Lập dàn ý bài văn tự sự

Nắm chắc các công đoạn cần thực hiện để có thể đưa ra một dàn ý với bố cục ba phần hoàn chỉnh: chọn đề tài, xác định chủ đề; từ đó phác ra những nét chính của cốt truyện Hoàn cảnh xảy ra[r]

PHẦN LÀM VĂN

LẬP DÀN Ý BÀI VĂN TỰ SỰ

A CỦNG CỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN

Để thực hiện tốt hệ thống bài tập liên quan đến bài học này, anh (chị) cần chú ý một số điểm cơ bản sau:

1 Hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc lập dàn ý nói chung và lập

dàn ý bài văn tự sự nói riêng: nếu không có dàn ý, người viết sẽ khó xác định được

hệ thống những ý chính và mối quan hệ hợp lí giữa chúng, vì vậy cũng khó tìm được những dẫn chứng phù hợp và hình thành tổng thể bài văn tự sự mạch lạc, đầy đủ ý.

2 Nắm chắc các công đoạn cần thực hiện để có thể đưa ra một dàn ý với bố

cục ba phần hoàn chỉnh: chọn đề tài, xác định chủ đề; từ đó phác ra những nét chính của cốt truyện (Hoàn cảnh xảy ra, các nhân vật tham gia, diễn biến các sự kiện) và hình thành dàn ý (chú ý: cốt truyện nên dựa vào “mô hình” cấu trúc truyền thống của tác phẩm tự sự: trình bày – khai đoan – phát triển – đỉnh điểm – kết thúc).

B LUYỆN TẬP

I TRẮC NGHIỆM

1.Thế nào là lập dàn ý cho bài văn tự sự?

A Viết phần mở bài, kết luận và nêu các ý chính cần có trong phần thân bài

B Nêu rõ những nội dung chính cho cau chuyện mà mình sẽ viết, sẽ kể

C Viết ngắn gọn từng phần nội dung của bài văn tự sự

D Viết phần thân bài của bài văn tự sự

2 Nối hai cột A và B:

A

1 Mở bài

B

a Những sự việc, chi tiết chính theo diễn biến của câu chuyện

b Kết thúc câu chuyện (có thể nêu cảm nghĩ của nhân vật hoặc một

2 Thân bài

3 Kết luận

chi tiết thật đặc sắc, ý nghĩa

c Giới thiệu câu chuyện sẽ kể (hoàn cảnh, không gian, thời gian, nhân vật, )

3 Muốn lập dàn ý bài văn tự sự, cần làm gì?

C Lựa chọn và sắp xếp các sự việc, chi tiết tiêu biểu một cách hợp lí

D Cả A, B, C

4 Các sự việc, chi tiết trong câu chuyện được sắp xếp theo trật tự như thế nào?

A Trật tự không gian B Trình tự thời gian

C Đảo lộn trật tự thời gian D Cả A, B, C

II TỰ LUẬN

1 Câu 1 : Cuộc gặp gỡ giữa Mị Châu và Trọng Thủy ở thế giới bên kia

Anh (chị) hãy lập dàn ý cho đề bài trên

Yêu cầu : Đây là một câu chuyện tưởng tượng, nối tiếp những suy nghĩ gợi ra từ việc đọc hiểu văn bản “Chuyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy” Đề bài để ngỏ cho sự tưởng tượng của người viết, đòi hỏi khả năng sáng tạo cao Tuy nhiên cần dựa vào những thông điệp nghệ thuật của truyền thuyết để có những sự kiện, chi tiết tưởng tượng đưa vào câu chuyện cho phù hợp Anh (chị) lập dàn ý cho câu chuyện theo bố cục 3 phần Mở bài, Thân bài và Kết luận Cụ thể :

Mở bài : - Trong lòng giếng âm u, bóng dáng Trọng Thủy đau khổ, tiều tụy

- Ngày hội đền Cổ Loa, nghi lễ rước ngọc đã giúp Trọng Thủy và Mị Châu gặp lại nhau

Thân bài:

-Trọng Thủy hối hận kể lại lí do vì sao mình cướp nỏ thần của Âu Lạc

- Trọng Thủy van xin Mị Châu hãy tha thứ để linh hồn y được thanh thản

- Mị Châu ân hận vì đã ngây thơ tin lời Trọng Thủy trước đây mà trở thành kẻ tiếp tay cho “giặc”

