị vân học khi nó di sâu khắc ho ạ th ế giới nội lảm, miêu

tả tính cách nhân vật, với lời văn giàu hình ảnh và cảm xúc" [38, t2, 220]

- "Việc sử dụng một số phương tiện biểu đạt của vân học như các biện pháp tu từ, ngôn ngữ giàu hình ảnh, hướng vào thẻ'giới bên trong (ở mội mức độ nhất định) của nhân vật khiến cho phóng sự vấn từ báo chí có thể trở thành văn học Một s ố tác phẩm thuộc loại này thường được chấp nhận như là những tác phẩm vãn học cỏ giá trị" [19, 171 ]

- "Nếu ta hình dung đường ranh giới nối liền giữa tiểu thuyết với các loại th ể tài báo chí thì cái đường ranh giới đó có lẽ lù phóng sự" [39, 12, 194]

- "Vậy là, nằm giữa tiểu thuyết và phóng sự báo chí, văn học phóng sự

là một th ể loại tế nhị, nhưng đáng chú ỷ vì tầm sâu sắc của một số tác phẩm,

vì sự phong phú đề tài mà nó dề cập Và ngày càng rổ rủng nó lù mội bộ phận của văn học" [ Ràn về văn học phóng sự, Báo Văn nghẹ 5/1990]

3.1 Một thể loại có khả năng chuyển tải thông tin phong phú:

Điều này dỗ thấy nhất ở các tác phẩm phóng sự dài hơi Phóng sự là thể loại báo chí có khả năng dung nạp trong nó nhiéu thủ pháp nghẹ thuật của cả văn học cũng như các thể loại báo chí khác Trong quá trình thực hiện phóng sự, nhà báo sử dụng nhiều phương pháp tiếp cận hiện thực khác nhau

K H O A VĂN H O C

như điổu tra, phỏng vấn, ký hoạ chân dung, đưa tin, bình luận Các "còng cụ" hành nghể của các thỏ loại báo chí khác dược nhà viết phổng sự sử dụng tổng hợp để làm phương tiện thu thập và xử lý thống tin nhằm dạt được khối lượng thồng tin cao nhất Nhờ ưu thế đó mà trong tác phẩm phỏng sự, dung lượng thông tin và tính chân thực của vấn đề, sự kiện được trình bày dưới một biên độ m ở rất rộng Khả năng tiếp cận vấn đổ dưới nhiều góc độ cho phép người đọc có cái nhìn tổng thổ, hao quát hơn về vấn đổ mà họ quan tâm, và với người viết thì giúp họ có thổ thể hiện dược hôi những ý urởng của mình khi xây dựng bài phóng sự " Phóng sự hiện đại, không phải là một sự ghì lại giản đơn mà còn là một sự trả lời hàng loạt câu hỏi phức tạp Hớn quan tới cuộc sống chúng ta" (G.s Karen Stroican - dẫn theo Các th ế kỷ báo chí của Đức Dũng [3,79])

Một trong những ưu điếm lớn khác của phóng sự là việc cỏ khả năng đặt vấn đề (sự kiện, đối tượng) trong dòng chảy tương dối của hiện thực, có nghĩa là sự việc khổng chí dược miêu tả tại một thời điếm tĩnh đơn ihuán, sự kiện đã xảy ra, mà là sự kiện có căn nguyên, có diễn biến, có sự phái tricn và thậm chí cả những dự báo vồ ảnh hưởng hoặc kết quả của nó irong tương lai.Cũng chính từ những ưu điểm trôn mà vai trò (cũng như hán lĩnlì nghè nghiệp) của người viết phóng sự có mồl ý nghĩa quyê'l định Tro 111» việc xử lý một khối lượng thông tin bề bộn, được đạt dưới nhiều góc độ khác nhau, cỏ những thiên kiến khác nhau khổng tránh khỏi từ các nguồn thòng lin, người viết phải có khả năng chọn lọc và đánh uiá thồng tin đổ có thỏ dưa ra nhữrm thống tin chính xác, đúng với bản chất của hiện thực, cứa sự kiện Với bất kỳ tác phẩm báo chí nào, người đọc cũng chịu ảnh hưởng không ít thì nhiều cái nhìn của tác giả, sự đánh giá cũng như thái độ của tác giả trước sự kiện dược phản ánh Với tác phẩm phóng sự, khả năng lay chuyến dộc giả càng mạnh

mẽ, ảnh hưởng của tư tưởng, thái độ tác giả trước vấn dồ nêu ra càng lớn

2 4

sơ, như hơi thở cuộc sống - mang tới cho tác phẩm sức hấp dẫn của hiện thực gần gũi Cho nôn, người ta mới nói hiện thực trong phóng sự - liêu thuyỏt là một hiện thực phức tạp, liên tục phát triển và hiến động - dược mổ tả với những chi tiết cổ tính khái quát cao Trên cơ sở sự kiện thời sự, phóng sự - tiểu thuyết không chỉ thống tin mà còn có tham vọng giai quyết những vấn

