Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Trà Vinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy trong hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh tại yếu tố môi trường kiểm soát thì các thành phần sự liêm chính và giá trị đạo đức, triết lý quản l và phong cách lã[r]

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC HÌNH VẼ viii

TÓM TẮT LUẬN VĂN ix

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 2

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 8

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 9

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 9

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 9

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ 10

1.1 LỊCH SỬ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ 10

1.1.1 Khái niệm về kiểm soát nội bộ 11

Hệ thống kiểm soát nội bộ theo khung COSO 12

ục tiêu của kiểm soát nội bộ theo COSO 17

4 Vai tr , sự cần thiết của hệ thống kiểm soát nội bộ 18

1.2 KIỂM SOÁT NỘI BỘ KHU VỰC CÔNG 18

1.2.1 Lịch sử ra đời và phát triển 18

Định nghĩa về kiểm soát nội bộ của INTOSAI 19

1.2.3 Các yếu tố cấu thành của hệ thống kiểm soát nội bộ th o t chức INT AI 20

ôi trường kiểm soát 20

Đánh giá rủi ro 22

1.2.3.3 Các hoạt động kiểm soát 23

1.2.3.4 Thông tin và truyền thông 25

1.2.3.5 Giám sát 25

ƯU ĐIỂ VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ 26

Ưu điểm của hệ thống kiểm soát nội bộ 26

Nhược điểm của hệ thống kiểm soát nội bộ 27

iv

1.4 SỰ CẦN THIẾT X ỰNG VÀ H ÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT

NỘI BỘ TR NG L NH VỰC H ẠT ĐỘNG C NG VÀ H BẠC 28

1.5 KINH NGHIỆM VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG HỆ THỐNG KHO BẠC NHÀ NƯỚC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 29

1.5.1 Kinh nghiệm kiểm soát nội bộ của Kho bạc Nhà nước Bình Thuận 29

1.5.2 Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Bạc Liêu 32

1.5.3 Bài học kinh nghiệm trong hoàn thiện kiểm soát nội bộ cho Kho bạc Nhà nước Trà Vinh 34

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 37

2.1 GIỚI THIỆU VỀ KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 37

2.1.1 Sự hình thành và phát triển 37

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Kho bạc Nhà nước Trà Vinh 41

Về chức năng 41

Về nhiệm vụ, quyền hạn 42

Cơ cấu t chức bộ máy của ho bạc Nhà nước Trà Vinh 42

2.2 THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 43

ôi trường kiểm soát 43

2.2.2 Đánh giá rủi ro 46

2.2.3 Hoạt động kiểm soát 48

2.2.4 Thông tin truyền thông 50

2.2.5 Giám sát 52

2.3 KHẢ ÁT VÀ ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 53

2.3.1 Khái quát về phương pháp khảo sát 53

Đối tượng, mục tiêu khảo sát 53

Đối tượng khảo sát 53

2.3.2.2 Mục tiêu khảo sát 54

2.3.3 Thiết kế câu hỏi khảo sát 54

4 Đánh giá kết quả khảo sát và độ tin cậy của mẫu khảo sát 56

2.4 KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 57

4 Đánh giá thực trạng yếu tố môi trường kiểm soát 57

4 Đánh giá thực trạng yếu tố đánh giá rủi ro 58

4 Đánh giá thực trạng yếu tố hoạt động kiểm soát 59

v

4.4 Đánh giá thực trạng yếu tố thông tin và truyền thông 61

4.5 Đánh giá thực trạng yếu tố giám sát 61

4.6 Đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ 62

5 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ KẾT QUẢ KHẢO SÁT 63

5 Ưu điểm 64

2.5.2 Hạn chế và nguyên nhân 65

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÀ VINH 72

3.1 ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KHO BẠC NHÀ NƯỚC ĐẾN NĂN 030 72

ỘT Ố GIẢI PHÁP H ÀN THIỆN HỆ THỐNG IỂ ÁT NỘI BỘ 76

3.2.1 ột số giải pháp hoàn thiện 76

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát 76

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện về đánh giá rủi ro 77

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện về hoạt động kiểm soát 78

3.2.1.4 Giải pháp hoàn thiện về thông tin và truyền thông 78

3.2.1.5 Giải pháp hoàn thiện về công tác giám sát 79

3.2.2 Các kiến nghị 80

PHẦN KẾT LUẬN 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC 1

vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BCTC: Báo cáo tài chính

COSO: (Committee of SponsoringOrganizations):

Ủy ban Treadway về việc chống gian lận trên báo cáo tài chính CBCC: Cán bộ công chức

