Tiết 82: Câu đặc biệt

Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.. Đó là một câu bình thường có đủ chủ ngữ và vị ngữ. Đó là một câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ lẫn vị ngữ. Đó là một câu không thể có ch[r]

Tiết 82: CÂU ĐẶC BIỆT

Thế nào là rút gọn câu?

Mục đích của việc rút gọn câu?

- Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số

thành phần câu, tạo thành câu rút gọn.

Mục đích:

+ Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp lại những từ ngữ đã

xuất hiện trong câu đứng trước.

+ Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu

là của chung mọi người( lược bỏ chủ ngữ).

Chỉ ra câu rút gọn trong các câu sau?

Mùa xuân đến rồi!

Nam là học sinh giỏi

Mùa xuân của tôi.

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Khi rút gọn câu cần phải lưu ý điều gì?

Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói

Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã

Cô giáo gọi Duy lên kiểm tra bài cũ, Duy chần chừ không muốn lên.

- Cô: Em có học bài không?

- Duy: Không.

 Trong trường hợp này không nên dùng câu rút

gọn vì sẽ làm cho lời nói cộc lốc, thiếu lịch sự,

không lễ phép.

Nên trả lời là: Dạ không! hoặc Thưa cô không ạ!

1 Xét, phân tích ví dụ:

Cho ba câu sau:

Ôi, em Thuỷ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình

Em tôi bước vào lớp

Ôi, em Thuỷ!

- là một câu không thể có chủ ngữ

và vị ngữ

 Câu đặc biệt.

Câu đặc biệt là loại câu không cấu

tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.

2 Kết luận:

Dạng câu này được gọi

là câu đặc biệt Vậy theo em , thế nào là câu đặc biệt?

1 Xét, phân tích ví dụ:

I Thế nào là câu đặc biệt?

Ôi, em Thuỷ!

- là một câu không thể có chủ ngữ

và vị ngữ

 Câu đặc biệt.

Câu đặc biệt là loại câu không cấu

tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.

2 Kết luận:

BÀI TẬP BỔ SUNG

a - Rầm! Mọi người ngoảnh lại nhìn, hai chiếc xe máy tông vào nhau.

Thật khủng khiếp!

Xác định câu đặc biệt trong đoạn văn sau:

Rầm!

Thật khủng khiếp!

b - Sớm Chúng tôi tụ hội ở góc sân Toàn chuyện trẻ em Râm ran.

(Duy Khán)

Sớm Râm ran

1 Xét, phân tích ví dụ:

I Thế nào là câu đặc biệt?

Phân biệt các câu in đậm sau, cho biết câu nào là câu rút gọn, câu đặc biệt?

a) - Chị gặp anh ấy bao giờ?

- Một đêm mùa xuân.

 Câu rút gọn.

b) Một đêm mùa xuân Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.

Câu đặc biệt là loại câu không

cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị

ngữ.

2 Kết luận:

So sánh chỉ ra điểm giống

và khác nhau giữa câu đặc biệt

và câu rút gọn?

a) - Chị gặp anh ấy bao giờ?

- Một đêm mùa xuân.

CÂU RÚT GỌN CÂU ĐẶC BIỆT

- Là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.

- Do từ hoặc cụm từ trong câu làm trung tâm cú pháp, không xác định được thành phần câu.

Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn, truyền tải

thông tin nhanh

- Câu đặc biệt: là loại câu không

cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị

ngữ.

- Câu rút gọn : có thể căn cứ vào

tình huống sử dụng để khôi phục

lại các thành phần bị rút gọn, làm

cho câu có cấu tạo bình thường

theo chủ quan của người nói,

người viết

3 Chú ý:

I Thế nào là câu đặc biệt?

a) - Chị gặp anh ấy bao giờ?

- Một đêm mùa xuân.

 Câu rút gọn.

b) Một đêm mùa xuân Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.

 Câu đặc biệt.

Xem bảng sau, đánh dấu X vào ô thích hợp.