đồ do bản thân sự kiện đặt ra

Phóng sự là một thổ loại quan trọng trong hệ thốna thỏ loại báo chí Phóng sự xuất hiện trong những hoàn cảnh có vấn đổ, đề cập đốn những sự kiện có tầm vóc tương đối lớn, thu hút sự quan lâm đồng đảo bạn dọc Các tác phẩm phóng sự phải đáp ứng yêu cầu Ihỏng tin mội cách loàn diện, nhằm giúp bạn đọc hiểu biết và đánh giá đúng sự kiện Tuv nhiên, phốne sự ihónu thường (phóng sự báo chí) thường bị hạn chỏ' khả năĩi£ Ihồng tin do dung lượng thấp , phạm vi hẹp Theo yêu cầu chất lượng của the loại, phổnu sự phải phản ánh được những máu Ihuần của cuộc sống (dối tượng thề loại), dựng lên một bức tranh hiện thực vừa khái quát, vừa sinh dộng (bối cánh), trong đó có các nhân vật (xác thực) Bút pháp của tác phẩm phóng sự phái linh hoạt và giàu hình ảnh Với dung lượng thấp thì các tác phám phóng sự khó có thổ đạt dược hết yêu cẩu trôn, do dó khả năng thông tin của thế loại

bị hạn chế

Phóng sự - tiểu thuyết chính là một phóng sự bổ sung hoàn hảo, mang lại cho thể loại báo chí này sức sống riêng, để nó có the có một vị trí vững chắc không chỉ trong báo chí mà cả trong vãn học Với dung lượng lớn, biên

Ẩ h iậ ti ũ ìu i x ĩiiíic l í DCiỉOa li oe (H íị C l o ả n

ÍJ)ịlÓiLQ Aự<Vủ ^ r o tltị rPỈHỈHfỊ K I I O A VÃN H Ọ C

độ rộng, các tác phẩm phóng sự - tiểu thuyết có đủ khả năng đổ biến một vấn đề xã hội (chỉ có thể gây ảnh hưởng bình thường với một phóng sư ngắn) trở thành một "hòn đá lớn" ném vào ao tù xã hội Khả năng tiếp cận những vấn đề gai góc nhất, chấp nhận đối đầu với những thực tế phức tạp nhất, đưa

ra ánh sáng những nhân vật hác ám nhất - phóng sự tiểu thuyết có thế bao chứa trong nó cả một hiện Ihực đa chiều biến đổng khỏng ngừng

3.2 Sự đa dạng trong phong cách nghệ thuật:

Các tác phẩm phóng sự 30 - 45 khá khác biệt nhau, có iliê phân chia làm ba loại như chúng tồi đã tạm chia ở phần mở đầu Các phổng sự do những cây bút có tổn tuổi trcn văn đàn viết thường là phóng sự mang tính vãn học Sự khác biệt giữa phóng sự báo chí và phóng sự mang tính vãn học chính là ở chất lượng nghệ thuật Phóng sự mang tính văn học khổng nhất thiết phải chạy theo tiêu chí bắt buộc của thổ loại (thông tin nhanh, nóng vê một dồ tài cụ thể, người thực việc thực ) Những ycu cầu biểu hiện cứa the loại vé thồng tin Irong phỏng sự - tiểu thuyết (văn học) bị "nhăn" xuống trước những yêu cầu thuộc vổ phạm trù thẩm mỹ (hiện tượng nghệ tlniật, ngồn ngữ nghệ thuật, xây dựng lình tiết ) Các cây viốt phỏnụ sự cỏ thê’ sír dụng các thủ pháp nghệ thuật trong sáng tạo vãn học cũng như Iiuhệ thuật đế mang lại màu sắc và phong cách ricng cho tác phẩm của mình Chí n ộ i một khả năng đó đã giúp cho phóng sự - tiểu ihuyốt cổ ưu Ihố vượt irội so với các loại hình báo chí khác Bởi vì, dù nhà báo khổng thổ thả cưưng cho con ngựa Pêgazơ của trí tưởng tượng bay bổng nhưng họ vẫn cỏ một mảniị tròi bái ngát cho riêng mình vùng vẫy Nhờ vậy một tác phẩm phổng sự - tiếu iliuyêi mới có thể trở thành một lác phẩm văn học và dược thưởng thức Iilur một món

ăn tinh thần có giá trị bền vững

Không chỉ dừng lại ở khả năng tiếp cận phương phấp biêu hiện của văn học, p hó n g sự tiểu thuyết còn có thổ bao g ồ m trong nó những phương

K H O A VÁN H Ọ C

pháp biểu hiên của các thổ loại báo chí khác Trong một phóng sự - tiểu thuyêt dài kỳ có thể thấy phong cách, ngón nghé của phóng sự điổu tra, phóng sự vấn đổ, phóng sự sự kiện, phóng sự chân dung được lổng ghép, đan xcn vào nhau và biến đổi thành một chỉnh thể thẩm mỹ hoàn chỉnh, phục vụ ý đồ tư tưởng của lác giả

Không chỉ sử dụng các thể loại báo chí khác như những còng cụ đế thực hiện việc thu thập và xử lý thông tin, các nhà viết phỏng sự còn "vay mượn" các thủ pháp nghệ thuật cũng như cách kct cấu tác phẩm, xáy dựng nhân vật, lối miéu tả điển hình hoá, ngồn ngữ hình tượng của văn học trong quá trình viết phóng sự của mình Phóng sự, nhất là phóng sự dài kỳ thường man g trong nó chất văn học, dù với màu sác đậm nhạt khấc nhau Kết cấu của một tác phẩm phóng sự thông thường vổ nguyén tắc cũng như các tác p hẩm báo chí khác, có phần dặt vấn đề, diễn giải và kôt luận Nhưng

đó chỉ là một khái niệm vô cùng tương dối Một tác phẩm phóng sự thực sự thường có biên độ mở rất rộng, kết cấu phức tạp Có thổ ví dụ phỏng sự vỏ toà án Trước vành móng ngựa của Hoàng Đạo (Đời Nay - 1938) Đây chỉ là một tập phóng sự ngắn, kết cấu rất đặc biệt N h à báo khổng trình bày lói thôi, không nghị luận, khổng diễn giải Ông chỉ làm đơn thuần một việc là ghi chép lại cái sự thật đang diễn ra, và để nó tự nói lén diều mình muốn nói Thử nghe (hay là xem?) một cảnh trong "Du đãng":

" - Anh lùm gì?

