+ Sự lớn mạnh của giai cấp tư sản có thế lực về kinh tế nhưng không có địa vịchính trị, xã hội. Phong trào văn hóa phục hưng: Là khôi phục lại những tinh hoa văn hóa cổđại Hy Lạp và Rô
Trang 1PHẦN 1: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ THẾ GIỚI
TRUNG ĐẠI
CHỦ ĐỀ 1 – XÃ HỘI PHONG KIẾN CHÂU ÂU
A – Mục tiêu bài học
- Trình bày sự ra đời xã hội phong kiến Châu Âu
- Hiểu biết về thành thị Trung đại: Sự ra đời, các quan hệ kinh tế, sự hìnhthành tầng lớp thị dân
- Các phong trào văn hóa phục hưng, cải cách tôn giáo Ý nghĩa của các phongtrào này
B – Kiến thức cơ bản:
1, Trình bày sự ra đời xã hội phong kiến ở Châu Âu
- Cuối thế kỷ thứ V người Géc-Man xâm chiếm, tiêu diệt các quốc gia cổ đạiPhương Tây, thành lập nhiều vương quốc mới: Ăng-glô-xắc-xông, Phơ-Răng, TâyGốt, Đông Gốt…
- Trên lãnh thổ Rô-Ma người Géc-Man đã:
+ Chiếm ruộng đất của chủ nô, đem chia nhau
+ Phong cho các tướng lĩnh, quí tộc các tước vị: Công tước, hầu tước…
- Những việc làm của người Géc-Man đã tác động đến xã hội dẫn đến sự hìnhthành các tầng lớp mới
+ Lãnh chúa phong kiến: Là các tướng lĩnh và quí tộc có nhiều ruộng đất vàtước vị, có quyền thế và rất giàu có
+ Nông nô: Là những nô lệ giải phóng và nông dân, không có ruộng đất, làmthuê, phụ thuộc vào lãnh chúa
Xã hội phong kiến ở Châu Âu đã được hình thành
2, Thế nào là lãnh địa phong kiến ? Em hãy nêu những đặc điểm chính của nền kinh tế lãnh địa ?
- Lãnh địa: Là khu đất rộng, trở thành vùng đất riêng của lãnh chúa Như mộtvương quốc thu nhỏ
- Tổ chức và hoạt động của lãnh địa:
+ Lãnh địa bao gồm có đất đai, dinh thự với tường cao, hào sâu, kho tàng,đồng cỏ, đầm lầy… cảu lãnh chúa
+ Nông dân nhận đất canh tác của lãnh chúa và nộp tô thuế, ngoài ra còn phảinộp nhiều thứ thuế khác
+ Lãnh chúa bóc lột nông nô, họ không phải lao động, sống sung sướng, xahoa
- Đặc trưng cơ bản của lãnh địa: Là đơn vị kinh tế, chính trị độc lập mang tính
tự cung, tự cấp, đóng kín của một lãnh chúa
3, Vì sao xuất hiện thành thị trung đại ? Nền kinh tế thành thị có điểm gì khác so với nền kinh tế lãnh địa ?
- Nguyên nhân ra đời:
+ Thời kỳ phong kiến phân quyền: Các lãnh địa đều đóng kín không có traođổi buôn bán với bên ngoài
Trang 2+ Từ cuối thế kỷ XI, do sản xuất thủ công phát triển, thợ thủ công đã đemhàng hóa ra những nơi đông người để trao đổi buôn bán, lập xưởng sản xuất.
+ Từ đây hình thành các thị trấn, rồi phát triển thành thành phố gọi là thànhthị
- Hoạt động của thành thị: Cư dân chủ yếu của thành thị là thợ thủ công vàthương nhân, họ lập các phường hội, thương hội để cùng nhau sản xuất buôn bán
- Vai trò: Thúc đẩy sản xuất, làm cho xã hội phong kiến phát triển
* So sánh nền kinh tế thành thị với nền kinh tế lãnh địa:
- Kinh tế lãnh địa:
+ Tính tự cung tự cấp
+ Không có sự trao đổi buôn bán với bên ngoài
- Kinh tế trong các thành thị:
+ Trao đổi hàng hóa, buôn bán
+ Có sự trao đổi buôn bán
4, Nguyên nhân, trình bày những cuộc phát kiến địa lý lớn và ý nghĩa cảu
nó ? Trình bày sự hình thành của CNTB ở Châu Âu ?
