Bài 26. Cảm ứng ở động vật

[r]

Ch ươ ng 2: C M NG Ả Ứ

*Khái ni m:ệ

C m ng th c v t là gì ? ả ứ ở ự ậ

- Là kh năng ph n ng c a c th th c v t đ i v i các tác nhân kích thích.ả ả ứ ủ ơ ể ự ậ ố ớ

- Kh năng c a th c v t ph n ng đ i v i kích thích g i là tính c m ng.ả ủ ự ậ ả ứ ố ớ ọ ả ứ

*Phân lo i:ạ

C m ng th c v t đ ả ứ ở ự ậ ượ c chia làm m y lo i ? K ra ấ ạ ể

-Chia làm 2 lo i:ạ

A.H ướ ng đ ng ộ

I.Khái ni m h ệ ướ ng đ ng: ộ

1.Khái ni m: ệ

H ướ ng đ ng là gì ? ộ

-Hướng đ ng (v n đ ng đ nh hộ ậ ộ ị ướng) là hình th c ph n ng c a c quan th c v t đ i v iứ ả ứ ủ ơ ự ậ ố ớ các tác nhân kích thích t m t hừ ộ ướng xác đ nh.ị

2.Các lo i h ạ ướ ng đ ng: ộ

D a vào c ch c a h ự ơ ế ủ ướ ng đ ng mà ng ộ ườ i ta chia ra làm m y lo i h ấ ạ ướ ng đ ng? ộ

Đ c di m c a t ng lo i ặ ể ủ ừ ạ

-Có 2 lo i hạ ướng đ ng chính là: hộ ướng đ ng dộ ương và hướng đ ng âm.ộ

+Hướng đ ng dộ ương (hướng thu n): th c v t sinh trậ ự ậ ưởng hướng t i ngu n kích thíchớ ồ VD: hướng sáng, hướng đ t, hấ ướng nước…

+H ng đ ng âm (hứ ộ ướng ngh ch): th c v t sinh trị ự ậ ưởng tránh xa ngu n kích thíchồ

VD: cây tránh xa các ch t đ c h i…ấ ộ ạ

3.C ch h ơ ế ướ ng đ ng: ộ

C ch nào làm cho cây h ơ ế ướ ng theo ngu n kích thích nh v y? ồ ư ậ

-S sinh trự ưởng không đ ng đ u c a cácồ ề ủ

t bào hai phía c quanế ở ơ -Các t bào phía không đế ở ược kích thích sinh trưởng nhanh h n so v i các t bàoơ ớ ế phia đ c kích thích

phía không đ c kích thích c a c

quan sinh trưởng dài ra làm cho c quanơ

u n cong v phía ngu n kích thích vàố ề ồ

ph n thân.ầ

4.Nguyên nhân:

Nguyên nhân nào làm cho cây sinh tr ưở ng không đ ng đ u nh v y? ồ ề ư ậ

-Do auxin phân b không đ u hai phía đ i di n c a c quan.ố ề ở ố ệ ủ ơ

-Do t c đ sinh trố ộ ưởng không đ u.ề

5.Các ki u h ể ướ ng đ ng: ộ

Căn c vào tác nhân kích thích ng ứ ườ i ta chia ra m y lo i h ấ ạ ướ ng đ ng? Trình ộ bày khái ni m, tác nhân và vai trò c a t ng lo i h ệ ủ ừ ạ ướ ng đ ng đó ộ

a.H ướ ng sáng:

-Khái niêm: Là ph n ng c a c quan th c v t đ i v i tác nhân ánh sáng.ả ứ ủ ơ ự ậ ố ớ

-Tác nhân: ánh sáng

-Phân lo i: có 2 lo iạ ạ

*Hướng đ ng dộ ương: thân, cành

*Hướng đ ng âm: rộ ễ

-Vai trò: tìm ngu n sáng cho quá trình quang h p.ồ ợ

b.H ướ ng tr ng l c: ọ ự

-Khái ni m: là ph n ng c a cây đ i v i tác nhân tr ng l c.ệ ả ứ ủ ố ớ ọ ự

-Tác nhân: tr ng l cọ ự

-Phân lo i: có 2 lo iạ ạ

*Hướng tr ng l c dọ ự ương: rễ

*Hướng tr ng l c âm: ch i, ng nọ ự ồ ọ

-Vai trò: r luôn đâm sâu vào trong lòng đ t đ cây đ ng v ng, hút nễ ấ ể ứ ữ ước và mu i khoáng.ố

c.H ướ ng hóa:

-Khái ni m: là ph n ng sinh trệ ả ứ ưởng c a cây đ i v i các h p ch t hóa h củ ố ớ ợ ấ ọ

d.H ướ ng n ướ c:

