Ebook Nguyên lý thiết kế nhà ở: Phần 2

- Nhà liên kế với hình thức kiến trúc đồng bộ sẽ góp phần làm phong phú hơn cho không gian đô thị về thẩm mỹ kiến trúc, sinh động trong nhịp điệu mặt đứng và tạo hình thể đa dạng của [r]

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 81

CHƯƠNG 4 :

TỔ CHỨC KHÔNG GIAN CHỨC NĂNG TRONG NHÀ Ở

RIÊNG LẺ

Trong chương này, chủ yếu tập trung giới thiệu các loại hình nhà ở riêng lẻ phổ biến tại các đô thị lớn, phần nhà ở nông thôn sinh viên tự đọc thêm

4.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG : 4.1.1 Khái niệm:

Nhà ở riêng lẻ, thường là nhà thấp tầng, là loại nhà ở độc lập phục vụ cho một gia đình, có ngôi nhà chính từ 1- 4 tầng Mỗi gia đình sở hữu một khuôn viên được khai thác sử dụng từ tầng trệt đến các tầng trên Ở thành phố loại nhà này chiếm khoảng 30% đến 40% , còn ở nông thôn loại nhà này chiếm từ 80 % đến 90% [4]

Theo QCVN 03-2012, nhà ở riệng lẻ là công trình được xây dựng trong khuôn viên đất ở thuộc quyền sử dụng của hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp xây dựng trên lô đất của dự án nhà ở Nhà ở riêng lẻ bao gồm : [ Phụ lục A, trang 19,QCVN 03-2012 ]

- Biệt thự : biệt thự đơn lập, biệt thự song lập, biệt thự cao cấp, biệt thự

du lịch

- Nhà ở liên kế: nhà liên kế mặt phố (nhà phố), nhà liên kế có sân vườn

- Nhà ở nông thôn truyền thống

4.1.2 Phân loại:

Căn cứ vào lối sống, cách tổ chức mặt bằng , vị trí xây dựng, cũng như mức thu nhập kinh tế của từng gia đình người ta có thể phân loại như sau:

- Nhà ở nông thôn : nhà vườn, trang trại , biệt thự …v v

- Nhà ở đô thị : nhà phố, nhà liên kế, biệt thự, chung cư

4.2 NHÀ Ở NÔNG THÔN TRUYỀN THỐNG :

Đây là loại nhà ở phục vụ cho các gia đình nông dân, mỗi gia đình tiểu nông thường sống trên một khuôn viên độc lập khép kín, được tổ chức với kiến trúc

từ 1 đến 2 tầng, gồm nhiều bộ phận kiến trúc nhỏ như: nhà chính, nhà ngang, chuồng trại, sân phơi…

- Các phòng sinh hoạt chung: là nơi tiếp khách, chỗ để bàn thờ, thường có

1 gian hoặc 3 gian

- Phòng ngủ: tập quán không ngăn thành các phòng riêng trong ngôi nhà

ở nông thôn (tập quán này cần phải xem xét lại)

-

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 82

- Bộ phận bếp và kho: bộ phận này gồm bếp và kho, bên cạnh đó là giếng nước hoặc bể nước sinh hoạt Nhà bếp và kho thường bố trí ở khối nhà ngang

- Bộ phận chuồng trại vệ sinh: gồm chuồng gà, vịt, trâu, bò, hố xí hai ngăn Bộ phận này có thể kết hợp với bếp hoặc tách riêng

- Sân vườn: tác dụng của sân vườn rất quan trọng, dùng làm nơi phơi thóc, ngũ cốc, rơm rạ…sân vườn, ao cá không những đem lại sản phẩm cho người nông dân, mà còn góp phần cải tạo vi khí hậu

4.2.1 Nhà ở nông thôn truyền thống vùng Bắc bộ:

Mỗi nhà có rào dậu, cổng ngỏ riêng không xâm phạm đất đai của nhau Nhìn chung nhà ở dân gian đồng bằng Bắc bộ là một quần thể gồm có ngôi nhà chính được sắp xếp theo hướng chính là nam hay đông - nam, xung quanh là những công trình phụ có quan hệ mật thiết hữu cơ với nhau theo một nguyên tắc nhất định (chữ nhất, chữ nhị, chữ đinh L, chữ nôm U ) mối quan hệ này thông qua 1 sân rộng là trung tâm bố cục Cổng nhà luôn đặt sang bên nách nhà để tạo sự kín đáo Trong trường hợp cổng nhìn thẳng vào nhà chính gian giữa phải được sử lý khéo léo bằng bức bình phong, hay hòn non bộ mặt nước…

