Trò chơi dạy học ngữ văn

Trò chơi là một hoạt động bổ trợ trong dạy học ngữ văn, hoạt động này thiên về phần chơi do vậy nó giúp xóa đi sự nặng nề, học sinh được tiếp nhận nhiều kiến thức, kỹ năng qua những hoạt

Trũ chơi trong dạy học Ngữ văn

I í nghĩa

Trũ chơi là một hoạt động bổ trợ trong dạy học Ngữ văn Hoạt động nμy thiên về phần chơi do vậy nó giỳp xoỏ đi sự nặng nề Học sinh được tiếp nhận nhiều kiến thức, kĩ năng qua những hoạt động dễ dàng, gõy hứng thỳ

Học sinh không chỉ có cơ hội tìm hiểu, ôn tập lại kiến thức mμ còn được thể nghiệm hμnh

vi, rèn kĩ năng, sự tư duy, phản ứng nhanh Các em sẽ được rèn khả năng quyết định lựa chọn các phương án đúng, cách giải quyết tình huống Đây lμ bước trải nghiệm thực tế trước khi học sinh rút ra một kết luận, lí thuyết trừu tượng

Trò chơi cũng lμ biện pháp tăng cường sự ganh đua, phấn đấu tích cực trong cá nhân hoặc các nhóm học sinh Nếu tổ chức trò chơi nhóm còn giúp tăng cường hoạt động lμm việc nhóm Từ đó, phát triển kĩ năng giao tiếp cho học sinh

Tóm lại, xét về lí luận vμ thực tiễn, đây lμ phương pháp dạy học thú vị trong dạy học Ngữ văn Nó sẽ góp phần tích cực vμo việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn hiện nay

II Yờu cầu

Phương pháp trò chơi được áp dụng nhiều trong dạy học mẫu giáo vμ tiểu học Các trò chơi thường thiên về vận động vμ đơn giản Với cấp 2, 3, các trò chơi lại thiên về tư duy,

đòi hỏi phức tạp hơn Thường các trò chơi bám sát kiến thức, kĩ năng các em cần học trên lớp Cái phức tạp lμ quá trình tổ chức trò chơi Cần biến kiến thức khô khan thμnh hoạt

động hấp dẫn với học sinh Trong đó, học sinh có thể tìm ra đáp án bằng nhiều cách Trong một số trò chơi, sự sáng tạo cũng lμ yếu tố không thể thiếu Đặc biệt trong giờ Ngữ văn, cái đích cuối cùng của trò chơi sẽ xoay quanh tri thức vμ kĩ năng văn học, ngôn ngữ Giáo viên cần xác định rõ mục đích chơi; chọn những bμi học, nội dung có thể xây dựng (thường chọn những tiết hoặc những phần ôn tập)

Trò chơi phải phù hợp quỹ thời gian, điều kiện thực tế của lớp học Thường trò chơi được

tổ chức không quá 45 phút Vì trò chơi thường được tổ chức trong lớp học, dễ vướng bμn ghế vμ cần đảm bảo trật tự cho lớp khác nên ta hạn chế vận động Nếu có vận động vμ thảo luận theo tổ, cần kê lại bμn ghế cho phù hợp (có thể kê hình chữ U hoặc dọn bớt bμn ghế) đồng thời đưa ra quy định kỉ luật rõ rμng

Học sinh phải nắm được quy định vμ tôn trọng luật chơi, tham gia chủ động tất cả các khâu: chuẩn bị, tiến hμnh, đánh giá sau khi chơi Có kết quả, phân thắng bại rõ rμng Sau khi chơi, giáo viên cần cho học sinh thảo luận ý nghĩa của trò chơi, rút ra những kiến thức, kĩ năng cần có trong môn Ngữ văn

Trong cả năm học, có thể áp dụng nhiều trò chơi, tránh để lặp đi lặp lại gây nhμm chán