* Những cuộc phát kiến về địa lý:
- Nguyên nhân:
+ Thế kỷ XV nền kinh tế hàng hóa phát triển ở Châu Âu Nhu cầu về nguyênliệu, thị trường trở nên cấp thiết
+ Tiến bộ về kĩ thuật hàng hải: La bàn, hải đồ, kỹ thuật đóng tàu
- Những cuộc phát kiến địa lý lớn:
+ 1487: Đi-a-xơ đi vòng qua điểm cực nam Châu Phi
+ 1492: Cô-lôm-bô tìm ra Châu Mĩ
+ 1498: Va-x cơ đơ ga-ma đến Ấn Độ
+ 1519-1522: Ma-Gu Lan đi vòng quanh trái đất
- Kết quả: Tìm ra các con đường mới nối liền các châu lục, các vùng đất mới,dân tộc mới đem về nguồn lợi cho giai cấp tư sản
- Ý nghĩa:
+ Là cuộc cách mạng về giao thông và tri thức
+ Thúc đẩy thương nghiệp phát triển, đem lại nguồn lợi khổng lồ cho giai cấp
tư sản Châu Âu
- Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa hình thành
5, Nguyên nhân, nội dung, ý nghĩa của phong trào văn hóa phục hưng ?
- Nguyên nhân:
+ Sự kìm hãm vùi dập của chế độ phong kiến đối với các giá trị văn hóa
Trang 3+ Sự lớn mạnh của giai cấp tư sản có thế lực về kinh tế nhưng không có địa vịchính trị, xã hội.
Phong trào văn hóa phục hưng: Là khôi phục lại những tinh hoa văn hóa cổđại Hy Lạp và Rô Ma, đồng thời phát triển nó ở tầm cao mới
- Nội dung phong trào:
+ Lên án nghiêm khắc giáo hội Ki-Tô, đả phá trật tự xã hội phong kiến
+ Đề cao giá trị con người, đề cao khoa học tự nhiên, xây dựng thế giới quanduy vật
- Ý nghĩa:
+ Phát động quần chúng đấu tranh chống lại xã hội phong kiến
+ Mở đường cho sự phát triển của văn hóa Châu Âu và nhân loại
C – Câu hỏi và bào tập:
1, Vì sao xuất hiện thành thị Trung Đại ? Nền kinh tế trong các thành thị cóđặc điểm gì khác với nền kinh tế lãnh địa ?
2, Nguyên nhân xuất hiện phong trào văn hóa phục hưng ? Nội dung tư tưởngcảu phong trào văn hóa phục hưng là gì ?
Trang 4CHỦ ĐỀ 2: XÃ HỘI PHONG KIẾN PHƯƠNG
ĐÔNG
A- Mục tiêu bài học:
- Một số điểm nổi bật về kinh tế, chính trị, những thành tựu tiêu biểu nhất vềvăn hóa của Trung Quốc trong thời phong kiến
- Các vương triều, văn hóa Ấn Độ
- Các quốc gia phong kiến độc lập ở Đông Nam Á Những nết nổi bật về kinh
tế, chính trị, văn hóa
- Trình bày những nét chung nhất về xã hội phong kiến Phương Đông
B – Kiến thức cơ bản:
1, Xã hội phong kiến Trung Quốc được hình thành như thế nào?
Nhà nước ở Trung Quốc ra đời sớm (2000 TCN) ở vùng đồng bằng Hoa Bắc
Xã hội phong kiến hình thành từ thế kỷ III TCN, thời Tần
Quan lại và nông dân giàu chiếm nhiều ruộng, có quyền lực trở thành địa chủ.Nhiều nông dân mất ruộng phải nhận ruộng của địa chủ trở thành tá điền, phảinộp một phần hoa lợi cho địa chủ gọi là địa tô
Xã hội phong kiến Trung Quốc được xác lập
2, Nêu các chính sách đối nội, đối ngoại của các vua thời Tần-Hán và tác động của chính sách đó đối với xã hội phong kiến Trung Quốc?