NSNN: Ngân sách nhà nước

INTOSAI: International Organization of Supreme Audit Istitutions

(T chức quốc tế của các t chức kiểm toán tối cao)

KBNN: Kho bạc Nhà nước

KSNB: Kiểm soát nội bộ

NHTM: Ngân hàng thương mại

TABMIS: Treasury And Budget Management Information System

(Hệ thống thông tin quản l Ngân sách và ho bạc)

TCS: Tax Collection System

(Hệ thống thu thuế) TTĐT: Thanh toán điện tử

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 T ng hợp quyết toán thu N NN giai đoạn 2014 – 2018 40

Bảng 2.2 T ng hợp quyết toán chi N NN giai đoạn 2014 – 2018 41

Bảng 2.3 Tình hình thu thập dữ liệu khảo sát 57

Bảng 2.4 Thống kê kết quả khảo sát theo sắp sếp theo thứ tự giá trị trung bình, độ lệch chuẩn cao nhất, thấp nhất của các nhân tố 57

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát đánh giá về môi trường kiểm soát 58

Bảng 2.6 Kết quả khảo sát đánh giá về đánh giá rủi ro 59

Bảng 2.7 Kết quả khảo sát đánh giá về hoạt động kiểm soát 60

Bảng 2.8 Kết quả khảo sát đánh giá về thông tin và truyền thông 61

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát đánh giá về giám sát 62

Bảng 2.10 ết quả khảo sát đánh giá về tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ 63

viii

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Các yếu tố của môi trường kiểm soát 21

Hình 1.2 Quy trình Đánh giá rủi ro 23

Hình 1.3 Ngăn ngừa việc ghi nhận sai để chia dấu tài sản mất mát 24

Hình 2.1 T chức bộ máy Kho bạc Nhà nước Trà Vinh 43

ix

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) đóng vai tr to lớn trong việc ngăn ngừa, phát hiện và xử lý các sai sót, gian lận trong quá trình hoạt động của các đơn vị kinh doanh cũng như các cơ quan, t chức trực thuộc Nhà nước Luận văn thực hiện với mong muốn làm sáng rõ những kiến thức về tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội

bộ tại Kho bạc Nhà nước (KBNN) Trà Vinh Việc xác định được các nhân tố cũng như mức độ tác động của chúng đối với sự hữu hiệu của hệ thống này sẽ giúp đơn vị nâng cao chất lượng công tác quản l , ngăn chặn và phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra, giảm thiểu sai sót, khuyến khích hiệu quả hoạt động góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát tài chính cũng như nâng cao chất lượng của các hoạt động tại đơn vị nói chung

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xác định thực trạng hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh; đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân; đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh Trong phạm vi bài viết tác giả đã giới thiệu về Kho bạc Nhà nước Trà Vinh về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu t chức để người đọc có thể hiểu được nhiệm vụ chính của đơn vị và cách thức quản lý từ đó thông qua bảng câu hỏi dành cho các cán bộ - công chức có thể thấy được thực trạng của hệ thống kiểm soát nội bộ tại đơn vị Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính thông qua trường hợp nghiên cứu điển hình của hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh theo INTOSAI GOV Tác giả đã nghiên cứu và gặp gỡ trực tiếp các lãnh đạo, trưởng phó phòng và toàn thể CBCC để phỏng vấn và đề nghị trả lời bảng câu hỏi Dựa vào kết quả khảo sát tác giả tính giá trị trung bình và độ lệch chuẩn cho 5 yếu tố cấu thành nên hệ thống NB: ôi trường kiểm soát; đánh giá rủi ro; hệ thống kiểm soát; thông tin truyền thông; giám sát

Kết quả nghiên cứu cho thấy trong hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh tại yếu

tố môi trường kiểm soát thì các thành phần sự liêm chính và giá trị đạo đức, triết lý quản l và phong cách lãnh đạo, cơ cấu t chức, chính sách nhân sự được thực hiện tốt riêng thành phần năng lực nhân viên cần được cải thiện; Tại yếu tố đánh giá rủi ro cả hai thành phần nhận dạng rủi ro và đánh giá rủi ro, phát triển các biện pháp đối phó đều cần phải cải thiện; Yếu tố hoạt động kiểm soát thành phần thủ tục phân quyền và xét duyệt, chứng từ và s sách ghi chép, bảo vệ tài sản, phân chia trách nhiệm được thực hiện tốt riêng thành phần kiểm tra đối chiếu cần phải được cải thiện; Yếu tố thông tin và truyền thông trong đó thành phần thông tin còn hạn chế cần được cải thiện; Yếu

x

tố giám sát thì cả hai yếu tố giám sát thường xuyên và giám sát định kỳ cũng cần phải hoàn thiện Có thể nói nghiên cứu hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh làm n i bật đặc điểm và rủi ro trọng yếu trong lĩnh vực KBNN cấp tỉnh