- Bẩm kéo xe bò.

- d u í là ai?

- Bẩm, khônq có chủ, ai thuê thì lùm íhôi ụ.

- Anh không có tiên?

- Bẩm, kiếm không đả ăn

j£iLả»L ủ ă it ^dỉluỊXỉ ÌĨTKỈÌOH h o e QCạữ lìă ii 27

K I I O A VÃN H O C

- Ba í húng một ngày nhà pha.

Rồi bị cáo thứ hai:

- Anh làm nghé gì?

- Bẩm làm nghé rủa nứa ỏ ngoài bãi.

- Rửa nứa không plỉdi mội nghê Hct ihátiiị mội nqày nhà pha! "[ 10,54]

Đo ạn văn trôn có dáng dấp của một "xen" kịch bi hài, tác giả hoàn toàn không ra mặt, nhưng người đọc vẫn cảm thấy hết những điều ồng muốn nói, cái sự thật phũ phàng vồ số phận và "quyển lợi" cùa người nghèo khổ trong xã hội Nếu áp đặt một barem vào những phóng sự kiêu như thố này hoặc các phóng sự dài hơi khác, như Bản án c h ế độ thực dân Pháp; Ngục Kontum; hay xa hơn là những tác phẩm phóng sự của các nhà văn nước ngoài như Mười ngày rung chuyển th ế giới (J.Rít) thì quả thực, những nguyên tắc kỏt cấu chung của thể loại trở nôn quá lỏng lẻo, khổng thích hợp.Thể loại phóng sự thực sự là một thổ loại báo chí khó định hình nhất, thậm chí khi được xếp vào văn học như một thổ loại, nó cũng là một the loại khó định dạng Do tính chất dỗ du nhập phương pháp biểu hiện của nhiều loại hình khác nhau nôn tùy vào đổ tài, tuỳ vào phong cách lấc giả, tuỳ vào

sự lựa chọn trong tình huống sự kiện thích hợp mà các tác phẩm phỏng sự mang những màu sắc khác nhau Cùng thổ hiện mảng dê tài nông thôn, nhưng phóng sự Việc lànq của Ngồ Tất Tổ có cái nhìn khác với Một lỉiiyệỉi

ăn Tết của Vũ Trọng Phụng; cùng vổ đồ tài dân nghèo dò thị nhưng Tôi keo

xe của Tam Lang khác với NiỊÕ hẻm, Ngoại ô của Ng uy ễn Đình Lạp Thậm chí, ngay với một lác giả cũng có những sự khác biệt trong lựa chọn phương pháp thổ hiện, với từng đé tài khác nhau Nếu như trong Kỹ nghệ lấy Tây, Vũ Trọng Phụng trực tiếp đi sâu vào đời sống cùa các me Tây, khai thác số phận cũng như cảnh đời ngang trái của từng người trong cái "kỹ nghệ" làm điếm - thì trong Lục xì, ồng lại chọn một cách tiêp cận khác, khi

K I I O A VÃN H Ọ C

chọn xuất phát điểm của bài điểu tra từ một nơi được coi là "cấm đị a” như nhà lục xì, để nhìn nhận và đánh giá sự nguy hiểm của một tệ nạn xã hội tương tự

3.3 Cái tôi của nhà viết phóng sự:

Theo chân các nhà phóng sự, người đọc sẽ thấy họ nhập vai vào đủhạng người, thâm nhập vào những ngóc ngách sâu kín, bẩn thỉu, nhớp nlnía của xã hội, nơi không chỉ chất chứa tệ nạn xã hội m à còn án giấu bao bi kịch

vổ cuộc sống lầm than đè nặng len số phận người nghèo, nhất là người nghèo nông thốn ra thành thị kiếm sống Nhưng khổng dừng lại ở sự tái hiện đơn thuần, các nhà phóng sự còn cho bạn đọc thấy dược nguổn gốc, nguyên nhân và bản chất của những tha hoá trong xã hội, với một cái nhìn khách quan và phổ phán Cái gì đã đẩy con người đôn với vực thảm đen tối như thế, nếu như không phải là một xã hội bất cồng, một c hế độ thực dân phong kiên tàn bạo, coi thường sinh mẹnh con người, nơi người nghèo bị chèn ép và bóc lột đốn tận xương tuỷ? Bằng việc võ lại con dường xó dẩy người nghèo đốn cảnh tha hoá cùng quản, đôn mức đánh mất cá lương tri va lòng tự trọng, lác giả gián tiếp cho người đọc thấy căn nguyên nhừnu can bệnh trầm kha của xã hội Đó là cái tài của các nhà văn viết phỏng sự xa hói,

và cũng xuất phát từ cái lâm của họ, sự cảm thồng của họ trước sổ phận của con người

