Dựa vào văn bản “ Chiếu dời đô ”, em hãy tìm những câu văn mang tính phủ định..[r]
Trang 1Thứ 7 ngày 30 tháng 1 năm 2010
Môn Ngữ Văn 8
Bài 22 - Tiết 90 CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên Đô Chiếu – Lí Công Uẩn)
I.Mục tiêu cần đạt : Giúp HS :
- Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và
khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua Chiếu dời đô.
- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể chiếu Thấy được sức thuyết phục to lớn của Chiếu dời đô là sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận.
II.Chuẩn bị :
- GV : Giáo án
- HS : Soạn bài.
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học :
1) Ổn định lớp : KTSS
2) Bài cũ :
? Đọc thuộc lịng bản phiên âm và dịch thơ bài “Ngắm trăng” Em hãy nêu nội dung và nghệ
thuật của bài thơ
3) Bài mới :
Đây là hình ảnh ngơi chùa Một Cột là một trong những biểu tượng của thủ đơ Hà Nội được xây dựng từ thời Lí Hà Nội xưa cĩ tên là Thăng Long và đây là hình ảnh một gĩc thành Thăng Long Vậy kinh đơ Thăng Long cĩ tự bao giờ và ai là người đặt tên cho thành Vì sao lại chọn mảnh đất nơi đây để đĩng đơ Khi đĩng đơ nơi đây họ đã gửi gắm ước nguyện gì? Nội dung bài học hơm nay sẽ giúp cơ cùng các em tìm hiểu những vấn đề trên
Hoạt đ ộng 1 : Giới thiệu bài I Tác giả, tác phẩm
? Hãy nêu hiểu biết của em về tác
giả Lí Cơng Uẩn?
-Lí Cơng Uẩn (8/3/974 – 31/3/1028) thọ 55 tuổi, người châu
Cổ Pháp, lộ Bắc Giang
- Ơng là người thơng minh, nhân
ái, cĩ chí lớn và lập được nhiều chiến cơng
- Khi Lê Ngọa Triều mất, ơng được triều thần tơn lên làm vua (tháng 10 năm Kỷ Dậu 1009), lấy niên hiệu là Thuận Thiên
GV : - Ơng là con nuơi của thiền
sư Lí Khánh Vân, là người thơng
minh, nhân ái, cĩ chí lớn
? Em hãy cho biết bài “Chiếu dời
đơ” ra đời trong hồn cảnh nào?
- Giữa năm Canh Tuất niên hiệu Thuận Thiên thứ nhất (1010), Lí Cơng Uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đơ từ Hoa Lư ra thành Đại La (Hà Nội ngày nay)
GV: “Chiếu dời đơ” ra đời trong
hồn cảnh đất nước đã thái bình
Một trọng trách đè nặng trên đơi
vai vương triều nhà Lí Làm thế
nào để giữ yên giang sơn bờ cõi?
Làm thế nào để phát triển đất nước
ngày càng hùng cường Niềm trăn
trở ấy đã biến thành quyết định dời
đơ của Lí thái Tổ và bài chiếu dời
Trang 2đơ đã ra đời.
Hoạt đ ộng 2 : Hướng dẫn đọc
văn bản và tìm hiểu chú thích
II Tìm hi ểu văn bản
? Em hãy cho biết ai là người dịch
văn bản này?
- Do dịch giả Nguyễn Đức Vân dịch
? Theo em văn bản cần phải đọc với
giọng như thế nào? - Đọc mạch lạc, rõ ràng, trangtrọng, cĩ những câu cần thể hiện
sắc thái tình cảm tha thiết, chân tình
? Em hiểu thế nào là “mệnh trời”? - HS trả lời
GV: người xưa hiểu mệnh trời là
cái tất yếu mà tạo hĩa đã định, là
một nét tâm lí thường tình của con
người thời trung đại
Là một nét tâm lí thường tình của con người thời trung đại, mệnh trời
ở “Chiếu dời đơ” như là một qui
luật khách quan
? Văn bản được viết theo thể loại
nào?
? Dựa vào chú thích, em hãy nêu
đặc điểm chung của thể chiếu ?
- Chiếu là lời ban bố mệnh lệnh của vua chúa xuống thần dân, cơng
bố những chủ trương, đường lối, nhiệm vụ mà vua, triều đình nêu ra
và yêu cầu thần dân thực hiện
- Chiếu được viết bằng văn vần, văn biền ngẫu hoặc văn xuơi
? Qua việc tìm hiểu bài, em hãy nêu
bố cục của văn bản? - Bố cục : 3 đoạn
- Đoạn 1 : từ đầu đến phong tục phồn thịnh nêu sử sách làm tiền
đề
- Đoạn 2 : Thế mà đến khơng thể khơng dời đổi soi sử sách vào tình
hình thực tế
Đoạn 3 : cịn lại nguyên nhân chọn thành Đại La làm kinh đơ
2 B ố cục : 3 đoạn.
Hoạt đ ộng 3 : Hướng dẫn đọc
– hiểu văn bản
? Trong đoạn mở đầu, Lí Cơng Uẩn
viện dẫn sử sách Trung Quốc nĩi
về vấn đề gì?
