tìm hiểu về tư tưởng Hồ Chí Minh

Chúng ta đều biết rằng, Việt Nam đã và đang tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới tiến hành Công Nghiệp Hoá- Hiện Đại Hoá trong bối cảnh quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp CNXH trên thế

Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Trong quá trình gian nan và vô tận, con người tìm được những hình mẫu có thật trong cuộc đời, để tôn vinh và mong muốn mình ngày càng hoàn thiện hơn, đẹp hơn Một trong những hình mẫu ấy mà tôi đã, đang và

sẽ đi theo là Hồ Chí Minh- người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới, bởi đạo đức cách mạng và đặc biệt là hệ thống tư tưởng vô giá mà người để lại cho dân tộc Việt Nam và cả nhân loại

Chúng ta đều biết rằng, Việt Nam đã và đang tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới tiến hành Công Nghiệp Hoá- Hiện Đại Hoá trong bối cảnh quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp CNXH trên thế giới tuy đang lâm vào thoái trào nhưng vẫn là ước mơ và mong muốn của đại đa số nhân loại trong tương lai, đây đó vẫn không ngừng diễn ra những cuộc chiến tranh phi nghĩa, sự phân biệt sắc tộc mất ổn định chính trị…Hơn lúc nào hết dân tộc Việt Nam và nhân dân thế giới nhận rõ chân giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh- là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi thắng lợi của CMVN đồng thời góp phần phong phú thêm kho tàng lí luận chủ nghĩa Mác-LêNin Do vậy mà hệ thống tư tưởng HCM, đang và sẽ còn rất nhiều tổ chức và các quốc gia quan tâm, nghiên cứu

Mặt khác, bất cứ một học thuyết, một tư tưởng vĩ đại nào ra đời cũng đều có nguồn gốc xã hội của nó Tư tưởng HCM cũng vậy, được hình thành

và phát triển trong lòng XH thuộc địa nửa phong kiến nhưng lại có một truyền thống tốt đẹp, giữa lúc trên thế giới đã có nhiều biến động lớn-CNXH đã trở thành hiện thực…Vì vậy mà khi nghiên cứu tư tưởng HCM không thể không gắn liền việc nghiên cứu những nhân tố khách quan và chủ quan, thế giới và trong nước đã tác động đến sự hình thành và phát triển tư tưởng của người: Trong đó có tinh hoa văn hoá Việt Nam- một trong những nguồn gốc quan trọng hình thành nên tư tưởng HCM Xuất phát từ lí do trên, tôi đã chọn đề tài:

Hồ Chí Minh- người kế thừa và phát triển tinh hoa văn hoá Việt Nam, làm tiểu luận thu hoạch sau khi học xong học phần lịch sử

tư tưởng Hồ Chí Minh.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của tiểu luận.

- Đối tượng nghiên cứu đó là:

+ Những khái niệm cơ bản về văn hoá có liên quan đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Nhửng biể hiện của tinh hoa văn hoá Việt Nam

+ Sự kế thừa và phát huy tinh hoa văn hoá Việt Nam của tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới

- Phạm vi nghiên cứu tiểu luận:

Tiểu luận nghiên cứu những tinh hoa văn hoá Việt Nam được Hồ Chí Minh kế thưa và phát huy

3 Mục đích nghiên cứu của tiểu luận

Tiểu luận nhằm mục đích làm sáng tỏ hơn những tinh hoa văn hoá, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đồng thời thông qua nghiên cứu

để thấy được Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy những tinh hoa đó như thế nào

4 Tình hình nghiên cứu.

Vấn đề nguồn gốc hình thành tư tưởng HCM là một vấn đề rộng được rất nhiều các nhà nghiên cứu, các học giả, các nhà lãnh đạo và bạn bè quốc tế quan tâm nghiên cứu tìm hiểu Ví dụ như: Tác giả Hoàng Tùng: Từ

tư duy truyền thống đến tư tưởng HCM, do nhà xuất bản chính trị quốc gia

Hà Nội 1998 xuất bản ; Trần Văn Giàu: Giá trị tinh thần của dân tộc Việt Nam do NXB khoa học xã hội Hà Nội 1990 xuất bản; Hội đồng biên soạn giáo trình quốc gia: Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh do NXB chính trị quốc gia Hà Nội 2003 xuất bản; PGS-TS Hoàng Thế Kiệt có bài: một số giá trị đạo đức Việt Nam từ truyền thống đến Hồ Chí Minh, đăng trên tạp chí lí luận chính trị (07/2006)…

5 Phương pháp nghiên cứu của tiểu luận.

Tiểu luận sử dụng phương pháp nghiên cứu: Logíc- lịch sửc; phân tích tổng hợp, khái quát hoá ; các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng ; đặc biệt trọng tâm là phương pháp đối chiếu, so sánh

6 Đóng góp của tiểu luận.