Từ kết quả khảo sát, đề tài mang đến cho người đọc cái nhìn khái quát về thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại KBNN cấp tỉnh, đánh giá mức độ hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ hiện hành; đặc biệt trong việc kiểm soát nhằm giảm thiểu rủi ro trọng yếu trong ngành Kho bạc Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, khảo sát và đánh giá, luận văn đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB tại KBNN Trà Vinh với trọng tâm hướng đến kiểm soát các rủi ro trọng yếu ảnh hưởng đến việc hoàn thành mục tiêu của đơn vị

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thế giới, đất nước ta cũng đang trong quá trình hội nhập và phát triển, đó là cơ hội đồng thời cũng là thách thức lớn Trong sự phát triển của nền kinh tế thì nhiệm vụ quản l điều hành Ngân sách nhà nước góp phần quan trọng không thể thiếu Hệ thống Kho bạc Nhà nước không chỉ góp phần vào công tác cải cách hành chính, mà luôn đảm bảo giữ vững an ninh, an toàn tiền, tài sản Nhà nước giao cho Kho bạc quản l ; đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống thông tin Kho bạc Nhà nước Trong công tác phối hợp thu và quản lý kiểm soát chi ngân sách nhà nước, Kho bạc Nhà nước luôn bám sát sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và Bộ Tài chính, chủ động phối hợp chặt chẽ với cơ quan thu tập trung kịp thời nguồn thu cho ngân sách nhà nước, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tích cực để góp phần thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư, đáp ứng kịp thời nhu cầu chi tiêu của các đơn vị sử dụng ngân sách, song vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ các khoản chi ngân sách nhà nước theo đúng quy định của pháp luật Luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ huy động vốn góp phần đáp ứng kịp thời nhu cầu chi của ngân sách nhà nước, đảm bảo hài hòa kế hoạch trả nợ

và tiết kiệm chi phí vay nợ cho ngân sách nhà nước

Từ ngày 07/4/2009 hệ thống TABMIS đã được vận hành thí điểm đầu tiên tại Hải Phòng Đến nay, TABMIS được triển khai và vận hành tại 63 tỉnh thành trong cả nước, đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của hệ thống TABMIS trong tiến trình cải cách quản lý tài chính công Bên cạnh đó ho bạc Nhà nước luôn chú trọng không ngừng cải cách hành chính, đồng thời xác định đây là nhiệm

vụ then chốt để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, mà trọng tâm là hoàn thiện quy trình nghiệp vụ trên nền tảng công nghệ quản lý và công nghệ thông tin hiện đại; công khai minh bạch, đơn giản về thủ tục, rút ngắn thời gian giao dịch của khách hàng; đ i mới công tác chỉ đạo điều hành, tăng cường phân công và phân cấp về

trách nhiệm, quyền hạn và phạm vi giải quyết công việc cho cơ sở

Tuy nhiên song song với những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều khó khăn thách thức Bên cạnh việc hạch toán kịp thời, đầy đủ, chính xác các nguồn thu vào ngân sách nhà nước thì hiện nay trong công tác kiểm soát chi vẫn còn những rủi ro bất cập xảy ra trong một số lĩnh vực gây lãng phí, thất thoát tiền của Nhà nước Nguyên nhân của những hiện tượng này có thể là do phần lớn việc quản lý ngân sách còn nhiều hạn chế,

2

việc áp dụng các quy trình nghiệp vụ chưa đúng th o quy định, vai trò kiểm soát quỹ ngân sách nhà nước của Kho bạc Nhà nước chưa được coi trọng đúng mức, năng lực của một số cán bộ chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng phát triển của đất nước Việc thanh tra kiểm soát chưa được quan tâm chưa được chú trọng Vì vậy việc hoàn thiện

hệ thống KSNB có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng công tác quản lý, là những phương pháp và chính sách được thiết kế để ngăn chặn và phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra, giảm thiểu những sai sót, khuyến khích hiệu quả hoạt động và nhằm đạt được sự tuân thủ các chính sách và quy trình được thiết lập Với những sự cần thiết trên nên việc tăng cường kiểm soát nội bộ trong quản

lý NSNN được xem như một sự cần thiết tất yếu

Từ những vấn đề nêu trên đòi hỏi Hệ thống ho bạc Nhà nước nói chung,

ho bạc Nhà nước Trà Vinh nói riêng phải có một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu để có thể đáp ứng được trước yêu cầu đ i mới và phát triển ngành, để hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao Với những l do trên người viết chọn đề tài nghiên cứu

cho luận văn thạc sĩ của mình là “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Trà Vinh”