* Nhà Tần:
- Đối nội: Chia đất thành quận huyện, cử quan lại đến cai trị
Ban hành chế độ đo lường và tiền tệ thống nhất
Bắt nhân dân lao dịch: Xây vạn lý Trường Thành, cung A Phóng, Lăng li sơn
- Đối ngoại: Tiến hành chiến tranh mở rộng lãnh thổ
Chính sách cai trị tàn bạo của Tần Thủy Hoàng khiến nhân dân nổi dậy lật
đổ nhà Tần Nhà Hán được thành lập
* Nhà Hán:
- Đối nội: Xóa bỏ chế độ hà khắc của pháp luật
Giảm tô thuế lao dịch
Khuyến khích sản xuất, phát triển kinh tế
- Đối ngoại: Tiến hành chiến tranh xâm lược
Nhà Hán có những chính sách tiến bộ hơn để phát triển KT-XH ổn định
3, Nêu những biểu hiện thịnh vượng của Trung Quốc PK dưới thời Đường ?
Nhà nước quân chủ chuyên chế được xác lập và ngày càng hoàn chỉnh, nềnkinh tế phong kiến ngày càng phát triển và mở rộng
Đến thế kỷ VII-VIII dưới thời Đường, Trung Quốc đã trở thành quốc giacường thịnh nhất Châu Á
Tổ chức bộ máy nhà nước được hoàn thiện từ trung ương đến địa phương.Chế độ tuyển dụng quan lại bằng hình thức thi cử biểu hiện của sự tiến bộ vàchính sách trọng dụng người tài
Sự phát triển kinh tế cao hơn các triều đại khác về mọi mặt
Trang 5Chính sách đối ngoại luôn tìm cách mở rộng bờ cõi bằng cuộc chiến tranhxâm lược các nước láng giềng.
4, Chính sách cai trị của nhà Tống và nhà Nguyên có gì khác nhau ? Vì sao có sự khác nhau đó?
* Thời Tống:
Miễn giảm thuế, sưu dịch nặng nề của thời trước
Mở mang các công trình thủy lợi ở miền Nam Giang
Khuyến khích phát triển một số ngành thủ công nghiệp, khai mỏ, luyện kim,dệt tơ lụa, đúc vũ khí
Có nhiều phát minh quan trọng như: La bàn, thuốc súng, nghề in
* Thời Nguyên: Thi hành nhiều biện pháp phân biệt đối xử giữa các dân tộc:Người Mông Cổ có địa vị cao nhất, hưởng mọi đặc quyền Người Hán thì ở địa vịthấp kém và bị cấm đoán đủ mọi thứ như cấm mang vũ khí, cấm luyện tập võ nghệ,thậm chí cả việc họp chợ, ra đường vào ban đêm
* Có sự khác nhau đó vì: Nhà Nguyên là người ngoại bang ( Ở ngoài TrungNguyên) đến xâm lược và áp đặt ách đô hộ nên trong chính sách cai trị nhàNguyên có sự kỳ thị đối với thời Hán
5, Em hãy nêu nhưng thành tựu lớn về văn hóa, khoa học kỹ thuật của nhân dân Trung Quốc thời phong kiến?
Văn hóa Trung Quốc đạt nhiều thành tựu rực rỡ và có ảnh hưởng sâu rộng
Tư tưởng xã hội: Nho giáo trở thành hệ tư tưởng và đạo đức của giai cấp PK.Văn học: Nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng như: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Ngô Thừa
Ân, Tào Thuyết Cần… Bộ sử ký của Tư Mã Thiên là tác phẩm sử học nổi tiếng có
từ thời Hán
Nghệ thuật: Lâu đời, đạt trình độ cao, phong cách độc đáo thể hiện trong hộihọa, điêu khắc, kiến trúc, thủ công mĩ nghệ…
6, Em hãy nêu những thành tựu tiêu biểu của văn hóa Ấn Độ thời PK?