Tiểu luận hoàn thành sẽ góp phần làm rõ hơn phần nào đó những giá trị tinh hoa văn hoá Việt Nam, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời góp phần làm rõ hơn nữa sự kế thừa và phát triển những tinh hoa đó của chủ tịch Hồ Chí Minh

Tiểu luận hoàn thành còn có thể sử dụng làm tư liệu tham khảo cho những người quan tâm nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

Phần nội dung

Chương 1: Một số vấn đề chung của tinh hoa văn hoá Việt Nam

1.1 Một số khái niệm

Để làm rõ được nội dung của tiểu luận trước hết cần phải hiểu một số khái niệm cơ bản sau:

- Theo từ điển tiếng việt thì văn hoá: là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trinh lịch sử

- Văn hoá Việt Nam: là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới, không ngừng hoàn thiện mình hơn

- Tinh hoa: là phần tinh tuý nhất tốt đẹp nhất

 Từ đây ta có thể nói tinh hoa văn hoá: Đó là những gì tinh tuý nhất, tốt đẹp nhất do con người sáng tạo ra(bao gồm cả giá trị vật chất và giá trị tinh thần) trong quá trình lịch sử

Trải qua mấy nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của cha ông

ta, nhìn từ thực tế lịch sử chúng ta có thể quan niệm:

- Tinh hoa văn hoá Việt Nam gồm: Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường của dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân- gia đình- làng xã- tổ quốc, lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lí, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử; tính giản gị trong lối sống…tất cả những giá trị này được thuyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, ngấm vào từng dòng máu, nhịp đập của con tim và trở thành chân lý sống của mỗi người dân con Lạc cháu Hồng

- Chủ nghĩa yêu nước: Lòng thiết tha với tổ quốc mình , thường biểu hiện ở tinh thần sẵn sàng hi sinh vì tổ quốc- theo đại tướng Võ Nguyên Giáp

- Tư tưởng nhân văn: Là tư tưởng đề cập đến số phận con người, phản ánh tâm tư nguyện vọng của con người muuốn được giải thoát bế tắc trong cuộc sống, thoát khỏi những hạn chế ràng buộc của tự nhiên, của xã hội và của cả bản thân con người

- Chủ nghĩa nhân văn: Đó là hệ thống, quan điểm coi trọng nhân phẩm, thương yêu con người, coi trọng con người- được phát triển tự

do, coi lợi ích của con người là tiêu chuẩn đánh giá các quan hệ xã hội (Theo từ điển Tiếng Việt của viện ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng 2006- trang 177)

- Đoàn kết, kết thành một khối thống nhất cùng hoạt động vì mục đích chung(trang 328)

- Đại đoàn kết: Đoàn kết rộng rãi như Đại Đoàn Kết dân tộc(trang 279)

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của

sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, vì độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội…

Tư tưởng HCM soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta dành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của đảng và dân tộc ta.( văn kiện 10,2001- trang 83, 84)

1.2 Sự hình thành và phát triển của Dân Tộc Việt ảnh hưởng đến đặc điểm văn hoá

Việt Nam là nước nằm ở miền Đông Nam lục địa châu á Nơi đã có một quá trình hình thành lâu đời (cách đây khoảng 500 triệu năm), Việt Nam cung như nhiều vùng khác của châu lục, có đầy đủ những điều kiện cần thiết cho con người hình thành và phát triển

Nằm gần trung tâm Đông Nam á- Việt Nam là chiếc cầu nối liền giữa các nước Đông Nam á lục địa với các nước trên đại dương Với vị trí địa lý như vậy, đặt ra nhiều vấn đề về các mối quan hệ tự nhiên, kinh tế, văn hoá,

chính trị giữa các nước cận kề cũng như các nước trong khu vực và trên thế giới, trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Về tự nhiên: Việt Nam là nước nằm trong khu vực nhiệt đới ẩm gió mùa, thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp đa dạng Đồng thời vị trí nước ta la giao thoa của các luồng di cư thực vật từ Tây Bắc xuống, từ Đông Nam lên, tạo nên sự phong phú đa dạng về hệ động- thực vật, tài nguyên thiên nhiên