II Tác dụng của câu đặc biệt

1 Xét, phân tích ví dụ:

Tác dụng

Câu đặc biệt

Bộ lộ cảm xúc

Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng

Xác định thời gian, nơi chốn

Gọi đáp

Một đêm mùa xuân Trên dòng

sông êm ả, cái đò cũ của bác tài

Phán từ từ trôi.

(Nguyên Hồng)

Đoàn người nhốn nháo lên Tiếng

reo Tiếng vỗ tay.

x

x

- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn

ra sự việc được nói đến trong đoạn

- Bộc lộ cảm xúc

- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại

của sự vật hiện tượng

- Gọi đáp

BÀI TẬP BỔ SUNG

Xác định câu đặc biệt và cho biết tác dụng của nó trong đoạn văn sau:

Hai ông sợ vợ tâm sự với nhau, một ông thở dài:

Hôm qua, sau trận cãi nhau tơi bời, tớ buộc bà ấy phải quỳ.

- Bịa!

-Thật mà!

-Thế cơ à? Rồi sao nữa?

-Bà ấy quỳ xuống đất và bảo…

- Nêu lên thời gian, nơi chốn

diễn ra sự việc được nói đến

trong đoạn

- Bộc lộ cảm xúc

- Liệt kê, thông báo về sự tồn

tại của sự vật hiện tượng

- Gọi đáp

BÀI TẬP BỔ SUNG

Xác định câu đặc biệt và cho biết tác dụng của nó trong đoạn văn sau:

=> Hỏi và bộc lộ cảm xúc

=>Mệnh lệnh và bộc lộ cảm xúc

II Tác dụng của câu đặc biệt

2 Tác dụng:

CÂU ĐẶC BIỆT

I Thế nào là câu đặc biệt?

Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình

chủ ngữ - vị ngữ.

II Tác dụng của câu đặc biệt.

- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn

- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật hiện tượng

- Bộc lộ cảm xúc

- Gọi đáp

* Ghi nhớ 2/ sgk

Ghi nhớ:

1 Bài tập 1+2: Tìm và nêu tác dụng của câu đặc biệt và câu rút gọn.

Nhóm 2: ý b Nhóm 3: ý c Nhóm 4: ý d

III Luyện tập:

Nhóm 1: ý a THẢO LUẬN NHÓM

a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm Bổn phận của chúng ta

là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được ra trưng bày Nghĩa

là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho

tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào

công việc yêu nước, công việc kháng chiến.

- Câu rút gọn:

“Có khi được trưng bày … dễ thấy.”

“Nhưng cũng có khi … trong hòm.”

“Nghĩa là … kháng chiến.”

Tác dụng: Làm cho câu ngắn gọn, tránh lặp lại từ ngữ

đã dùng ở câu truớc.

- Không có câu đặc biệt.

1 Bài tập 1+2: Tìm và nêu tác dụng của câu đặc biệt và

câu rút gọn.

III Luyện tập:

*Bài tập 1+2:

b) Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh, uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống hang sâu Ba giây… Bốn giây… Năm giây… Lâu quá!

*Bài tập 1+2:

c) Sóng ầm ầm đập vào những tảng đá lớn ven bờ

Gió biển thổi lồng lộng Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi

của một con tàu Một hồi còi.

*Bài tập 1+2:

d) Chim sâu hỏi chiếc lá:

- Lá ơi! Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!

lặp lại từ ngữ đã xuất hiện ở câu truớc.

Cho biết các câu sau là câu gì? Và nêu cấu tạo của các các câu sau:

a) Tôi là học sinh.

 Câu trần thuật đơn

 Câu có cấu tạo theo mô hình CN – VN.

b) Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.

Tìm và chỉ ra tác dụng của câu đặc biệt trong đoạn văn sau:

xác gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai ai cũng mệt lử cả rồi Ấy vậy mà trên trời thời vẫn mưa tầm tã trút xuống, dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc lên Than ôi ! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời ! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay ! Nguy thay ! Khúc đê này hỏng mất.

+ Học bài.

+ Làm bài tập 3.

+ Soạn bài tiếp theo:

BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN.

Hướng dẫn học sinh học ở nhà