Ấn Độ là nước có nền văn hóa lâu đời và là một trong những trung tâm vănminh lớn của loài người
Chữ viết: Chữ Phạm là chữ viết riêng, dùng làm ngôn ngữ, văn tự để sáng táccác tác phẩm văn học, thơ ca Đây là nguồn gốc của chữ viết Hin-Đu
Tôn giáo: Đạo Bà La Môn có bộ kinh Vê-Đa là bộ kinh cầu nguyện xưa nhất.Đạo Hin-Đu là tôn giáo phổ biến ở Ấn Độ hiện nay
Nền văn hóa Hin-Đu: Với giáo lý, pháp luật, sử thi, thơ ca… có ảnh hưởngđến đời sống xã hội
Kiến trúc: Ảnh hưởng sâu sắc của tôn giáo Kiến trúc Hin-Đu với những đềnthờ hình tháp nhọn nhiều tầng, kiến trúc phật giáo với những ngôi chùa xây bằng
đá, những tháp có mái tròn như bát úp…
C – Câu hỏi và bài tập:
1, Hãy nêu những thành tựu lớn về văn hóa, khoa học kỹ thuật của nhân dânTrung Quốc thời phong kiến?
2, Chính sách cai trị của nhà Tống và nhà Nguyên có gì khác nhau? Vì sao có
sự khác nhau đó?
3, Hãy nêu những thành tựu nổi bật về văn hóa Ấn Độ thời phong kiến?
Trang 6CHỦ ĐỀ 2 – XÃ HỘI PHONG KIẾN PHƯƠNG
ĐÔNG
A – Mục đích và yêu cầu
- Các quốc gia phong kiến ở Đông Nam Á ( Thời điểm xuất hiện, địa bàn).Những nét nổi bật về kinh tế, chính trị, văn hóa
- Những nét chung nhất về xã hội phong kiến: Sự hình thành và phát triển, cơ
sở kinh tế xã hội – Nhà nước phong kiến
B – Kiến thức cơ bản
1, Sự hình thành và phát triển của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á?
Từ thế kỷ X-XVIII thời kỳ thịnh vượng
* Các giai đoạn phát triển của các nước Đông Nam Á:
- In-Đô-Nê-Xia: Vương triều Mô-Giô-Pa-lut (1213-1527)
- Căm-Pu-Chia: Thời kỳ Ăng-Co (IX-XV)
- Mi-An-Ma: Vương triều Pa-Gan (XI)
- Thái Lan: Vương triều Su-Khô-Thay (XIII)
- Lào: Vương quốc Lạn-Xạn (XV-XVIII)
- Đại Việt
- Chăm Pa
* Thành tựu: Nổi bật cư dân Đông Nam Á thời phong kiến là kiến trúc và điêukhắc với nhiều công trình nổi tiếng: Đền Ăng-Co, đền Bô-Rô-Bu-Đua, chùa thápPa-Gan, tháp Chàm…
2, Sự phát triển của vương quốc Căm-Pu-Chia thời Ăng-Co được biểu hiện như thế nào?
Thời kỳ phát triển của vương quốc Căm-Pu-Chia kéo dài từ thế kỷ IX đếnthế kỷ XV, còn gọi là thời kỳ Ăng-Co
Thời kỳ này kinh đô được đặt tên là Ăng Co và thời kỳ này có nhiều đềntháp xây dựng với các tên: Ăng Co Thon, Ăng Co Vát
Thời kỳ Ăng Co đã thi hành nhiều biện pháp nhằm phát triển sản xuất nôngnghiệp
Dùng vũ lực để mở rộng lãnh thổ về phía đông, sang vùng hạ lưu sông MêNam (Thái Lan) và vùng trung lưu sông Mê Công (Lào)
Kinh đô Ăng Co được xây dựng như một thành phố với những đền tháp đồ
sộ và độc đáo nổi tiếng trên thế giới như: Ăng Co Vát, Ăng Co Thon…
Sau thời Ăng Co Căm-Pu-Chia bước vào giai đoạn suy yếu kéo dài tới khithực dân Pháp xâm lược vào năm 1863
3, Trình bày những nét chính về cơ sở kinh tế - xã hội của xã hội phong kiến Phương Đông và Phương Tây?