Về văn hoá: Việt Nam là nơi tiếp giáp với các nền văn minh lớn(Trung Quốc- ấn Độ), là nơi chuyển giao của các nền văn hoá tạo nên sự

đa dạng về văn hoá, dân tộc

Về giao thông vận tải: Nằm ở vị trí chiến lược của vùng Đông Nam

á, trên các đường giao thông thủy, bộ,hàng không quan trọng, huyết mạch lối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương, giữa châu Âu, Trung Cận Đông với Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam á

Với vị trí địa lý như vậy cùng với lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc

đã tạo cho văn hoá Việt Nam những đặc điểm sau:

Thứ nhất: Việt Nam không trải qua thời kỳ phát triển của chiếm hữu

nô lệ Vì vậy mà quan hệ nô tỳ( hay còn gọi là chế độ gia thương), tuy có phát triển nhưng không bao giờ trở thành quan hệ chi phối thống trị của xã hội và nô tỳ chưa bao giờ giữ vai trò là lực lượng sản xuất chủ yếu của xã hội

Thứ hai: Chế độ phong kiến Việt Nam cũng mang đặc điểm của chế

độ phong kiến Phương Đông Chế độ phong kiến Việt Nam không tồn tại chế độ lãnh chúa- nông nô cũng không trải qua thời kỳ phân quyền cát cứ lâu dài Đặc điểm này ảnh hưởng đến tính cố kết cộng đồng và sự phát triển của tinh thần dân tộc

Thứ ba: Việt Nam từ ngày khai cơ dựng nước đã phải liên tục đứng lên chống giặc ngoại xâm, trong những điều kiện rất chênh lệch về so sánh lực lượng Muốn chiến thắng được kẻ thù, phải huy động được sức mạnh của toàn dân tộc, sức mạnh vật chất cũng như sức mạnh tinh thần Đó là cơ

sở tạo nên truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và tinh thần cố kết cộng đồng của dân tộc Việt Nam

Thứ tư: Việt Nam là một nước nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp lấy đất và nước làm nền tảng, do đó vấn đề sở hữu ruộng đất là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu của một xã hội nông nghiệp Mặt khác sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên: nắng, mưa, bão, lụt…do vậy vấn đề chế độ công điền là cơ sở để tạo nên mối quan hệ cộng đồng ở cấp làng xã và công cuộc chinh phục thiên nhiên tạo nên tinh thần cố kết cộng đồng ở cấp quốc gia dân tộc

Thứ năm: Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc( 54 dân tộc), mỗi dân tộc có vốn văn hoá riêng, tạo nên những vùng địa- tộc người rất phong phú,

đa dạng Nhưng do yêu cầu chống thiên tai, ngoại xâm và do sự giao lưu, hoọi nhập văn hoá của cả dân tộc Việt Nam vẫn có mẫu số chung của một nền văn hoá thống nhất trong tính đa dạng, ý thức trung về vận mệnh cộng đồng- là hình ảnh văn hoá tạo ra sức mạnh Đại Đoàn Kết toàn dân tộc

Thứ sáu: Trong quá trình giao lưu với văn hoá khu vực, trước hết là văn hoá Trung Quốc sau này là văn hoá phương tây, văn hoá Việt Nam, không ngừng chắt lọc tiếp thu làm giàu cho mình bằng những nhân tố mới, giá trị mới, phù hợp với đạo lý nhân nghĩa Việt Nam

1.3 Hệ thống tinh hoa văn hoá Việt Nam

- Chủ nghĩa yêu nước và ý trí bất khuất đấu tranh dựng nước và giữ nước

Yêu nước là một trong những tình cảm sâu sắc nhất, đã được củng cố qua hàng trăm năm, hàng ngàn năm tồn tại của các tổ quốc biệt lập Chủ nghĩa yêu nước là nguyên tắc đạo đức và chính trị, một tình cảm xã hội mà nội dung là tinh yêu và long trung thành đối với tổ quốc, lòng tự hào về quá khứ và hiên tại của tổ quốc, ý chí bảo vệ những lợi ích của tổ quốc