III Một số trũ chơi trong dạy học Ngữ văn

1 Lμm quen

Trò chơi nμy khá đơn giản, giúp phát huy được khả năng giao tiếp vμ sự tự tin cho HS Có

thể dùng như hoạt động bổ trợ trong bμi “Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ” (Ngữ văn

10 – tập 1) Các bước tiến hμnh như sau:

- GV yêu cầu HS lμm quen với HS các lớp khác, có xin số điện thoại, số nhμ

- Sau 1 tuần, GV yêu cầu HS thống kê danh sách Số lượng lμm quen được nhiều nhất sẽ

chiến thắng

2 Điền bảng

Ta dùng trong những giờ ôn tập Thay bằng việc cho HS lμm bảng thống kê kiến thức

bình thường, ta có thể lμm từng thẻ kiến thức, sau đó yêu cầu HS điền vμo ô trống trên

bảng thống kê Mục tiêu cuối cùng lμ giúp HS thống kê được kiến thức song cách nμy nhẹ

nhμng hơn vμ huy động được sự tham gia của cả lớp

Trò chơi tiến hμnh như sau:

- Chuẩn bị:

+ GV lμm 1 bảng tổng kết, trong đó chỉ có đề mục vμ các tiêu chí thống kê Phần nội

dung các ô trong bảng được chuyển thμnh các tờ phiếu

Minh hoạ bằng bảng ôn tập văn học dân gian 10 Trong bảng nμy, ta giữ lại các ô: tác

phẩm, thể loại, cách LT, mục đích sáng tác, nội dung phản ánh, nhân vật chính, đặc điểm

nghệ thuật vμ ô tên các tác phẩm Các ô nội dung khác bỏ trống để HS dán phiếu Các

phiếu ghi nội dung các ô đó

Tác phẩm Thể loại Cách LT Mục đích sáng tác Nội dung phản ánh Nhân vật

chính

Đặc điểm nghệ thuật

Đăm Săn Sử thi

anh hùng

Hát -kể

Phản ánh cuộc sống vμ

ước mơ phát triển cộng đồng của người dân Tây Nguyên xưa

- Đề tμi: chiến tranh

- Chủ đề: ngợi ca chiến công của người anh hùng

Nhân vật anh hùng tiêu biểu cho cộng

đồng

Biện pháp so sánh, phóng đại, trùng điệp tạo nên những hình tượng hoμnh tráng

Truyện An

Dương

Vương vμ

Mị

Châu-Trọng Thuỷ

Truyền

thuyết

Kể- diễn xướng

Thể hiện ý thức lịch sử của nhân dân

- Đề tμi: chiến tranh

vμ tình yêu

- Chủ đề: nêu lên bμi học giữ nước

Nhân vật lịch

sử được truyền thuyết hoá

Từ cốt lõi sự thực lịch

sử hư cấu thμnh câu truyện mang yếu tố hoang đường: thần Kim Quy, nỏ thần, ngọc trai-giếng nước,

Tấm Cám Cổ tích Kể Thể hiện ước mơ công

lí của người dân lao

động

- Đề tμi: xung đột gia

đình

- Chủ đề: chiến thắng của cái thiện với cái

ác

Nhân vật người con riêng

Truyện hư cấu Kết cấu theo đường thẳng Nhân vật chính trải qua

ba chặng trong cuộc

đời

Tam đại

con

gμ

Nhưng nó

phải bằng

hai mμy

Truyện

cười

Kể Phê phán bằng tiếng

cười

Những điều trái tự nhiên, những thói hư

tật xấu đáng cười trong xã hội

Nhân vật có thói hư tật xấu

Truyện ngắn gọn, tạo tình huống bất ngờ Mâu thuẫn phát triển nhanh, kết thúc đột ngột