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Phân tích thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Trà Vinh; đánh giá các ưu nhược điểm và nguyên nhân; đề ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Trà Vinh

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Phân tích làm rõ và đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Kho bạc Nhà nước Trà Vinh chủ yếu kiểm soát nội bộ trong hoạt động nghiệp vụ

- Đề xuất các giải pháp cụ thể và những kiến nghị để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ

3 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

3.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài

Amudo, A & Inanga, E.L (2009) khi nghiên cứu về sự đánh giá về hệ thống KSNB tại Uganda đã đưa ra mô hình l thuyết nhằm đánh giá hệ thống kiểm soát nội

bộ tồn tại trong những dự án khu vực công ở Uganda mà được hỗ trợ tài chính bởi Ngân hàng Phát triển Châu Phi Mô hình thực nghiệm được tác giả phát triển dựa vào

3

khuôn kh KSNB của COSO và COBIT Trong mô hình này, các biến độc lập bao gồm các biến độc lập chính (môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát, công nghệ thông tin) và 12 biến độc lập phụ (được dùng để đo lường từng biến độc lập chính) Biến phụ thuộc là sự hiệu quả của kiểm soát nội bộ và được đo lường trong mối quan hệ với mục tiêu của t chức (sự hiệu quả và hiệu suất của hoạt động; sự tin cậy và chính xác của báo cáo tài chính; tương thích với luật, chính sách) Biến điều tiết là Ủy quyền và Mối quan hệ công tác

Bài nghiên cứu đã thiết lập được mô hình lý thuyết về mối quan hệ của các nhân

tố tác động đến tính hữu hiệu hệ thống kiểm soát nội bộ Tuy nhiên, bài nghiên cứu thực hiện bằng các hình thức quan sát, phân tích tài liệu, xếp hạng, chưa có sự phân tích định lượng về các con số thống kê để đưa ra kết luận mức độ ảnh hưởng của các nhân tố, để từ đó có thể nhận biết được những chỗ yếu kém để hoàn thiện và nâng cao

trong hệ thống KSNB, hỗ trợ việc quản lý ngân sách trong khu vực công tốt hơn

Afiah N.N & Azwari P.C (2015) đã tiến hành nghiên cứu sự ảnh hưởng của

kiểm soát nội bộ đến chất lượng báo cáo tài chính và ảnh hưởng của nó đến việc quản

lý tốt của khu vực công, nhấn mạnh rằng các biến phụ thuộc bao gồm chất lượng báo cáo tài chính (gồm 4 phần: tính thích hợp, độ tin cậy, sự so sánh, tính kiểm chứng) và việc thực hiện quản lý tốt (3 phần: sự tham gia, tính giải trình, tính chính trực) tác động đến biến thực hiện hệ thống kiểm soát nội bộ Kết quả là bài nghiên cứu đã

chứng minh rằng kiểm soát nội bộ có ảnh hưởng tốt hơn đến chất lượng báo cáo tài

chính và chất lượng báo cáo tài chính tác động tích cực đến việc quản lý tốt

Bài nghiên cứu đưa ra kết luận việc nâng cao hệ thống kiểm soát nội bộ của chính phủ đóng vai tr quan trọng trong chất lượng báo cáo tài chính và quản l điều hành tuy nhiên vẫn chưa phân tích phương pháp để nâng cao hệ thống kiểm soát nội

bộ

Badara M.S & Saidin S.Z (2013) nghiên cứu mối quan hệ giữa hệ thống kiểm

soát nội bộ hiệu quả và hiệu quả kiểm toán nội bộ ở cấp địa phương Bài viết hạn chế chỉ xem xét hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả vá chỉ ở cấp chính quyền địa phương Tuy nhiên, mặc dù hạn chế của bài báo, bài báo đóng góp kiến thức bằng cách mở rộng tài liệu hiện có về hiệu quả kiểm toán nội bộ thông qua việc xác định hiệu quả của kiểm toán nội bộ ở cấp địa phương thông qua hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, bài báo cũng đóng góp vào hiệu quả kiểm toán nội bộ tại cấp địa phương do hầu hết