- Mị Châu thể hiện sự thương hại đối với Trọng Thủy

- Mị Châu khuyên Trọng Thủy hãy ăn năn hối cải, nhắc nhở lại cho con cháu muôn đời nhớ lấy bài học mà mình đã phải trả giá

Kết luận:

- Ngọc Mị Châu rửa nước giếng Trọng Thủy trở nên sáng đẹp khác thường Lễ rước ngọc sáng đưa Mị Châu trở về am thờ Trọng Thủy thẫn thờ, đau khổ và thấm thía nỗi ân hận muộn màng

2 Câu 2 : Lê nin nói “Tôi không sợ khó, không sợ khổ, tôi chỉ sợ những phút yếu mềm của lòng tôi Đối với tôi chiến thắng bản thân là chiến thắng vẻ vang nhất”

Từ những kỉ niệm tuổi học trò, anh (chị) hãy lập dàn ý cho bài văn viết về câu chuyện : Một học sinh tốt, phạm phải một số sai lầm trong “những phút yếm

mềm” nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân”, vươn lên trong cuộc sống, trong học tập

Yêu cầu : Đề tài của câu chuyện ở đây là về thế giới học đường Chủ đề của

truyện đã được xác định rõ Đó là chuyện về một học sinh tốt, phạm phải một số sai lầm trong những phút yếu mềm, nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân” và vươn lên trong cuộc sống, trong học tập Anh (chị) cần xác định các sự kiện, chi tiết chính, sau đó đưa vào cấu trúc ba phần Mở bài, Thân bài, Kết luận để lập dàn ý cho câu chuyện này Ngôi kể có thể là ngôi thứ ba số ít, cũng có thể là ngôi thứ nhất Cụ thể :

Mở bài :

- Trong buổi tổng kết, phát phần thưởng cuối năm, thầy hiệu trưởng trang trọng đọc tên tôi trong danh sách các bạn được nhà trường khen thưởng về thành tích học tập và tu dưỡng xuất sắc

- Tôi nhận giấy khen và quà, trong lòng rưng rưng xúc động, nhớ lại những ngày tháng “cam go” mà mình vừa vượt qua để chiến thắng bản thân

Thân bài :

- Sai lầm đáng tiếc bắt đầu từ một buổi học thêm, thầy giáo ốm, tôi bị bạn bè rủ rê

đi chơi game Tôi đã trở thành “nô lệ” của chiếc máy tính ở hàng internet Tôi đốt tiền và thời gian học tập trong các trò chơi online Kết quả học tập sa sút Bố mẹ

và thầy cô buồn lòng

- Kết quả học tập học kì I của tôi rất tồi tệ Từ chỗ là học sinh giỏi, tôi có nguy cơ phải chuyển lớp Bố mẹ đã nói chuyện với tôi Thầy cô và bạn bè gần gũi khuyên nhủ giúp đỡ tôi

- Tôi ân hận, tỉnh ngộ và quyết tâm làm lại từ đầu Mọi việc rất khó khăn Có lúc tôi thấy chùn bước Nhưng ý chí khẳng định bản thân mạnh mẽ, lòng tự trọng với những lời đã hứa cùng bố mẹ, thầy cô, bạn bè đã giúp tôi đứng vững để có kết quả như ngày hôm nay

Kết luận : Từ câu chuyện của bản thân, tôi càng thấm thía câu nói của Lê nin :

“Tôi không sợ khó, không sợ khổ, tôi chỉ sợ những phút yếu mềm của lòng tôi Đối với tôi chiến thắng bản thân là chiến thắng vẻ vang nhất”

CHỌN SỰ VIỆC, CHI TIẾT TIÊU BIỂU TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ

A CỦNG CỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN

Để thực hiện tốt hệ thống bài tập liên quan đến bài học này, anh (chị) cần chú ý một số điểm cơ bản sau:

1 Nắm chắc khái niệm sự việc, chi tiết trong văn bản tự sự; hiểu thế nào là

sự việc, chi tiết tiêu biểu và tầm quan trọng của chúng trong việc xây dựng văn bản tự sự

2 Luôn có ý thức và thái độ tích cực phát hiện, ghi nhận những sự việc, chi tiết tiêu biểu trong cuộc sống và trong các tác phẩm được học, được đọc

để có thể viết được một văn bản tự sự tốt

B LUYỆN TẬP

I TRẮC NGHIỆM

1 Phương thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa

Đây là phương thức biểu đạt nào?