- Tác giả viện dẫn sử sách Trung Quốc nĩi về việc dời đơ của các vua nhà Thương, nhà Chu
a Viện dẫn sử sách Trung Quốc nĩi về việc dời đơ
? Vậy các vua nhà Thương, nhà Chu
đã nhiều lần dời đơ với nguyện
vọng gì?
- Nguyện vọng : + mưu toan nghiệp lớn + tính kế lâu dài cho con cháu + xây dựng vương triều phồn thịnh + thuận theo mệnh trời (phù hợp với quy luật khách quan)
+ thuận theo ý dân (phù hợp với nguyện vọng của nhân dân)
? Việc dời đơ của các vị vua đĩ
mang lại kết quả gì khơng?
Kết quả của việc dời đơ:
- đất nước vững bền
- phong tục phồn thịnh
? Lí Thái Tổ đã nêu ra những lần
dời đơ của hai triều Thương, Chu
nhằm dụng ý gì?
- HS trả lời
- Thuyết phục quần thần về mặt nhận thức, tư tưởng
Trang 3- Việc Lí Thái Tổ dời đô không có
gì là khác thường, trái với quy luật
GV: Vua Lí Thái Tổ viện dẫn sử
sách Trung Quốc nói về việc các
vua nhà Thương 5 lần dời đô, nhà
Chu 3 lần dời đô, nhằm thuyết
phục quần thần về mặt nhận thức,
tư tưởng Lí Thái Tổ dời đô không
có gì là khác thường, trái với quy
luật
Nhằm thuyết phục quần thần về mặt nhận thức, tư tưởng
GV chuyển đoạn
- GV gọi HS đọc đoạn 2 - HS đọc đoạn 2
? Hai nhà Đinh, Lê có học theo cách
dời đô của người xưa không? - Hai triều không dời đô. b Suy ngẫm về việc không dời đô của hai triều Đinh, Lê
? Lí Công Uẩn có đồng tình với việc
không dời đô của các vua nhà
Đinh, Lê không? Dựa vào đâu mà
em biết được điều đó?
- Không đồng tình
- Dựa vào lời nói : “Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý mình, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây.”
? Theo suy luận của tác giả, hai
triều Đinh, Lê cứ đóng yên đô
thành tại Hoa Lư đã phạm những
sai lầm gì và hậu quả ra sao?
- Sai lầm : + khinh thường mệnh trời + không noi theo dấu cũ của Thương, Chu
- Hậu quả:
+ triều đại không lâu bền + Số vận ngắn ngủi + nhân dân khổ sở + vạn vật không thích nghi
GV chốt : Hai triều Đinh, Lê tồn
tại rất ngắn ngủi Chính từ thực tế
này cũng giúp cho quần thần của
ông hiểu rằng, triều đình nhà Lí
phải dời đô vì Hoa Lư không còn
thích hợp nếu muốn đất nước phát
triển
- HS lắng nghe
? Em có nhận xét gì về vùng đất
Hoa Lư? Tại sao hai triều Đinh,
Lê lại không dời đô?
- Hoa Lư là nơi núi non hiểm trở, sông bao quanh là một chiến hào vững chắc
- Hai triều Đinh, Lê vẫn cứ phải đóng yên đô thành tại Hoa Lư chứng tỏ thế và lực chưa đủ mạnh
- Hoa Lư có mặt thuận lợi là để phòng thủ, là trung tâm chính trị, nhưng không thể phát triển kinh tế, văn hóa
? Từ kết quả tốt đẹp các vua nhà
Thương, nhà Chu đạt được, nhìn
vào thực tế của hai triều Đinh, Lê
- Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
Trang 4– Lí Công Uẩn đã bộc lộ nỗi lòng
của mình ntn?
? Từ việc bộc lộ tình cảm chân
thành của mình, Lí Công Uẩn thể
hiện điều gì?
- Quyết tâm dời đô vì Hoa Lư không còn thích hợp …
Chốt : Khát vọng về một đất nước
độc lập, thống nhất, tự cường
Quyết tâm dời đô của vua Lí Thái
Tổ vì việc đóng đô ở Hoa Lư
không còn phù hợp
- Hoa Lư không còn thích hợp để phát triển đất nước
- Lí Thái Tổ quyết tâm dời
đô để đất nước phát triển vững bền
- GV gọi HS đọc đoạn còn lại -HS đọc đoạn 3 c Lợi thế thành Đại La
?
Thảo luận (thời gian 2’)
Trong cái nhìn của Lí Công Uẩn,
thành Đại La có những lợi thế gì
để chọn làm kinh đô của đất
nước?
-HS thảo luận nhóm trả lời, nhóm khác nhận xét bổ sung
- Về lịch sử: là kinh đô cũ của Cao Vương
- Vị trí địa lí : ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi, mở ra bốn hướng nam bắc đông tây, có núi lại có sông, đất rộng mà bằng phẳng, cao mà thoáng, tránh được nạn lụt lội, chật chội
- Về chính trị, văn hóa : là đầu mối
giao lưu, “chốn tụ hội của bốn phương”, là mảnh đất hưng thịnh
“muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi”.
