Giáo trình khoa học chính sách

Ngay cac vua chua thdi xaxua cung luon co ben canh minh cac vien quan ngu sir chuyen phan tich cong viec trieu chinh, nghien cuu va hien cac ke sach cho trieu dinh.Khi xa hoi cang phat t

DAI HOC QUOC GIA HA N 0 I

TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN• • • •

KHOA KHOA H O C Q U A N LY _

VU CAO DAM

GIAO TRlNH KHOA HOC

CHINH SACH

0a dang ky b&o ho quyen tac gia.

Moi hinh thtfc sir dung phai thi/c hien dung quy djnh cua phap luait

M U C L U C

Viet t a t 7

M d dAu f 1 Vai tro cua chinh sach trong ddi song 9

2 Y nghia cua mon hoc “Khoa hoc chinh sach” 10

3 Ddi tugng nghien cuu cua Khoa hoc chinh sach 11

4 Quan he cua Khoa hoc chinh sach vdi cac khoa hoc khac 12

5 Phuang phap nghien cuu Khoa hoc chinh sach 14

Cau hoi thao luan 16

Chuong I DAI C l/O N G VE CHINH SACH 1.1 Md dau 17

1.2 Khai ni$m “Chinh sach” 18

1.3 Phan loai chinh sach 32

1.4 Quan h? chinh sach vdi mQt so thilt che quan ly ! 40

1.5 Quan he giua chinh sach vdi xa hoi dan su 45

Cau hoi thao luan 52

Chuong II DAC DIEM CO BAN CUA CHINH SACH 2.1 Chinh sach xet tu tiSp can thiet che xa hoi 53

2.2 Chinh sach trong he th6ng thiet che quan ly 55

2.3 Chinh sach va bat binh ding xa hoi 61

2.4 Chinh sach va dong co hoat dQng cua con ngudi 68

2.5 Ciu true cua chinh sach 73

2.6 Mdi trudng cua chinh sach 79

2.7 Vat mang chinh sach 83

Cau hoi thao luan 94

Chrnmg III TAC NHAN VA TAC DQNG CUA CHINH SACH

3.1 Khai niem 97

3.2 Tac nhan cua chinh sach 98

3.3 Muc tieu cua chinh sach 102

3.4 Phuong tien tac dong cua chinh sach 105

3.5 Doi tuong tac dong cua chinh sach 109

3.6 Dac diem tac dong cua chinh sach 113

3.7 Pham vi anh huong cua chinh sach 120

Cau hoi thao luan 125

Chuong IV KIEN TAO XA HQI CUA CHINH SACH 4.1 Khai niem kien tao xa hpi 129

4.2 Noi dung kien tao xa hoi cua chinh sach 133

4.3 Cac giai doan kien tao xa hoi cua chinh sach 146

4.4 Phan hoa xa hpi do chinh sach 153

4.5 Xung dot xa hoi do chinh sach 156

4.6 Phan ung xa hoi doi vdi chinh sach 160

4.7 Trach nhifm truoc kien tao xa hoi cua chinh sach 167

Cau hoi thao luan 173

Chiro’ng V H I£U QUA VA HIEU L tfC CUA CHINH SACH 5.1 Khai niem chung 177

5.2 Hieu qua cua chinh sach 178

5.3 Hieu lyc cua chinh sach 183

5.4 Nhan dang hieu qua va hieu luc cua chinh sach 197

Cau hoi thao luan 200

Chuong VL TO CHUC THy C HIEN CHINH SACH 6.1 Dan nhap 201

6.2 Co quan quyen luc cua Nha nuoc 202

6.3 He thong hanh chinh nha nude 204

6.4 He thong to chuc tu phap 205

6.5 To chuc dac nhiem thuc hien chinh sach 206

6.6 Xa hoi dan su 207

6.7 Truyen thong 210

Cau hoi thao luan 219

Chirtrng VII PHAN TICH CHINH SACH 7.1 Sir can thilt phan tich chinh sach 221

7.2 Dai cuong ve phan tich chinh sach 225

7.3 Cac budc phan tich chinh sach 230

7.4 Phuong phap phan tich chinh sach 242

7.5 Bao cao ket qua phan tich chinh sach 248

7.6 To chuc phan tich chinh sach 248

7.7 Mot vi du phan tich chinh sach 249

Cau hoi thao luan 251

Chirong VIII CHUAN BI QUYET DINH CHINH SACH 8.1 Dan nhap 255

8.2 Cac buoc chuan bi quyet dinh chinh sach 256

8.3 Soan thao va xin y kien v l v3n ban chinh sach 268

8.4 Nhung 16i thudng g3p trong tu duy chinh sach 276

8.5 Thong tin chinh sach 280

8.6 Vai tro cua cac to chuc trong hoach dinh chinh sach 282

Cau hoi thao luan 285

TA l LIEU THAM K H A O 287

PHU LUC 289

Phu luc 1 Quylt djnh 175/CP va cac thong tu hudng dan 291

Phu luc 2 Nghj djnh 35/HDBT 321

Phu luc 3 Luat Chuyln giao cong nghe 329

Phu luc 4 Mot phan tich chinh sach vT mo 363

VIET TAT

cua nha nude dugc cong bo.

Ngudi dan thi quan tam den chinh sach cua nha nude doi vdi cuoc song va cong viec lam an cua minh; cac nha quan ly thi quan tam den viec nghien cuu va cong bo chinh sach gi de lam lgi cho sir phat trien quoc gia va lam tron bon phan cua bo may quan ly trudc dan chung; con cac chinh trj gia thi quan tam den viec tim kiem va sir dung chinh sach de gianh uu the tren trudng chinh tri

Tom lai, moi ca nhan, moi nhom xa hoi quan tam den chinh sach

t

xuat phat tir lgi ich cua ban than Cung chinh vi vay, danh gia mot chinh sach la mot cong viec kho khan, tuy theo cach nhin ve lgi ichcua mot nhom xa hoi nao do Tuy nhien, khong phai viec danh gia mot

Chinh do la noi dung quan tam cua khoa hoc chinh sach

Theo truyen thong, chinh sach la do chu the quyen luc hoac chu the quan ly dat ra Ben canh cac chu the quyen lire hoac chu the quan ly luon co nhung ngudi tham muu chinh sach Ngay cac vua chua thdi xaxua cung luon co ben canh minh cac vien quan ngu sir chuyen phan tich

cong viec trieu chinh, nghien cuu va hien cac ke sach cho trieu dinh.Khi xa hoi cang phat trien, cac quan he xa hoi cang trd nen phuc tap, thi nhung co gang cua cac chinh khach trong viec hoach djnh

chinh sach ngay cang tra nen han che, va cong viec nghien cuu va phan tich chinh sach ngay cang trd nen mot cong viec mang tiinh

f

chuyen nghiep va doi hoi nhung co sd ly luan Tir day xuat hiien nhung nha nghien cuu di theo thien hudng tong ket cac co sd ly luian cua ban than chinh sach va cua qua trinh hoach djnh chinh sach, trong

do co nhung nha nghien cuu trong cac ITnh vuc chuyen biet, nhu chiinh tri hoc, xa hoi hoc, tam ly hoc, luat hoc, v.v Dong thdi co nhumg ngudi trudng thanh tir qua trinh hoat dong thuc te lam chinh sach,, di tim toi, kham pha ca sd ly luan cua cac nganh khoa hoc khac nhau de

f

tao dung nhimg co sd ly thuyet chung cua khoa hoc chinh sach

Cac khoa hoc ve chinh sach ra ddi vi le do

2 Y NGHIA CUA MON HOC “KHOA HQC CHINH SACH”

Co phan tich mdi biet dugc cac cach thuc van hanh cua chiinhsach, tac dong cua chinh sach tdi ddi song xa hoi, thai do cua xa lhoidoi vdi chinh sach Do do, mdi co the de ra cac bien phap thuc hien co

hieu qua mot chinh sach, nam dugc nhtrng mat yeu cua chinh sach va

de ra cac bien phap hoan thien chinh sach hoac ban hanh chinh saach mdi thay the chinh sach da khong con phu hgp nua

Mon hoc “Khoa hoc Chinh sach” chinh nham cung cap cho ngiudi hoc nhung kien thuc ly luan va ky n&ng thuc hien cong viec nghiien cuu chinh sach, phan tich chinh sach, chuan bi quyet dinh chinh saach

va thuc thi mot chinh sach trong ddi song xa hoi Cd the noi, Khnoa hoc Chinh sach, ciing vdi Ly thuyet QuySt dinh, Ly thuyet He th6rng,

Ly thuyet Xung dot, Ly thuyet Tro chai, Ly thuyet Xep hang, v.v la nhung bo phan hgp thanh quan trong nhat trong he th6ng ly luan va phuang phap luan quan ly