Khống phải ngẫu nhién mà ngay từ năm 1942, nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan đã viết: "Những nhà viết báo nổi danh nhấl hoàn càu dẻn lủ những nhà viết báo nổi danh vé phóng sự ơ các nước, người la thường củìỉ

cứ vào những thiên phóng sự có giá trị đ ể định lại pháp luật, sửa dổi hình phạt, cải tạo x ã hội Những thiên phóng sự xứng đáng với cúi lên của nó liều

có chức vụ giúp cho người đời'trong sự đào thải và cài cách Người viữĩ phóng sự chân chính bao giờ cũng là người bênh vực lè phủi, bénlì vực sự

K H O A VAN I I Ọ C

công băng [42,T3,104] Thử nhìn lại một loạt những thiên phóng sự thời

kỳ 1930 - 1945, ta có thể thấy, cho dù còn bị hạn c h ế tương đối do bổi cảnh chính trị và thê giới quan của bản thân nhà báo, nhưng các thiên phóng sự thời kỳ này vẫn mang đậm tính chiến dấu không khoan nhượng với những thói hư tật xấu của xã hôi Vũ Bàng đã mang chính mình ra làm nhân vật trong phóng sự Cai, một phóng sự lột tả cái truỵ lạc, tàn tạ, sự hành hạkhủng khiêp của một căn bệnh Ỉlỉời dại (không chỉ của thời bấy giờ), bệnhnghiên ngập đối với con người Vũ Bằng không ngại phổ ra chính cái truỵ lạc của bản thân mình và nhiều nhà báo khác khi sa chân vào vũng bùn ma tuý, lúc đấy, tài năng, học vấn, lòng tự trọng tất cả đều vứt bỏ, con người khồng hơn con vật Nguyễ n Đình Lạp, chỉ ngoài hai mươi tuổi khi vietphóng sự Thanh niên trụy lạc, nhưng ông cũng đủ làm bạn dọc sởn gai ốckhi vạch tấm m à n che phủ cuộc sống của lớp thanh nién mới, khá dông thuộc loại con nhà giàu, dược học hành và chă m lo đầy đủ Cũng chỉ ở lứa tuổi thanh niên, nhưng cái sắc sảo, cái tỉnh táo của nhà văn khi nhìn vào thực chất của đám bạn đổng lứa, khi vạch ra sự tha hoá tồi tệ, mội cuộc sống không tương lai, không lý tưởng, chỉ nhằm thoả mãn dục vọng cá nhân cùa lớp thanh nicn tiểu tư sản thành thị - đã làm người ta phủi kính nổ

Có thể nói ràng, không thể có một tác phẩm phỏng sự có sức thuyêì phục nếu như không qua lăng kính cái tồi thẩm định của nhà văn Vổ nguyên tấc, báo chí là thổ loại Ihồng tin khách quan, nhưng sự khách quan đỏ chí là tương đối, nhất là với một thể loại dặc biệt như phóng sự Người viết phóng

sự không thể "bày" ngu ycn xi những thống tin của mình lén bàn như những nguycn liệu sống, mà phải biến nó thành một chỉnh thổ hài hoà, theo phong cách riêng, tạo thành m ón ăn hấp dẫn với độc giả (đó là yôu cầu trước hêl với bất kỳ tác phẩm nào) Với báo chí, ph ạm vi và tầm ảnh hưởng rấl rộng, người đọc lại càng cần mốt sự hướng đạo của nhà văn, nhà báo qua cách xử

lý đổ tài, nhầ m hiểu rõ thực chất vấn đổ

Dân biểu vù dân biểu, chưa kể tới phóng sự ngán Cũng trong luyến tập trẽn,

ta có thể thấy số lượng phóng sự ngắn chiếm một vị trí đáng kế, trong dỏ nhiều phóng sự gần gũi với the loại phóng sự hiẹn đại như Diêu tra vê ỉíutốc

lá (Tịnh Đổ), Hai íhúììg ở gò Oc lù) hay là chuyện-đi dào vàm* (Biệt Lam Trần Hu y Bá) Thổ loại phóng sự ngắn cho đốn nay là thỏ loại rất dược ưa chuộng và phố biến trôn báo chí cũng như các phương tiện truyền thòng Do nhiều yếu tố tác đỏng khác nhau, phóng sự dài kỳ dã dần dần mất di vị ní trong làng báo chí hiện dại Đây là diều dáng liếc vì với một thế loại cỏ giá trị thông tin lớn như phỏng sự, dung lượng có một ý nghĩa rất quan trọng.Trở lại việc khảo sát thổ loại, la thấy trong giai đoạn 30 - 45, phỏng sự dài kỳ chiếm vị trí chủ dạo Hầu hết các cây viết phóng sự lởn đêu viết dài

kỳ, và phóng sự có ảnh hưởng mạnh mẽ ngay cả với văn học Mội khái niệm thể phóng sự tiểu thuyết hoặc tiểu thuyết phóng sự dã dược chấp nhận trong vãn học ngay từ thời kỳ đó Nhưng ngay trong sự chấp nhận khái niệm như trên, cũng có một sự phân biệt tương dối Nếu như các phóng sự cùa Tam Lang, Trọng Lang, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Đình Lạp dược xốp vào loại phóng sự tiểu thuyết, thì một số tác phẩm của Chu Thiôn, Ngổ Tất Tổ lại được coi là tiểu thuyết phóng sự Rõ ràng là Lều chõng, Bút nghiên mang đậm chất văn học với nhân vật hư cấu, cách sắp xếp cốt iruyẹn cỏ lớp lang,

