Ở trong câu thơ thứ 6 nhà thơ đã không ngần ngại mà trung thực bộc lộ lòng ghen tuông của mình, có nghĩa là tôi cũng như muôn nghìn người bình thường khác, cũng bị những tình cảm kh[r]
Trang 1Ngày soạn: 05/11/2018 Lớp: 11B2, 11B6
TÔI YÊU EM
( A.X.Puskin)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức :
- Cảm nhận được vẻ đẹp của nhân vật trữ tình trong tình yêu: chân thành, say đắm, vị tha, cao thượng
- Thấy được nét đặc sắc của thơ trữ tình Puskin: giản dị, trong sáng, tinh tế…
2 Kĩ năng :
- Rèn kĩ năng đọc – hiểu một bài thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại, kĩ năng cảm thụ, phân tích tác phẩm thơ
3 Thái độ :
- Giáo dục cho HS tình cảm chân thành, vị tha, cao thượng trong cuộc sống và trong tình yêu
4 Định hướng góp phần hình thành năng lực
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến Puskin
- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm thơ tình yêu trên thế giới
- Năng lực thẩm mỹ: Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng của bài thơ cả về nội dung tâm tình lẫn ngôn từ nghệ thuậ
- Năng lực hợp tác khi trao đổi thảo luận về giá trị tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ
- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên:
- SGK, SGV, Tư liệu ngữ văn 11, thiết kế bài học
2 Học sinh:
- SGK, vở ghi, vở soạn
- Hs chủ động tìm hiểu bài học thông qua hệ thống câu hỏi hướng dẫn về nhà
III PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
- Phát vấn, nêu vấn đề, thuyết trình, thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
- Niềm vui sướng, say mê khi bắt gặp lý tưởng được tác giả Tố Hữu thể hiện như thế nào trong bài thơ “ Từ ấy”?
- Khi bắt gặp lý tưởng, tác giả đã có những thay đổi gì về quan niệm lẽ sống?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: khởi động
Gv tổ chức trò chơi: Chia lớp thành 2 nhóm
theo 2 dãy bàn Kể tên những bài thơ viết đề tài
về tình yêu
Trong vòng 3 phút, nhóm nào kể được nhiều và
chính xác sẽ là nhóm giành chiến thắng
Từ đó, GV dẫn dắt vài bài mới:
Nhà thơ Xuân Diệu – ông hoàng của thơ tình
Việt Nam đã từng viết:
“Làm sao sống được mà không yêu
Không nhớ không yêu một kẻ nào”
Có lẽ, tình yêu ngự trị trong mỗi chúng ta, nó
trở thành một “kiệt tác của con người” ( Gác
Xông), không biết con người yêu từ khi nào và
Trang 2cũng không biết tình yêu đến với con người
như thế nào Chỉ biết khi bước vào vườn thơ
tình của nhân loại, ta bắt gặp muôn vàn những
bông hoa của tình yêu với muôn vàn màu sắc
Có tình yêu tầm thường, tình yêu cao cả, tình
yêu ích kỉ, vẩn đục, tình yêu trong sáng… và “
Tôi yêu em” của Puskin là một trong những
tình yêu ấy
Hoạt động 2: hình thành kiến thức
- Dựa vào phần Tiểu dẫn ở SGK, trình bày nét
chính về cuộc đời của Pu-skin?
- Puskin sáng tác trên những thể loại nào? Và
thể loại nào là thành công nhất
- Sáng tác của Pu-skin thường có nội dung gì?
- Hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
“ Tôi yêu em” là một trong những bài thơ tình
nổi tiếng của Pu skin được rút ra từ tập thơ “
Những bông hoa phương Bắc” Bài thơ được
sáng tác năm 1829 vào thời kì ở Pê-téc-pua,
trong thời gian này Pu-skin thường hay lui tới
nhà Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga
đàm đạo thơ văn Tại đây ông đã gặp và đem
lòng yêu cô con gái của ông Chủ tịch là
Ô-lê-nhi-na Rung động say đắm người thiếu nữ xinh
đẹp , Pu skin đã dành cho nàng rất nhiều vần
thơ đằm thắm: Ngài và anh, cô và em, hết rồi
tình đã vỡ tan Đến mùa hè năm 1829 Pu-skin
ngỏ lời cầu hôn nhưng không được chấp nhận
nên nhà thơ đã làm nên bài thơ Tôi yêu em Bài
thơ được coi là viên ngọc vô giá trong kho tàng
thi ca Nga
-GV hướng dẫn HS cách đọc bài thơ: Cần đọc
giọng chậm rãi, trầm buồn và day dứt cụ thể:
- Câu 1-2: chậm, ngập ngừng
- Câu 3-4: mạnh mẽ, dứt khoát
- Câu 5-6: day dứt, u buồn
- Câu 7-8: mong ước, tha thiết mà điềm
tĩnh
- GV: Theo em, bài thơ có thể chia thành
mấy phần? Nội dung chính của từng
phần?