Khoa hoc Chinh sach la mot ITnh vuc nghien cuu tuy xuat hieni tirlau, nhung den nay van con la mot khoa hoc non tre No nghien c:uu

/

cac lien he ben trong cua chinh sach va nhung moi lien he ben ngcoai cua chinh sach vdi cac thiet che quan ly va cac hoat dong khac nhiau trong ddi song xa hoi

Lien quan “Khoa hoc Chinh sach” dugc ban den trong giao triinh nay con hang loat phuang hudng nghien cuu khac co quan he tdi cqua

trinh hoach dinh va dieu hanh chinh sach, chung ta co the goi chung la

Quyet dinh (quyet dinh chinh sach), Phan tich Chinh sach, Khoa hoc

Du bao (du bao chinh sach), v.v

3 DOI TUONG NGHIEN CUU CUA KHOA HQC CHINH SACH

Mac du da co rat nhieu nha nghien cuu quan tam nghien cuu ly luar ve chinh sach va phan tich chinh sach, song co le van con chua

du iihung co so ly thuyet de co the xep “Khoa hoc Chinh sach” vao hang cac ly thuyet khoa hoc vugt qua giai doan bat djnh hinh (pre-

(normal science) theo cach hinh dung cua Thomas Kuhn1, trong do tontai not doi tugng nghien cuu, mot lich su nghien cuu, mot he thong ly

so bo xac djnh doi tugng nghien ciru cua khoa hgc chinh sach la biftt

phap ddi x u v&i cac nhom xa hoi de tao dong ca hoat dgng cua hg vi muz dich chung cua su phat trien xa hoi.

Thuoc trong doi tugng nghien cuu, Khoa hoc Chinh sach tap trung

mo quan tam cua minh vao nhung noi dung nghien ciru nhu sau:

1 Vai tro cua chinh sach trong quan ly va ddi song xa hoi

1 Tlco Kuhn trong tac pham n6i tieng “The Structure o f Scientific Revolutions”, thi sy plat trien cua mpt bp mon khoa hpc luon trai qua hai giai doan Giai doan dau duoc g(i lii giai doan “pre-paradigmic science”, la giai doan phoi thai cua khoa hpc, chua dnh hinh mpt h? thong ly thuyet; Giai doan thu hai la giai doan “normal science”, la gui doan da hinh thanh mpt h? thong ly thuyet hoan chinh.

2 Cau true va each thuc tac dong cua mot chinh sach vao cddi song xa hoi.

3 Quan he giua chinh sach va cac hoat dong xa hoi khac

4 Kien tao xa hoi cua chinh sach

5 Phuong phap phan tich va hoach dinh chinh sach

4 QUAN HE CUA KHOA HOC CHINH SACH VC5I CAC KHOA HOC KHAiCKhoa hoc Chinh sach la mot khoa hoc lien bo mon (inter-disciplinary science) No co nhung thuoc tinh rieng biet, dong thdi cung su duing

the tim doc them cac khoa hoc do de phat trien nhung co sd ly luiancua Khoa hpc Chinh sach va nang cao nang luc van dung cac lTnh vruc

ly luan khac nhau de phat trien ky nang phan tich chinh sach va chuian

/

bi quyet dinh chinh sach

Khoa hoc Chinh sach cung cap kien thuc ve ly luan va ky naing lam chinh sach, con Phan tich Chinh sach cung cap ky nang xem x<et mot chinh sach trudc va sau khi cong bo ap dung

Khoa hoc Chinh sach co quan he trudc het la vdi nhung co sd ly

f

thuyet cua xa hoi hpc Xa hoi hpc la khoa hpc nghien cuu cac nho3m

xa hoi va quan he giua cac nhom xa hoi vdi nhau trong mot mioi trudng xa hoi xac dinh Xa hoi hpc cung cap co sd ly thuyet de nghiten curu quan he giua cac nhom xa hoi trong mot moi trudng chinh satch xac djnh; tac dong cua chinh sach vdi tu cach la mot thiet che xa hioitdi cac hoat dong xa hoi khac nhau; tac dong cua chinh sach dan ttdi

nhumg bien doi xa hoi va bien doi trong moi quan he giura cac nhom ;xa

hpi, va cuoi cung la, nhung bien doi xa hoi do chinh sach dua lai

Nhan hpc nghien cuu tong hpp vh con ngudi, cac kieu sinh hoat ctua

xa hoi con ngudi, cac to chuc chinh tri xa hoi, ton giao, ngon ngu, ngihe thuat va cac kien tao xa hpi cua con ngudi Trong so cac phan nganh ciua nhan hpc, phai ke den Nhan hpc Xa hoi (Social Antropology) la khcoa

hoc nghien cuu ve xa hoi vi mo cua con nguai Tir tiep can nhan ho)c,

1 Robert Layton (1997): An Intoduction to the Theory in Antropology, Cambridge University, xnem

htlpy/1xx)ks?hl=::en&id==ylqFla38RMC&dcf=Robret+Layton-i- Anthropology&printsec_ mclfo

chung ta co the xem chinh sach la cong cu tac dong vao con ngudi va

Tam ly hoc xem xet chinh sach nhu cong cu tac dong vao dong

co hoat dong cua con ngudi hoac nhom ngudi trong xa hoi No giup cac chu the quan ly xem xet nhung dong co phu hop doi vdi tung nhom xa hoi, tu do quyet djnh nhung chinh sach phu hop doi vdi tung nhom xa hoi.‘

Chinh trj hoc co vai tro rat quan trong trong viec phan tich va hoach dinh chinh sach, bdi vi, mot mat, chinh sach luon gan vdi mot bdi canh chinh sach, b| chi phoi bdi y thuc he va quyen luc chinh tri, song mot mat khac, chinh sach lai mang tinh doc lap tuong doi so vdi

dudng loi chinh tri cua chu the quyen luc

Chinh sach la cong cu ma mot chu the quyen luc sir dung de tac dong vao con ngudi Dao due cua chu the quyen luc dugc the hientrong cac bien phap chinh sach Den lugt minh, chinh sach lai dan tdi

nhung kien tao xa hoi ve cac quan niem dao due khac nhau trong xa hoi Vi vay, dao dire hpc la mot co sd ly thuyet quan trong trong cac luan cu hinh thanh tu tudng chinh sach

Ly thuyet Quyet djnh dong vai tro mpt cong cu ky thuat cho qua trinh hoach djnh chinh sach, no tra ldi cau hoi ve ky n&ng chuan bi quyet djnh chinh sach; ve nhung bdi canh, dieu kien, thdi diem dua ra mot quyet djnh chinh sach

Ly thuyet H f thong xem xet chinh sach, ban than no, nhu mot he thong, song mat khac, no nhu mpt nhan to tac dong vao he th6ng xa hpi No khong t6n tai cd lap vdi he thong xa hpi; no tdn tai trong mot khung mau (paradigma) xa hpi cu the, va vi vay, no phai co mot khung mau tuong thich vdi khung mau xa hoi

Ly thuyet Tro choi giup cac nha quyet djnh chinh sach lira chpn nhung chien lupc “choi” it rui ro nhat, luon tim dupe giai phap toi uu trong mpi tinh huong, ke ca cac tinh huong xau nhat, nhung giu: dupe cac cuoc choi lau ben, khong ke cac doi tac tir bo minh co lap trong

r

cac cuoc choi tiep sau

Cac van ban quy pham phap luat (hien phap, cac dao luat va van b>an

dudi luat) la nhirng vat mang chinh sach Vi vay Luat hoc dong g<op

phan ca so ly luan quan trong trong Khoa hoc Chinh sach No cho phiep hinh dung toan bo khung kho phap ly cua mot chinh sach dugc ban harnh Tuong tu quan he voi chinh tri, chinh sach cung co quan he hai chieu wdi phap luat Mot mat, chinh sach phai dugc dat uong khuon kho phap luiat, khong vi pham phap luat; nhung mot mat khac, chinh sach hoan toan co the di truoc phap luat, tao tien de bo sung, sua doi phap luat

Cuoi cung, Khoa hoc Chinh sach co quan he chat che voi cac lunh vuc nghien cuu chinh sach chuyen nganh, chang han, chinh sach taichinh, chinh sach lao dong, chinh sach tien lirong, chinh sach khioa

f

hgc va cong nghe, v.v Khoa hoc Chinh sach cung cap cho cac niha nghien cuu chinh sach chuyen nganh nhung co so ly luan va phuomg phap luan chung, ngugc lai, cung tiep thu tu cac nghien cuu chiinh sach chuyen nganh nhung khia canh ly luan va phuong phap luan dlac thu de lam phong phu them cac huong nghien cuu chinh sach

Cac cach tiep can khong xem xet co lap voi nhau, ma luon co liien

he, ch&ng han, khi tinh toan theo ly thuyet tro choi de minh luon giainh

Cho den nay, nhung cach tiep can ve ly thuyet cua Khoa hioc

Chinh sach con co nhieu hudng khac nhau Cach tiep can ma chiting

toi quyet dinh lua chon de sir dung trong giao trinh nay truac hit* la tiep can xa hoi hoc vd nhan hoc xa hoi, tiep do la tiep can Ly thuyyet

5 PHl/ONG PHAP NGHIEN CUtJ KHOA HQC CHINH SACH

Khoa hoc Chinh sach, xet theo quan diem khoa hoc luan, la mot khoa hoc hau nghiem Vi vay, no sir dung tat ca cac phuoong

phap cua khoa hoc hau nghiem - cac phuong phap quan sat va thuc nghiem xa hoi.