2 Nối hai cột A và B

A

1.Tự sự

2 Văn bản tự sự

3 Sự việc

4 Sự việc tiêu

biểu

5.Chi tiết

B

a Bài văn tự sự, câu chuyện được trình bày bằng hình thức văn bản viết (in)

b.Cái xảy ra được nhận thức có đặc điểm và ranh giới rõ ràng c.Phương thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một

ý nghĩa

d Tập trung thể hiện rõ nét sự việc tiêu biểu

6 Chi tiết đặc sắc e Sự việc quan trọng góp phần hình thành cốt truyện và làm

sáng tỏ chủ đề

g Tiểu tiết của tác phẩm, có sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng

1 ; 2 ;3 ;4 ;5 ;6

3 Sự việc, chi tiết tiêu biểu có vai trò gì đối với câu chuyện?

A Dẫn dắt câu chuyện B Tô đậm tính cách nhân vật

C.Tập trung thể hiện chủ đề của tác phẩm D Cả A, B, C

4 Trong “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”, sự việc, chi tiết nào thể hiện cái nhìn nghiêm khắc mà nhân ái bao dung của nhân dân đối với Mị Châu?

A Rùa Vàng hiện lên và quát “Kẻ ngồi sau lưng ngựa chính là giặc đó”

B Mị Châu chết, máu chảy xuống biển hóa thành ngọc trai, xác hóa thành ngọc thạch

C Người đời sau mò được ngọc ở biển Đông đem rửa ở nước giếng Trọng Thủy thì ngọc trở nên trong sáng hơn

D Cả A, B, C

Đáp án:

II TỰ LUẬN

1 Anh (chị) hãy liệt kê các sự việc, chi tiết trong truyện “Thánh Gióng”

Yêu cầu : Căn cứ vào nội dung câu chuyện, anh (chị) liệt kê các sự việc, chi tiết của truyện Cụ thể :

- Sự việc trong truyện :

+ Mẹ Gióng thụ thai

+ Cậu bé Gióng sinh ra ba năm chưa biết nói biết cười, đặt đâu nằm đó

+Đất nước có ngoại xâm, câu nói đầu tiên của Gióng với sứ giả

+ Gióng ra trận

+ Thắng giặc, Gióng về trời

- Các chi tiết trong truyện:

+ Dấu bàn chân khổng lồ mẹ Gióng ướm thử và cảm động thụ thai

+ Câu nói đầu tiên của Gióng

+ Gióng vươn vai vụt lớn bổng thành một tráng sĩ

+ Gióng ăn bảy nong cơm, ba nong cà của dân làng

+ Gióng vào trận, ngựa sắt phun lửa, phi vào đám giặc

+ Roi sắt gẫy, Gióng nhổ tre để đánh giặc

+Gióng cởi nón sắt, giáp sắt để lại trên đỉnh núi Sóc rồi cả người cả ngựa từ từ bay

về trời

2 Câu 2 : Trong phần cuối của đoạn trích “Uy – lít – xơ trở về” tác giả đã chọn một sự việc quan trọng nào để kể? Sự việc đó được thể hiện qua những chi tiết nào? Anh (chị) hãy đánh giá về hiệu quả nghệ thuật của việc lựa chọn sự việc và các chi tiết tiêu biểu này

Yêu cầu :

Anh (chị) tái hiện lại phần cuối của đoạn trích để chỉ ra sự việc được kể ở đây là

gì, sự việc đó được biểu hiện qua các chi tiết cụ thể nào Anh (chị) lí giải vai trò của sự kiện và chi tiết ấy đối với việc thể hiện nội dung, chủ đề của tác phẩm Cụ thể:

- Sự việc được kể trong phần cuối đoạn trích là sự việc Pê – nê – lốp thử thách người hành khất bằng cách yêu cầu nhũ mẫu dời chiếc giường cưới của mình sang chỗ khác

- Chi tiết gắn với sự việc trên là :

+ Lời nói của Pê – nê – lốp với nhũ mẫu “Vậy thì, Ơ – ri – clê! Già hãy khiêng chiếc giường chắc chắn ra khỏi gian phòng vách tường kiên cố do chính tay Uy – lít – xơ xây nên, ”