Như vậy chủ nghĩa yêu nước là một phạm trù thuộc lĩnh vực tư tưởng, tình cảm của nhân dân tất cả các quốc gia, của các dân tọc trên thế giới Nội dung chính của chủ nghĩa yêu nước là tình yêu và lòng trung thành đối với tổ quốc

Đối với Việt Nam , yêu nước là truyền thống cực kỳ quý báu được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài dựng nước và giữ nước, trở thành tình cảm thiêng liêng trong mỗi người chúng ta Chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại, nó giữ vị trí chuẩn mực cao nhất của đạo lý và đứng đầu trong lấc thang giá trị văn hoá tinh thần của dân tộc Việt Nam, là động lực nội sinh to lớn của DTVN, tạo nên sức mạnh vô địch trong các cuộc kháng chiến chống giặc goại xâm

và trong công cuộc xây dựng đất nước

Mỗi thời kỳ phát triển của tiến trình lịch sử dân tộc thìi chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện ra dưới các hình thức khác nhau xong đúc chung lại đó là:

Yêu quê hương xứ sở

Yêu nước gắn liền với thương nòi, thương nhà, thương mình trọng tình nghĩa, nhân hậu, thuỷ chung

Sự gắn bó và cố kết trong cộng đồng hướng vào dân, lấy dân làm gốc Xây dựng và bảo vệ truền thống lịch sử văn hoá chung

ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc, tự chủ, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia

Tư tưởng đại nghĩa hào hiệp

Ngay từ buổi đầu dựng nước, chủ nghĩa yêu nứơc đã biểu hiẹn rõ nhất ở tính đồng bào,(truyện Lạc Long Quân - Âu Cơ) tinh thần đoàn kết chống thiên tai, dịch học( truyện Sơn Tinh Thỷ Tinh), thuyền thống thượng võ sẵn sàng xả thân cứu nước( truyện Thánh Gióng)

Hơn 1000 năm bị phong kiến phương bắc đô hộ, CN yêu nước lại biểu hiện ở ý chí độc lập, tự chủ, không chịu khuất phục, kiên cường bám trụ quê hương bảo vệ giống nòi

Khi công cuộc giải phóng đất nước về cơ bản hoàn thành, truyền thống yêu nước lại thể hiện trong thời kỳ độc lập dưới chế độ phong kiến hơn 800 năm (938- 1883) Chủ nghĩ yêu nước biểu hiện ở thời kỳ này là

tiếp tục khảng định quyền làm chủ toàn vẹn lãnh thổ nước Việt Nam của người Việt Nam vì đã được nghi ở “sách trời” Yêu nước nên dân tộc Việt Nam quyết tâm đoàn kết để giữ độc lập Tại hội nghị diên hồng các bô lão

đã nêu quyết tâm đánh giặc, thể hiện rõ “Hào Khí Đông A” Một thời Nguyễn Trãi cũng tuyên bố nước đại Việt có chủ quyền, có nền văn hoá riêng sánh vai cùng triều đại Trung Quốc:

Như nước Đại Việt ta từ trước Vốn xưng nền văn hiến đã lâu Núi sông bờ cõi đã chia

Phong tục Bắc- Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần, bao đời gây nền độc lập Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên xưng đế một phương

Yêu nước còn trên cơ sở tập chung sức dân, lấy dân làm gốc, hay đó

là nền văn hoá có truyền thống trọng dân do đặc điểm của đạo lý Việt Nam nên đã tạo cho người Việt Nam nếp sống tư duy hài hoà, luôn hướng tới các mối quan hệ giữa bản thân mình với thiên nhiên, môi trường cộng đồng xã hội

Trọng dân, thương dân có ngay từ khi khai cơ dựng nước và nó phát triển qua các hình thái kinh tế xã hội- Tiêu biểu là thời Lý- Trần Do ảnh hưởng của tinh thần “ từ bi- hỉ xả” và tư tưởng không phân chia đẳng cấp của phật giáo, tư tưởng “ dân vi lâu”, “ dân vi quý ” của nho giáo buổi đầu, nên trong chính sự các nhà vua thời Lý- Trần đã thể hiện được tinh thần coi trọng dân, lấy dân làm gốc Mỗi khi quyết định những việc lớn có tầm quốc gia họ thường khảo ý kiến của dân như vua Lý Thái Tổ với việc rời Đô năm