Chỗ làm gạo, sản xuất, bếp và chuồng súc vật được bố trí nay tại các nhà ngang (nhà phụ)

Thường hạn chế mở cửa ở phía bắc (phía sau nhà), cửa đi chính thường

mở về phía sân trước (phía nam hay đông – nam), cửa làm theo lối cửa bức bàn,

mở suốt cả gian nhà bằng nhiều cánh

Hình 4.1:

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 83

Mái chủ yếu làm bằng ngói, ít khi làm bằng lá, rơm Nền nhà cao từ 45cm – 60cm Chân cột chịu lực kê trên tảng đá hay ximăng

4.2.2 Nhà ở nông thôn truyền thống vùng Trung bộ:

Nhà ở đồng bằng miền Trung có nhiều nét tương đồng với nhà ở ở đồng bằng Bắc bộ Nhưng khí hậu của miền Trung thì khác hẳn, gió lào về mùa

hạ đã ảnh hưởng lớn đến không khí, tạo nên khí hậu nóng khô, mưa bão nhiều Nhà ở truyền thống miền Trung rất đa dạng và phong phú trong phạm vi học phần, chúng ta tham khảo nhà ở truyền thống Huế

Nhà ở truyền thống Huế thường có bố cục theo hình chữ U, nhà giữa thường là nơi thờ tổ tiên, tiếp khách và cũng là nơi ngủ của ông chủ Cánh phía đông dành cho đàn bà và cánh phía tây dành cho đàn ông Nhà chính

có cửa mở rộng ra sân qua hàng hiên Nhà phụ thường đặt tách biệt có kho bếp, nơi ở của người giúp việc Bố cục nhà chịu ảnh hưởng của thuyết phong thủy

Hình 4.2:

Hình 4.3 a:

Tổ chức mặt bằng nhà ở truyền thống

ở Huế

[ Nguồn : Kts Võ Đình Diệp ]

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 84

4.2.3 Nhà ở nông thôn truyền thống vùng Nam bộ (chủ yếu là đồng bằng sông Cửu Long):

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng thường bị ngập nước định kỳ Các điểm dân cư nằm trong khu vực xung quanh là kênh rạch chằng chịt Vì thế nhà thường được xây dựng theo các xóm nhỏ hoặc rải theo các đường giao thông và kênh rạch sông ngòi (Hình 4.4 a)

Nhà ở được xây dựng ít kiên cố, mặt bằng bố cục theo hình đơn giản, tập trung các sinh hoạt vào một nhà như kiểu nhà chữ đinh, nhà ba gian, nhà bát dần, nhà mái nối(nối đội), nhà thảo bạt (Hình 4.4 b)

Hình 4.3 b: Kiến trúc nhà vườn Huế [ Nguồn : tác giả sưu tầm ]

Hình 4.4 a : Phân lô đất xây dựng nhà

vườn nông thôn Tây Nam bộ

Hình 4.4 b: Các dạng kiến trúc nhà ở truyền thống nông thôn Nam bộ [ Nguồn:Kts Võ Đình Diệp ]

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 85

Kết cấu nhà bằng khung gỗ đơn giản, một số nơi là nhà sàn và chiều cao phục thuộc vào mực nước lũ của địa phương

Cách bố cục không gian bên trong có những nét độc đáo: Phòng khách

có bàn thờ tổ tiên ở chính giữa , tiếp sau là các phòng ngủ, chỗ ăn, kho thóc, bếp thường đặt ở nhà sau ( nhà sau thường nằm kế bên và nhỏ hơn nhà trước ), có mái thấp hơn nhà trước (Hình 4.5 )

4.3 NHÀ LIÊN KẾ:

4.3.1 Tổng quan về nhà liên kế:

4.3.1.1 Khái niệm:

Nhà liên kế là một trong các thể loại kiến trúc nhà ở thấp tầng Đây là loại nhà mà các căn hộ được đặt cạnh nhau, vách liền vách với nhà bên cạnh, tạo thành dãy nhà liên tục và được xây dựng hàng loạt , có chung hình thức kiến trúc mặt bằng và mặt đứng cho từng dãy nhà hoặc cụm nhà, có mặt tiền tiếp xúc trực tiếp với lối đi công cộng

