Tất cả các phương tiện, đồ dùng dạy học kể trên đều được chế tạo từ các vật liệu đơn giản, dễ kiếm và được sử dụng một cách có hiệu quả trong dạy học âm nhạc tạo ra không khí học tập vui[r]
Trang 1CHẾ TẠO CÁC NHẠC CỤ GÕ ĐỆM PHỤC VỤ CHO DẠY HỌC
ÂM NHẠC A.ĐẶT VẤN ĐỀ:
I Lí do chọn đề tài:
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc vốn cĩ năng khiếu nghệ thuật và một truyền thống yêu âm nhạc từ rất lâu đời Với người Việt Nam, âm nhạc cần thiết như cơm ăn nước uống, như khơng khí để thở Bởi vậy, cha ơng ta đã tận dụng mọi cơ hội để
“làm” âm nhạc nhằm tơ điểm cho cuộc sống thêm tươi đẹp Qua tìm hiểu về nhạc khí dân tộc Việt, tơi nhận thấy, hầu như mọi vật liệu sẵn cĩ trong thiên nhiên đều cĩ thể trở thành nhạc khí dưới những đơi tay khéo léo của người Việt Tất cả các nguyên vật liệu từ thực vật, động vật cho đến khống sản đều được người Việt khai thác để làm nhạc cụ, tạo nên những màu âm đa dạng và mang tính đặc trưng của âm nhạc Việt Nam
Để kế thừa truyền thống của cha ơng, giữ gìn bản sắc văn hĩa dân tộc, đồng thời phát huy tính tích cực, rèn luyện sự khéo léo, tỉ mỉ, lịng kiên trì và ĩc sáng tạo cho cả người dạy và người học Người giáo viên dạy âm nhạc cần phải coi trọng việc chế tạo và sử dụng đồ dùng phục vụ mơn học một cách thường xuyên, nghiêm túc nhằm đạt được mục tiêu: “ Đổi mới phương pháp là đổi mới đồ dùng dạy học”, mang lại hiệu quả cao nhất cho các tiết dạy âm nhạc Đĩ chính là lí do để tơi đề xuất và hồn thành tốt việc chế tạo và đưa vào sử dụng bộ nốt nhạc cùng các nhạc cụ gõ đệm trong giảng dạy bộ mơn âm nhạc ở trường tiểu học Tân Phú và đĩ cũng chính là lí do
để tơi hồn thành sáng kiến kinh nghiệm: “ Chế tạo bộ nốt nhạc và các nhạc cụ gõ
đệm phục vụ cho dạy học bộ môn âm nhạc lớp 3,4,5 ở trường TH Tân Phú”.
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I.Cơ sở lí luận :
Khuơng nhạc, khĩa son, hình nốt, dấu lặng đơn, lặng đen… gọi chung là các
kí hiệu âm nhạc (hay bộ nốt nhạc) được dùng để dạy cho các em tập làm quen với các kiến thức âm nhạc đơn giản ở bậc tiểu học Bên cạnh đĩ, thanh phách, song lang, mõ, trống, sênh,… là những nhạc cụ được kích âm nhằm mục đích giữ nhịp cho bài hát và
là phương tiện phục vụ cho các hoạt động biểu diễn văn nghệ Tất cả các phương tiện,
đồ dùng dạy học kể trên đều được chế tạo từ các vật liệu đơn giản, dễ kiếm và được
sử dụng một cách cĩ hiệu quả trong dạy học âm nhạc tạo ra khơng khí học tập vui tươi, thoải mái, gĩp phần làm sinh động các hoạt động biểu diễn, nâng cánh cho tiếng hát các em hay hơn
Trong những năm học gần đây, BGD, SGD và PGD thị xã Đồng Xồi đã cĩ những văn bản cụ thể quy định hướng dẫn việc làm và sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy
Trang 2học âm nhạc nhằm đổi mới phương pháp dạy học và phát huy tính tích cực ở người học, đồng thời khuyến khích người dạy tìm tòi, sáng tạo và khai thác sử dụng các thiết
bị đồ dùng một cách có hiệu quả
Căn cứ vào quyết định số 12/2003- QĐ/BGD & ĐT ban hành ngày 23/3/2003