Chất dinh

dưỡng

Chất độc hại

-Tác nhân:

*Ch t dinh dấ ưỡng: đ m, lân, kali…ạ

* Ch t đ c: axit,th y ngân…ấ ộ ủ -Phân lo i: có 2 lo iạ ạ

*Hướng hóa dương: r cây sinh trễ ưởng

hướng đ n các ch t dinh dế ấ ưỡng *Hướng hóa âm: r cây sinh trễ ưởng tránh

xa các ch t đ c h iấ ộ ạ -Vai trò: tìm ch t dinh dấ ưỡng và tránh xa các

ch t đ c h i.ấ ộ ạ

-Khái ni m: là ph n ng sinh trệ ả ứ ưởng c aủ

r cây đ i v i ngu n nễ ố ớ ồ ước -Tác nhân: nước

-Phân lo i:ạ

*Hướng nước dương: rễ

*Hướng nước âm: cành, thân -Vai trò: tìm nước

d.H ướ ng ti p xúc: ế

-Khái ni m: là ph n ng sinh trệ ả ứ ưởng c a cây đ i v i s ti p xúcủ ố ớ ự ế

-Tác nhân: v t ti p xúc (giá th )ậ ế ể

-Đ c đi m sinh trặ ể ưởng: Các t bào phía không ti p xúc sinh trế ở ế ưởng m nh h n các tạ ơ ế bào phía ti p xúc d n đ n thân cây luôn qu n quanh giá th ở ế ẫ ế ấ ể

-Vai trò: giúp cây bám vào các v t ti p xúc đ vậ ế ể ươn lên tìm ngu n sáng.ồ

6.Vai trò:

Nêu vai trò c a h ủ ướ ng đ ng ộ

-Giúp cây thích nghi v i s bi n đ i c a môi trớ ự ế ổ ủ ường đ t n t i và ể ồ ạ phát tri n.ể

Nước

B ng đ ng: Ứ ộ

I Khái ni m ng đ ng (v n đ ng c m ng): ệ ứ ộ ậ ộ ả ứ

Ứ ng đ ng là gì? Cho vd ộ

-Là hình th c ph n ng c a cây trứ ả ứ ủ ước tác nhân kích thích không đ nh hị ướng

VD: hoa ngh tây và hoa tualip n vào ban sáng và c p l i vào lúc ch ng v ng t iệ ở ụ ạ ạ ạ ố

D a vào tác nhân kích thích ng ự ườ i ta chia làm m y ki u ng đ ng? K ra ấ ể ứ ộ ể

-Tùy thu c vào tác nhân kích thích, ng đ ng độ ứ ộ ược chia thành các lo i khác nhau: quangạ

ng đ ng , nhi t ng đ ng , th y ng đ ng , hóa ng đ ng

C ch c a nó x y ra nh th nào? ơ ế ủ ả ư ế

-Là s sinh trự ưởng không đ ng đ u t i hai phía đ i di n nhau c a c quan trồ ề ạ ố ệ ủ ơ ước tác nhân kích thích không đ nh hị ướng

II Các ki u ng đ ng: ể ứ ộ

1 ng đ ng sinh tr Ứ ộ ưở ng:

Ứ ng đ ng sinh tr ộ ưở ng là gì? Cho vd.

-Khái ni m: ệ Là ki u ng đ ng, trong đó các t bào hai phía đ i di n nhau c a c quanể ứ ộ ế ở ố ệ ủ ơ (nh lá, cánh hoa )có t c đ sinh trư ố ộ ưởng khác nhau do tác đ ng c a các kích thích khôngộ ủ

đ nh hị ướng c a tác nhân ngo i c nh (ánh sáng, nhi t đ …)ủ ạ ả ệ ộ

- Tác nhân: +Quang ng đ ng: cứ ộ ường đ ánh sáng.ộ

Vd: ng đ ng n hoa: hoa b công anh sáng n , t i c p l i Ứ ộ ở ồ ở ố ụ ạ

ng đ ng n hoa cây ngh tây (crotus)

+Nhi t ng đ ng: s bi n đ i nhi t đ ệ ứ ộ ự ế ổ ệ ộ

Vd: Hoa tulip và hoa ngh tây n và c p do bi n đ i nhi t đ ệ ở ụ ế ổ ệ ộ

- C ch : ơ ế Do t c đ sinh trố ộ ưởng không đ ng đ u c a các t bào t i m t trên và m t dồ ề ủ ế ạ ặ ặ ưới

c a c quan nh : phi n lá, cánh hoa.ủ ơ ư ế

2 ng đ ng không sinh tr Ứ ộ ưở ng:

ng đ ng không sinh tr Ứ ộ ưở ng là gì? Cho vd.

