ý nghĩa nhan đề ngữ văn 9 để ôn thi vào 10 .........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Trang 1Tên tác
1 Chuyện người
con gái Nam
Xương
Nhan đề của truyện được Nguyễn Dữ đặt với dụng ý nghệ thuật sâu xa:
- Truyện kể về cuộc đời đầy bất hạnh của nhân vật Vũ Nương - một người con gái quê ở Nam Xương và thông qua cuộc đời của nhân vật Vũ Nương, nhà văn muốn nói đến cuộc đời của rất nhiều người phụ nữ khác trong xã hội phong kiến
- Phản ánh hiện thực xã hội phong kiến đương thời với nhiều sự bất công (trọng nam khinh nữ, phân hóa giàu nghèo, chiến tranh phi nghĩa, )
- Khắc họa rõ nét bức tranh về cuộc đời - số phận của người phụ nữ thời kì đó, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Thể hiện sự trân trọng của nhà văn đối với những ước mơ chính đáng, khát vọng cao đẹp như: khát vọng được hạnh phúc, ước mơ về sự công bằng trong xã hội,
- Thể hiện niềm xót thương, cảm thông sâu sắc của tác giả đối với số phận của người phụ nữ hồng nhan bạc mệnh đồng thời khẳng định những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ VN
2 Hoàng Lê
nhất thống chí - Chí là lối văn ghi chép lại sự vật sự việc, cả nhan đề của tác phẩm này có nghĩ là ghi chép lại về sự
thống nhất của vưong triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt Trịnh, trả lại Bắc Hà cho vua Lê
- Ý nghĩa: Nhan đề tác phẩm thể hiện nội dung chính: tái hiện chân thực bối cảnh lịch sử xã hội Việt Nam khoảng ba mươi năm cuối thế kỉ XVIII và mấy năm đầu thế kỉ XIX, tập trung vạch trần sự thối nát dẫn đến sụp đổ của tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh đồng thời ngợi ca phong trào nông dân khởi nghĩa Tây Sơn và người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ
3 Truyện Kiều
(Đoạn trường
tân thanh)
Truyện Kiều: tên gọi thể hiện nội dung cơ bản của tác phẩm: dùng tên nhân vật chính của truyện
để đặt tên cho tác phẩm.
+ Tên gọi: “Đoạn trường tân thanh” đoạn trường (đứt ruột) tân thanh (tiếng kêu mới) tên gọi được rút ra từ nội dung cơ bản của tác phẩm " tiếng kêu đau xót toát lên từ số phận con người.
=> tiếng kêu mới về nỗi đau đứt ruột của Nguyễn Du khi chứng kiến nỗi bất hạnh của người phụ nữa trong
xã hội phong kiến xưa
4 Đồng chí -Cấu tạo: ngắn gọn, hàm súc, chỉ 2 tiếng đã toát lên chủ đề bài thơ
- Đồng là cùng, chí là chí hướng Đồng chí là những người cùng chung chí hướng, lí tưởng, cùng hoạt động trong một cơ quan đoàn thể chính trị CM
- Trong bài thơ “Đồng chí” không chỉ nói về những người cùng chung chí hướng mà nhà thơ còn muốn nói
về tình đồng hí đồng đội giữa những con người đồng cảnh, đồng cam cộng khổ, đồng sức chung lòng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc -> nhấn mạnh vào cơ sở giai cấp, lí tưởng chiến đấu và tính chất cách mạng của những người lính rong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp ian khổ
- Đồng chí là cách gọi hết sức mới mẻ và phổ biến của người chiến sĩ từ sau năm 1945, là kết tinh của 3 thứ tình cảm: tình giai cấp, tình bạn, tình người trong chiến tranh
- Chủ đề: Ca ngợi tình đồng chí đồng đội thắm thiết thiêng liêng cao đẹp thể hiện bản chất CM của anh bộ dội cụ Hồ trong những năm kháng chiến chống Pháp