về việc làm và sưu tầm một số ĐDDH tự phục vụ cho hoạt động dạy học của giáo viên Qua quá trình thực dạy môn âm nhạc ở trường TH Tân Phú, tôi rất tâm đắc với việc nghiên cứu và chế tạo bộ nốt nhạc và các nhạc cụ gõ đệm Tôi cho rằng đây là một việc cần sớm được thực hiện và triển khai rộng rãi đến toàn thể đội ngũ giáo viên
âm nhạc Bởi vì, chúng không những góp phần làm phong phú các thiết bị dạy học âm nhạc trong nhà trường, khắc phục sự đơn điệu, hạn chế của các thiết bị cũ mà chúng còn phù hợp với đối tượng học sinh ở khối lớp 3,4,5, đáp ứng kịp thời việc đổi mới PPDH
II Thực trạng:
Trường TH Tân Phú là một trường nằm ở trung tâm thị xã Trường lớp khang trang, cơ sở vật chất và các trang thiết bị khá đầy đủ để phục vụ cho việc dạy và học .Mặt khác, trong năm học 2008- 2009 thông qua hội thi ĐDDH tự làm do PGD thị xã và SGD&ĐT tỉnh Bình Phước tổ chức, bản thân tôi vinh dự được trực tiếp tham gia và giao lưu học hỏi kinh nghiệm làm và sử dụng ĐDDH từ các đơn vị bạn
Bên cạnh những thuân lợi kể trên còn một số những khó khăn như: Các thiết bị dạy học âm nhạc chưa phù hợp với tình hình thực tế Mà cụ thể là các nhạc nhạc cụ gõ
có số lượng khá khiêm tốn, đơn điệu Riêng đối với khối lớp 3, khi dạy các bài về kí hiệu âm nhạc GV phải dạy chay làm cho các tiết học trở nên nhàm chán, buồn tẻ, không gây hứng thú cho học sinh Từ đó, các em không thích học vì rất khó thuộc nốt nhạc
III.BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
Để có được bộ nốt nhạc nam châm và các nhạc cụ gõ đệm phục vụ giảng dạy, chúng ta cần bắt tay vào việc chế tạo, cách làm cách sử dụng như sau:
1 Bộ nốt nhạc bằng nam châm:
Vật liệu: Giấy đề can (2-3 tờ với nhiều màu sắc khác nhau), nam châm lá, băng
keo 2 mặt, bút lông, bút màu, keo dán 2 mặt
Cách làm: Vẽ các kí hiệu âm nhạc lên tấm giấy đề can, dùng kéo cắt chúng
theo nét vẽ Sau đó, lấy keo 2 mặt dán các hình đã cắt lên tờ nam châm lá Cắt nam châm lá theo hình đã dán vào giấy đề can để được các nốt nhạc và các kí hiệu âm nhạc bằng nam châm Đây là các đồ dùng, dùng vào việc dạy nốt nhạc ở lớp 3 cũng như tập đọc nhạc ở lớp 4&5
Trang 3Cách sử dụng: Dùng kí hiệu âm nhạc bằng nam châm gắn lên bảng để thực
hiện các bài giới thiệu khuông nhạc, khóa son, hình nốt… VD: Khi dạy tập nhận biết nốt nhạc trên khuông (âm nhạc ở lớp 3) GV chỉ cần vừa nói tên nốt vừa gắn hình nốt vào vị trí dòng kẻ nhạc ở trên bảng mà không cần mất nhiều thì giờ để vẽ mẫu Khi dạy các bài học tập kẻ khuông nhạc và viết khóa son, tập viết nốt nhạc trên khuông,
ôn tập nốt nhạc GV sử dụng các nốt nhạc để tổ chức các trò chơi củng cố vừa giúp học sinh thuộc bài tại lớp, vừa làm cho không khí lớp học sôi nổi Ngoài ra, chúng ta còn có thể sử dụng các nốt nhạc bằng nam châm để ghép thành các bài tập đọc nhạc rất sinh đông mà không cần đến tranh vẽ của thiết bị, cũng như khi dạy các tiết ôn tập đọc nhạc ở lớp 4, 5
2 Bộ nhạc cụ gõ đệm bằng gáo dừa:
Vật liệu: Gáo dừa khô, sơn, cọ vẽ, giấy nhám.