Cơ sở kinh tế chủ yếu của chế độ phong kiến là sản xuất nông nghiệp, kếthợp với chăn nuôi và một số nghề thủ công Sản xuất nông nghiệp đóng kín ở cáccông xã nông thôn (Phương Đông) hay các lãnh địa (Phương Tây)
Ruộng đất nằm trong tay lãnh chúa hay địa chủ, giao cho nông dân hay nông
nô sản xuất
Trang 7Xã hội gồm hai giai cấp cơ bản là địa chủ và nông dân lĩnh canh (PhươngĐông), lãnh chúa phong kiến và nông nô (Phương Tây) Địa chủ, lãnh chúa bóc lộtnông dân và nông nô bằng địa tô.
Trong nền kinh tế phong kiến ở Phương Đông và Châu Âu còn khác nhau là
ở Châu Âu từ sau thế kỷ XI thành thị trung đại xuất hiện, nền kinh tế công thươngnghiệp ngày càng phát triển
4, Thế nào là chế độ quân chủ ? Chế độ quân chủ ở Châu Âu và Phương Đông có gì khác biệt?
* Chế độ quân chủ ở Phương Đông và Châu Âu khác nhau là:
- Phương Đông: Sang xã hội phong kiến nhà vua chuyên chế còn tăng thêmquyền lợi trở thành Hoàng Đế hay Đại Vương ( Chế độ quân chủ tập quyền)
- Châu Âu: Quyền lực của nhà vua lúc đầu bị hạn chế trong các lãnh địa (Chế
độ quân chủ phân quyền) Nhưng từ thế kỷ XV các quốc gia phong kiến đượcthống nhất, quyền hành ngày càng được tập trung vào trong tay vua ( Chế độ quânchủ tập quyền)
C – Câu hỏi và bài tập
Hoàn thành bảng hệ thống để thấy rõ sự khác nhau trong quá trình hình thành
và phát triển của xã hội phong kiến Phương Đông và Phương Tây?
Nội dung Xã hội phong kiếnPhương Đông Xã hội phong kiếnPhương TâyThời kỳ hình thành
Trang 8LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ THẾ KỶ X ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX CHỦ ĐỀ 3 – BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP THỜI NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ ( THẾ KỶ X)
A – Mục tiêu bài học
- Biết được những nét lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của buổi đầuđộc lập thời Ngô – Đinh – Tiền Lê ( Thế kỷ X)
- Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất
- Công lao của Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn trong công cuộc củng cốđộc lập và vước đầu xây dựng đất nước
- Đất nước được yên bình
- Sau khi Ngô Quyền mất (Năm 944): Dương Tam Kha tiễm quyền các phephái nổi lên khắp nơi Năm 950 Ngô Xương Văn dẹp được Dương Tam Kha,nhưng cuộc tranh chấp giữa các thế lực, thổ hào địa phương vẫn tiếp diễn, 12tướng lĩnh chiếm cứ các vùng địa phương Sử gọi là “Loạn 12 xứ quân”
* Tổ chức chính quyền thời Tiền Lê:
Trang 9+ Trước nguy cơ xâm lược của nhà Tống ông được thái hậu họ Dương vàquan lại đồng tình suy tôn lên làm vua lập nên nhà Lê (sử gọi là Tiền Lê).
- Tổ chức chính quyền:
+ Ở trung ương: Vua đứng đàu năm mọi quyền hành về quân sự và dân sự.Giúp vua bàn việc nước có thái sư (Quan đầu triều) và đại sư (Nhà sư danh tiếng).Dưới vua là các quan văn, võ, các con vua được phong vương và chấn giữ các nơiquan trọng
+ Địa phương: Cả nước được chia thành 10 lộ Dưới lộ có phủ và châu Phủ
do hầu hết các quan văn võ đứng đầu
Để tăng cường khả năng bảo vệ đất nước Lê Hoàn tổ chức quân đội thành 10đạo chia làm 2 bộ phận: Cấm quân (Quân của chiều đình) bảo vệ vua và kinhthành, quân địa phương đống tại các lộ, luôn phiên nhau vừa luyện tập vừa làmruộng
2, Sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội thời Đinh – Tiền Lê?