-Khái ni m: ệ Là ki u ng đ ng không có s phân chia và l n lên c a các t bào c a cây.ể ứ ộ ự ớ ủ ế ủ

-

Tác nhân:

Tác nhân:

+ ng đ ng s c trỨ ộ ứ ương: s thay đ i s c trự ổ ứ ương nước trong 1 s t bào chuyên hoá.ố ế

Vd: ng đ ng s c trỨ ộ ứ ương nhanh: cây trinh n ữ

ng đ ng s c trỨ ộ ứ ương ch m: s v n đ ng c a khí kh ng.ậ ự ậ ộ ủ ổ

+ ng đ ng ti p xúc và hoá ng đ ng:Ứ ộ ế ứ ộ

• Ứng đ ng ti p xúc: c h c.ộ ế ơ ọ

• Hoá ng đ ng: kích thích hoá h c ứ ộ ọ

Vd: ng đ ng ti p xúc và hoá ng đ ng: S v n đ ng b t m i th c v t ( cây n p m) Ứ ộ ế ứ ộ ự ậ ộ ắ ồ ở ự ậ ắ ấ

C ch : ơ ế

-Do bi n đ i hàm lế ổ ượng nước trong các t bào chuyên hoá ế

-Do xu t hi n các kích thích lan truy n: kích thích có nhi u ph n ng nhanh các ấ ệ ề ề ả ứ ở

mi n chuyên hoá c a c quan.ề ủ ơ

3.Vai trò c a ng đ ng đ i v i đ i s ng th c v t: ủ ứ ộ ố ớ ờ ố ự ậ

Cây g ng vó ọ Cây n p m ắ ấ

Cây n p m ắ ấ Cây b t m i Venus ắ ồ

Hãy nêu vai trò c a ng đ ng đ i v i đ i s ng th c v t? Cho vd ủ ứ ộ ố ớ ờ ố ự ậ

-S c p lá c a cây trinh n giúp tránh tác đ ng c h c m nh ( nh m a rào) có th làmự ụ ủ ữ ộ ơ ọ ạ ư ư ể

r ng lá.ụ

-S u n cong các s i lông c a cây g ng vó đ gi ch t con m i , ti t d ch làm tê li t conự ố ợ ủ ọ ể ữ ặ ồ ế ị ệ

m i và tiêu hoá con m i.ồ ồ

-Vì môi trường nghèo dinh dưỡng , đ c bi t dinh dặ ệ ưỡng nit nên các cây này có ph n ngơ ả ứ thích nghi b ng cách v n đ ng b t m i đ đ m b o ngu n dinh dằ ậ ộ ắ ồ ể ả ả ồ ưỡng nit cho c th ơ ơ ể

⇒Ứ ng đ ng giúp cây thích nghi đa d ng đ i v i s bi n đ i c a môi tr ộ ạ ố ớ ự ế ổ ủ ườ ng nh ánh ư sáng, nhi t đ b o đ m cho cây t n t i và phát tri nv i t c d nhanh hay theo nhip đi u ệ ộ ả ả ồ ạ ể ớ ố ộ ệ sinh h c ọ

PH N V N D NG Ầ Ậ Ụ Câu 1:So sánh ng đ ng sinh tr ứ ộ ưở ng và không sinh tr ưở ng

ng đ ng sinh tr ng

VD: Hoa b công anh sáng n , t i c p l i;ồ ở ố ụ ạ

hoa ngh tây và tualip n và c p do bi nệ ở ụ ế

đ i nhi t đ ổ ệ ộ

Khái ni m: ệ

-Là ki u ng đ ng có liên quan đ n sể ứ ộ ế ự

sinh trưởng dãn dài không đ u c a các tề ủ ế

bào hai phía đ i di n nhau c a c quanở ố ệ ủ ơ

th c v t.ự ậ

-Thường là v n đ ng theo đ ng h sinhậ ộ ồ ồ

h c.ọ

Nguyên nhân:

-Do t c đ sinh trố ộ ưởng không đ uề

-Có s tham gia c a hoocmon th c v t.ự ủ ự ậ

Đ c đi m: ặ ể

-T c đ ph n ng ch mố ộ ả ứ ậ

-Có tính chu kỳ

Tác nhân:

Ánh sáng, nhi t đ ….ệ ộ

M t s hình th c: ộ ố ứ

+ ng đ ng n hoa: tualip, mỨ ộ ở ười gi , nghờ ệ

tây…

+ ng đ ng qu n vòng: mỨ ộ ấ ướp, b u , bí…ầ

+ ng đ ng th c ng : me, đ u, phỨ ộ ứ ủ ậ ượng…

VD: ng đ ng c a cây trinh n khi vaứ ộ ủ ữ

ch mạ

Khái ni m: ệ

-Là ki u ng đ ng không liên quan đ n ể ứ ộ ế

s sinh trự ưởng dãn dài c a các t bào ủ ế

th c v t.ự ậ

Nguyên nhân:

-Do s thay đ i s c trự ổ ứ ương nướ ủ ếc c a t bào, s lan truy n kích thích c h c, hóa ự ề ơ ọ

h c.ọ -Không có s tham gia c a hoocmon th cự ủ ự

v t.ậ

Đ c đi m ặ ể :

-T c đ ph n ng nhanhố ộ ả ứ -Không có tính chu kỳ

Tác nhân:

Khi có s ti p xúc, va ch m.ự ế ạ

M t s hình th c: ộ ố ứ

+ ng đ ng s c trỨ ộ ứ ương: c p lá trinh n , ụ ữ đóng m khí kh ng…ở ổ

+ ng đ ng ti p xúc và hóa ng đ ng: Ứ ộ ế ứ ộ cây b t m i, cây n p m…ắ ồ ắ ấ

Câu 2: So sánh ng đ ng và h ứ ộ ướ ng đ ng ộ

Gi ng nhau ố : Đ u là hình th c ph n ng c a c quan th c v t đ i v i các kích thích tề ứ ả ứ ủ ơ ự ậ ố ớ ừ môi trường giúp c th t n t i, sinh trơ ể ồ ạ ưởng và phát tri n, thích ng v i đi u kiên kh cể ứ ớ ề ắ nghi t c a môi trệ ủ ường

Khác nhau:

Đ nh nghĩa ị

Tác nhân kích thích

B ph n ph n ng ộ ậ ả ứ

T c đ ph n ng ố ộ ả ứ

C ch ơ ế

-Hướng đ ng (v n đ ngộ ậ ộ

đ nh hị ướng) là hình th cứ

ph n ng c a c quan th cả ứ ủ ơ ự

v t đ i v i các tác nhân kíchậ ố ớ thích t m t hừ ộ ướng xác

đ nh.ị

Có hướng (t 1 hừ ướng)

C quan nh n kích thích (1 ơ ậ

b ph n c a cây)ộ ậ ủ

Ch mậ

S di chuy n và phân b ự ể ố không đ u cua auxinề

-Là hình th c ph n ng c aứ ả ứ ủ cây trước tác nhân kích thích không đ nh hị ướng

Vô hướng

C câyả

Nhanh

Bi n đ ng s c trế ộ ứ ương c a ủ vùng chuyên trách ho c co ặ rút ch t nguyên sinhấ

Câu 3:Mô t cây b t m i và tiêu h y con m i cây ăn sâu b ả ắ ồ ủ ồ ở ọ

Vd:cây g ng vó, cây b t ru i……ọ ắ ồ

Khi con m i ch m vào lá , s c trồ ạ ứ ương gi m rút, làm các gai, tua, lông c p, các n p d y ả ụ ắ ậ

l i gi ch t con m i.Các tuy n trên các lông c a lá ti t enzim phân gi i protein c a con ạ ữ ặ ồ ế ủ ế ả ủ

m i Sau m t kho ng th i gian, s c trồ ộ ả ờ ứ ương được ph c h i, các gai, lông, n p lai tr l i v ụ ồ ắ ở ạ ị trí bình thường

Câu 4:Vì sao hoa b công anh l i n đ ồ ạ ở ượ c?

Do ánh sáng làm cho các t bào m t trên c a hoa sinh trế ở ặ ủ ưởng nhanh h n m t dơ ặ ưới

d n đ n hoa xòe ra.ẫ ế

Câu 5:Khi tr i m a, các gai, lông, n p c a cây ăn sâu b có khép l i không ? Vì sao? ờ ư ắ ủ ọ ạ

Không.Vì nước m a không ch a hóa ch t không gây ra ph n ng ng đ ng.ư ứ ấ ả ứ ứ ộ

Câu 6: Gi i thích v n đ ng c m ng c u lá trinh n ả ậ ộ ả ứ ả ữ

Lá trinh n thữ ường xòe lá chét thành 1 m t ph ng Khi v t ch m vào lá chét khép l i, ặ ẳ ậ ạ ạ

cu ng c p xu ng Lá khép c p xu ng do th g i cu ng lá và g c lá chét gi m sút s c ố ụ ố ụ ố ể ố ở ố ố ả ứ

trương v i s chuy n v n K+ đi ra kh i không bào gây ra s m t nớ ự ể ậ ỏ ự ấ ước Ph n ng b t đ uả ứ ắ ầ trong kho ng 0.1s và hoàn thành trong kho ng 1s S ph c h i c n 10 -20 phút.ả ả ự ụ ồ ầ