Cách làm: Lựa những chiếc gáo dừa khô và dày, dùng dao gọt sạch lớp xơ dừa
bám bên ngoài, cạo sạch phần cùi dừa còn sót lại bên trong Dùng giấy nhám chà cho nhẵn và bóng rồi lấy sơn vẽ lên mặt gáo tùy theo ý thích Đây không chỉ là bộ nhạc cụ dùng để gõ đệm cho bài hát mà nó còn được sử dụng làm đạo cụ múa phụ họa cho các bài dân ca Khơ Me
Cách sử dụng: Dùng 2 tay cầm 2 chiếc gáo dừa, đập vào nhau hoặc đập vào
gáo dừa của người bên cạnh theo nhịp hoặc tiết tấu bài hát, bài múa dân ca Khơ Me
Trang 4
3 Trống lắc:
Vật liệu: Vỏ hộp trà hoặc vỏ lon bia, bi xe đạp cũ hoặc sỏi, đá nhỏ, giấy đề can
màu
Cách làm: Lấy 2 hộp trà hoặc 2 vỏ lon bia cắt phần đáy, bỏ một số bi hoặc sỏi
vào trong rồi luồn đáy nọ vào đáy kia cho khít Dùng giấy đề can trang trí theo ý thích.Tương tự như vậy ta cĩ thể sử dụng một số vật liệu khác để chế tạo như: vỏ chai nước suối, vỏ hộp thuốc…Đây là những nhạc cụ cĩ âm thanh rất vui và dễ chịu
- Cách sử dụng: Dùng tay lắc hoặc dùng dùi gõ vào mặt trống theo nhịp, hoặc
phách để giữ nhịp cho bài hát
4 Chũm chọe:
Vật liệu: Vỏ hộp bánh pi da, dây ruy băng hoặc dây dứa
Cách làm: Cắt từ hộp bánh 2 hình trịn đường kính 20cm, dùng kìm cuốn mép lại, đục lỗ ở giữa, đập cho cong giống nắp vung nồi sau đĩ luồn dây qua 2 lỗ đã đục
Cách sử dụng: Dùng tay kẹp vào 2 đầu dây và đập chúng vào nhau.
Cũng với những hình trịn cắt từ hộp bánh ta sẽ gõ mép lên 2cm để làm thanh la
Trang 5
5.Vòng Lắc- sênh tiền:
Vật liệu: Lắp chai bia hoặc chai nước ngọt, dây kẽm nhỏ,thanh nhựa
Cách làm: Đục lỗ thủng ở giữa các nắp chai, lấy đoạn kẽm dài khoảng 3- 5 cm
xâu lại rồi cột thành vòng tròn làm thành vòng lắc
Với các nắp chai đã đục sẵn ta dùng thanh nhựa cắt từ vỏ can nhựa để kẹp làm thành sênh tiền
Cách sử dụng: dùng tay lắc hoặc vỗ nhẹ như trống lắc của học sinh mẫu giáo.