1010, Trần Thánh Tông với hội nghị Diên Hồng 1825, để hỏi ý kiến các bô lão, điều này đã thể hiện các nhà vua đã tôn trọng và hỏi ý kiến dân chứ không phải hỏi ý kiến người đứng đầu các điều trang thái ấp vốn là người của hoàng tộc Các vua Lý cũng hết sức coi trọng quyền tố cáo, khiếu nại của dân Ngay khi vừa lên ngôi, Lý Thái Tổ đã xuống chiếu “ Từ đây ai có việc oan ức, cho đến chiều tâu vua thân xét quyết (đại việt sử ký toàn thư… trang 151), song song với đó, ở hương thôn, làng Việt Nam là một cộng đồng tự quản, các chức sắc trong làng như các hội đồng tộc biểu, giáp biểu đều cho dân cư ra theo đúng nghĩa của nó, tức là có tranh cử quyết liệt giữa các họ tộc , phe giáp trong làng để xử lý các quan hệ cộng đồng ngoài pháp luật của nước,chế độ phong kiến Việt Nam còn cho phép các làng được lập

ra khoán lệ, hương ước như các chế định, luật tục của làng xã để quản trị việc làng, mỗi người dân phải coi đó là chuẩn mực buộc phải tuân theo trong quan hệ làng xã Đây thực sự là một hiện tượng đặc biệt, một “ngoại lệ” không có trong nền chuuyên chế quân chủ nói chung, có lẽ chỉ có ở Việt Nam Bởi hương ước tuy hướng vào mục đích chung là đưa sinh hoạt của dân vào trật tự, quy củ làm cho nước thịnh dân giàu, nhưng cũng có thể việc thực thi hương ước làm mờ nhạt hiệu lực cai trị của quan dẫn đến tình trạng “Phép vua thua lệ làng” Nếu thiếu đi một tinh thần “thân dân”, tôn

trọng ý dân và quyền tự quản xã thôn thì không một nhà nước tập quyền phong kiến nào chấp nhận tình trạng này

Trong thời kỳ chống Chủ nghĩa thực dân, đế quốc giành lại độc lập cho nhân dân, thống nhất cho Tổ quốc, chủ nghĩa yêu nước đã phát triển đến đỉnh cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Đó là ý chí tự lực tự cường với tình thần “đem sức ta mà giải phóng cho ta”

Yêu nước trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, hoàn cảnh nào cũng đặt lợi ích Tổ quốc, dân tộc lên trên hết Kẻ nào chỉ chăm lo lợi ích cá nhân sẽ

bị người đời lên án, còn những người có công với nước sẽ được nhân dân

ca ngợi, lập đền thờ ghi công Đó không chỉ là biểu hiện của cha ông đối với các vị anh hùng mà nó còn có tác dụng cổ vũ, giáo dục long yêu nước cho các thế hệ đời sau

Như vậy, ta có thể khẳng định rằng: Chủ nghĩa yêu nước thực sự đã trở thành “một triết lý xã hội và nhân sinh của người Việt Nam”

- Tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái! Đạo nghĩa của Việt Nam hình thành từ rất sớm Trong quá trình tồn tại

và phát triển nó chịu ảnh hưởng bởi lý thuyết nhân nghĩa của Nho giáo-Khổng Tử nói ít về “Nghĩa” mà đề cập nhiều đến chữ “Nhân” Nhưng học trò của ông là Mạnh Tử giải thích “Nhân” chính là cốt lõi và thể hiện ra bên ngoài thông qua “Nghĩa”, “Nhân” chính là lòng thương người,

“Nghĩa” là đường đi của người và “đạo nghĩa là lẽ phải” Lấy nhân nghĩa

để đo lường phẩm chất của con người và coi đó là vũ khí đánh giặc, trị nước- đó là kết quả của việc học hỏi tư tưởng Khổng Mạnh và áp dụng vào thực tế Việt Nam Nghĩa là lẽ phải, “vì nghĩa là đứng về lẽ phải là tranh đấu cho lẽ phải thắng” Nghĩa cũng là đặt cái lợi ích chung lên trên lợi ích riêng vì đại nghĩa là dám hi sinh cá nhân cho dân tộc, cho đất nước Đại nghĩa theo quan điểm của người Việt Nam là cứu nước giành lại chủ quyền, độc lập cho dân tộc, đó là quan điểm sống vì lợi ích của đân tộc, về nhân các của con người, đưa con người thoát khỏi những nhỏ nhen, ích kỷ đời thường Chữ “Nghĩa” chi phối hành đồng của con người, làm cho người bình thường trở thành anh hùng và lịch sử đất nước dù trong phút gian truân nhất vẫn bừng nét tinh thần rạng rỡ nhất