5 Bài thơ về tiểu
đội xe không
kính
- Cấu tạo: Khá dài với lối nói tự nhiên => gây ấn tượng cho người đọc với tính chất mới lạ là đưa hình tượng độc đáo, đời thường vào trong bài thơ đó là hình ảnh những chiếc xe không kính những chiếc xe hỏng, không hoàn hảo, là những chiếc xe không đẹp Đây chính là một phát hiện thú vị của tác giả, thể hiện sự gắn bó và am hiểu về hiện thực đời sống chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn
- Hai chữ “ Bài thơ” có vẻ thừa nhưng lại là dụng ý nghệ thuật của tác giả : Như một phát hiện rằng chất thơ, chất trữ tình nằm ngay trong hiện thực cuộc sống bình thường, nhà thơ không chỉ viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh, mà chủ yếu là Phạm Tiến Duật muốn khám phá chất thơ từ hiện thực ấy - chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam dũng cảm, hiên ngang, vượt lên những thiếu thốn, gian khổ, khắc nghiệt của chiến tranh
- Những chiếc xe không kính là hình ảnh trung tâm của bài thơ Đây là một hình ảnh độc đáo nhưng rất quen thuộc trong những năm kháng chiến chống Mỹ Những chiếc xe bị bom đạn của kẻ thù bắn phá, kính
xe bị vỡ đi Hình tượng “xe không kính” đã khắc họa cho người đọc thấy được sự khốc liệt của chiến trường Qua đó nhà thơ cũng muốn ca ngợi phẩm chất dũng cảc, gan dạ, hiên ngang của những người lính lái xe
=> thể hiện cách nhìn, cách khai thác hiện thực, sự am hiểu của tác giả về đời sống chiến tranh
- Góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề của bài thơ: Ca ngợi vẻ đẹp của người lính cách mạng, người lính Cụ
Hồ hiên ngang, bản lĩnh thép và tinh thần “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”
6 Ánh trăng -Cấu tạo: ngắn gọn, hàm súc vừa mang nghĩa thực vừa mang nghĩa biểu tượng
- Là hình ảnh trung tâm xuyên suốt toàn bài được nhắc lại 6 lần + Nghĩa thực: Ánh trăng là ánh sáng của mặt trăng, là hình ảnh của thiên nhiên tươi mát, dịu hiền, trong
Trang 2sáng, vốn đề tài sáng tác của thơ ca từ xa xưa đến nay.
+ Nghĩa biểu tượng: trăng là biểu tượng cho quá khứ đẹp đẽ thủy chung, bất diệt giàu tình nghĩa, một thứ ánh sáng diệu kỳ, ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi khuất lấp trong tâm hồn con người để nhắc nhở
về quá khứ huy hoàng về thiên nhiên đất trời để thức tỉnh họ nhận ra những điều sai trái, hướng con người
ta đến với những lẽ sống cao đẹp - lẽ sống "uống nước nhớ nguồn", ân nghĩa thủy chung cùng quá khứ
7 Đoàn thuyền
đánh cá
- Đoàn thuyền: chỉ sự đông đảo hùng hậu, là không khí lao động tập thể
=> phản ảnh không khí lao động tập thể, niềm vui phơi phới của những con người được làm chủ cuộc sống, quê hương đất nước, công việc
- Đánh cá chỉ công việc của những người dân làng chài
=> phản ánh không khí lao động hăng say, hào hùng, phấn chấn từ đó làm nổi bật vẻ đẹp của những người lao động mới tỏng công cuộc xây dựng XH chủ nghĩa
Chủ đề: Ca ngợi sự đoàn kết của nhân dân trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đồng thời ca ngợi
vẻ đẹp trù phú của thiên nhiên Việt Nam, cũng như bộc lộ tình yêu sâu đậm với quê hương, đất nước