6 Thanh phách : Dùng tre khô cắt thành các đoạn ngắn khoảng 25- 30cm, vót
cho thật nhẵn
7 Mõ: Lấy đoạn ống hoặc gốc tre, đẽo sạch rồi dùng dao sơ cho bóng.
Ngoài bộ nốt nhạc và các nhạc cụ gõ ra tôi còn tận dụng các vật liệu dư thừa chế tạo thêm những sản phẩm phụ như: hoa, chiếc thẻ âm nhạc… làm phần thưởng
âm nhạc trong các hoạt động biểu diễn và trò chơi âm nhạc
Trang 6Sau đây
minh họa cho tiết dạy được sử dụng bộ nốt nhạc nam châm và bộ nhạc cụ gõ đệm ở lớp 3,4:
TIẾT 20 ( L ớp 4)
- ÔN TẬP BÀI HÁT CHÚC MỪNG.
- TẬP ĐỌC NHẠC : TĐN SỐ 5.
III/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
a Nội dung 1 : Ôn tập bài hát Chúc mừng.
Hoạt động 1 : Ôn hát
- Cho HS hát kết hợp gõ đệm theo nhịp
- Chia lớp ra làm 2 dãy, cho dãy này hát kết
hợp gõ theo phách, dãy kia hát kết hợp gõ
theo nhịp
b Nội dung 2 : Tập đọc nhạc số 5 “Hoa bé
ngoan ”.
- Giáo viên thay vì treo bảng phụ bài tập đọc
nhạc số 5 lên bảng.Gv sẽ treo khuơng nhạc và
dùng các nốt nhạc bằng nam châm để khai thác
bài nhằm tiết kiệm thời gian cho các bước tiếp
theo
- 1 dãy hát đồng thanh kết hợp sử dụng song lang, trống lắc, sênh tiền gõ theo nhịp Dãy kia dùng thanh phách, mõ đề gõ phách
Môn : Âm nhạc – Lớp 3
Tiết 29 : Tập viết các nốt nhạc trên khuông nhạc
TG Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Trang 77 ’ * HĐ 2 : Trò chơi tiếp sức
Mục tiêu : Củng cố kiến thức về nốt nhạc
trên khuơng
- Đính 2 khuông nhạc lên bảng, nêu yêu
cầu trò chơi :
+ Đội A : Đính nốt nhạc vào khuông theo
vị trí các nốt đã được ghi
+ Đội B : Dùng thẻ từ đính tên các nốt
nhạc vào vị trí các nốt trên khuông
Thời gian thực hiện trò chơi bằng thời
gian hát bài Tiếng hát bạn bè mình
Kết thúc trò chơi đội nào đính nhanh,
chính xác thì đội đó thắng
Nhận xét, tuyên dương, chốt kết quả đúng
non
2 đội, mỗi đội 5 em thi đua nhau gắn nốt nhạc, tên nốt nhạc vào
vị trí trên khuông nhạc
- HS dưới lớp hát 1 lần bài hát
Tiếng hát bạn bè mình.
B KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
I.Kết quả đạt được:
Sau một thời gian sử dụng các thiết bị, đồ dùng tự làm nêu trên vào giảng dạy, tơi nhận thấy các em tiến bộ rõ rệt qua các tiết dạy sinh động đầy hứng thú Kết quả 100% các em đều hồn thành và số lượng các em hồn thành tốt tăng
Ngồi ra, các nhạc cụ gõ đệm của tơi cịn được đem ra sử dụng làm đạo cụ múa cho các buổi văn nghệ ngoại khĩa trong và ngồi nhà trường và mang về các giải cao Đây là bộ đồ dùng mà tơi chế tạo đã đạt giải nhất cấp trường và cấp thị xã năm học 2008-2009
II Bài học kinh nghiệm:
Qua quá trình vừa dạy học vừa tìm tịi, thử nghiệm, chế tạo và đưa vào sử dụng các thiết bị, đồ dùng mà tơi vừa trình bày ở trên Tơi thấy: Để làm tốt các thiết bị , đồ dùng dạy học và sử dụng nĩ một cách hiệu quả trong quá trình dạy học âm nhạc, người giáo viên cần phải:
- Thường xuyên làm và sử dụng các thiết bị dạy học
- Biết cách sử dụng và sử dụng thành thạo các TBĐD dạy học, mà cụ thể là bộ nốt nhạc bằng nam châm và các nhạc cụ gõ đệm của mơn âm nhạc
- Kiên trì, tỉ mỉ, cĩ ĩc thẩm mĩ,khéo léo, sáng tạo
- Khơng ngừng tìm tịi, học hỏi Biết tận dụng các vật liệu cĩ sẵn, dễ kiếm và thân thiện với mơi trường để chế tạo
Trang 8- Chọn thời điểm để tập kết vật liệu.