Nhân nghĩa trở thành phương trâm sống của mỗi người dân và cũng là phương trâm giữ gìn và bảo vệ đất nước của cha ông ta từ bao đời nay:

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn Lấy chí nhân để thay cường bạo Hay Việc nhân nghĩa cốt ổ yên dân

Và nhân nghĩa đã trở thành nét riên có của Việt Nam

Điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh lịch sử của dân tộc ta đã tạo nên mối quan hệ đoàn kết, gắn bó chặt chẽ với nhau trong chống chọi với thiên nhiên cũng như trong chốn giặc ngoại xâm của cha ông ta và cả cộng đồng người Việt Lịch sử đã chứng minh truyền thống đoàn kết, ý chí độc lập tự chủ tự cường của dân tộc được hun đúc qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước Từ thế kỷ thứ III người Âu Lạc đã đánh tan 50 vạn quân xâm lược nhà Tần, sau nhà Tần là các đế quốc phong kiến phương Bắc: Hán,

Đường,Tống, Nguyên, Mông, Thanh Dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra các anh hùng: Trưng Trắc, Trưng Nhị, Triệu Thị Trinh, Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lý Thường Kiệt… như vậy, ở thời nào dân tộc ta cũng có anh hung hào kiệt Khi đất nước bị hoạ xâm lăng “vua tôi” trên dưới một lòng, trăm

họ cũng lo việc nước, chung sức, chung lòng, quyết tâm đánh đuổi kẻ thù

ra khỏi bờ cõi

Đoàn kết trở thành một truyển thống bền vững, tư tưởng tình cảm bền vững thấm sâu vào tư tưởng tình cảm tâm hồn của mỗi người Việt Nam, đi vào lòng người trở thành tình cảm tự nhiên: Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Đã ghi đậm dấu ấn trong cấu trúc xã hội truyền thống, tạo thành quan hệ

ba tầng chặt chẽ: gia đình-làng xã-quốc gia (nhà- lang- nước) đồng thời nó cũng trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt, liên kết các dân tộc, giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam

Như vậy, tinh thần nhân ghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân, tương

ái là một nét tinh hoa văn hoá rất Việt Nam mà không một quốc gia dân tộc nào có thể sánh được, nó cũng góp phần nào vào việc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh

- Tình cần cù, dũng cảm, sáng tạo

Cần cù là một giá trị đạo đức có từ bao đời nay của nhân dân ta Từ ngàn xưa, trong kho tàng thần thoại truyền thuyết đã đề cập nhiều đến đức tính cần cù, biểu hiện ở thái độ của con người, trong việc sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần phục vụ cuộc sống Cần cù là nguồn cội của sự sống còn: Có làm thì mới có ăn; của hạnh phúc; Trí tuệ và tiến bộ xã hội Cần cù là đặc tính cơ bản phổ biến của xã hội loài người: ban đầu, cha ông

ta phải cần cù để duy trì sự sống Sau này cần cù đã trở thành một đức tính lớn thấm nhuần trong ý thức mỗi con người chi phối những hành động của

họ trong quá trình sản xuất Chính hoàn cảnh sản xuất chủ yếu dựa vào nông nghiệp, thiên tai lại thường xuyên xảy ra nên cần cù là đức tính không thể thiếu để đảm bảo cho sự tồn tại của con người

Mặt khác, cùng với thiên tai khắc nghiệt, các cuộc chiến tranh xâm lược

đô hộ của các thế lực bên ngoài cũng phá hoại nền kinh tế, gây tổn thất về tính mạng và tài sản của nhân dân Trong quá trình thống trị đất nước, quân xâm lược còn trắng trợn khai thác tài nguyên thiên nhiên, cướp đoạt tài sản của nhân dân ta Nhân dân đã khiên quyết giữ đất, giữ làng vừa sản xuất, vừa chiến đấu Chính đức tính cần cù đó đã đưa nhân dân ta vượt qua mọi khó khăn thử thách khẳng định mình trên con đường tiến hoá của dân tộc Vốn mang sẵn trong mình tính cấn cù, yêu lao động nên nhân dân ta luôn tỏ thái độ phê phán, khinh ghét đối với thói lười biếng Họ cho rằng, lười biếng là nguồn cội sinh ra mọi tội lỗi: “Nhàn cư vi bất thiện” và nếu công nhận nhàn rỗi là nguồn gốc của điều ác thì đối lập với nó là cần cù sẽ