có tình tiết N hư ng theo nhà nghiên cứu Vũ Ng ọc Phan thì "Bút nghiên có

th ể coi lù tập kỷ sự vé cái lối đì học di ílĩì của ông cha chúng ỉa thủa xưa

M u ả ti ơ ă ti &liạũ l ĩ DCỈioa lio e Q ((jừ o à n 31

K H O A VÃN I I Ọ C

[42,T4,207], và ồng xcp nó cùng với Lêu chõng vào dạng tiếu thuyết phỏng

sự theo cái lý ricng của mình

Ở đây, chúng ta chỉ lập trung khảo sát thỏ phóng sự liêu thuyết theo đúng nghĩa thông tin báo chí, nghĩa là nó xuất phát từ hiện thực, lấy người thực việc thực làm đối lượng và nhân vật trung tâm, không mang yốu tố hư cấu, cũng n hư có c á c h kôt cấu giản dị, lấy thống tin làm mục đích chính.Trong thể phóng sự tiểu thuyôt, có nhiều điểm chung vơi phóng sự ni^án như tính thông tin nhạy bén, khả năng tái tạo sự kiện, tình huống, vấn dồ thòng qua đó thể hiện suy nghĩ, quan điểm của tác giả Một số kiểu loại phóng sự căn bản là phóng sự diều tra, phóng sự vấn đổ, phóng sự sự kiện, phóng sự chân dung, phóng sự du ký Những kiểu loại này thường gặp trong cấc phóng sự ngắn (dung lượng vài nghìn từ)

Cùng xuất phát điểm vổ mặt the loại như phóng sự neán, nhưng phỏng

sự tiểu thuyết thuộc vổ một "đảng cấp" cao hơn hẳn Nó khổng chí tái hiện hiện thực, trình bày sự kiện, điều tra thu thập thông tin, nêu vấn đổ mà còn có thể "ôm" tất cả các kiểu loại phóng sự khác trong bản thân nó Nhãn vật trong phóng sự tiểu thuyết có đời sống ricng, có quá khứ và tương lai, 110

sống động trong bối cảnh riéng, với cá tính riéng của mình, và hơn nữa, 11Ó còn mang tính khái quát cho cả một tầng lớp xã hội mà nó dại diện (chẳng hạn nhân vật con sen Đũi trong Cơm tháy cơm cô). Cuộc dời những nhân vật ấy chính là phóng sự chán dung nằm trong phóng sự tiếu thuyết May những vấn đề nghiện ngập, mại dám trong hàng loạt tác phẩm khác, cũng là những phóng sự vấn đẻ nằm trong một phóng sự tiểu thuyết hỏn hổ sự kiện Chưa kể tới việc các phóng sự tiểu thuyết thường có biên độ m ở rộng vồ mật khồng gian (và đôi khi cả thời gian nghệ thuật) rất rộng, tìr làng qué tới thành thị, từ Hà nội tới Huế, Sài gòn , ra cả nước ngoài [Mội chuyến (li - Ngu y ễn Tuân)

M i ứ í u o ủ t i ^7l ĩ ọ c A Ĩ D ơ u ỉ í l i i í ì e Q i í Ậ i t o ả n 32

^ p i l ó n q L í t <T)Cl ' ư t O t K Ị ( ' P l ỉ l U l t Ị KIỈOA VĂN IIỌC

Phóng sự tiểu thuyết, nhìn lừ một góc độ khác, nó có giá trị ngang với các tác ph ẩm văn học, do có sự giao thoa với vãn học Sự giao thoa này thổ hiện rõ rệt nhất vổ mặt nghệ thuật xử lý vấn đồ Tất cả thống tin thu lượm được về nhân vật, sự kiện, vấn đề mà tác giả quan tâm được xử lý lại qua thii pháp nghệ thuật mang đậm chất văn học, giúp cho tác phẩm cỗ sự liên kêì chạt chẽ, hình tượng có sức thuyết phục , các thông tin rời rạc được sắp xêplại thành mổt hệ thống hoàn chỉnh, ngôn ngữ nhân vật được gạn lọc dặc sác

Rõ ràng đó là một tác phẩm báo chí, nhưng lại cổ sức hấp dẫn của một cuốn tiểu thuyết xã hội, mà trong dó người dọc, vẫn cảm nhận hiện thực dang lốn tại là như vậy, nhưng vẫn có một cái nhìn cách biệt tương dối với hiện thực

đó (cảm giác hư cấu khi đọc lác phẩm văn học) Chính cái ranh giới cám giác mong manh này đã tạo nên mộl sức thu hút và hấp dẫn dặc biệt của thế loại

Những khái niệm được thừa nhận vể thế phóng sự cho đốn nay vẫn nhấn mạn h vồ tính văn học của thể loại:

" Việc sử (lụiìíỊ một sỏ'phương tiện biểu đạt của văn học Iiỉiư các biện pháp tu lừ, ngôn nqữ giàu liìnli ảnh, hướng vào th ế giới ử bên trong (ớ mội mức độ nhất định) của nhân vật khiến cho phóng sự vốn lừ báo chí có iliê trỏ thành văn học, một s ố tác phẩm thuộc loại này thường dược chấp nhận như là những lúc phẩm văn học có giá irị" [ 19,171J