Mot dieu dac biet dang luu y, la chinh sach dung cham toi cuoc

song cua ngudi dan, vi vay, cac phuong phap phong van, dieu tra la nhung phuong phap co hieu qua de nghien cuu chinh sach Doi tuong phong van trong nghien cuu chinh sach rat rong rai: tu cac nha lanh dao den nhung chuyen vien lam chinh sach; tir nha quan ly cho den ngudi dan binh thudng, nhung ngudi chiu sir tac dong thudng xuyen cua chinh sach, bao gom ca nhung ngudi dan ung ho chinh sach va nhung ngudi phan doi chinh sach

Chinh sach, hon moi lTnh vuc hoat dong xa hoi nao khac, theotiep can nhan hoc, la mot cong cu kien tao xa hoi Vi vay, phuong

trong phuong phap van ban hoc, quan trong la phuong phap dien ngon

trong ngon ngu hoc

Tuy nhien, ngudi nghien cuu chinh sach khong the bo qua cac

/ f f

thiet che bat thanh van Vi vay, phuong phap nghien cuu du luan xa hoi cua xa hoi h<?c luon duoc quan tam sir dung, chang han, phuong phap phong van, phuong phap dieu tra, v.v

Cac phuong tien truyen thong thudng phan anh kip thdi nhung y kien cua dan chung va phan tich cua cac chuyen gia ve cac van de cua chinh sach, vi vay, phuong tien truyen thong dai chung can duoc xem

la nhung cu lieu ban dau de nghien cuu chinh sach

CAU HOI THAO LUAN

1 Lay vi du ve mQt chinh sach ma cd nhan hoac gia dinh anh/chi quan tam Hay phan tich moi quan tam do.

2 Lay vi du thuc te de chung minh rang, chinh sach la tap hap nhung bien phap ddi xu cua mot chu the quan ly vcri nhung nhom nguai khac nhau thuoc ddi tuang quan ly.

3 Quan sat mot hien tuang lech chuan hien nay trong giao due, sir dung phuang phap kien tao xa hoi de nhan dang nhung bat cap trong chinh sach giao due.

vi ngudi Nhat khong the chong tra dugc vdi ngudi My; Mot phe dua ykien phai quyet chien, vi dau hang la mot su si nhuc doi vdi tinh than

vo si dao cua ngudi Nhat Nhung quyet chien, thi rat co the ngudi Nhat se chien thang, song cung rat co the ngudi Nhat se chien bai,nhung trong ca hai trudng hgp, ton that xuong mau se het sue nSng

ne Trong luc cuoc tranh cai bat phan thang bai thi xuat hien mot phe thu ba dua y kien: Ngudi Nhat khong quyet chien va cung khong dau hang Ngudi Nhat se md rong ctra don ngudi My nhu mot thugng khach Vdi mot chinh sach d6i ngoai nhu vay, nude Nhat da tranh nedugc cuoc dung dau khong can sue vdi ngudi My, md dudng cho su

Ung Trinh Vii’t Nam ngoai giao sic, Nxb Thu Xa,

Bq Ngoai giao Nhat Ban Nuac Nhat, mQt tram nam sau

TAM THONG TIN THU VIEN

Chang cu mot quoc gia, moi ca nhan cung phai de ra mol chinh

sach trong cuoc song cua minh Doc Nhung nguai khon kho cua Victor Hugo, chung ta thay moi nhan vat co mot chinh sach, moi

chinh sach ay dan den cho moi ngudi mot than phan Jean Valjean bj

f

tu vi an cap mot cai banh mi Khi ra tu, Jean Valjean lang thang, gap mQt vi muc su Muc su cho Jean Valjean an va tru chan qua dem Nhung roi khong kiem che dugc, Jean Valjean lai an cap bo do thd bang bac va len tron di Chang may canh sat bat dugc dan trd lai nha

r r

vi muc su de doi chat Vi muc su than nhien noi vdi canh sat: “Tdi cho anh ta day ma” Chi mot cu chi nhan hau do da thuc tinh Jean Valjean lam lai cuoc ddi, va Jean Valjean da trd thanh vi thi trudng Madelaine due do, nhung cuoi ciing thi Jean Valjean van khong thoat ra khoi cai chinh sach mang tinh djnh kien ha kh&c cua xa hoi doi vdi nhumg ldp ngudi nhu Jean Valjean, ma vien canh sat Javert la mot dai bieu trung thanh, kho cung cua chinh sach ay

Chung ta thay xuat hien trong cau chuyen nay la hang loat chinh sach giua con ngudi vdi nhau va chinh sach cua bp may cai trj trudc

moi than phan cua con ngudi: Chinh sach cua ong muc su doi vdi ten tu

Chinh sach dinh kien vui dap ha khac cua xa hoi duong thdi ddi vdi

*1

ngudi til kho sai Jean Valjean thong qua nhan vat canh sat Javert, v.v Cac vi du tren cho thay, chung ta khong di dau thoat ra khoi cac chinh sach giua cac to chuc vdi con ngudi hoSc giua bo may cong quyen doi vdi con ngudi Trong he thong quan ly, dieu do khong nhung la mQt tat yeu khach quan, ma con la mot nhiem vu cua ngudi quan ly Ngudi quan ly phai cd nhiem vy dua cac chinh sach dam bao

su thanh cong trong cong viec quan ly cua minh

1.2 KHAl NIEM “CHINH SACH”

Co nhieu cach tiep can de xem xet khai ni?m “chinh sach”

Trong Understanding Public Policy, Thomas R Dye dua ra mot

djnh nghTa ve chinh sach cong: “Public policy is whatever government choose to do or not to do”, dugc hieu la “Chinh sach cong la diieu ma mot chinh phu chon de lam hoac khong lam”, chang han: Chinh sach

cua chinh phu Bush quyet djnh lam la tan cong Iraq; chinh phu Bac Trieu Tien quyet dinh khong giai giap vu khi nguyen tu

Guy Peters thi dua dinh nghTa: “Chinh sach cong la toan bo hoat

dong cua nha nuoc co anh hucmg true tiep hoac gian tiep den cuoc

song cua cong dan”

James E Anderson dua mot dinh nghTa co y nghTa chung hon, khong chi cho lTnh vuc chinh sach cong: “Chinh sach la qua trinh hanhdong co muc tieu, ma mot hoac mot so chu the theo dudi, de giai

quyet nhung van de ma ho quan tam”

Moi cach tiep can giup ngiroi chuan bi quyet dinh chinh sach mot huong tu duy Tu thuc te chinh sach cua cac nganh, cac dia phuong va cac quoc gia, cung nhu qua nhung cuoc thao luan tren cac dien dan nghien cuu chinh sach, chung ta co the chon ra mot so cach tiep can quan trong nhat de phan tich, de cuoi cung dua ra duoc mot djnh nghTa kha dT phu hop nhat

1.2.1 Tiep can chinh trj h$c

r

Trong cuon sach Khoa hoc Chinh tri, Michael G Roskin djnh

nghTa ‘"''Chinh tri hoc la khoa hoc ve dau tranh va canh tranh quyen

lire chinh tri"4 Trong cuoc dau tranh do, cong cu chinh sach dong mot

vai tro het sue quyet dinh toi su thanh bai cua dudng loi chinh tri

Tir do, chung ta co the hieu, chinh sach la tap hap bi<>n phap ma

phap doi xu cua Chinh phu My doi vai hang loat hoat dong cua quoc

1 Thomas R Dye: Understanding Public Policy ( 1 1th Edition).

2 Guy Peters: “Can 't Row, Shouldn 7 Steer: What’s a Government to do?" Public Policy

and Administration (1997).

3 James E Anderson: Public Policymaking, Thomson Learning (Dec 1983).

4 Michael G Roskin., et al., Political Science, An Introduction (Third Edition),

Prentice-Hall International Editions, New Jersey, 1988.

gia nay nham muc dich diy nhanh hoac kim ham sy phat trien cua dat nuac nay trong khuon kh6 anh huang cua My, nham thuc day sir dong thuan chinh trj ho5c giang tra vao y do doi dau chinh tri cua cac nuoc nay, dong thoi khang djnh quyen luc chinh trj cua My tren truang quoc te.