có ý nghĩa là đạo đức, sinh ra điều thiện Cần cù lao động có nghĩa là sáng tạo ra cái mới, biến đổi tự nhiên, cải tạo xã hội, làm cho cuộc sống con

người ngày càng đầy đủ và hoàn thiện hơn Nhờ có cần cù lao động mà tổ tiên ta đã xây dựng được non sông, đát nước tươi đẹp, trù phú làm nơi sinh

tụ giống ngòi Bằng ca dao tục ngữ, quần chúng nhân dân luôn ca ngợi đức tính cần cù “Có làm thì mới có ăn”, “Khen nết hay làm, vi khen nết hay ăn…”

- Sáng tạo được xem như là một trong những đức tính lớn của người Việt Nam, đức tính này được thể hiện trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc Sáng tạo là yêu cầu của cuộc sống để bảo vệ đất nước duy trì nòi giống Đức tính sáng tạo của người Việt được thể hiện rõ nhất trên hai lĩnh vực: Văn hoá và Quân sự

Việt Nam vốn là nơi giao lưu, gặp gỡ của nhiều nền văn hóa Các luồng văn hoá, học thuyết, tín ngưỡng lớn trên thế giới khi đi vào Việt Nam đều được sàng lọc trên cơ sở tiêu chuẩn giá trị cao nhất-chủ nghĩa yêu nước Người Việt không dể bắt chước làm theo mà có sự chọn lọc, tổng hợp cái hay, cái đẹp và biến nó thành cái của mình Trước nhiều tư tưởng và luông văn hoá phản tiến bộ cản trở đi lên của dân tộc, người Việt đã phê phán không những bằng bút, bằng hành động mà còn bằng cả vũ khí Chẳng hạn trước sự thồng trị của chế độ phong kiến thời Bắc thuộc, chúng dùng mọi thủ đoạn thâm độc và tàn ác để nhằm “Hán hóa” cả dân tộc Việt Nam song -dân tộc ta dã dùng mọi phương pháp kể cả dùng vũ khí để chống lại và bày tỏ rõ sự phê phán đối với cái bảo thủ, phản tiến lệ

Nếu không có óc sáng tạo thì người Việt Nam không thể tồn tại trong suốt 4000 năm lich sử, đặc biệt từ khi Ngô Quyền giành được độc lập thì nhiều bậc hiền tài của ta đã từ thực tế lịch sử đất nước mà sáng tạo ra nhiều cái hay, cái đẹp phù hợp với đất nước và con người Việt Nam

Thời kỳ nào người Việt cũng thể hiện óc sáng tạo riêng của mình Ngay

từ buổi đầu dựng nước, cha ông ta đã sáng tạo ra một kho tàng truyện dân gian truyền miệng hết sức đặc sắc, xuất phát từ hoàn cảnh sống, điều kiện lịch sử của nước mình, điển hình như: Thánh Gióng, An Dương Vương… Trong thời kỳ bị phong kiến phương Bắc đô hộ với âm mưu “đồng hoá” dân tộc Việt Nam dù học chữ Hán song vẫn phát âm theo lối địa phương

Đó lâ sự sáng tạo của người Việt Nam trước âm mưu “Hán hoá” của kẻ thù

để bảo vệ truyền thống của dân tộc và khi giành được độc lập dân tộc, người Việt Nam đã sáng tạo cho mình chữ Nôm để viết theo tiếng Việt Đây là bước đột phá quan trọng trong văn hoá Việt Cùng với sự sáng tạo

ra chữ Nôm người Việt cũng biết sáng tạo ra các thể loại văn hoá đặc sắc như: lục bát, song thất lục bát…Đó cũng là cơ sở để người Việt có thể viết nên những truyện thơ dài vô hạn mà điển hình là Truyện Kiều Kho tàng ca dao tục ngữ Việt Nam cũng tăng vô cùng mạnh mẽ và phong phú nhờ sự sáng tạo của bao thế hệ