Qua n niệm trên cho thấy sự thừa nhận có một sự gắn bó chặt chẽ giữa phóng sự và vãn học, luy thuộc hai lĩnh vực khác nhau nhưng lại có sự gấu kết tương dối chạt chẽ Theo quan điểm của chúng tỏi, nhạn định trẽn dãy xuấl phát từ việc nghiên cứu các phóng sự "lớn", phóng sự tiếu thuyết, bới vì chỉ các phóng sự này mới dủ chỗ đế "tải" được mội hệ thống biếu đạt và thông tin phức tạp và đa chiều, đáp ứng mục đích của tác già Với các phóng

sự nhỏ, dung lượng thấp, việc dưa lại toàn bộ thông tin mội cách ngán gọn

JU iíb i n à n < J Ỉ U Ị C ũ DCÍioa h o e Q itỊÍt v ă n

^ p h ó n q A ư <u ũ Q ỉr o t K Ị ^ p l i í L H í Ị KIIOA VĂN HỌC

và cồ đọng (theo lối thổng tin trực tiếp) vổ một vấn đồ nào đó (phải là một vấn đồ tương đối lớn thì mới được gọi là phóng sự) - cũng đã khổng đơn giản, chưa nói tới việc sử dụng các thủ pháp vãn học'cầu kỳ trong xử lý vấn

đề Cho đôn nay, sự phát triển của thể loại phóng sự dài, phóng sự nửa mang tính chất ký sự (nhất là các tác phẩm thời kỳ chiên tranh chống Mỹ) dã khảng định vị trí và giá trị thể loại của phỏng sự (tiểu thuyết) trong đời sốngbáo chí và văn học Mặc dù thổ loại này đang yếu thỏ hơn so với phóng sự ngắn, nhưng chỉ nguyên những tác phẩm nó đã có và dang tồn tại bổn vững trong lịch sử vãn học đã dủ để chứng minh giá trị của nó Có thể nói, thế loại phóng sự tiểu thuyết vẫn có sức hấp dẫn, chỉ có điều chúng la dang ihieu những cây bút lài năng đổ mang lại sức sổng cho nó

K H O A VĂN H O C

Chương hai

NHŨNG MẢNG HIỆN THỰC TRONG PHÓN(Ì s ự

TIỂU THUYẾT CỦA v ũ TRỌNG PHỤNG

Số lượng lác phẩm phóng sự của Vũ Trọng Phụng khổng nhiều Cho đôn nay, hâu hỏi các tư liệu cũng như tổng tâp vồ ông đổii chỉ ghi nhân mổl

số tác phẩm gồm: Cạm bảy người (1933); Kỹ nghệ lấy Tây (1934); Cơm thày

Nhưng, chỉ với ngần ấy phóng sự, ồng đã được bạn văn, bạn báo cùng thời tỏn làm "ồng vua phóng sự đất Bác" Một điều nổi bật nhất irong phóng sự của ỏng là dung lượng Hầu hết các phóng sự của ỏng đều là phóng sự dài

kỳ, mang dáng dấp của những doản thiên tiếu thuyôì, có nhiều phỏng sự dược xuất bản lại dưới dạng sách

Chỉ lướt qua những lựa dề phóng sự của ống, ta thấy nỉuìnu vấn dê óng

đổ cập đến đều là những vấn dề xã hội nhức nhối (khồng chí ở thời dại của ồng), như nạn cờ bạc, mại dâm, tham nhũng Những vấn dể đỏ thực ra không mới Hầu hết các nhà phóng sự không ít thì nhiều đều có lúc dỏ cặp tới những đồ tài này Tuy nhién, Vũ Trọng Phụng có cách tiếp cạn vấn đó ràì đạc biệt Ong có cách tìm ra chiếc chìa khoá riêng của mình đỏ tìm hiểu, ticp cận và phân tích vấn đổ

Đây là để tài phóng sự Vũ Trọng Phụng viết đáu tiên (năm 1933 - Ircn

từ Nhật Tân). Ông không chọn cách lê la trên sới bạc, miêu lả gương mặt những con bạc khát nước, hay những cuộc sát phạt thâu đêm SUỐI sáng như rất nhiều nhà báo khác, mà ồng 'chọn điểm xuất phát (và cũng là vòng xoáy trung tâm), là "trụ sở" tạp kết của giới cờ bạc bịp, tiếp cận và tìm hiểu "làng"

ẨUííUL úả ii Q k ạ e ì IDCU ocl họe fề((jữ oản 35

K H O A VÃN H Ọ C

CỜ bạc qua mộ t nhân vật có thổ nói là "trùm" trong giới Từ tâm điểm của làng cờ bạc, Vũ Trọng Phụng soi tới những ngóc ngách sâu kín nhấi của làng bịp , nơi m à con người vì mieng ãn của mình m à khồng ngại "chăn dăt cả người thân, nơi mà một vị thanh niên học thức sẵn sàng bán đứng cha mình, cháu bán cả chú, cha vì ham mê cờ bạc mà mang cả liên mua thuốc cho con ốm nặng nướng vào chiếu bạc Ông trình bày cả mội hệ Ihổng

"làng bịp" vận hành như một cỗ máy nhịp nhàng tinh xảo, dưới sự điổu khiển của một viên nhạc trướng, để xoay tiền của những kẻ dam mô Cái cỗ máy ẳ Ắy đã gây tai vạ cho bao gia dinh, nhưng chính nó cũng tàn phá và huý hoại ngay cả các thành viên của nó