GV chốt ý : Với một trí tuệ mẫn
tiệp, với tầm nhìn xa trông rộng, Lí
Thái Tổ đã tìm được cho dân tộc ta
một địa danh mà không một nơi
nào trên quốc gia Đại Việt …
- HS lắng nghe
- Việc tác giả sử dụng các câu văn
biền ngẫu Từng cặp câu cân xứng
với nhau:
+ Ở vào nơi trung tâm trời đất //
được cái thế rồng cuộn hổ ngồi
+ Đã đúng ngôi nam bắc đông
tây // lại tiện hướng nhìn sông dựa
núi
+ Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ
ngập lụt // muôn vật cũng rất mực
phong phú tốt tươi
Tạo cho lời văn sự nhịp nhàng,
cân đối, mạch lạc
? Quyết định dời đô về một vùng đất
nhiều lợi thế như thành Đại La
giúp em hiểu gì về đức vua Lí
- Ông là người sáng suốt, luôn trăn trở cho vận nước
- Là một người làm việc dựa trên
Trang 5Công Uẩn? những lợi ích chung của dân tộc
- Thể hiện bản lĩnh và tầm nhìn của một vị vua khai sáng ra vương triều nhà Lí
GV chốt : - Ông là người sáng
suốt, luôn lo lắng cho cuộc sống,
an nguy của muôn dân.Tìm chốn
lập đô cũng vì dân, mong cho dân
được hạnh phúc Thể hiện bản lĩnh
và tầm nhìn của vị vua khai sáng
ra vương triều nhà Lí
- HS lắng nghe để ghi bài Hội tụ mọi điều kiện để
đặt kinh đô Thể hiện bản lĩnh và tầm nhìn của vị vua khai sáng ra vương triều nhà Lí
GV liên hệ thực tế - HS chú ý xem hình và lắng nghe
? Dựa vào sơ đồ, em có nhận xét gì
về kết cấu bài chiếu?
- HS dựa vào sơ đồ phân tích
- Đoạn 1 : nêu sử sách làm tiền đề, làm chỗ dựa cho lí lẽ
- Đoạn 2 : soi sáng tiền đề vào thực tế hai triều Đinh, Lê để chỉ rõ thực tế không còn thích hợp đối với sự phát triển đất nước, nhất thiết phải dời đô
- Đoạn 3 : khẳng định thành Đại
La là nơi tốt nhất để chọn làm kinh đô
GV chốt: kết cấu 3 đoạn nói trên là
rất tiêu biểu cho kết cấu của văn
nghị luận Đó cũng chính là trình
tự lập luận của tác giả
? Tại sao khi kết thúc bài Chiếu dời
đô, Lí Thái Tổ không ra mệnh lệnh
mà lại đặt câu hỏi: “Các khanh
nghĩ thế nào?” Cách kết thúc như
vậy có tác dụng gì?
- Kết thúc mang tính chất đối thoại, trao đổi, tạo nên sự đồng cảm giữa vua với thần dân
? Như vậy so với đặc điểm của thể
chiếu nói chung thì bài chiếu của
Lí Thái Tổ có đặc điểm riêng đó là
gì?
- Mệnh lệnh, tâm tình
- Đơn thoại, một chiều, đối thoại, trao đổi
Nghệ thuật
- Có sức thuyết phục mạnh
mẽ bởi lập luận sắc bén, sự kết hợp hài hòa giữa lí và tình
? Có ý kiến cho rằng “Việc Chiếu
dời đô ra đời phản ánh ý chí độc
lập, tự cường và sự lớn mạnh của
dân tộc Đại Việt”, em có đồng ý
với ý kiến trên không? Vì sao?
- Em đồng ý với ý kiến trên
- Vì : + Dời đô từ vùng núi Hoa Lư ra vùng đồng bằng đất rộng chứng tỏ triều đình nhà Lí đủ sức chấm dứt nạn phong kiến cát cứ
+ Định đô ở Thăng Long là thực hiện nguyện vọng của nhân dân thu giang sơn về một mối, nguyện vọng xây dựng đất nước độc lập,
tự cường
- Thể hiện khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập, thống nhất, đồng
Trang 6thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh
GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK/51 - HS đọc ghi nhớ III Tổng kết: ghi nhớ
SGK/51
IV Dặn dò
- Về nhà học bài
- Soạn bài : “Câu phủ định”
1 Xét những câu sau :
a Nam đi Huế.
b Nam không đi Huế.
c Nam chưa đi Huế.
d Nam chẳng đi Huế.
à Các câu (b), (c), (d) có đặc điểm hình thức và chức năng gì khác so với câu (a)?
2 Tìm các câu có từ ngữ phủ định trong đoạn trích “Thầy bói xem voi” Các thầy bói xem voi
dùng những câu có từ ngữ phủ định để làm gì?
3 Dựa vào văn bản “Chiếu dời đô”, em hãy tìm những câu văn mang tính phủ định.