Ca dao than

thân, yêu

thương tình

Ca dao Hát - Phản ánh đời sống

nội tâm, thân phận người phụ nữ, sự trân

- Tình yêu lứa đôi

- Tình nghĩa

- Phê phán những cái

Nhân vật trữ

tình: người phụ nữ, người

- Thể thơ: phổ biến lμ lục bát

- Hình ảnh so sánh, ẩn

nghĩa

Ca dao hμi

hước

trọng tình nghĩa,

- Tâm hồn lạc quan yêu đời của người lao

động

dân, chμng trai-cô gái,

dụ

- Các công thức ngôn

từ

Tiễn dặn

người yêu

Truyện

thơ

Hát –

kể

Phản ánh khát vọng tự

do yêu đương vμ hạnh phúc lứa đôi

Tâm trạng, tình cảm của những ngưòi yêu nhau mμ lỡ duyên

Nhân vật trữ

tình: chμng trai – cô gái

Kết hợp tự sự (kể sự việc, hμnh động) vμ trữ tình (miêu tả cảm xúc, tâm trạng)

+ HS lập sẵn bảng thống kê ở nhμ

- Tiến hμnh:

+ GV phát phiếu cho từng nhóm trong lớp, chú ý chia đều

+ Đại diện từng nhóm lên đọc nội dung phiếu cho cả lớp nghe vμ dán vμo bảng thống kê

còn trống

+ Nhóm nμo dán đúng tất cả sẽ được khen Nhóm dán sai sẽ phải lμm một hoạt động do

lớp hoặc cô giáo yêu cầu

3 Đọc thơ

HS thường sợ học thuộc thơ Trò chơi sau giúp HS hứng thú hơn vμ thuộc nhanh Hoạt

động nμy thường tiến hμnh sau khi học xong bμi thơ, ca dao hoặc trong các tiết ôn tập

Các bước:

- HS đọc nhẩm bμi thơ, ca dao đã học

- GV đọc trước một câu thơ, ca dao bất kì Sau đó yêu cầu một HS trong lớp đọc câu tiếp

theo HS đọc xong được quyền tiếp tục gọi bạn khác trong lớp Cứ như vậy cho tới khi hết

bμi thơ hoặc khi cô giáo bảo dừng Bạn đọc sai sẽ lμm một hoạt động do lớp hoặc cô giáo

yêu cầu

Có thể chuyển đọc thơ thμnh đọc đồng dao tự sáng tác ngay tại lớp Hoặc xa hơn lμ sáng

tác thơ, truyện nối tiếp nhau

4 Thi sưu tầm kiến thức

Kiến thức ở đây có thể lμ tên tác phẩm, tác giả, bμi ca dao, câu đố, thể loại văn học, Tùy

từng bμi học mμ ta chọn nội dung sưu tầm Song cần chọn nội dung phong phú, có thể đưa

ra nhiều đáp án, dữ liệu Tránh những nội dung có ít ý, ví dụ: tư tưởng một tác

phẩm, Khuyến khích HS sưu tầm những kiến thức mới Trò chơi nμy giúp HS mở mang

kiến thức đồng thời tạo sự ganh đua trong học hỏi giữa các nhóm, các cá nhân Nó được

dùng trong nhiều loại tiết: ôn tập, luyện tập, văn học sử hoặc lí luận văn học,

Các bước như sau:

- HS sưu tầm kiến thức ở nhμ theo yêu cầu của GV Ví dụ: sưu tầm các câu ca dao có mở

đầu bằng “Thân em ” (bμi “Ôn tập văn học dân gian” lớp 10), sưu tầm các tác phẩm thơ

mới (bμi “Khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng Tám năm

1945” lớp 11), sưu tầm các tác phẩm thuộc thể loại thơ, truyện (bμi “Một số thể loại văn

học: thơ, truyện” lớp 11)

- Trong giờ, GV cho lớp thi theo tổ Đại diện mỗi tổ thu thập tμi liệu của các bạn trong tổ

vμ ghi lên bảng trong một thời gian nhất định (5 – 10 phút)

Hoặc có thể lμm theo cách sau: mỗi tổ chịu trách nhiệm sưu tầm một nội dung riêng