I Tìm hiểu chung 1.Tác giả
a Cuộc đời:
-Puskin(1799-1837), sinh ra trong gia đình quý
tộc nhưng sớm gắn bó với cuộc sống của nhân dân lao động
-Là nhà thơ lỗi lạc của nước Nga và được mệnh danh là “mặt trời thi ca Nga”
b.Sự nghiệp:
-Thể loại: phong phú – thơ trữ tình -Tác phẩm tiểu biểu: SGK
-Đặc điểm thơ ông: thể hiện tâm hồn Nga khát
khao tự do và tình yêu
->Ông là thi sĩ vĩ đại của thơ tình yêu
2 Tác phẩm -Viết 1829
-Được gợi cảm hứng từ mối tình đơn phương với nàng Ôlênhina
3.Bố cục: 3 phần:
Trang 3- GV: Bài thơ có nhan đề là “tôi yêu em” và
cũng được mở đầu bằng điệp từ “tôi yêu em”
Vậy theo em cụm từ “tôi yêu em” thể hiện điều
gì?
- GV: Theo em vì sao người dịch lại chọn cách
xưng hô là “tôi yêu em” chứ ko phải là “tôi
yêu cô”, hay “anh yêu em”?
- Hình ảnh “ngọn lửa tình” là hình ảnh không
xuất hiện trong nguyên tác, mà dịch giả Thúy
Toàn đã thêm vào bản dịch dựa trên động từ
“tắt”, đây chính là một trong những nét tinh tế
của bản dịch này.Vậy theo em hình ảnh “ngọn
lửa tình” nói lên điều gì?
-Em hãy cho biết giọng điệu ở 2 câu đầu như
thế nào?
-GV: Em có nhận xét gì về tình yêu của nhân
vật trữ tình?
-GV hỏi: Sau lời khẳng định tình yêu ở 2 câu
đầu, bước sang câu thứ 3 có một từ “ nhưng”
Và từ nhưng theo thông thường tạo ra 2 vế đối
lập(Tôi muốn đi nhưng tôi không thể).Vậy
trong bài thơ này tạo ra sự đối lập giữa điều gì?
- Nhưng “ không” thể hiện điều gì?
-GV hỏi:Nếu như ở 2 câu đầu giọng thơ ngập
ngừng thì ở 2 câu này giọng thơ có gì thay đổi?
-GV hỏi: Qua những từ ngữ này đã thể hiện
tâm trạng của nhân vật trữ tình như thế nào?
-GV: Bốn câu đầu đã cho thấy sự mâu thuẫn
của nhân vật tôi, vậy sự mâu thuẫn đó xuất hiện
từ đâu?(mâu thuẩn đó xuất phát từ lẽ sống và
quan điểm nào của Pu skin về tình yêu)
GVMR: Puskin không chỉ yêu mà còn muốn
được yêu Dường như với Puskin, tình yêu
không có chỗ cho sự ép buộc, nó phải bắt
nguồn tự nhiên và tự nguyện từ hai phía Trong
tình yêu, phải biết tôn trọng tình cảm của người
mình yêu Nếu người mình yêu không thấy
hạnh phúc thì điều đó cũng có nghĩa là chưa có
được tình yêu đích thực Có lẽ vì quan niệm
sống và yêu như thế mà nhân vật trữ tình đã tự
chối bỏ tình yêu trong nỗi đau khổ giằng xé
GV dẫn dắt: Hai câu 3,4 khép lại đoạn 1 bằng
sự kiểm soát mạnh mẽ, quyết liệt của lí trí đối
với tình cảm Người đọc đang có cảm nhận về
sự lắng dịu, “ giảm nhiệt đáng kể của cảm xúc
yêu thì bất ngờ điệp khúc “ Tôi(đã) yêu em”
II Đọc- hiểu văn bản 1.Bốn câu thơ đầu
a Câu 1,2:
- “Tôi (đã) yêu em”:
+lời giải bày tình cảm đầy chân thành của
chàng trai +Thể hiện mối quan hệ vừa gần vừa xa, vừa đằm thắm, vừa dở dang
- Dấu câu “:” chậm rãi, đứt quãng, trăn trở, day dứt
- Hình ảnh: “ ngọn lửa tình”: Ẩn dụ tình yêu nồng nàn, mãnh liệt
- Từ ngữ: “ có thể, chưa hẳn”
+ Xác nhận sự tồn tại của tình yêu + Thành thật bộc lộ cõi lòng mình
Khẳng định tình cảm: vẫn còn yêu em
b Câu 3,4:
-Mạch cảm xúc đột ngột chuyển hướng
+ “ Nhưng”: dặn lòng, chế ngự cảm xúc + “ không”: lựa chọn tự dừng bước
- Giọng thơ: mạnh mẽ, dứt khoát
Tôn trọng, hi sinh vì người mình yêu
Tình yêu chân thành, tha thiết
Trang 4- Ở 2 câu 5-6 thì điệp ngữ “tôi yêu em” nhằm
nhấn mạnh điều gì?