Nhin chung, chinh sach la cong cu cua chinh tri Tuy nhien, khong phai chinh sach nao cung bi chi phoi boi quyen luc chinh tri va

la cong cu phuc vu tryc tiep cho muc tieu chinh tri Trong rat nhieu truang hgp, chinh sach mang tinh doc lap tuong doi vai chinh tri Chang han, trong khi Chinh phu My thuc hanh duong loi ky thi ve m5t chinh tri vai mpt s6 qudc gia nao do, cam van doi voi ho, thi Chinh phu My van thuc hanh chinh sach tha noi cho cac nha nghien cuu hgp tac trong khuon kho cac du an khoa hoc giua ca nhan cac nhanghien cuu My vdi cdc nha nghien cuu d cac nuoc bj My cim vSn

Trong mpt quoc gia cung vay, du noi cac bi do theo sir thay doi

v l quyln l\rc cua cac tap doan chinh tri khac nhau, nhimg hang loat chinh sach ddi vai dan chung vin khong h i thay ddi, vi du, chinh sach kinh te, chinh sach thuang mai, chinh sach thu!, chinh sach thu nhap, tham chi chinh sach dau tu, v.v

1.2.2 Tiep cain xa h§i hpc

Tir tiep can x5 hQi hQC, chung ta co the hieu, chinh sach la tap hpp bi?n phap do chu the quan ly dua ra, nham tao lori the cho mot (hoac mQt so) nhom xa hgi, giam Iqi the cua mot (hoac mQt so) nhom

xa hQi khac, de thuc day vi$c thuc hi<>n mot (hoac mQt sd) muc tieu xa hQi md chu the quyen luc dang huang tai.

Nhin tir giac dp x5 hpi hpc, chung ta thay, chinh sach la tap hgp nhung bi?n phap uu dai doi vdi mpt nhom xS hpi nhat djnh de nhom nay ddng vai trd chu chot trong vi?c thyc hien mpt muc tieu x5 hoi nao do Duang nhien, khi noi den mpt nhom xa hpi dupe uu dai, thi cung cd nghia la co mot so nhom xa hpi se khong dupe uu dai, tham chi, cd nhom xa hoi con bj thiet hai, va dilu do dan den mot h? luy rit

quan trpng ve mat xa hpi la mot chinh sach luon dan din nhung bat

binh dang xa hpi

Nhom dugc uu dai khong nhat thiet la nhom chiem so dong trong

xa hoi Chang han, chinh phu co chinh sach luong uu dai cho cong an

va quan doi Nhom nay co le chiem khoang vai ba phan tram so dan,

nhung dugc hudng mot che do luong gan bang hai lan cac nhom nhan

vien khac lam viec trong cac co quan cua nha nuoc Nha nuoc co

chinh sach uu dai nay de tao ra mot nhom xa hoi, gom cac sy quan

cong an va quan doi, thyc hien cac hoat dong an ninh va quoc phong,

bao ve To quoc

Tir mot goc nhin ve muc tieu xa hoi, co the noi, chinh sach co

muc tieu lam bien doi xa hoi theo mong muon cua chu the chinh sach

Goi do la sy kien tao xa hoi cua chinh sach.

1.2.3 Tiep can nhan hoc va nhan hoc x§ hgi

Xet tir tiep can nhan hoc va nhan hoc xa hoi, chung ta hilu, chinh

sach la phuong tien tac dong den hang loat sinh hoat van hod va xa

hoi cua con nguai, tu do dan den nhung phan ung cua xa hoi ddi vai

chinh sach va, han nua, la nhung kien tao xa hoi mai do chinh sach

dan den Ch&ng han:

Chinh sach tay chay Thien Chua giao cua TriSu Nguyen, ho£c

chinh sach ky thi Phat giao cua Chinh phu Ngo Dinh Diem vao thap

nien 1960 da dan den nhung khung hoang trong xa hgi lien quan den

r

hoat dong cua cac ton giao nay, tiep do la nhung phan ung cua cac ton

giao doi voi chinh quyen va xa hoi, tham chi nhung phan ung vugt ra

ngoai moi du lieu cua chu the chinh sach Chang han, chinh sach tay

chay Thien Chua giao da trd thanh mot cai cd cho nhung hoat dpng

gay han cua ngudi Phap vdi Viet Nam; chinh sach ky thi Phat giao da

dan den phong trao chong doi manh me cua Phat giao, gop phan vao

su sup do cua Chinh phu Ngo Dinh Diem

Chinh sach thuc hanh dudng loi kinh t6 md cira da din den nhung

thay doi rat can ban trong cac sinh hoat xa hoi d Vift Nam Vdi chinh

sach dong cira, moi quan he vdi ngudi nude ngoai deu bi kiem soat,

tham chi di vdi ngudi nude ngoai d ngoai pho cung bi lam ray ra Vi

*

vay, trong trudng hgp can co quan he nao do, ngudi ta phai lam theo

cach chui lui Day la mot trong nhung con dudng bien hang loat sinh

hoat xa hoi tra thanh nhirng sinh hoat chui lui, thieu vang nhung quan

Nhieu sinh hoat xa hoi khac, chang han, phong trao thi dua, cung

chiu mot sue ep tuong tu cua chinh sach Ket qua la, toan xa hoi deu quan sat thdy, su khong trung thuc trong xa hoi trd nen ngay cang pho bien, hoac, nhung ngudi co dao due hon, khong muon mat trung thuc thi lam mot cach tac trach, chieu le, goi la cho qua chuyen trudc doi hoi cua cac cap tren: tu chuyen thi dua khen thudng den viec bao cao thanh tich hang nam, hang thang, hang ngay

1.2.4 Tiep can tam ly hoc

Tir tiep can tam ly hoc, chung ta co the hieu, chinh sach la tap

hap bien phdp ddi xu uu dai doi vai mot nhom xa hoi, nham kich thich vao dong ca hoat dong cua nhom nay huang theo viec thuc hien mot

(hoac mot so) muc tieu cua chu the quyen luc.

Trong vi du tren day, nhirng ngudi sy quan cong an hoac quan doi dugc ITnh luong gan gap doi cac nhan vien khac cung bac luong d ngoai quan doi, that ra khong dang bao nhieu so vdi cac loai thu nhap

khac nhau ma ho co the nhan dugc ngoai luong, song co mot yeu to rat quan trong da dan tdi hieu qua cua chinh sach Do la yeu to kich thich vao niSm tu hao cua ho, va “dong co” tinh than cua ho Su uu dai do da co tac dung kich thich dong co hoat dong cua ho

Ngay trong dieu kien rat kho khan ve kinh te, mot chinh phu van

phai dua ra cac bien phap kich thich dong co hoat dong cua mot so

Lenin da ky sac lenh danh cho Pavlov mot che do uu dai dacbiet, ke ca viec dirge tir do trao doi khoa hoc vai nuac ngoai (latrudng hgp rat ngoai le doi vdi cac nha khoa hoc Xo-viet thdi

do) Co giai thoai con luu truyen, tham chi, Lenin da quyet dinh

cu the den muc, phan phoi bao nhieu kilogam thit moi ngay de Pavlov nuoi cho lam thi nghiem

- Trong thdi ky Viet Nam thuc hanh mot nen kinh te chi huy tap

trung, mac du dat nude rat ngheo, dan chung chi dugc cap theotem phieu mua 350g dudng, 300g thit mot thang, nhung giao

vien thi dugc cap tem phieu mua 500g dudng va 500g thit That

ra lugng chenh lech dudng va thit khong dang bao nhieu, nhung

no the hien sir quan tam cua Chinh phu, va duong nhien, no nhac nhd trach nhiem doi vdi cong viec day hoe cua giao vien.Nhu mot tong ket ve dong co trong tam ly hoc, nha chinh khach

Anh the ky XIX, Lord Palmerson, noi rang: “ Trong hoat dong chinh tri

khong co chien hitu hoac ke thu vinh vien, ma chi co nhung lai ich vmh vien'x Day co le la mot tong ket rat quan trong lam co sd cho viec hinh

thanh cac tu tudng chinh sach “Lgi ich vmh vien” tao nen dong co cua con ngudi Chinh sach tac dong vao cai “lgi ich vmh vien” do

1.2.5 Tiep can kinh te hoc

Tir tiep can tam ly hgc chung ta hieu dugc vai tro cua dong co, trong do co dong co tinh than va dong co vat chat Den lugt minh, cac lgi ich kinh te dong vai tro rat quan trong trong viec kich thich cac dong co hoat dong cua con ngudi

Khi noi den lgi ich vat chat, ngudi ta thudng nghT den cac bien phap thudng vat chat Bien phap do co the quan trpng, nhung quan

trgng hon la cac thiet che vT mo, thong qua mot he thong cong cu rat

da dang

- Co nhung chinh sach tac dong true tiep vao lgi ich kinh te cua

ca nhan ChSng han, chinh sach thudng thang luong thu 13 cho

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=228662&ChannelID=94

nhan vien; chinh sach thuong tien cho nhung ngudi co thanh tich khoa hoc, v.v

- Co nhung chinh sach tac dong mot cach gian tiep vao loi ich

Neu khong biet su dung dung cac cong cu tir tiep can kinh te hoc,

nhieu khi xa hoi dugc nhan nhimg tac dong ngugc lai vdi mong muon

Vi du, trong he thong kinh te XHCN trudc day, vi khong chap

1.2.6 Tiep can dao due hoc

hgp nay, chuan muc dao due cua chu the quyen luc da xuc pham chuan muc dao due cua mot cong dong xa hoi.

