Bài 26. Cảm ứng ở động vật

NHÓM 1 – LỚP 11A2NHIỆT ĐỘ MÔI TRƯỜNG 1 Khái niệm: −Cảm ứng ở động vật xảy ra nhanh và có nhiều hình thức phản ứng hơn ở thực vật − Hình thức, mức độ và tính chính xác của cảm ứng ở các

CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

NHÓM 1

Tìm hiểu cảm ứng ở động vật

NHÓM 1 – LỚP 11A2

I KHÁI NIỆM CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

II CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT CÓ TỔ CHỨC THẦN KINH

1 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới

2 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch và dạng hạch

3 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng ống

I - KHÁI NIỆM CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

Khi trời lạnh, mèo và chim xù lông giữ ấm cơ thể

1) Khái niệm:

− Cảm ứng là khả năng tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích thích từ môi trường sống để đảm bảo cho sinh vật tồn tại và phát triển

NHÓM 1 – LỚP 11A2

NHIỆT ĐỘ MÔI TRƯỜNG

1) Khái niệm:

−Cảm ứng ở động vật xảy ra nhanh và có nhiều hình thức phản ứng hơn ở thực vật

− Hình thức, mức độ và tính chính xác của cảm ứng ở các loài động vật khác nhau phụ thuộc vào mức độ tổ chức thần kinh của chúng

KHI BỊ

VA CHẠM

KHI BỊ

VA CHẠM

I - KHÁI NIỆM CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

1) Khái niệm:

2) Phản xạ:

− Phản xạ là những phản ứng của cơ thể trả lời các kích thích của môi trường thông

qua hệ thần kinh

− Phản xạ được thực hiện là nhờ cung phản xạ Cung phản xạ gồm các bộ phận:

• Bộ phận tiếp nhận kích thích (thụ thể hoặc cơ quan thụ cảm)

• Đường dẫn truyền vào (đường cảm giác)

• Bộ phận phân tích và tiếp nhận thông tin để quyết định hình thức và mức độ

phản ứng (thần kinh Trung ương)

• Bộ phận thực hiện phản ứng (cơ, tuyến,…)

• Đường dẫn truyền ra (đường vận động)

1) Khái niệm:

2) Phản xạ:

Một bạn lỡ chạm tay vào những chiếc gai nhọn và có phản ứng rụt tay lại Hãy chỉ ra tác nhân kích thích, bộ phận tiếp nhận kích thích, bộ phận phân tích và tổng hợp thông tin, bộ phận thực hiện phản ứng của hiện tượng trên

Bộ phận tiếp nhận kích thích

Bộ phận phân tích và tổng hợp thông

tin

Bộ phận phân tích và tổng hợp thông

tin

Bộ phận thực hiện

Bộ phận thực hiện

Tác nhân kích thích Tác nhân kích thích

Đư ờn

g vậ

n độ

ng

Đư ờn

g cả

m g

iá c

Thụ quan đau ở da

Cơ co (ngón tay co lại)

Tủy sống

I - KHÁI NIỆM CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

1) Khái niệm:

2) Phản xạ:

Cơ đùi ếch đã cắt rời khỏi cơ thể khi ta kích thích thì cơ đùi này vẫn co Sự co cơ đùi ếch trong trường hợp này có phải là phản xạ không ? Vì sao?

Lưu ý:

− Các tế bào và các cơ quan trong cơ thể đều có khả năng cảm ứng lại khi

bị kích thích, nhưng không phải tất cả các phản ứng của chúng đều là phản

xạ

Cảm ứng có vai trò đảm bảo cho sinh vật tồn tại và phát triển

Không phải là phản xạ Vì sự co cơ đùi ếch trong trường hợp này không có sự tham gia đầy đủ của các bộ phận trong một cung phản xạ (trung ương thần kinh)

NHÓM 1 – LỚP 11A2

II - CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT CÓ TỔ CHỨC THẦN KINH

1 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới

NHÓM 1 – LỚP 11A2

tổ chức thần kinh

Hình thức cảm ứng

Hệ thần kinh dạng lưới ở thủy tức

Hệ thần kinh dạng lưới ở thủy tức

Phản ứng toàn thân Thiếu chính xác, tiêu tốn nhiều năng lượng

•Hệ thần kinh dạng lưới

• Các tế bào thần kinh nằm rải rác trong cơ thể và liên hệ với nhau qua các sợi thần kinh, tạo thành mạng lưới tế bào thần kinh

• Các sợi thần kinh liên hệ với

tế bào cảm giác và tế bào biểu mô cơ

Ruột

khoang

2 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch và dạng hạch

Nhóm ĐV Đặc điểm

tổ chức thần kinh

Hình thức cảm ứng

Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch

Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch

Động vật có đối

xứng hai bên (Giun

dẹp, Giun tròn, Chân

khớp)

•Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch

• Các tế bào thần kinh tập trung lại tạo thành các hạch thần kinh Các hạch thần kinh được nối với nhau bởi các dây thần kinh Mỗi hạch thần kinh là một trung tâm điều khiển hoạt động của một cùng xác định của cơ thể

Phản ứng định khu, đơn giản, chính xác hơn động vật có hệ thần kinh dạng lưới

2 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch và dạng hạch

NHÓM 1 – LỚP 11A2

Nhóm ĐV Đặc điểm

tổ chức thần kinh

Hình thức cảm ứng

Động vật

có xương

sống

Hệ thần kinh dạng ống:

• Thần kinh trung ương : một lượng rất lớn các tế bào thần kinh tập trung lại thành 1 ống nằm ở phía lưng Đầu trước:

não bộ, phần sau: tủy sống

• Thần kinh ngoại biên: gồm hạch TK phân bố dọc 2 bên tủy sống và dây TK từ tủy sống phân bố đến khắp các cơ quan của cơ thể

Theo nguyên tắc phản xạ, phản ứng nhanh, chính xác

• Phản xạ không điều kiện

• Phản xạ có điều kiện

Hệ thần kinh

Hệ thần kinh

3 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng ống

Não

Tủy sống

Hạch TK

Dây TK

Giải thích tại sao khi bị kim nhọn đâm vào ngón tay thì ngón tay co lại

Phản xạ co ngón tay khi bị kích thích là phản xạ không điều kiện hay

là phản xạ

có điều kiện? Tại sao?

sống, sợi vận động của dây thần kinh tủy và các cơ ở ngón tay.

• Khi kim nhọn đâm vào ngón tay thì ngón tay co lại vì đây là phản xạ tự vệ của cả động vật và

người Khi kim châm vào tay, thụ quan đau sẽ đưa tin về tủy sống và từ đây lệnh đưa đến cơ ngón tay làm co ngón tay lại.

• Phản xạ trên là phản xạ không điều kiện vì đây là phản xạ di truyền, sinh ra đã có đặc trưng cho loài và rất bền vững

Giả sử bạn đang đi chơi, bất ngờ gặp một con chó dại ngay trước mặt

• Bạn sẽ có phản ứng (hành động) như thế nào?

• Hãy cho biết bộ phận tiếp nhận kích thích, bộ phận xử lí thông tin và quyết định hành động, bộ phận thực hiện của phản xạ tự vệ khi gặp chó dại

• Hãy ghi lại tất cả những suy nghĩ diễn ra trong đầu của bạn khi đối phó với chó dại

• Đây là phản xạ không điều kiện hay là phản xạ có điều kiện ? Tại sao?

Trả lời:

• Có thể có các hành động như: bỏ chạy, đứng im, tìm gậy để đánh đuổi, nhặt gạch hoặc đá để ném

• Bộ phận tiếp nhận kích thích là mắt, bộ phận điều khiển hành động là não, bộ

phận thực hiện là cơ chân, tay

• Các suy nghĩ diễn ra trong đầu như: nên làm thế nào bây giờ, chó dại có vi trùng gây bệnh dại, nếu bị cắn có thể chết, nên bỏ chạy hay nên chống lại, nếu bỏ chạy chó sẽ đuổi

• Đây là phản xạ có điều kiện vì phải qua học tập rút kinh nghiệm mới biết được

chó dại có biểu hện như thế nào, dựa vào kinh nghiệm đã có mà mỗi người có

cách xử lí khác nhau

Nhóm ĐV Đặc điểm tổ chức thần kinh Hình thức

cảm ứng

Ruột khoang Hệ thần kinh dạng lưới Phản ứng toàn thân Thiếu chính xác,

tiêu tốn nhiều năng lượng

Động vật có đối xứng hai

bên (Giun dẹp, Giun tròn,

Chân khớp)

Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch Phản ứng định khu, đơn giản, chính

xác hơn động vật có hệ thần kinh dạng lưới

Thân mềm, giáp xác, sâu

bọ

Hệ thần kinh dạng hạch (hạch não, ngực, bụng)

Phản ứng tương đối phức tạp và chính xác hơn

Động vật có xương sống Hệ thần kinh dạng ống: Theo nguyên tắc phản xạ, phản ứng

nhanh, chính xác

NHÓM 1 – LỚP 11A2

Tiêu chí Thực vật Động vật

Bộ phận tiếp nhận kích thích Hoa, lá, thân, rễ,… Các giác quan, các tế bào thụ cảm

Phương thức truyền thông tin Lan truyền điện sinh học và hóa học • Lan truyền điện sinh học và hóa học

Bộ phận phân tích, tổng hợp kích

Bộ phận trả lời kích thích Hoa, lá, thân, rễ,… Cơ và tuyến

thức kém đa dạng

thức đa dạng,

Biều hiện hình thức cảm ứng

Chủ yếu thay đổi tốc độ sinh trưởng,

xạ

So sánh cảm ứng ở động vật và thực vật