* Kinh tế:
Quyền sở hữu ruộng đất nói chung thuộc về làng xã, theo tập tục chia nhaucày cấy, nộp tô thuế, đi lính và lao dịch cho nhà vua
Việc đào vét kênh mương khai khẩn đất hoang được chú trọng
- Xây dựng một số xưởng thủ công: Đúc tiền, chế vũ khí…
- Các nghề thủ công cổ truyền phát triển như dệt lụa, làm gốm
- Nhiều trung tâm buôn bán và chợ làng quê được hình thành
- Quan hệ giao bang Việt – Tống được thiết lập
* Văn hóa, xã hội:
- Xã hội chia thành 3 tầng lớp: Tầng lớp thống trị bao gồm vua quan văn võ,cày ruộng công làng xã, tầng lớp cuối cùng là nô tì (Số lượng không nhiều)
- Giáo dục chưa phát triển Nho học đã xâm nhập vào nước ta nhưng chưa tạođược ảnh hưởng đáng kể Đạo phật được truyền bá rộng rãi Các nhà sư thường làngười có học, giỏi chữ hán, được nhà nước và nhân dân quí trọng
Nhiều loại hình văn hóa dân gian như ca hát, nhảy múa, đua thuyền… tồn tạiphát triển
3, Cuộc kháng chiến chống Tống của Lê Hoàn?
- Diễn biến của kháng chiến:
Đầu năm 981 quân Tống theo hai đường thủy bộ tiến đánh nước ta
Lê Hoàn trực tiếp tổ chức và lãnh đạo cuộc kháng chiến Ông cho quân đóngcộc ở sông Bạch Đằng để ngăn chặn chiến thuyền địch Nhiều trận chiến đấu ácliệt diễn ra trên sông Bạch Đằng Cuối cùng quân thủy bị đánh lui
Trên bộ quân ta chặn đánh quân Tống quyết liệt, tiêu diệt nhiều sinh lực địch.Quân Tống đại bại
- Ý nghĩa:
+ Chiến thắng tiêu biểu cho ý trí chông ngoại xâm của quân dân ta
+ Chứng tỏ bước phát triển mới của đất nước và khả năng bảo vệ độc lập dântộc của Đại Cồ Việt
4, Công lao của Ngô Quyền và Dinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn trong việc củng cố nền độc lập và xây dựng đất nước ?
Trang 10- Ngô Quyền:
+ Người tổ chức và lãnh đạo nhân dân ta làm nên chiến thắng trên sông BạchĐằng 938 Đó là 1 chiến thắng vĩ đại của dân tộc ta kết thúc ách thống trị hơn 1000năm của phong kiến Phương Bắc đối với nước ta, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủcủa tổ quốc
+ Ngô xưng vương đặt nền móng cho một quốc gia độc lập đã khẳng định đấtnước ta có giang sơn, bờ cõi riêng do người Việt Nam làm chủ và quyết định vậnmệnh của mình
C – Câu hỏi và bài tập:
Hoàn thành bảng niên biểu về các sự liện chính diễn ra thời Ngô – Đinh –Tiền Lê
Trang 11CHỦ ĐỀ 4 – NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÝ (THẾ KỶ
XI – ĐẦU THẾ KỶ XIII)
A – Mục đích yêu cầu
- Hiểu rõ tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức quân đội, luật pháp và chính sáchđối nội, đối ngoại của nhà Lý
- Những nét chính về tình hình kinh tế xã hội, văn hóa, giáo dục thời Lý
- Diễn biến, kết quả, ý nghĩa, nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiếnchống Tống (1075-1077)
B – Kiến thức cơ bản
1, Nhà lý được thành lập và tổ chức bộ máy chính quyền như thế nào ?