Chinh sach quoc huu hoa kinh te a cac nuac XHCN, loai tru

thanh phan kinh te tu nhan dua tren mot nen tang dao due cho rang, chi khi nha nuac lam chu cac doanh nghiep, thi mdi loai tru dugc suboc lot cua cac nha tu ban Den khi doanh nghiep nha nude khong

khang djnh dugc le ton tai cua minh, lam an thua lo, ddi song cua ngudi thg khong dugc cai thien nhu y tudng ban dau, thi ngudi ta lai quay ve chinh sach phat trien mo hinh kinh te tu nhan, va ky vong rang, se su dung phap luat de dieu chinh quan he an chia giua gidi chu

va gidi thg, dam bao su an chia do khong pha hoai cac chuan muc dao due chung cua xa hoi Trong trudng hop nay, chuan muc dao due cua chu the quyen lire mac du phu hgp vdi chuan muc dao dure xa hoi, nhung giai phap chinh sach da khong tao ra dugc mot thiet che mdi

thay the thiet che cu trong to chuc bo may san xuat cua xa hoi

Tuy nhien, khong phai bao gid cung co dugc su phu hgp ly tudng giua chuan muc dao due cua chu the quyen luc vdi chuan muc dao due cua toan xa hoi Bi kich cua hang loat chinh sach cua cac chinhphu nam d chinh dieu nay Chang han, chuan muc dao due bao ve sir

thuan chung cua dan toe Nhat NhT Man dS xuc pham vao chuan muc dao due ve quyen song cua dan toe Do Thai trong quan he binh dang vdi cac dan toe khac; Chuan muc dao due cua nhung ngudi chu truong quoc huu hoa kinh te da tudc doat nhung quyen va lgi ich chinh dang muu cau sinh ke cua dan chung trong cac quoc gia nay.1.2.7 Tiep can Ly thuyet T ro choi

Xet theo Ly thuyet Tro choi (Game Theory), moi chinh sach dugc dua ra co nghia la chu the chinh sach da tung ra mot tro choi, lam xuat hien mot tinh huong mdi cua cuoc choi Mat khac, mot chinh sachdugc dua ra cung lai co nghia la mot don ung pho cua chu the chinh

f

sach trudc mot tinh huong mdi cua cuoc choi

Mot nguyen tac rat can ban cua Ly thuyet Tro choi ma ngudi lam chinh sach can phai dat ra la, chinh sach, vdi tu cach la mot don ung pho cua chu the quan ly trudc tinh huong mdi cua cuoc choi, phai dam

bao cho minh luon thang trong cuoc choi, nhung giur duoc quan he lau bin voi doi tac Vi du, ngudi tho lam lpi cho chu 100 dong/ngay Neu chu tra theo ty le 70 dong cho anh ta, chu lay 30 dong, tuc ty le 70:30, thi chu thiet; nhung neu chu tra cho anh ta theo quan he 30:70, thi ngudi tho cam thay bj boc lot qua dang, anh ta se bo ong chu sau thang thu nhat; neu tra theo ty le 50:50 thi co le, quan he chu tho se lau ben, ngudi tho se gan bo vdi chu lau dai Tuy nhien, chang co ong chu nao chia loi nhuan vdi tho theo quan he 50:50, ma co the chi la 40:60, tat nhien, phai vua “choi”, vua “tham do”, de tim ra diem can bang ben vung, khong de tho cam thay qua thiet thoi, song cung khong gianh cho minh phan ldn qua.

Vdi mot cach tinh toan theo Ly thuyet Tro choi, ngay trong tinh huong xau nhat, neu biet dat ra duoc mot chinh sach thong minh, ngudi quan ly van co the thang Tuy nhien, trong nghien cuu chinh

Tren chien trudng thi cac ben doi thu tinh toan theo Ly thuyet Trochoi, mot mat, mot con, thi hoan toan co kha nang ngudi ta tinh toan

rat cue doan: Phia minh phai quyet thang hoan toan trong cuoc choi Mac dau vay, trong nhieu tinh huong, minh van phai md cho doi phuong mpt dudng thoat, tren co sd tinh toan “Can bang Nash”, giam nhe muc do ac liet trong phan ung tu ve cua doi thu, dan tdi thuong vong nang cho phia ta, hoac gay thuong vong cho nhung ngudi dan vo toi quanh khu vuc chien trudng

1.2.8 Tiep can he thong

Ly thuyet He thong xuat hien tren the gidi tu nhung nam 1930

Cuon sach ddu tien viet ve Ly thuyet He thong la cuon Ly thuyet he

thong dai cuang (General System Theory) cua Bertalanffy, mot nha

sinh hoc nguai Ao, trong do tac gia da khai quat hoa nhung quy

Chinh sach van hanh va tac dong vao xa hoi theo quy luat cua

mot he thong, trong do co mot chu the chinh sach, ddi tuang chinh

sach, su tac dong tir chu the, dan den phan ung xa hoi truac chinh

sach va tuang tac giua chinh sach vai cac “nhieu” tir phia moi truang

xa hoi (xem hinh 1)

Hinh 1 Chinh sach la m§t h$ thong

Xet tren quan diem he th6ng, cac chinh sach cua mot quoc gia phai dong thuan, khong dugc triet tieu hieu luc cua nhau Do la yeu cau rat quan trong cua mot he thong thiet che

dong do da lam cho cac chinh sach mat dong bo

Nhu vay co the noi, moi chinh sach luon dong vai trd mot cong cu

tdi dong bo hod he thong, nhung mot mat khac, su xuat hien mot chinh

sach cung lam cho he thong xuat hien mQt yeu to mat dong bo mai.

Nhu vay, ciing hoan toan co the noi, qua trinh chinh sach la qua trinh phat trien he thong, dua he thong tir mot trang thai bat dong

bo nay sang mot trang thai bat dong bo khac, mot cach noi khac,

nao se xuat hien Khong bao gid duoc ao tudng tao ra mot he thong ondjnh vlnh vien, bdi vi, theo cach nhin bien chung, neu da on djnh vlnhvien, thi he thong khong con phat trien nua

1.2.9 Tiep can khoa hpc phap ly

Xet ve mat phap ly, chung ta co the hieu, chinh sach la tap hap

bien phdp duac the che hod (ve mat phdp ly) de phan biet ddi xu giua cac nhom xa hoi, dieu chinh dong ca hoat dong cua cac nhom huang theo muc tieu phat trien xa hoi.

Tat ca cac bien phap chinh sach, du theo tiep can nao cung duoc cong bo dudi dang mot van ban phap ly, chang han, cao nhat la mot dao

luat cua quoc hoi, thap hon co cac nghi <frnh hoac quyet dinh cua chinh phu, va cuoi cung la cac thong tu hudng dan cua cac bo de thuc hien nghi dinh cua chinh phu trong ITnh vuc ma bo chiu trach nhiem trudc chinh phu Con d cac co quan, doanh nghiep thi co cac quy dinh npi bo, nghTa la cac quy dinh co gia tri phap ly d cac muc do khac nhau

Co the noi, cac van ban quy pham phap luat la nhirng “va/ mang”

chinh sach No co chuc nang the chi hoa cac tu tudng chinh sach va chuyen tai nhung tu tudng chinh sach ay tdi cong chung

Cac van ban quy pham phap luat dam bao cho cac chinh sach khong di ra ngoai khuon kho phap luat Van de la, moi khi du kien cong bo mot chinh sach, chu the chinh sach can can nhac, chinh sach duoc cong bo trong khuon kho phap ly nao Duong nhien, khong phai moi chinh sach deu can va co the cong bo d tam mot dao luat cua quoc hoi Noi dung nay se dugc nghien cuu ky hon trong phan “Vat mang chinh sach”

Tir cac cach tiep can tren day, chung ta thay, khi noi den mot

chinh sach, la noi den nhung yeu to sau day:

1) Chinh sach la tap hop nhung bien ph ap ma chu the quyen luc

hoac chu the quan ly dua ra, dugc the che hoa thanh nhung quy dinh

cd g id tri p h a p ly, nham thuc hien chien luge phat trien cua he thong

theo muc dich ma chu the quyen luc mong doi.