Trong giờ, đại diện các bμn của mỗi tổ lên ghi tư liệu tìm được Ghi xong, chuyền phấn

cho bμn khác trong tổ bổ sung Kết quả được tính bằng thμnh quả của các thnμh viên trong tổ

- Tổ nμo tìm được nhiều tư liệu sẽ chiến thắng

5 Thuyết minh biểu tượng

Trò chơi nμy kích thích khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng vμ kĩ năng diễn đạt của HS Nó cũng đơn giản, thích hợp với giờ tập lμm văn Chủ yếu lμ luyện kĩ năng lμm văn, đặc biệt văn thuyết minh chứ không nặng nề về kiến thức

Cách tiến hμnh:

- HS được phân thμnh các nhóm (4 – 10 HS) Mỗi nhóm vẽ một bức tranh hoặc một biểu tượng sau đó thuyết minh về ý nghĩa của nó Thời gian nhóm lμm việc thật nhanh, khoảng

15 – 30 phút

- Từng nhóm lên thuyết trình về biểu tượng của nhóm mình Các nhóm khác đặt câu hỏi phản biện với nhóm thuyết trình

- Cần tìm một ban giám khảo với trường hợp cả lớp tham gia chơi Ban giám khảo sẽ quyết định nhóm chiến thắng Với trường hợp, chỉ một số nhóm của lớp lên chơi, ban giám khảo sẽ chính lμ các thμnh viên còn lại ở lớp

Chú ý: không chỉ dùng văn thuyết minh, có thể dung văn miêu tả, tự sự hoặc nghị luận

để nói về bức tranh Chính vì điểm nμy, trò chơi có thể áp dụng được ở mọi khối lớp, mọi giờ tập lμm văn

6 Trò chơi ô chữ

Trò chơi nμy vô cùng quen thuộc vμ đã được áp dụng nhiều Nó thích hợp với mọi giờ Ngữ văn, đặc biệt lμ ôn tập kiến thức Văn học, Tiếng Việt

Cách tiến hμnh:

- GV hoặc HS soạn ra một bảng ô chữ cùng các câu hỏi đi kèm để tìm ra kiến thức từng ô hμng ngang Ô hμng dọc lμ ô chính Nội dung nên liên quan tới kiến thức đã học

- Lớp cùng đoán nội dung ô chữ Có thể đoán theo nhóm hoặc cá nhân Tìm được kiến thức các ô nhỏ sẽ được cộng điểm Tìm được ô chính sẽ thắng cuộc

Để trò chơi mới lạ hơn, GV yêu cầu HS tự lμm, có thể sử dụng cả công nghệ thông tin để tạo thμnh phần mềm cho trò chơi

Minh hoạ: A Ô chữ dμnh cho HS lớp 11

1 2 3

5 4

6 7 8

10 9

11

12

C H I N H P H U N G A M

U

V O T H I S A

O

T H U O N G V

V U N U O N G

H O X U A N H U O N G

V I E T B A C

L E M I N H K H U E

H A I B A T R U N G

A N H T H O

N G U Y E T

H A N H Q U A N

B A H U Y E N T

I T H I M I N H

B U

B Trò chơi ô chữ dμnh cho HS lớp 9

Kết luận

Tóm lại, sử dụng trò chơi trong dạy học Ngữ văn lμ một phương pháp nên phát huy Tuy nhiên, sử dụng ở bμi nμo, với trò chơi nμo cũng cần cân nhắc Lμ GV, chúng ta cố gắng sáng tạo nhiều trò chơi để gây hứng thú cho HS Nếu sử dụng đúng trò chơi vμ có liều

l−ợng phù hợp, HS sẽ thay đổi hẳn cách nhìn về môn Ngũ văn Nó không buồn ngủ nữa

mμ sinh động hơn rất nhiều

Lờ Thị Thu Hằng – THPT Đống Đa – Hà Nội