Vào thế kỷ 18-19 , chữ quốc ngữ theo chân các nhà phương Tây, truyền đạo vào Việt Nam, việc sử dụng chữ quốc ngữ và phát triển nó một cách sáng tạo rộng khắp là nhờ công lao to lớn của người Việt cũng như các phong trào yêu nước ở Việt Nam

Lĩnh vực quân sự cũng là nơi mà nhân dân Việt Nam thể hiện óc sáng tạo nhất Bởi lịch sử dân tộc Việt Nam là một chuỗi dài các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm trước kẻ thù mạnh hơn ta gấp bội lần mà chỉ có lòng dũng cảm thôi chưa đủ chưa đủ ma cần phải có mưu trí, có óc sáng tạo, lấy

ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh thì mới có thể giành thắng lợi

Lịch sử dân tộc ta có không ít những dẫn chứng thuyết phục về tính sáng tạo Truyện Thánh Gióng là một điển hình của lòng yêu nước, lòng dũng cảm quật cường và trí tuệ sáng suốt, thực tiễn chống giặc ngoại xâm của nhân dân Việt Nam Những chiến công lừng lẫy của dân tộc Việt Nam: Ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông, hai lần đánh thắng quân Minh, Tống…chứng tỏ kẻ thù mạnh hơn ta gấp bội lần về sức mạnh quân sự, tiềm lực kinh tế cũng không thể thắng nổi tinh thần bền bỉ, sáng tạo tuyệt vời của người dân Việt Nam.Kẻ thù tuy đông hơn,mạnh hơn nhưng ta đã biết cách phát huy sức mạnh của lòng yêu nước Là sự thống nhất muôn người như một, tiến hành chiến tranh nhân dân chống xâm lược Đó là lí do tại sao Việt Nam là quốc gia nhỏ bé lại có thể đánh thắng những kẻ thù mạnh hơn gấp bội lần Thành công đó không phải do may mắn, tình cờ mà đó là kết quả tất yếu của lịch sử, của sức sáng tạo độc đáo của người Việt Nam

1.2.4 Tinh thần lạc quan yêu đời.

Người Việt Nam có tinh thần lạc quan yêu đời bởi họ có long tin mãnh liệt vào chính bản thân mình Không có tinh thần lạc quan thì không có đức tính kiên trì trong suốt quá trình lịch sử chiến đấu ngần như liên tục chống quân xâm lược cũng như trong quá trình cải tạo thiên nhiên, xây dựng đất nước

Cơ sở của tinh thần lạc quan của người Việt đó là họ hiểu được thực tế khách quan lạc quan không phải dối mình, dối người, áp đặt mọi cái chủ quan tươi đẹp lên mọi vật Chỉ khi hiểu được sự thật khách quan, dẫu có đem tới đi nữa thì cũng qua đó rút kinh nghiệm tìm ra giải pháp để đạt tới mục đích mà mình đã chọn Chính trong tình thế khó khăn nhất người ta vẫn tin vào một tương lai tốt đẹp và cố gắng vơn lên đó là biểu hiện của lạc quan Lạc quan có một sức mạnh tinh thần to lớn “nó đỡ dậy những vấp ngã và khích lệ những ai nản long; nó củng cố long tin ở những nơi mà long tin còn dao động; nó tìm thấy và chỉ ra cái ánh sáng của hi vọng trong bóng đêm của đau khổ” (Trần Văn Giàu, Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội 90 trang 126)

Ngay từ thời Văn Lang đã có không ít các câu chuyện thần thoại, truyền thuyết thể hiện tư tưởng lạc quan sâu sắc Chẳng hạn như trong chiến đấu, nhân dân ta luôn vững tin vào chiến thắng của chính nghĩa, tiêu diệt cái ác, thế lực tàn bạo Trong lao động của cách mạng Việt Nam cũng thể hiện sự lạc quan, tin tưởng vào bàn tay khối óc của mình có thể chinh phục được tự nhiên làm nên mọi thứ (Sơn Tinh, Thuỷ Tinh; An Dương Vương)

Tư tưởng lạc quan thể hiện lòng tin mãnh liệt vào chính nghĩa, không cam chịu thất bại mặc dù trong hơn 1000 năm bị phong kiến phương Bắc

đô hộ, nhưng trong suốt thời gian đó cha ông ta vẫn đứng lên khởi nghĩa Qua những thăng trầm của lịch sử những tinh thần lạc quan tin tưởng vào