1.1 Một "công nghệ cờ bạc” được sáp xếp tổ chức hoàn [lảo:

"Ong thân tôi là mòng", câu mở dầu cho chương m ở đấu phóng sự đầu tay của Vũ Trọng Phụng, cũng bao hàm luôn cái nhìn mía mai của nhà văn trước cảnh một ổng con dắt tay cờ bạc bịp vổ lừa bố đỏ của mình đô lấy liền Trong thế giới cờ bạc bịp, tình nghĩa đã không còn giá trị Nhán vật Ván ở đây là một thanh niên trí thức hản hoi, nhưng cũng như một phần đồng thanh niên trí thức con nhà có của lúc bấy giờ đang mải mô trong cuộc vui chơi hưởng thụ cuộc đời, chàng ta dã bất chấp những đạo nghĩa vốn được coi trọng trong xã hội, làm tiền chính bố mình, để bao nhân tình, đổ chơi hời thoả thích Vân chỉ là một nét chấm phá nhỏ trong cả một tấn kịch cạm bảy

mà tác giả miêu tả lại, nhưng là một nét chấm phá dặc sắc, rất có giá trị

Để rồi tác giả từ từ dẫn người đọc vào một thố giới khác, thố giới cờ bạc ẩn sau một tấm m àn bí hiểm, nơi có các vị điéu binh khiển tướng, tung hứng quân bài, viên xúc xấc, đổ dàn xếp trước kết quả của một cuộc chơi mà người ta thường nghĩ phụ thuộc vào may rủi Một công nghệ thực sự, một cồng nghệ mà như ông trùm làng bịp nói, đã trừ khử những cái đáng nơm nớp lo ngại là cái đỏ và cái đen. Đọc Cạm bẫy người, mới thấy hốt cái cống

£uã » L Dítit i ĩ 3CỈIOÍI h o e Q í ạ ĩ t tìùii. 36

ípiióềiq l ự (V ũ £Irọ n ạ <Ỵ)ỈUUUJ. K H O A VÃN H Ọ C

phu m à những tay cờ bạc bịp phải bỏ ra để nghiên cứu, luyện tập đủ phương cách nhàm lừa đảo kẻ khác

Rất nhiều nhà nghiên cứu cũng như bạn đọc nghi ngờ ràng Vũ Trọng Phụng liệu có thực sự "gia nhập" vào làng cờ bạc bịp khi ổng viốt Cạm bảy người không, nhưng ai cũng phải công nhận rằng, những trang phóng sự dó của ông đầy sức thuyêt phục Chưa phải là hoàn toàn các mán h lới của giới

cờ bạc bịp đã được phơi ra ánh sáng, nhưng những gì ỏng miéu tà cũng đủ làm người đọc phải kinh ngạc, thậm chí có thể làm ngạc nhién ngay cá nhiều

kẻ đã lăn lóc trong bài bạc Có một điểm khá dặc biệt của Vũ Trọng Phụng

là ông nghiên cứu dồ tài kỹ lưỡng cả vồ chiều rộng và bổ sâu, phóng sư của ông thường có dung lượng lớn, nói theo cách dân làm báo là hơi thum sự kiện. Chính sự nghiên cứu rất kỹ lưỡng đó đã giúp Vũ Trọng Phụng có khả nãng xử lý đổ tài dưới nhiều góc độ, mang lượng thòng tin đa chiều cho dộc giả Trong Cạm bảy người, ông đã đối mặt với một tệ nạn xã hội phổ biến,

và tái hiện nó một cách hoàn loàn mới Qua ngòi bút cùa ông, cờ bạc không còn là trò đỏ đen m ay rủi nữa, mà là một cuộc chơi khổng cân sức dã được sấp đặt trước bởi bàn tay của các ỏng trùm trong làng cờ bạc bịp Nỏ dã trở thành m ộ t kỹ nghệ lừa đảo hoàn hảo, trong đó có những tay thợ "bậc cao" được chuycn m ổn hoá nhằm mục đích vét sạch tủi kỏ máu mé dại dột Hãy nghe ông ấm B., nhân vật dược tác giả miêu tả là ổng trùm cùa dàn cờ hạc bịp nói:

"Vào nghề này mà hiền lành thì làm ăn ra sao? Hai ông nên biết rằng không k ể một s ố khá đông người nửa là đổng nghiệp, nửa là đàn em của tôi, tôi còn dưới quyền sai phái độ mươi lay nữa, vào hạng nào cũng có, mỗi người ít ra cũng sỏ trường về một vài ngón bịp và anh nào cũng cỏ dặc sắc riêng Nhất là về thuật thay hình đổi dạng của chúng tôi, tỏi cam đoan không thua nhữìĩg nhân viên của sở Liêm phóng. 7 hí -dụ ông là quýclì chẳng

Jòuận o ă ti CJhạc liD ơ ỉo a họe QLqữ OíUL 37

rp i tó n ụ l ự CỌ ũ Q rọníị rp íttitu j K H O A VÃN H O C

hạn Ong là nhà buôn, ông sẽ gặp mội người trỏng thật là chủ hiệu ngói hầu bài Ong là một công tử nhà giàu, tôi sẽ đẻ ông ngồi với một chànq trai ỉrôtìiỊ thật ra lối con nhà phá của " [43,87]