+ Lời miêu tả tỉ mỉ của Uy – lít – xơ về đặc điểm của chiếc giường đặc biệt này + Cảm xúc “bủn rủn cả chân tay” và hành động “chạy ngay lại, nước mắt chan hòa, ôm lấy cổ chồng, hôn lên trán chồng” và lí do sợ có kẻ dùng lời đường mật đánh lừa của Pê – nê – lốp

- Hiệu quả nghệ thuật mà sự việc và các chi tiết trên mang lại cho đoạn trích là : + Dẫn dắt sự phát triển của câu chuyện, là cái cớ để Uy – lít – xơ tả lại đặc điểm của cái giường với những chi tiết chỉ vợ chồng chàng biết, từ đó mà vợ chồng nhận ra nhau

+ Là “phép thử” thông minh của người vợ khôn ngoan thận trọng Pê – nê – lốp + Thể hiện chủ đề của tác phẩm : Ngợi ca trí tuệ và lòng chung thủy của con

người

THAM KHẢO

“Lúc đó vào khoảng năm 1947, gia đình tôi và gia đình anh Nguyên Hồng cùng ở

nhờ một nhà chủ trong một làng nhỏ Truyện Làng được tôi viết ở đây.

( ) Làng có được chút chú ý của người đọc là do cảm xúc khát khao, buồn khổ

của chính tôi Đó cũng là cái lõi của truyện, những điều thúc đẩy tôi viết Tôi cần

viết, phải viết, viết cho chính tâm trạng mình lúc bấy giờ Truyện Làng là một

trong những truyện tôi viết dựa trên sự thật mà hoàn toàn không phải là sự thật Sự thật về những tin đồn gợi đến những cái sâu xa hơn, đó là tình yêu nước, là niềm

tự hào về làng nước mình

Thực sự, không có ông Hai nào như thế, không có nguyên mẫu nào ngoài đời Ông Hai với những cảm xúc, đau khổ, tự hào chính là tâm sự của tôi

( ) Ở truyện ngắn này, hầu hết các chi tiết đều bắt nguồn từ hiện thực Những chi tiết đó hoàn toàn không có gì ăn nhập với nhau nhưng dường như nó tự đến khi tôi cần sử dụng

Từ những chi tiết nhỏ như anh chỉ huy hô “Nghiêm ạ! Nghỉ ạ! Vác súng lên vai ạ!” cũng bắt nguồn từ sự thật Làng tôi ngày đó có rất nhiều lão du kích Anh Hai Bích, đội trưởng, lúc đó còn trẻ nên khi hô khẩu lệnh thêm chữ ‘ạ” ở sau Chi tiết nhà lão Hai bị đốt, “đốt sạch”là chi tiết hư cấu nhưng nó cũng có cơ sở hiện thực Làng tôi bị địch phá hoại nhiều Đường làng thường lát gạch đá xanh rất đẹp, bị địch làm hư hại

Nhưng dù thật hay hư cấu, dù nhờ những sự việc ấy mà tôi biết để cấu thành hoàn chỉnh với nhau, những chi tiết ấy bao hàm ý tứ sâu xa của tôi

Khi xây dựng nhân vật lão Hai, tôi nhấn nhiều đến tính cách khoe làng của ông

ta Tính khoe làng này không phải là tính tôi mà từ bà cụ sinh ra anh Nguyên Hồng Bà cụ không có nhà cửa, ở nhờ ngay phố Từ Sơn, nhưng khi ra ở nơi tản cư

bà cụ rất hay khoe nhà của mình, cụ muốn nói ý rằng “chẳng qua chỉ vì chiến tranh mà tôi phải cậy nhờ đó thôi” Cảnh này cũng bình thường thôi nhưng khi đưa vào nhân vật lão Hai, tôi muốn nói lão Hai yêu làng, tự hào về làng, thì khi làng theo Tây mới tô đậm cái đau, cái nhục của lão Hai lên Cái đau, cái nhục ấy chính là lòng yêu làng, yêu nước của lão Những chi tiết bình dị khi lão Hai giãi bày tấm lòng mình với làng xóm, với Cụ Hồ, với kháng chiến bằng cách hỏi

chuyện thằng con : “ Húc kia! Con lên mấy? Con có muốn về làng không? Con ủng hộ ai?” rất hợp với khung cảnh cũng như tính cách lão Hai Nhưng chi tiết này lấy từ anh Nguyên Hồng Mỗi buổi trưa hè nằm đánh cồng với con, anh