4.3.1.2 Đặc điểm:

- Nhà liên kế thường được xây dựng trên các lô đất có cùng kích thước, diện tích mỗi lô khoảng 60 m² (4mx15m) – 120 m² (6mx20m), có vườn trước và sân sau, mặt tiền hẹp ( phổ biến nhất là từ 4m đến 6m) để tiết kiệm đường

Hình 4.5 : [ nguồn : Nhà ở nông thôn

Nam bộ - Võ Đình Diệp, 1984 ]

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 86

ống kỹ thuật hạ tầng đô thị, tạo khả năng tiếp cận với không gian đường phố

và các tiện nghi đô thị

- Kích thước chiều ngang lô đất có xu hướng giảm dần khi nhà liên kế được xây dựng tiến dần vào trung tâm thành phố, nhưng không được nhỏ hơn 3,5m

- Mật độ xây dựng loại nhà này cho phép từ 60 –80 %

- Vì các ngôi nhà ghép liền sát nhau, vai kề vai, lưng kề lưng nên chỉ tiếp xúc với thiên nhiên ở một hoặc hai mặt nhà

- Mỗi gia đình được khai thác sử dụng toàn bộ không gian trong phạm vi lô đất của mình

- Tùy theo hướng gió, địa hình, kết cấu … mà có những cách hợp khối khác nhau: xếp thẳng hàng, xếp chéo, xếp so le, xếp giật cấp hoặc chồng lên nhau…

- Cứ 6-10 căn hộ tạo thành một dãy nhà có chung mái và tường ngăn giữa các ngôi nhà Số tầng của các dãy nhà thường từ 2 – 4 tầng

- Tùy theo điều kiện cảnh quan, quy hoạch phân lô và địa hình mà một dãy nhà có số căn hộ nhiều hay ít (dao động từ 4 - 16 căn hộ / dãy) Nếu số lượng căn hộ trong dãy nhà liên kế quá nhiều sẽ gây cảm giác buồn tẻ, đơn điệu cho cảnh quan khu ở

- Loại nhà này thích hợp cho các gia đình thị dân trung lưu hoặc khá giả ở các thị trấn, thành phố nhỏ và đô thị lớn Chức năng chính của nhà liên kế là để

ở , hoặc có thể vừa ở vừa kết hợp kinh doanh, buôn bán, làm kinh tế

4.3.1.3 Phân loại:

- Nhà liên kế chỉ có chức năng ở ( mặt nhà rộng 3.5m – 5m)

Hình 4.6:

Nhà liên kế

3 tầng có sân trước

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 87

- Nhà liên kế ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ (mặt mhà rộng 4 m – 6m)

- Nhà liên kế có sân vườn ( mặt nhà rộng 6m - 8m)

Hình 4.7 : Khu nhà liên kế tại quận 9, TP.HCM

Hình 4.8 : Nhà liên kế kết hợp thương mại (shop house) , dự án The Manor Central Park, Hànội Thiết kế :Cty Kiến trúc Kume Sekkei (Nhật Bản)

[ nguồn: themanorcentralpark vn ]

Hình 4.9 : Nhà liên kế sân vườn , dự án Foshan Times Fantasy [ nguồn: Endless Dwelling ]

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 88

4.3.2 Những vấn đề của nhà liên kế trong đô thị:

4.3.2.1 Hiệu quả kinh tế xã hội

- Đóng góp cho đô thị một quỹ nhà ở lớn với tiêu chuẩn nhà từ trung bình, khá đến cao cấp

- Nhà liên kế có tính xã hội hóa cao, kết hợp giữa ở với làm ăn sinh sống

và có thể tự phát triển ở mức độ cho phép Thu nhập của phần lớn cư dân ở các đô thị chưa cao lắm trong khi nhu cầu cuộc sống và giá cả thị trường ngày càng tăng Vì thế giải pháp nhà mặt phố, nhà liên kế

vẫn còn phù hợp với hiện trạng kinh tế quốc dân

- So với chung cư cao cấp, biệt thự thì nhà liên kế có chi phí dịch vụ thấp hơn, phù hợp với với thu nhập của người lao động Do đó trong quy hoạch các khu đô thị mới, người ta thường bố trí nhà liên kế bám theo trục đường chính để có thể buôn bán hay làm dịch vụ tăng thu nhập, cải thiện mức sống