- Năm 1005 Lê Hoàn mất, Lê Long Đĩnh lên ngôi và năm 1009 thì qua đời Triều thần chán ghét nhà Lê, Lý Công Uẩn được các nhà sư và các đại thầntôn lên làm vua lập ra nhà Lý
Năm 1010 Lý Công Uẩn đặt niên hiệu là Thuận Thiên và quyết định rời đô vềĐại La, đổi tên là Thăng Long (Hà Nội ngày nay)
- Tổ chức bộ máy nhà nước:
1054 nhà Lý đổi tên nước là Đại Việt và tiến hành XD chính quyền quân chủ.Chính quyền trung ương: Đứng đầu là vua nắm giữu mọi quyền hành Giúpviệc cho vua có các đại thần, các quan văn, võ
Chính quyền địa phương: Cả nước chia làm 24 lộ, dưới lộ là phủ, dưới phủ làhuyện, dưới huyện là hương, xá
Đó là chính quyền quân chủ, nhưng khoảng cách giữa chính quyền và nhândân, giữa vua với dân chưa phải là xa lắm Nhà Lý luôn coi dân là gốc rễ sâu bền
2, Nhà nước thời Lý đã làm gì để củng cố quốc gia thống nhất ?
- Quân đội Lý gồm 2 bộ phận: Cấm quân và quân địa phương
+ Cấm quân: Tuyển trọn từ những thanh niên khỏe mạnh trong cả nước Bảo
Quân đội nhà Lý có quân bộ và quân thủy được huấn luyện chu đáo, vũ khí
có giáo mác, đao, kiếm, cung nỏ, máy bắn đá
- Chính sách đối nội, đối ngoại
+ Củng cố khối đoàn kết dân tộc
+ Đặt quan hệ ngoại giao bình thường với nhà Tống, Cham Pa
+ Kiên quyết bảo toàn lãnh thổ
3, Trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077) ?
Trang 12Lý Tường Kiệt đổ bộ vào Châu Khâm, Châu Liên (Quảng Đông).
Kết quả: Sau 42 ngày đêm quân ta đã làm chủ thành Ung Châu tướng giặcphải tự tử Đạt được mục tiêu Lý Thường Kiệt chủ động rút quân về nước chuẩn bịphòng tuyến chặn địch
Trận tập kích này làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộc tấn công củanhà Tống vào nước ta
* Giai đoạn thứ hai (1076-1077)
Sau khi rút quân về nước Lý Thường Kiệt hạ lệnh cho các địa phương chuẩn
Quân nhà Lý đánh những trận nhỏ nhằm cản bước tiến của giặc
Lý Kế Nguyên mai phục và đánh 10 trận liên tiếp ngăn cản bước tiến đạoquân thủy của giặc
Kết quả: Quân Tống đóng quân ở bờ bắc sông Cầu không lọt sâu vào được
Chờ mãi không thấy quân thủy đến, quân Tống nhiều lần tìm cách tấn công quân ta
5, Trong cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077) Lý Thường Kiệt đã dùng những cách đánh giặc độc đáo nào?
Trang 13- Tấn công trước để tự vệ.
- Chặn giặc ở phòng tuyến Như Nguyệt
- Khích lệ tinh thần của quân ta và uy hiếp tinh thần quân địch bằng bài thơthần
- Diệt thủy quân của giặc đẩy giặc vào thế bị động
- Bất ngờ mở cuộc tấn công khi thời cơ đến
- Giặc ở thế thua nhưng lại kết thúc chiến tranh bằng phương pháp giảng hòa
6, Trình bày những nét chính về sự phát triển nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp nước ta thời Lý?
- Nông nghiệp: Ruộng đất đều thuộc quyền sở hữu của nhà vua Do nông dâncanh tác và nộp thuế
Nhà Lý đề ra nhiều biện pháp khuyến khích phát triển nông nghiệp, khuyếnkhích khai hoang, thủy lợi, ban hạnh lệnh cấm giết trâu bò bảo vệ sức kéo
Nông nghiệp rất phát triển, nhiều năm mùa màng bội thu
- Thủ công nghiệp: Trong dân gian: Nghề chăn tằm ươm tơ, nghề gốm, xâydựng, đền đài, cung điện phát triển
Các nghề làm đồ trang sức, nghề làm giấy, nghề in bản gỗ, đúc đồng rèn sắt,nhuộm vải đều được mở rộng
Nhiều công trình được tạo dựng: Tháp Báo Thiên, chuông Qui Điền, vạc PhổMinh
- Thương nghiệp: Trao đổi buôn bán trong và ngoài nước diễn ra rất mạnh.Thăng Long là thành thị duy nhất của cả nước
Vân Đồn (Quảng Ninh) được coi là nơi buôn bán rất thuận lợi với thươngnhân nước ngoài
7, Những nét chính về xã hội, văn hóa nước ta thời Lý?