2) Chinh sach bao gid cung tao ra mot sir phan biet ddi xir cua

chu the quyen lire hoac chu the quan ly doi vdi cac nhom xa hoi khac nhau Trong sir phan biet doi xir do, chu the quyen lire co sir uu dai doi vdi mot (hoac mot sd) nhom xa hoi nao do.

3) Cac bien phap uu dai phai co tac dung kich thich dong c a hoat

don g cua nhom dugc uu dai, la nhom co vai tro then chot trong viec

thuc hien cac muc tieu phat trien he thong, nham thuc hien muc tieu

cung phai nham muc dich toi thugng, la thoa man nhung nhu cau ca

ban cua myc tieu phat trien toan he thong (he thong xa hoi).

5) Toan bQ nhung bien phap do phai dat den mot ket qua la tao ra

mQt don im g ph o vdi mQt tinh huong cua cuoc choi, co khi la rat bat

lgi cho chu the quyen lyc hoac chu the quan ly.

Tong hgp tir tren tat ca cac cach tiep can tren, trong cac bai giang ve khoa hQC quan ly va phan tich chinh sach, chung toi da dua ra djnh nghTa:

“Chinh sach la m ot tap horp bien ph ap du ac the che hod, md mot chu the quyen luc, hoac chu the quan ly dua ra, trong do tao s u uu dai

W

m ot hoac mQt so nhom xa hoi, kich thich vao dong c a hoat dong cua

hQ, dinh huang hoat dong cua ho nham thuc hien mot muc tieu uu tien nao do trong chien luge p h a t trien cua m ot he thong xa hQi."1

1.2.10 Tiep can tong hop

1 Xem: Vu Cao Dam, Quan ly hpc dai ciccmg, Bai giang, Dai hoc dai circmg, DHQG H i

N§i, 1996.

Khai niem “he thong xa hpi” d day dupe hieu theo mot y nghla khai quat Do co the la mot qu6c gia, mot khu vuc hanh chinh, mot doanh nghiep, mot nha truong, v.v

Nhu vay, noi ve mot quyet dinh chinh sach, ngudi quan ly co the hieu theo nhung khia canh nhu sau:

- Chinh sach la mot tap hop bien phap Do co the la mot bien phap kich thich kinh te, bien phap dong vien tinh than, mot bien phap menh lenh hanh chinh hoac mot bien phap uu dai doi vdi cac ca nhan hoac cac nhom xa hoi

- Chinh sach la mot tap hpp bien phap dirge the che hoa dudi dang cac dao luat, phap lenh, sSc lenh; cac van ban dudi luat nhu: nghi dinh, chi thj cua chinh phu; thong tu hudng dan cua cac bp, ho§c cac van ban quy dinh noi bo cua cac to chuc (doanh nghiep, trudng hpc, v.v )

- Chinh sach phai tac dQng vao dgng co hoat dpng cua cac ca nhan va nhom xa hoi Day phai la nhom dong vai tro dpng lire trong viec thuc hipn mpt muc tieu nao do Vi du, nhom quan dpi trong chinh sach bao vp To qu6c, nhom giao vien trong chinh sach giao due, nhom khoa hpc gia trong chinh sach khoa hpc, nhom cac nha kinh doanh trong chinh sach kinh te, v.v Moi nhom dupe dSc trung boi nhung thang bac gia tri khac nhau v6 nhu cau Do la co sd tam ly hpc giup chung ta van dung cac bac thang nhu c§u trong vi^c tao dpng co cho d6i tupng chinh sach

- Chinh sach phai hudng dpng co cua cac ca nhan va nhom x2 hoi noi tren vao mpt myc tieu nao do cua he thdng xa hpi Chang han, muc tieu kinh doanh cua doanh nghiep, muc tieu dito tao cua nha trudng, muc tieu phat trien cua mot dia phuong, muc

tieu bao v? To quoc cua mot quoc gia, v.v

Trong qua trinh chuan bi mot quyet dinh chinh sach, ngudi quan

ly can xac djnh ro cac dac diem sau:

- Cho ra ddi mpt chinh sach chinh la tung ra mpt giai p h ap ung ph6 trong mpt cupc choi Giai phap do phai lira chpn sao cho chu th i quan ly luon thang trong cuoc choi, nhung vdi chu y rang luon thang trong dieu kien ma doi tac cam thay dupe chia

se lpi ich thoa dang (can bang Nash), khong don doi tac vao

ducrng cung de don lay nhung moi hoa tiem an trong cac vong choi tiep sau.

- Cuoi cung, mot chinh sach dua ra chinh nham khac phuc mot

yeu to bat dong bo nao do trong he thong, nhung den lugtminh chinh sach lai lam xuat hifn nhirng yeu to bat dong bo

f

moi Va nhu vay, qua trinh lam chinh sach thuc chat la tao ra nhung budc phat trien he thong, tir nhung bat dong bo nay tdi nhung bat dong bo khac Trong qua trinh phat trien he thong, khong bao gid ao tudng su dong bo on dinh tuyft doi On djnh,

co nghTa la khong con phat trien

- Ket qua cuoi cung, cai ma chinh sach phai dat dugc la tao ra nhirng bien doi xa hoi phu hgp muc tieu ma chu the chinh sach vach ra Khai niem “muc tieu bien doi xa hoi” d day dugc sir dung vdi mot nghTa hoan toan trung lap, co the la mot bien doi

“tot dep” theo mot nghTa nao do, nhung lai la “t6i te” theo mot nghTa nao do Chang han, khi quan dong minh chien thang phat xit Due, thi do la tao ra mgt bien doi xa hgi “tot dep” theo nghTa cua dong minh, nhung lai la mot biln doi xa hgi “t6i tf” theo nghTa cua phat xit Due

Tat nhien, khi noi su dung tiep can tong hgp de xem xet mot chinh sach, khong nhat thiet phai xem xet du mgi hudng tiep can nhu tren, ma chi co the mot vai cach tiep can trong do

Vi dy, tiep can Ly thuyet Tro choi giup chung ta tim ldi giai luon

thang trong cac cuoc choi vdi mgt chien luge “can bang Nash” nao do, nhung tiep can tam ly hoc khong cho phep ta thing dam trong mgi cuoc chai, “ an het loc cua thien ha”, “u6ng nude ca can”, bdi vi khi do

co the dan tdi he luy rat toi te, chang han, doi thu se mang han va tim cach choi xau minh sau do

Mgt chuyfn vui, ma la that, la mot so quan chuc nho ra san danh quan vgt vdi cac quan chuc ldn, vi du vdi cac vi bg trudng hoac cap cao hon, bay kinh nghifm cho nhau, lau lau cung nen thing de lam doi thu “cac cu” kinh trgng, nhung nen luon bilt thua d l lay long “cac cy”, co lgi cho cong vifc lau dai

Neu thing lien tuc, thi lam “cac cu” khong vui, nhung neu thua lien tuc se lam “cac cu” coi thudng Vi vay, phai tinh toan so ldn thang vira phai de tranh cac moi hai tiem an ve sau

Trong cac cuoc chien tranh chong giSc ngoai xam, bat ke la Dai Nguyen, Dai Thanh hay Dai Han, sau khi danh cho chung dai bai, to

cu chua biet sir dung nhung ngon ngu: tir nhu the

1.3 PHAN LOAI CHINH SACH

Trong qua trinh chuan bi cac quyet djnh chinh sach, nguai quan

ly dung cham tai rat nhieu loai chinh sach Trong mot rung cac chinh sach do, nguai quan ly phai biet phan djnh rach roi cac chinh sach, de biet dugc chinh sach nao co tam quan trong ra sao, no dong vai tro gi trong toan bo rung chinh sach ma nguai quan ly phai doi mat

Phan loai chinh sach la nham co cai nhin he thong ve cac chinh sach, hieu biet vj tri cua timg chinh sach va y nghTa ung dung cua chung

Co nhieu cach tiep can phan loai chinh sach: co the phan loai theo muc tieu cua chinh sach, theo phuang tien thuc hien chinh sach, theo

ban hanh chinh sach, v.v

Moi cach tiep can phan loai co mot y nghTa ung dung quan trong khac nhau

1.3.1 Phan loai theo chu the chinh sach

Chu the nao cung can va co the dua ra nhung chinh sach phuc vu

cho muc tieu ton tai va phat trien cua minh Chu the a day co the dugc hieu la mQt nha nuac, mQt tinh, mQt thanh ph6, mot doanh nghiep,

*

mot vi?n nghien cuu, mQt nha truang, mQt to chuc xa hpi, v.v

Chinh sach cua mgt quoc gia Tir khi hinh thanh quoc gia, nhu

cau phat trien cua quoc gia luon dugc the hien thong qua nhung chinh sach: chinh sach doi n§i, chinh sach doi ngoai, chinh sach kinh te, chinh sach xa hoi, v.v