8 Bếp lửa - Cấu tạo ngắn gọn, giản dị, hàm súc, thể hiện rõ chủ đề xuyên suốt trong bài, giàu ý nghĩa biểu tượng
- Bếp lửa là hình ảnh thân thuộc trong mỗi ngôi nhà ở làng quê Việt Nam, gợi hơi ấm gia đình, bàn tay tần tảo sớm hôm của người phụ nữ, người bà; gợi tình cảm gia đình ấm áp, tình bà cháu yêu thương
- Bếp lửa trong bài thơ còn là biểu tượng cho cội nguồn gia đình, quê hương, đất nước; cho những gì gần gũi, thân thiết đối với tuổi thơ mỗi người có sức tỏa sáng, nâng đỡ tâm hồn con người trong suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
- Bếp lửa vừa là hình ảnh thực vừa là một hình tượng nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm
9 Làng - Đặt tên “Làng” là DT chung mà không phải là “Làng chợ Dầu” DT riêng vì vấn đề tác giả đề cập tới
không chỉ nằm trong phạm vi nhỏ hẹp của một làng cụ thể
- Làng là đơn vị hành chính nhỏ nhất ở nước ta, hình ảnh làng gợi nhắc đến cuộc sống nông thôn và những người nông dân Trong tác phẩm Làng của Kim Lân, làng ở đây cũng chính là làng chợ Dầu mà ông yêu như máu thịt của mình, nơi ấy với ông là niềm tin, là tình yêu và niềm tự hào vô bờ bến, là quê hương đất nước thu nhỏ, ý nghĩa hơn là tình cảm yêu làng, yêu nước không chỉ là tình cảm riêng của ông Hai mà còn
là tình cảm chung của những người dân Việt Nam thời kỳ ấy
- Truyện đã khai thác một tình cảm bao trùm, phổ biến trong con người thời kì kháng chiến Tình yêu làng thống nhất bền chặt với lòng yêu nước Đó là một tình cảm mới xuất hiện trong tâm hồn và tình cảm người nông dân Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám, trong cuộc kháng chiến chống Pháp
- Nhan đề Làng gợi hình ảnh người nông dân và nông thôn, đây là mảng sáng tác thành công nhất của Kim Lân
Vì vậy, nhan đề tác phẩm rất hay và giàu ý nghĩa
10 Lặng lẽ Sapa - Có phép đảo ngược đặt tính từ trước danh từ nhằm nhấn mạnh vào sự lặng lẽ, êm đềm, thơ mộng Gợi ra
sự đối lập giữa cảnh quan thơ mộng yên bình với tinh thần lao động của những con người ngày đêm hăng say, đầy nhiệt huyết, âm thầm cống hiến cho đất nước
- Với nhan đề này tác giả đã thể hiện rõ tư tưởng chủ đề của tác phẩm: thông qua việc viết về nơi nghỉ mát
êm đêm, thơ mộng tác giả ca ngợi những con người hết lòng vì công việc, vì cuộc sống mới
- Lặng lẽ Sa Pa, đó chỉ là cái vẻ lặng lẽ bên ngoài của một nơi yên tĩnh, vắng vẻ, nơi mà nhắc đến tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, nhưng thực ra đằng sau cái vẻ lặng lẽ của Sa Pa chính là tinh thần lao động của những con người đầy trách nhiệm đối với công việc, đối với đất nước, với mọi người mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao
11 Chiếc lược
ngà
- Cấu tạo: là cụm danh từ chỉ một kỉ vật rất nhỏ bé, giản dị, mà cho đến tận cuối văn bản mới xuất hiện và cũng chỉ xuất hiện 2 lần
+ Với bé Thu, chiếc lược ngà là kỷ vật , là tình cảm yêu mến nhớ thương của người cha chiến sĩ
+ Với ông Sáu, chiếc lược ngà là một vật quý giá, thiêng liêng bởi nó chứa đựng tình yêu, nỗi nhớ thương của ông đối với đứa con gái và làm dịu đi nỗi day dứt, ân hận vì đã đánh con khi nóng giân…