- Em hãy cho biết các cung bậc tình yêu được
thể hiện như thế nào ở hai câu 5-6?
-Trong câu thơ thứ 6 nhà thơ đã nói về lòng
ghen tuông.Vậy em có nhận xét gì về lòng ghen
tuông trong thơ Puskin và lòng ghen tuông
trong tình yêu?
Ở trong câu thơ thứ 6 nhà thơ đã không ngần
ngại mà trung thực bộc lộ lòng ghen tuông của
mình, có nghĩa là tôi cũng như muôn nghìn
người bình thường khác, cũng bị những tình
cảm khổ đau của sự ghen tuông vò xé tâm can
như nhà thơ đã từng nói:
“Trên đời này không có tra tấn nào bằng
Đau đớn hơn những giày vò khắc nghiệt của
ghen tuông”
Nhưng dù có “hậm hực lòng ghen” bao nhiêu
thì sự hờn ghen của Pu skin cũng chỉ là chút
“gia vị” của bữa đại tiệc tình yêu mà thôi Nó
như là một “ liều thuốc thử rất nhỏ” để “bắt
mạch” những tâm hồn yêu Chứ không phải là
sự ghen tuông mù quáng thường biến con
người thành quỷ dữ mất đi sự sáng suốt như
nàng Mêđê trong tác phẩm Ơriphiđơ vì thù
chồng mà giết chết con mình, hay như Hoạn
Thư trong Truyện Kiều vì ghen tuông mà hành
hạ nàng Thúy Kiều dưới nhiều thủ đoạn tàn
nhẫn
-GV: Điệp khúc thứ ba gắn liền với hai câu
cuối Tại sao nói, hai câu kết là bất ngờ, hàm
chứa nhiều ý vị?
+ Thứ nhất: Liên hệ với dòng thơ trước để thấy
sự bất ngờ mà 2 câu kết đem lại trước hết thể
hiện ở sự thay đổi đột ngột của mạch cảm xúc
Cảm xúc bị dồn nén, như ngưng đọng ở cái
hậm hực “ ghen tuông” bỗng như được giải toả,
dâng cao bởi tình yêu “ chân thành, đằm thắm”
Tiết tấu câu thơ nhanh hơn, gấp hơn và cũng
tươi sáng hơn
+ Câu 8: Nhân vật trữ tình đã vượt lên nỗi u
buồn, lòng ghen tuông ích kỉ để vươn tới cái
cao cả của tình yêu chân thành, say đắm “ Cầu
em được người tình như tôi đã yêu em” Bản
thân lời cầu chúc đã biểu lộ cái cao thượng
trong tình yêu của nhân vật trữ tình Song còn
nhiều hơn thế, Puskin đã quên đi cái tôi của
mình để nghĩ đến người mình yêu Thi sĩ đã gửi
gắm vào một người khác tất cả nâng niu, trân
2 Hai câu tiếp:
- Điệp khúc: “ Tôi yêu em” lần 2: Lí trí kìm nén nhưng cảm xúc vẫn trào dâng
- Cung bậc cảm xúc:
+ Âm thầm không hi vọng + Rụt rè, hậm hực lòng ghen -> Cảm xúc rất người
- Cấu trúc: “ lúc…khi…”: biến động dồn dập, sóng gió trong cảm xúc
Trái tim thành thật với những cảm xúc chân thật của tình yêu
3 Hai câu cuối
- Cấu trúc: “ Tôi yêu em” lần 3: Khẳng định
tình yêu chân thành, đằm thắm
- Lời cầu chúc:
+ Gửi gắm vào người thứ 3: tình cảm nâng niu, trân trọng em
+ Lời tỏ tình thông minh, khẳng định đầy tự tin, kiêu hãnh
+ Nhịp: nhanh, gấp hơn
Khẳng định tình yêu cao thượng, vị tha
Trang 5trọng đối với người anh yêu và ước mong nàng