Nêu nói về việc tổ chức sới và sắp xếp đàn em thì ông ấm đúng là mộl tay sành sỏi, am hiểu tâm lý dân chơi Nhưng đó mới chỉ là một phần Irong guồng máy của công nghẹ cừ bạc bịp Vũ Trọng Phụng còn hơn người ở chỗ ồng đã khéo léo moi được những thông tin thuồc hàng bí mật còng nghệ,

mánh kiêm cơm của dân làng bịp Đó là đánh đòn Vân Nam, đánh lớp, đánh mẫu tủ, đánh giác được tác giả micu tả rất tỉ mỉ Vũ Trong Phụng khổng phải là dân làng đổ bác, và theo một vài nhà người bạn của tác giá lúc sinh thời thì hầu hết những kiến thức mà ông thu lượm được vé nghé cờ hạc đều qua ồng anh họ, một tay sừng sỏ trong làng bịp Nhưng cách ông xử lý Ihóng tin khiến người đọc bị cuốn hút, cũng có lẽ vì khổng ai cho họ thấy dược cái mặt sau cùa làng cờ bạc rõ như thế Những trang viết của ông vồ các kiểu bịp trong đủ mọi trò cờ bạc phổ thông lúc bấy giờ như tổ tôm, tài bàn, xì, chán, xóc đĩa, trạc xếch có thổ nói là một cuốn cẩm nang mà chỉ dân trong nghé mới rành rẽ Sự quan sát hết sức chi tiết cũng như cách ehi chép kỹ lưỡng, tái hiện hoàn toàn chân thực những hiểu biết của mình trong lác phẩm

đã khiến cho thiồn phóng sự có dáng dấp một bài khảo cứu về nghe cờ bạc (!) Những chi tiết rất đắt này đã đưa phóng sự cờ bạc của ỏng vào chiếu trên trong rất nhiều phóng sự cùng đồ tài này Làní; cờ bạc bịp trong Cụm bẫy người có đầy đủ ban bệ, trcn dưới, gồm từ ồng trùm cho dốn các tay chuyên gia cờ bạc bịp như tham Ngọc, ký Vũ, Ba M ỹ ký Bộ máy ấy còn

có hàng chục tay bịp cấp thấp, chuyên làm nhiệm vụ hướng đạo, cản trong các cuộc chơi Vòng ngoài cùng cùa cái làng bịp ấy là vồ số những tay chìm mồi tạo thành một lưới nhện chằng chịt, quyến rũ kẻ má u mé vào nộp mạng

Rõ ràng đây là một hệ thống công nghiệp thật sự với những quy củ riêng,

M uản ơ úti ^7/iạe i ĩ hoe Q l(jữ Oíìíi

rf)ĩtó tltỊ í i t (Zfũ ~ỉrotuị <jỊ)luuitị K H O A VĂN H Ọ C

ngân quỹ riêng, nhân sự ricng Có tay chuyên giữ két cho làng bịp như Cả

Un, có tay chuyên che tạo công cụ giành cho dân bịp như Ba Mỹ ký

Đây là đoạn miêu tả mốt kiểu bịp thông thường: " Quân xúc xắc kia nếu ía đẻ nó quay cuồng tự ỷ thì có thê làm ta mất nghiệp được Ta phải bắt

nó lật theo ỷ muốn của ta. 7 hì ỉa đô íliuỷ ngân vào ruột của nó chứ khó gì Gặp cỗ bài to nhỏ thể nào ỏng cũng có chì quân to nhỏ đ ể thay được Cái chỗ ĩài lình nhất là ông có thê bắt nó dậy ìĩhấỉ nhị tam hoặc íứ ỈĨÍỊŨ lục đíuiiỊ như ý muốn của mình N goài cách dùníỊ bài ruột tluiỷ ngán, ỏììiỊ còn có quân lưỡng diện nữa " [43,130]

Hay đ á m chim mồi khắp nơi: "Đỏ là những người mà ai cũng nhẩm,

cứ ngoa ngôn kêu là đầu trâu mặt ngựa, vẫn đứng ở đầu khắp cúc plỉố IIù nội, thấy ai qua lại cũng ghé dến gán d ể tiểu chú: này, có di gỡ khỏniị?'ầ Nếu người kia gật đầu, th ế là dược dắt đến mội cúi nhà, thường lù nhà bên ngoài dọn một hàng cơm mà gỡ! Rồi đòn lò xo hay đòn tlìuỳ châu, cúi dỏ tuy Bọn tạ săn đón khắp các cửa ô của Ị là thành, bao bọc Ilà thành vào trong một cái lưới nhện ghê gớm " [43, 260]

Vũ Trọng Phụng đã miêu tả lại một cách chán thực và lạnh lùng về cái thế giới ấy Có vỏ như ỏng không hoàn toàn lên án dân làng bịp, mà ông ngán ngẩm nhiều hơn cho đá m quých (liếng lóng chỉ dân dánh bạc gà mờ) Thậm chí ông còn cho các ông trùm làng bịp tự biện minh cho mình rằng công cuộc bịp chỉ góp phần làm giúp .giảm bớt nạn cờ bạc, hoặc tự cho mình khồng có gì là bất nghĩa: " Trong đám bạc, người dời dã chỉ những muốn ăn thịt lổn nhau cá, thì dù có bất nghĩa, tôi cũng chí búi nghĩa với mội bọn bất nghĩa, chớ những người hiền lành không tham lam, không muốn ăn thịt ai cả, thì cỏ khi nào đến nỗi bị chúng tỏi hại đâu?" [43,85 Ị

N ạn cờ bạc là một vấn nạn của xã hội khổng chỉ thời thuộc Pháp, m à

&lưuz i ĩ DU ioìl hoe Q (jjữ oả n 39