- Trong quá trình đô thị hóa, cấu trúc và quy mô gia đình rất đa dạng Theo điều tra xã hội học thì hiện nay ở các thành phố lớn có trên 6 kiểu gia đình khác nhau và quy mô gia đình có sự chênh lệch rất lớn

Do đó nhu cầu về diện tích, không gian chức năng trong nhà ở cũng khác nhau

và không ngừng thay đổi

 Chỉ có nhà mặt phố trong đó bao gồm nhà phố riêng lẻ và nhà liên

kế là có thể phát triển theo “chiều thứ ba”, tức là phát triển theo chiều cao nhằm tăng diện tích ở, tạo ra các không gian sinh hoạt cho từng cá nhân và phần nào đáp ứng được chu kỳ phát triển của gia đình

Chính các yếu tố trên là ưu điểm rất lớn về mặt kinh tế -xã hội, mang tính quyết định cho sự tồn tại và phát triển của loại hình nhà mặt phố

4.3.2.2 Hiệu quả cảnh quan đô thị:

- Các nguyên tắc tổ chức kiến trúc nhà liên kế trong đô thị góp phần cho việc phát triển môi trường đô thị tốt, mang lại lợi ích công cộng ,

sự tiện nghi, môi trường sống trong lành

- Nhà liên kế với hình thức kiến trúc đồng bộ sẽ góp phần làm phong phú hơn cho không gian đô thị về thẩm mỹ kiến trúc, sinh động trong nhịp điệu mặt đứng và tạo hình thể đa dạng của các ô phố trong khu nhà ở

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 89

- Do được xây dựng đồng loạt, thống nhất về kiểu dáng và cao độ cho từng cụm nhà, kiến trúc nhà liên kế sẽ tạo ra các dãy phố mới, trật tự

và hài hòa trong không gian tổng thể của khu đô thị mới

4.3.2.3 Xu hướng và triển vọng:

- Nhờ có khả năng tổ chức không gian linh hoạt nên nhà liên kế dễ đáp ứng các nhu cầu phát sinh của gia đình Độc lập và cơ động lại có khả năng sinh lợi giúp cho loại hình nhà ở này luôn ứng phó kịp thời sự phát triển kinh tế

xã hội, nhất là xã hội Á Đông - lấy gia đình làm tế bào cơ bản như nước ta

- thì về lâu dài khó có loại hình nhà ở khác thay thế hoàn toàn cho nó

- Xu hướng kết hợp từ 2 đến 3 căn liên kế hoặc tăng chiều rộng lên 5m - 8m /căn sẽ đáp ứng nhu cầu mỡ rộng không gian mua bán

- Về mặt công năng, vẫn có thể kết hợp không gian ở (tầng lầu) với không gian kinh doanh - dịch vụ (tầng trệt ), hoặc tăng thêm diện tích cho không gian kinh doanh - dịch vụ ( trệt và tầng lửng)

- Nhà liên kế có thể được xem là loại “nhà ở sinh lợi”, phát triển bám theo

các trục giao thông trong đô thị, là một hiện thực khách quan và cũng là lối sống thực dụng tại đô thị các nước đang phát triển như Việt Nam

4.3.2.4 Một số hạn chế:

- Mật độ xây dựng khá cao từ 70% - 80%, trong khi đó mật độ cư trú lại thấp sẽ gây lãng phí cho quỹ đất đô thị (250 – 300 người/ha so với 350 –

400 người/ha của chung cư thấp tầng)

- Do các khu nhà liên kế thường được quy hoạch bám sát mạng lưới đường giao thông để mỗi nhà đều có lối ra vào riêng nên diện tích mặt đường của khu nhà liên kế thường lớn hơn 40% - 50% so với khu chung cư

Hình 4.10 : Kiến trúc đồng bộ, nhất quán tạo ra nét hài hòa và ngăn nắp cho cảnh quan khu nhà ở

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 90

- Nhà liên kế kết hợp kinh doanh sẽ tạo nên các dãy phố với nhiều cửa hàng liên tiếp , xuất hiện nhiều chỗ ra vào trên đường phố gây cản trở giao thông , đặc biệt là đối với các khu vực đông dân cư có lưu lượng giao thông lớn