Câu 7: Vai trò c a h ủ ướ ng sáng d ươ c a ng ủ thân, cành cây và cho ví d minh h a: ụ ọ

Vai trò c a hủ ướng sáng dương c a thân, cành cây là tìm đ n ngu n sáng đ quang ủ ế ồ ể

h p ợ

Ví d : cây m c sát các b c cao tụ ọ ở ứ ường luôn hướng ra xa phía tường có nhi u ánh sáng ề

h n; cây đ t c a s luôn sinh trơ ặ ở ủ ổ ường hướng vào c a s đón các tia sáng chi u đ n.ủ ổ ế ế

Câu 8: H ướ ng sáng âm và h ướ ng tr ng l c d ọ ự ươ ng c a r có ý nghĩa gì đ i v i đ i ủ ễ ố ớ ờ

s ng c a cây ố ủ

Hướng sáng âm và hướng tr ng l c dọ ự ương c a r có ý nghĩa: đ m b o cho r m c ủ ễ ả ả ễ ọ vào đ t đ gi cây và d hút nấ ể ữ ể ước cùng các ch t khoáng có trong đ t.ấ ấ

Câu 9: Nêu vai trò c a h ủ ướ ng hóa đ i v i s dinh d ố ớ ự ưỡ ng khoáng và n ướ ủ c c a cây.

Vai trò c a hủ ướng hóa đ i v i s dinh dố ớ ự ưỡng khoáng và nướ ủc c a cây là nh có ờ tính hướng hóa r cây sinh trễ ường hướng t i ngu n nớ ồ ước và phân bón đ dinh dể ưỡng

Câu 10: Hãy nêu nh ng loài cây tr ng có h ữ ồ ướ ng ti p xúc ế

Nh ng loài cây tr ng có hữ ồ ướng ti p xúc nh : cây mế ư ướp, b u, bí, d a leo…ầ ư

Câu 11:Trong s n xu t con ng ả ấ ườ i đã v n dung tính ng đ ng c a th c v t nh th ậ ứ ộ ủ ự ậ ư ế nào?

Tr ng hoa, gi cho hoa n đúng vào d p t t, kéo dài th i gian ng c a ch i (hoa đào)ồ ữ ở ị ế ờ ủ ủ ồ

Câu 12: Nêu ng d ng c a ng đ ng c u c a con ng ứ ụ ủ ứ ộ ầ ủ ườ i

Cây nh p n i c n đ m b o ánh sáng và nhi t đ cho quá trình ra hoa (hoa cúc, hoa ậ ộ ầ ả ả ệ ộ

h ng….) ồ

Có th thúc đ y ho c kìm hãm ch i ng thêm hay th c s m theo nhu c u c a con ể ẩ ặ ồ ủ ứ ớ ầ ủ

người

Câu 13: Auxin có vai trò gì trong hướng động của cây?

Auxin có vai trò trong hướng đ t và hấ ướng sáng c aủ th c v t, liên quan đ n s phân b ự ậ ế ự ố không đ u c a Auxin r và ch i:ề ủ ở ễ ồ

- Ch i và lá cây hồ ướng v phía có ánh sáng do Auxin di chuy n v phía đ i di n v i ánh ề ể ề ố ệ ớ sáng Khi hàm lượ Auxin nhi u kích thích t bào phát tri n giãn dài ra làmng ề ế ể cho ch i và ồ

lá vươn v phía ánh sáng.ề

- R hễ ướng đ t dấ ương do hàm lượng Auxin m tở ặ trên c a r thích h p kích thích t bào ủ ễ ợ ế

r phía trên kéo dàiễ

ra làm cho r cong xu ng dễ ố ưới

BÁO CÁO TH C HÀNH SINH H C Ự Ọ

NHÓM 2

Thành viên:

1 D ươ ng Hoàng Nam

2 Đào D ươ ng Minh Hi u ế

3 Nguy n Th C m Giang ễ ị ẩ

4 Võ Th Kim Anh ị

5 Nguy n Th Huỳnh Nh ễ ị ư

6 Nguy n Th Qu Minh ễ ị ế

7 Cao Ng c Hân ọ

8 Đoàn Th Thanh Tuy n ị ề

9 Lê Nguy n Thùy D ễ ươ ng

10. Phan Th y Minh Th ụ ư