- Xã hội: Gồm 2 tầng lớp
+ Giai cấp thống trị (Vua, quan, địa chủ): Có nhiều ruộng đất, có thế lực vànắm quyền
+ Giai cấp bị trị: Nông dân, thợ thủ công, thương nhân, nô tì
Nông dân chiếm đa số trong cư dân Họ là lực lượng sản xuất chủ yếu của XH.Thợ thủ công, thương nhân: Nộp thuế và làm nghĩa vụ cho nhà vua, đời sống vất
vả Nô tì là tù binh hoặc bị tội nặng họ phải phục dịch trong cung điện hoặc cácnhà quan
- Giáo dục và văn hóa:
+ 1070 nhà Lý xây dựng Văn Miếu
+ 1075 khoa thi đầu tiên được mở
+ 1076 Quốc Tử Giám được thành lập
+ Văn học chữ hán bước đầu phát triển
- Văn hóa: Đạo phật rất phát triển
+ Hoạt động văn hóa dân gian phát triển
C – Câu hỏi và bài tập: Lập bảng hệ thống thể hiện sự phát triển kinh tế, xã
hội, văn hóa thời Lý ?
Trang 14CHỦ ĐỀ 5 – NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN (TK XIII-XIV) VÀ NHÀ HỒ (ĐẦU TK XV)
A – Mục tiêu bài học
- Những nét chính về kinh tế, xã hội thời Trần – Hồ
- Những nét chính về diễn biến ba lần kháng chiến chống quân xâm lượcMông – Nguyên
- Những chính sách cải cách của Hồ Quý Ly
Đứng đầu triều đình là vua, thời Trần thực hiện chế độ Thái Thượng Hoàng Cácchức đại thần văn, võ phần lớn do người họ Trần nắm giữ
Hệ thống quan lại bên dưới được tổ chức có qui củ và đầy đủ hơn nhà Trần đặtthêm một số cơ quan: Quốc sử viện, thái y viện, tôn nhân phủ và 1 số chức quan:
Hà đê sử, khuyến nông sử, đồn điền sử
Cả nước chia thành 12 lộ
2, Nhận xét điểm giống và khác nhau giữa pháp luật thời Trần – Lý?
Nhà Trần chú trọng sửa sang pháp luật, ban hành bộ luật mới gọi là Quốc triềuhình luật Hình luật thời Trần cũng giống như thời Lý, nhưng được bổ sung thêm.Pháp luật xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản, qui định cụ thể việc mua bánruộng đất Cơ quan pháp luật thời Trần tăng cường và hoàn thiện hơn Nhà Trầnđặt cơ quan thẩm hình viện để xét xử việc kiện cáo
3, So sánh chủ trương, biện pháp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng của nhà Trần (Thế kỷ XIII – XIV) so với nhà Lý (Thế kỷ XI – XII)?
Kết quả, tác dụng tích cực của những chủ trương, biện pháp đó trong việc phát triển kinh tế, bảo vệ đất nước của nhà Trần ?
* So sánh chủ trương, biện pháp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòngcủa nhà Trần (Thế kỷ XIII – XIV) so với nhà Lý (Thế kỷ XI – XII)
- Giống nhau: Đều thực hiện chính sách “Ngụ binh ư nông” (Giữ binh lính
ở nhà nông)
Quân đội gồm hai bộ phận: Cấm quân và quân ở các lộ
- Khác nhau: Để củng cố quốc phòng nhà Trần có chủ trương “Lấy đoảnbinh thắng trường trận, lấy ngắn thắng dài, xây dựng tình đoàn kết trong quân đội
và khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc”, phát huy sức mạnh đoàn kết quândân, quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông Nhà Trần tuyển những người khỏemạnh ở quê hương nhà Trần vào cấm quân
* Kết quả, tác dụng tích cực của những chủ trương, biện pháp đó trong việcphát triển kinh tế, bảo về đất nước của nhà Trần