- Nhà liên kế khó có thể tạo ra một môi trường sống riêng biệt yên tĩnh, xa tiếng ồn và tránh bụi bặm Thiếu cây xanh, tổ chức thông thoáng chiếu sáng cho căn hộ còn hạn chế (do bố trí lưng kề lưng), thiếu không khí trong lành… dẫn đến chất lượng môi trường ở kém Diện tích sàn xây dựng vượt quá nhu cầu ở cũng gây lãng phí

- Sự pha trộn, lai tạp trong phong cách kiến trúc sẽ làm giảm giá trị căn

nhà, sự đơn điệu của mặt tiền dãy phố làm giảm tính đa dạng của cảnh quan

đô thị, ảnh hưởng không tốt đến thị hiếu thẩm mỹ trong xây dựng nhà ở

4.3.3 Các yêu cầu chung khi thiết kế nhà liên kế 4.3.3.1 Hướng nhà :

- Hướng nhà là một tiêu chí quan trọng trong thiết kế vì có ảnh hưởng lớn đến chế độ nhiệt và không khí trong nhà Việc chọn hướng nhà phải được nghiên cứu trước trên mặt bằng quy hoạch khu nhà ở, dựa vào bức xạ mặt trời và chế độ gió tại địa phương

- Hướng nhà sẽ là tối ưu khi nó đem lại một lượng bức xạ mặt trời tối thiểu vào mùa hè, cải thiện vi khí hậu trong nhà Muốn vậy, khi chọn hướng nhà cần đảm bảo 2 yêu cầu cơ bản sau:

+ Hạn chế tối đa bức xạ mặt trời lên các bề mặt nhà và chiếu nắng vào các phòng trong mùa nóng

+ Đảm bảo thông gió tự nhiên cho phần lớn các phòng, đặc biệt là phòng ngủ vào mùa nóng

- Xác định hướng nhà không chỉ theo yêu cầu chống nhiệt mà còn phải tính đến hướng gió chủ đạo tại địa phương, đảm bảo thông gió tốt về mùa nóng Nhà có mặt đứng vuông góc với hướng gió sẽ tiếp nhận một cách đầy đủ vận tốc và áp lực gió, còn khi tạo với hướng gió một góc 45 thì chỉ tiếp nhận 50%

Hình 4.11 :Sự đơn điệu trong hình khối, chi tiết và màu sắc của dãy nhà liên kế

NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC NHÀ Ở - Trang 91

áp lực Do đó, góc giữa hướng gió chủ đạo và hướng nhà chỉ nên thay đổi trong giới hạn  30

- Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm mưa nhiều tại miền Nam ( mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 ứng với gió Tây Nam, mùa khô từ tháng 12 đến tháng

4 năm sau ứng với gió Đông Nam ) thì hướng nhà Nam – Bắc và Bắc - Nam

là hướng lợi nhất về bức xạ mặt trời, giảm bớt chi phí cho kết cấu chống nắng, chống chói và chiếu sáng tự nhin Còn hướng nhà Tây Nam – Đông Bắc và Đông Nam – Tây Bắc là hướng lợi nhất về thông gió tự nhiên, nhưng

sẽ chịu những phí tổn cao hơn cho kết cấu che nắng, chống mưa hắt

- Trong nhà liên kế chỉ có một hoặc hai mặt tường tiếp giáp với không gian bên ngoài ( mặt tiền và mặt hậu), do đó giải pháp che nắng và cách nhiệt chủ yếu tập trung vào mái nhà và hai mặt tường trước và sau nhà

+ Đối với mặt trước và sau nhà : yêu cầu che nắng và che mưa tạt là

chủ yếu Điều này phụ thuộc vào định vị hướng nhà so với hướng nắng tới và hướng gió chủ đạo Kết cấu che nắng kết hợp che mưa nếu được nghiên cứu phối hợp tốt cũng góp phần tạo thẩm mỹ cho mặt đứng công trình, tạo các đường nét thống nhất hài hòa cho cả khu nhà liên

kế

+ Đối với mái nhà : Nhà mái dốc đóng trần nên mỡ cửa mái nhằm đưa

gió vào, giảm mạnh lượng nhiệt truyền vào nhà Nhà mái bằng tạo tầng thông gió bằng lớp đan cách nhiệt phía trên lớp chống thấm ( sàn gạch bộng )

Hình 4.12 : Khu nhà ở Duren- Đức ( 1997)- Kts Herman Hertzberger :phần lớn các ngôi nhà được bố trí theo hướng Bắc – Nam [ Nguồn: Urban Housing Form – JingminZhou]