được hạnh phúc Qua đây, chúng ta thấy, trong
tình yêu, hạnh phúc không thuộc về một người
mà thuộc về cả hai Câu thơ đã cho thấy một
thái độ ứng xử văn hoá trong tình yêu nói riêng
và trong cuộc sống nói chung
Cuối cùng, trong chiều sâu câu thơ, dường như
còn ánh lên một sự khẳng định: Sẽ chẳng có ai
trên cõi đời này yêu em chân thành, mãnh liệt
như anh Và dù tình chúng ta không thành em
hãy nhớ rằng:
“ Em vẫn còn sống giữa một trái tim”
( Một chút tên tôi đối với nàng – Puskin)
GVMR: Thái độ cao thượng và trân trọng
người tình cũng được thể hiện trong nhiều bài
thơ của Puskin Nhà thơ viết trong bản thảo bài
“Trên đồi Gru-di-a đêm xuống”:
“ Vẫn thuộc về em, anh lại yêu em
Không hi vọng và không mong ước
Như ngọn lửa hiến dâng, tình yêu anh thanh
khiết
Và dịu hiền như mơ ước gái đồng trinh”
III Tổng kết 1.Nội dung
- Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của tình yêu chân
thành, đằm thắm, hi sinh cao thượng của nhà thơ
2.Nghệ thuật
- Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, hàm súc
- Dùng điệp ngữ “tôi yêu em”
- Giọng điệu thơ chân thực, sinh động
Hoạt động 3: Luyện tập
BT1: Khi dịch bài “ Tôi yêu em”, người dịch
đứng trước mấy lựa chọn:
a Tôi yêu chị
b Tôi yêu cô
c Tôi yêu em
d Anh yêu em
Theo em, vì sao người dịch lại chọn kiểu xưng
hô thứ ba?
GV gợi ý: Theo GS: Nguyễn Hải Hà: “ Kiểu
xưng hô 1, 2 có phần trang trọng, khách khí, xa
cách Kiểu 4 lại chỉ một quan hệ quá thân thiết
Người dịch chọn kiểu xưng hô 3 là thoả đáng vì
nó nói lên đúng quan hệ vừa gần vừa xa, vừa
đằm thắm, vừa dang dở giữa nhân vật trữ tình
với em”
BT2: Có sự đồng điệu nào giữa bài thơ “ Tôi
yêu em” với câu quan họ sau:
“ Người về em dặn câu rằng
Đâu hơn người lấy, đâu bằng đợi em”
Trang 6Hoạt động 4: Vận dụng và mở rộng
Từ bài thơ “ Tôi yêu em” của Puskin, viết bài
văn ngắn bày tỏ suy nghĩ về hiện tượng sau
được đăng trên báo
http://giadinh.vnexpress.net:
“ Thạc sĩ giáo dục Phạm Phúc Thịnh cho
rằng, giới trẻ ngày nay yêu thoáng, sống vội
mà quên mất giá trị cốt lõi của tình yêu là sự hi
sinh Họ đề cao cái tôi quá mức nên khi nị phụ
tình thường tìm cách trả thù, thậm chí giết chết
người yêu”
- Sưu tầm và viết cảm nhận một số bài thơ tình
nổi tiếng của Puskin
4.Hướng dẫn về nhà
- Học thuộc lòng bài thơ
- Hoàn thành các bài tập còn lại
- Soạn bài: “Chiều tối” theo hệ thống câu hỏi sau:
+ Đọc và tìm hiểu hoàn cảnh ra đời, vị trí của bài thơ
+ So sánh bản dịch thơ và dịch nghĩa
+ Ai là người bộc lộ cảm xúc trong bài thơ? Bộc lộ trực tiếp hay gián tiếp? + Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Chia bố cục
5 Rút kinh nghiệm