Nguyên Hồng cũng hay nói với con như thế

Ở trong truyện Làng, chi tiết thật hòa nhập với chi tiết hư cấu, tất cả nhằm thể hiện

chủ đề tác phẩm và tính cách nhân vật” (Nghĩ về nghề văn – Kim Lân, trong cuốn

“Nhà văn nói về tác phẩm”, Hà Minh Đức biên soạn và sưu tầm, NXB GD, H 2004

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ

A CỦNG CỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN

Để thực hiện tốt hệ thống bài tập liên quan đến bài học này, anh (chị) cần chú ý một số điểm cơ bản sau:

1 Ôn tập lại những kiến thức đã học về văn miêu tả, biểu cảm, tự sự

2 Hiểu được tầm quan trọng của hai yếu tố miêu tả và biểu cảm trong bài

văn tự sự: Nếu không có hai yếu tố này, câu chuyện sẽ không thể sinh động, hấp dẫn và có sức truyền cảm mạnh mẽ.

3 Nắm được “bí quyết” của việc làm thế nào để có thể miêu tả và biểu cảm

thành công khi làm văn tự sự: quan tâm tìm hiểu cuộc sống, con người và bản thân, đồng thời chú ý quan sát, liên tưởng, tưởng tượng và lắng nghe những cảm xúc, suy nghĩ của mình.

B LUYỆN TẬP

I TRẮC NGHIỆM

1 Thế nào là miêu tả?

A Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật để vẽ lại sự vật, sự việc, phong cảnh hoặc con người sao cho chân thực, cụ thể, sinh động

B Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật để biểu hiện cảm xúc, tâm trạng, tình cảm của nhân vật hoặc của chính người viết

C.Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật để trình bày ý kiến, quan điểm của người viết, đồng thời thuyết phục người đọc tin theo

D Sử dụng ngôn ngữ để cung cấp các tri thức về sự vật, hiện tượng một cách chính xác, chân thực

2.Các yếu tố miêu tả và biểu cảm được sử dụng theo cách thức và mức độ như thế nào trong bài văn tự sự ?

A Được sử dụng chủ yếu trong bài văn tự sự

B Được sử dụng xen kẽ, phối hợp với các yếu tố khác trong bài văn tự sự

C.Là một bộ phận nhỏ trong bài văn tự sự

D Cả B và C

3 ( ) (1) Cả một vùng nhão ra như nước (2)Lợn trong hang, giun trong bùn, rắn

hổ, rắn mai đều chui lên nằm trên cao sưởi nắng (3)Ếch nhái dưới gầm nhà, kì nhông ngoài bãi thì đều kêu lên inh ỏi suốt ngày đêm (4)Các chàng trai đi lại ngực đụng ngực (5)Các cô gái đi lại vú đụng vú (6)Cảnh làng một tù trưởng nhà giàu trông sao mà vui thế ! (7)Rõ ràng là tù trưởng Đăm Săn đang giàu lên, chiêng lắm la nhiều.(8) Rõ ràng là Đăm Săn có chiêng đống voi bầy, có bè bạn như nêm như xếp (9)Làm sao mà có được một tù trưởng, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng ? (Đăm Săn)

3.1 Trong đoạn văn trên, câu văn nào thuộc yếu tố biểu cảm ?

A Câu (1), (2), (3)

B Câu (4), (5), (6)

C Câu (7), (8), (9)

D Câu (6), (7), (8), (9)

3.2 Dòng nào không chỉ ra hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng các yếu tố miêu

tả và biểu cảm trong đoạn văn trên ?

A Làm cho mạch tự sự giãn ra, nhịp độ kể chuyện chậm lại

B Thể hiện sự giàu có và tài năng của tù trưởng Đăm Săn

C Thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc sống của tù trưởng Đăm Săn

D.Thể hiện thái độ ngợi ca, tôn vinh của người kể chuyện đối với nhân vật sử thi

4 Muốn miêu tả và biểu cảm thành công, người viết cần phải quan tâm đến điều

gì ?

A Quan tâm tìm hiểu cuộc sống, con người và bản thân

B Chú ý quan sát, liên tưởng, tưởng tượng