Mot chinh sach dugc de ra dung dan se dan quoc gia den thjnh vugng, vi du, chinh sach canh tan nuac Nhat cua vua Minh Trj; chinh

sach dugc dat ra khong dung dan se dan quoc gia den tham hoa, vi du, chinh sach dan ap mang tinh diet chung cua chinh phu Khme Dan chu

do Khme Do (mot dang cong san d Campuchia) kiem soat; chinh sach kinh te chi huy lam cho he thong kinh te XHCN den sup do, keo theo

su sup do cua mot loat quoc gia XHCN

Chinh sach cua mot doanh nghiep Moi doanh nghiep la mot

chu the quyet dinh chinh sach phuc vu muc tieu kinh doanh cua doanh nghiep; chinh sach dau tu, chinh sach phat trien san pham, chinh sach cong nghe, chinh sach R&D, chinh sach thi truong, chinh sach khach hang, chinh sach hau mai, chinh sach canh tranh, v.v Chinh sach cua doanh nghiep co the day nhanh nhip dieu phat trien cua doanh nghiep, song cung co the dan doanh nghiep den thua lo, tham chi pha san

Chinh sach cua mot chinh dang Bat ke trong the he chinh tri

mot dang (nhat nguyen) hay the che chinh tri da dang (da nguyen), moi dang chinh tri deu can de ra chinh sach cua minh Chinh sach co tam quan trong, tham chi mang y nghla quyet dinh toi sir thanh bai cua

mot chinh dang, mot quoc gia, nhat la khi dang tro thanh dang cam quyen Vi dy:

- Chinh sach ve bao ve moi trudng cua Dang Xanh (Due) co thdi

da mang lai the thang ap dao tren chinh trudng nude Due

- Chinh sach de cao dan t<?c thuong dang cua Dang Xa hoi Chu nghTa Quoc gia Due (Dang Qu6c xa Due) da dan chu nghTa phat xit Due den di?t vong

- Chinh sach phat trien kinh te va xa hoi theo khuon miu cua chu

nghTa xa hoi co dien cua mot so dang cong san da dan tdi su sup

do cua hang loat quoc gia XHCN

1.3.2 P han loai theo muc tieu tac dong cua chinh sach

Du thuoc chu the nao, moi chinh sach deu nham vao mot hoac mot s6 muc tieu Chon myc tieu nao la tuy thuoc yeu c£u tac dong vao nhom xa hgi nao va giai doan nao trong tien trinh phat trien cua he thdng xa hoi Muc tieu cua chinh sach co the trai ngugc nhau qua moi giai doan lich su Vi du, vao nhung nam 1960, Phap co chinh sach qu6c huu hoa doanh nghiep, sau do thi lai tu nhan hoa Cuoi thap nien

1960 d mien BSc va cuoi thap nien 1970 a mien Nam, chinh sach tieu diet giai cap tu san dugc thyc hien, hien nay thi chinh sach lai la vinh danh cac doanh nhan (nhung nha tu san mai noi len).

Chinh sach doi ngoai cua quoc gia

Khong mgt quoc gia nao trong the giai ngay nay co the ton tai mot cach co lap vai the giai Do la ly do doi hoi cac quoc gia phai co mot chinh sach doi xu vai cac quoc gia khac nhau trong khuon kho mgt chinh sach doi ngoai nao do, trong do xac dinh nhung dong minh, nhung lien minh, nhung doi tac va nhung doi thu phai canh chung Tat nhien chinh sach phai thuang xuyen dieu chinh, bai vi khong co ke thu vlnh vien, cung nhu khong co dong minh trong mgi quan he

Chinh sach xoa doi giam ngheo

Chinh sach xoa doi giam ngheo nhSm nang cao muc song t6i thieu cua dan chung vugt tren ngudng doi ngheo theo quy djnh cua the giai hoac cua mgt quoc gia Chinh sach nay dugc thuc hi?n co the bang cach day nghe va tao viec lam cho nguai dan; h6 trg nguai dan vay von d&u tu san xuat, tim kiem viec lam ngay tren dat nuac minh hoac xuat khau lao dgng ra nuoc ngoai

Tuy nhien, chinh sach xoa doi giam ngheo cung co the la co bien

phap khuyen khich cac nha kinh doanh dau tu vao khu vuc dugc xem

la doi ngheo cua dat nuac, tao vifc lam cho dan ngheo, nang cao ddi song cua hg

Trong chinh sach nay, tuy nham vao myc tieu “xoa doi, giam ngheo”, nhung ddi tugng tac dgng khong chi co “dan ngheo” , ma co

ca “dan giau”, g6m cac nha kinh doanh

Chinh sach cong nghifp hod

Chinh sach cong nghiep hoa nhSm thuc day qua trinh xay dung

nen san xuit cong nghifp cua mot dat nude, trong do xac dinh nhirng

cong nghiep uu tien di tien phong, nhung cong nghifp nao can thai

loai, bien phap de cac nganh cong nghiep tao ra dugc nhung san pham

du nang luc canh tranh tren thi trudng

Tuy nhien, noi chinh sach cong nghiep la noi den mot chinh sach

ve cong cu de tao ra san pham Noi nhu the de chung ta thay, van de

chinh khong phai la phat trien cong nghiep nhu mot vat tu than, ma la phat trien nhung nganh cong nghiep co the tao ra nhung san pham co sue canh tranh tren thi truang

Chinh sach khoa hpc va cong nghe

Chinh sach phat trien khoa hoc va cong nghe cua mot dat nuoc, mot dia phuang, hoac mot hang, trong do co nhung ITnh vuc nghien cuu va nhung cong nghe dugc uu tien phat trien theo hai huang:

- Khoa hoc va cong nghe phuc vu cho nhung muc tieu ngan han ve phat trien kinh te va xa hoi, dac biet la cong nghe phai phuc vu

cho muc tieu nang cao nang lire canh tranh cua he thong san xuat

- Mat khac, khoa hoc va cong nghe phai dugc phat trien di trudc, chuan bi cho nhung muc tieu dai han cua doanh nghiep hoacmuc tieu dai han cua kinh te va xa hoi, ben canh nhung ITnh vuc

phai dap ung true tiep nhu cau canh tranh cua san xuat

1.3.3 Phan loai theo cong cu tac dong cua chinh sach

Hang loat chinh sach mang tinh cong cu, muc tieu tu than hau nhu chi ton tai trong nhung tinh huong nao do, chang han, chinh sach tai chinh, chinh sach lao dong, chinh sach thu nhap, chinh sach tiln luong, chinh sach gia cay v.v

hien cac chinh sach khac, vi du, chinh sach dau tu phai nMm vao chinhsach cong nghiep hoa; chinh sach thu! nham bao ve cong nghiep noi

dia hoac thuc day doi mdi cong nghe de nang cao nang lire canh tranh; chinh sach luong de chong “chay mau chit xam” ra nude ngoai

Sau day, chung ta xem xet mot so chinh sach

Chinh sach tai chinh

Ciinh sach tai chinh la mot chinh sach cong cu nham phuc vu mot muc tieu phat trien nao do, chang han, chinh sach phat trien cua quoc gia, hoac chinh sach phat trien mot nganh cu the trong mot quoc

gia, nhu chinh sach cong nghiep, chinh sach nong nghiep, chinh sach khoa hoc va cong nghe, v.v Chinh sach tai chinh rat da dang: tir chinh sach dau tu, chinh sach tin dung, den cac chinh sach cu the nhu chinh sach thue, chinh sach gia.

Kho hinh dung co mpt chinh sach tai chinh co muc tieu tir than ChSng han, chinh sach thue khong phai la mQt chinh sach co myc tieu

tu than, la tan thu moi nguon thue trong xa hoi, chong that thu thue, nhu each nghT thong thuong cua nhieu nhan vien nganh thue, ma no phai nham thyc hien mot muc tieu kinh t€ hoac xa hoi nao do, vi du, tao hang rao thue quan de bao ve cong nghiep noi dja, hoac xoa bo hang rao thue quan de gay sue ep doi voi cac doanh nghiep trong nuoc phai doi moi cong nghe nham nang cao nang luc canh tranh

*

Chinh sach tien lieang

Chinh sach tien luong cung la mQt chinh sach cong cu Chang han:

Tra luong cao trong mot khu vuc nao do, chinh la bien phap dam bao viec thu hut cac nguon luc lao dQng vao nhung khu vuc do, co the

la mot lTnh vuc dang can uu tien trong xa hoi.

Tra luong rat thap trong khu vuc nha nuoc, vo hinh chung, chinh

la bien phap khuySn khich nhung ngudi co nang luc ra khoi co quan

*

nha nude de lam viec trong khu vuc tu nhan, hoac cac doanh nghiep dau tu nude ngoai.