- Hướng dẫn, khuyến khích động viên HS cùng tham gia vào việc chế tạo
- Cách chế tạo phải đơn giản, dễ hiểu, dễ làm
- Biết trang trí các TBĐD đẹp mắt, phù hợp với tâm lí, lứa tuổi HS
- Biết khắc phục những hạn chế của các nhạc cụ có sẵn, tìm ra những giải pháp khắc phục cho việc chế tạo các nhạc cụ gõ mới
- Biết phối hợp sử dụng trong tất cả các hoạt động dạy học chính khóa cũng như các hoạt động ngoại khóa, làm tăng thêm giá trị sử dụng cho các nhạc cụ gõ
Đây là một trong những phương tiện dạy học do giáo viên thiết kế và có thể hướng dẫn học sinh cùng tham gia chế tạo, bởi nó không chỉ đơn giản, dễ tìm, dễ làm mà nó còn vừa thân thiện với môi trường vừa tránh lãng phí Những thiết bị như bộ nhạc cụ
gõ đệm được làm từ phế phẩm nhưng rất sinh động, đẹp mắt lại có giá trị sử dụng cao trong giảng dạy và hoạt động vui chơi của trẻ, giúp trẻ giảm bớt căng thẳng trong quá trình học tập, khơi dậy trong các em sự say mê học tập, rèn luyện tai nghe, tạo ra sự nhanh nhẹn hoạt bát tự tin trước đám đông Từ đó, các em dần yêu thích và gắn bó với môn học Tuy nhiên, để có được bộ nốt nhạc và các nhạc cụ gõ đệm kể trên đòi hỏi người giáo viên ngoài việc không ngừng tìm tòi nghiên cứu sáng tạo mà còn phải biết tận dụng thời cơ để khuyến khích các em cùng tham gia vào công việc sưu tầm nguyên vật liệu và chế tạo những nhạc cụ phục vụ cho dạy và học Sau thời gian nghỉ tết là thời điểm các em làm kế hoạch nhỏ thu gom phế liệu để xây dụng công trình măng non Chúng ta nên tận dụng thời đểm này để chọn lựa nguyên vật liệu và hướng dẫn các em tự làm cho riêng mình bộ nhạc cụ gõ đệm Đây không chỉ là việc làm đem lại sự phong phú cho các thiết bị dạy và học của thầy và trò trong nhà trường mà còn kích thích niềm đam mê sáng tạo ra các nhạc khí có giá trị hoàn thiện hơn về sau, kế thừa truyền thống của cha ông ta trong việc sáng chế ra những nhạc cụ mang đậm bản sắc dân tộc Việt
Trên đây là một số sáng kiến và kinh nghiệm mà bản thân tôi đã tích lũy trong suốt quá trình giảng dạy bộ môn âm nhạc những năm học qua.Tuy nhiên trong phần trình bày không thể tránh khỏi những thiếu xót Kính mong hội đồng khoa học xem xét và góp ý cho tôi để tôi có thêm những bài học kinh nghiệm phục vụ cho công tác giảng dạy được tốt hơn
Tân phú ngày ….tháng…năm 2010
Người viết:
Trang 9
Bùi Thị Cành