Chinh sach lao dpng

cu Nhung trong chinh sach lao dong, ngudi ta khong quen, con ngudi

luon ton tai vdi tu cach la mQt muc tieu cua cac chinh sach phat trien

f f

xa hoi Do la nhung nguyen tac rat quan trong va khong de xu ly

Chinh sach lao dQng la chinh sach doi vdi cac tang ldp nhumg ngudi lao dong cua mot quoc gia, sao cho hQ duoc huong nhung quyen loi can thiet trong lao dQng cua ho, g5n quyen loi ma hQ duoc hudng vdi nghTa vy cong dan cua ho, de ho du sue tai tao sue lao dQng

va duoc thu hut vao nhung lTnh vuc phu hop vdi chien luge phdt trien cua quoc gia.

1.3.4 Phan loai theo tam han cua chinh sach• •

Moi tam han quan ly co mot he thong chinh sach tuong ung

Theo tam han quan ly, co the phan loai chinh sach thanh chinh sach vT mo hoac vi mo VI mo hoac vi mo d day la mot khai niem gan voi cac he thong cu the

Theo nghTa thong thudng, chinh sach vT mo (chang han, chinh

sach thue) co tac dong chi phoi chinh sach vi mo (chinh sach san xuat, kinh doanh cua doanh nghiep) Tuy nhien, cung co trudng hop chinh sach vT mo khong co anh hudng gi doi vdi nhung hoat dong trong cac

he vi mo Vi du, Chinh phu My cam van vdi Bac Trieu Tien, thi chang

f

co anh hudng gi den hoat dong kinh doanh cua mot cua hang banh keo

d New York; Dang Tieu Binh quyet dinh phat dong chiSn tranh bien gidi vdi Viet Nam, thi chang co anh hudng gi den hoat dong nghien cuu khoa hoc cua mot vien nghien cuu ve cong nghe thong tin cua Trudng Dai hoc Thanh Hoa d Bac Kinh

Chinh sach vi md

Day la chinh sach d tam he thong ldn, chang han, chinh sach cua quoc gia Chinh sach vT mo co tac dung tdi toan he thong Vi du chinh sach thue, chinh sach luong

That ra, khai niem “vT mo” va “vi mo” mang y nghTa het sue tuong doi Rat co the, ta coi chinh sach quoc gia la vT mo, chinh sach cua don

vi co sd la vi mo; vdi mpt cong ty xuyen quoc gia, vi du vdi Cong ty Ford, thi chinh sach thi trudng toan cau cua Cong ty Ford (con) d VietNam la chinh sach vi mo; trong mot tinh, co the xem cap tinh la vT mo,

cap co sd la vi mo Trong mot trudng dai hoc, cap trudng la vT mo, cap khoa va bo mon la vi mo Tuy nhien, khi noi chinh sach kinh te vT mo, ngudi ta da quy udc hieu, do la chinh sach d tam quoc gia

Cac chinh sach vi mo luon phai dat trong khuon kho cua chinh sach vT mo Vi du, chinh sach tra luong cua doanh nghiep (vi mo) phai b| dieu chinh boi chinh sach tien luong cua nha nuoc (vT mo).

ba thap nien trudc, khong chd dgi chinh sach cua Nha nude

1.3.5 Phan loai theo thdi han

Co the phan loai chinh s a c ^ l^ p thdi han hieu lire cua chinh sach, trong do, cd chinh sach dai han, chinh sach ngan han, chinh sach trung han va chinh sach nhat thdi, rat ngan han de ung phd vdi mot tinh hu6ng dot xuat nao do

That ra, khai niem dai han, trung han hoac ngan han cung mang y nghTa het sire tuong doi, khong co mot ranh gidi qua nghiem ng5t

Chinh sach dai han

Chinh sach dai han la chinh sach co hieu lire trong mot giai doan dai, chang han, tir 10 nam trd len Chinh sach dai han dam bao cho viec thuc hien mot chien luge dai han cua he thong

Chang han,

- Chinh sach canh tan nude Nhat, keo dai suot nira cuoi the ky XIX, bien nude Nhat tir mot nude phong kien lac hau thanh mot

r

cudng quoc cong nghiep

- Chinh sach nang cao nang lire canh tranh, md rong thi phan va khuyech truang thuong hieu cua mot san pham nao do cua doanh nghiep

- Chinh sach lien minh da quoc gia dai han trong mot khu vyc de

- Chinh sach chuyen doi san xuat cho nong dan nhung vung b|

f

giai toa ruong dat phuc vu muc tieu xay dung cac khu cong nghiep Yeu cau la, trong vong 1-5 nam, nong dan phai co viec lam va on dinh ddi song

- Chinh sach chuyen doi phuong hudng san xuat kinh doanh cho dan cu cac lang nghe lam phao sau khi Nha nude co chinh sach cam dot phao

- Chinh sach chuyen doi phuong hudng san xuat cho nong dan vung trong cay thuoc phien

Chinh sach trung han

Chinh sach trung han co thdi han hieu lyc giua chinh sach dai han

va chinh sach ng&n han, la chinh sach tao buoc dem giua viec thuc

nghiep va chinh sach ngan han phuc vu viec giai toa ruong dat

va tao vi?c lam cho nong dan nhung vung bi giai toa, co chinh sach trung han phuc vu muc tieu hinh thanh khu dan cu do thi trong vung cong nghiep mdi

- Giura chinh sach dai han la chiem linh mot thi phan quan trong tren quy mo quoc te, vdi chinh sach ngan han phuc vu muc tieu

co phan hoa doanh nghiep, can co nhung chinh sach trung han

ve xay dung nhan luc phuc vu muc tieu doi mdi cong ngh? cua san xuat

Chinh sach nhat thai

Do la chinh sach cho nhung tinh huong phat sinh dot xuat, nhat thdi.Chang han:

- Cong nhan dinh cong Mot m&t phai xem lai nhung chinh sach dai han doi vdi cong nhan, nhung nhat thdi phai co chinh sach ung pho de lam diu con sot dinh cong cua cong nhan

- Nong dan tu tap trudc cac co quan cong quyen doi quyln loi duoc din bu thoa dang dat dai Nha nude cung can de ra chinh sach ha con s6t tap trung dong ngudi trudc khi dua ra mot chinh

xe may tham gia giao thong phai doi mu bao hiem

1.4 QUAN HE CHINH SACH V 6 l MOT SO THIET CHE QUAN LY

Chinh sach la mot pham tru rat phuc tap cua quan ly, hon nua la mot pham tru rat quan trong cua quan ly Mot chinh sach dung dan se din he th6ng din thanh cong Chang han, chinh sach “khoan” trong nong nghiep Viet Nam nam 1981 co the dugc xem la mgt vi dy dien hinh ve mgt su thanh cong trong chinh sach Mgt chinh sach sai lam se din he thong den that bai Ching han, su chuyen hudng sang chinh sach phat triln kinh te thi trudng d Viet Nam cho phep suy luan su that bai cua chinh sach phat trien nen kinh te chi huy, da dan den su sup do cua

mo hinh kinh tl chi huy d cac nude xa hoi chu nghia (XHCN)

Co nhieu cach tiep can de xem xet mot chinh sach Cl day d l cap mot vai quan he thong dung giua chinh sach (vdi tu cach la mot thiet che quan ly) vdi cac thiet chi xa hoi khac nhau

*

1.4.1 Quan he gifra chinh sach vdi chinh tri

Co the noi, chinh sach la cong cu cua chinh tri Mot dudng loi chinh trj dugc the hien trong xa hoi thong qua cac chinh sach

Tai cac nude co nen hanh chinh phat trien, ngudi ta dat ra chuc

vu quoc vu khanh (state secretary), la chuc vu khong thay doi theo sir bien dong cua noi cac Quoc vu khanh co trach nhiem giong nhu mot

“tong cong trinh su” ve chinh sach va quan ly hanh chinh cua mot bo, dilu hanh toan bo hoat dong hanh chinh cua mot bp, giu cho he thong hanh chinh, bao gom cac chinh sach, duoc doc lap vdi nhung bien

dpng nhan su lien quan den nhung bien dong \e xu the va co cau

chinh trj trong noi cac, tranh tinh trang “tan quan tan chinh sach”

1.4.2 Quan hf giua chinh s&ch voi quan ly

Chinh sach la mot cong cu de quan ly, bat ke la quan ly kinh te, quan ly xa hoi hay quan ly bat ky linh vuc nao khac Muon quan ly

dupe xa hoi, chu the quan ly phai de ra cac chinh sach Chang han, muon quan ly cac nguon nhan lire trong xa hoi, thi phai de ra cac chinh sach doi vdi cac nguon nhan lire nay

Ngupc lai, cung co th6 noi, quan ly la cong cu de thuc hien mot chinh sach cua cap tren Chang han, de thuc hien chinh sach khoa hpc cua nha nude, cac co quan nghien cuu khoa hpc phai co bien phap