- Chiếc lược ngà chính là kỉ vật thiêng liêng của tình phụ tử, là minh chứng cho tình cha con bất diệt trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh
- là cấu nối của tình cha con, tình đồng đội đồng chí thắm thiết của người dân Nam Bộ -> Với nhan đề ấy, nhà văn không chỉ nói tình cảm cha con thắm thiết, sâu nặng mà còn gợi cho người đọc thấm thía những đau thương mất mát do chiến tranh gây ra
12 Mùa xuân
nho nhỏ Nhan đề Mùa xuân nho nhỏ là một sáng tạo độc đáo của Thanh Hải Mùa xuân vốn là một khái
niệm trừu tượng chỉ thời gian nhưng ở đây, mùa xuân lại có hình, có khối, mang một hình hài
“nho nhỏ”, xinh xắn “Mùa xuân nho nhỏ” là một ẩn dụ đầy sáng tạo để nói về một khát vọng, một lẽ sống cao đẹp
Trang 3- Về nghĩa thực: Mùa xuân là mùa khởi đầu của một năm, mùa của lộc non, chồi biếc, mùa của cây cỏ đâm chồi nảy lộc
- Về nghĩa biểu tượng: Mùa xuân là những gì tinh túy đẹp đẽ nhất trong cuộc đời của mỗi con người : là tuổi trẻ, trí tuệ, nhiệt huyết, năng lượng cống hiến của mỗi người cho mùa xuân đất nước
- Từ láy “nho nhỏ” muốn nói về sự nhỏ bé, khi ghép với mùa xuân mang hàm ý về sự giản dị, khiêm nhường, bé nhỏ chỉ muốn cống hiến một cách thầm lặng cho cuộc đời
=> Nhan đề thể hiện sự thống nhất giữa cái chung và cái riêng, giữa cá nhân với cộng đồng Nó đã cho ta thấy khát vọng, ước nguyện vừa chân thành, vừa tha thiết của nhà thơ: muốn đóng góp một mùa xuân tuy nhỏ bé nhưng tốt đẹp nhất, tinh túy nhất của bản thân vào mùa xuân chung của cả dân tộc trong những năm tháng cuối cùng của cuộc đời
13 Viếng lăng
Bác
Bài thơ là tiếng lòng thành kính, xót thương, biết ơn vô hạn của nhà thơ cũng như của đồng bào miền Nam đối với vị lãnh tụ – người cha già kính yêu của dân tộc
- Viếng là đến chia buồn với thân nhân người đã mất
- Thăm là đến gặp gỡ, hỏi han trò chuyện với người còn sống
- Nhan đề dùng từ “Viếng” theo đúng nghĩa đen khẳng định một sự thật: Bác đã đi xa.còn trong câu thơ đầu dùng từ ”thăm” là ngụ ý nói giảm nói tránh Bác như vẫn còn đang sống trong lòng mọi người đặc biệt
là trong lòng nhân dân miền Nam
14 Sang thu - Biện pháp nghệ thuật đảo ngữ đưa động từ “sang” lên trước danh từ “thu” biểu đạt ngắn gọn, sâu sắc sự
chuyển động của bước đi thời gian và không gian trong khoảnh khắc giao mùa từ cuối hạ sang đầu thu
- Nhấn mạnh vào khoảng khắc giao mùa, thể hiện sự biến chuyển nhẹ nhàng, mơ mộng của đất trời sang thu mà ẩn chứa sau đó là biến chuyển của cuộc đời con người lúc bước sang độ tuổi trung niên và của đất nước khi bước giai đoạn mới khôi phục và xây dựng đất nước sau những năm dài chiến tranh gian khổ
- Góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm cũng như tôn thêm vẻ đẹp của đất nước, quê hương trong mùa thu chung của cả đất trời Việt Nam
15 Nói với con - Ba chữ trong nhan đề như vẽ ra trước mắt ta một bức tranh về người cha cùng đứa con thân yêu, người
cha tỉ mỉ cùng dịu dàng nói cho con nghe những điều trong cuộc đời phải nhớ, ân cần dặn dò, dạy bảo con
- Dường như đó không chỉ đơn giản là lời của người cha dặn con về cội nguồn, về quê hương… mà còn là lời dặn tới thế hệ tương lai sau này phải luôn ghi nhớ tới cội nguồn của mình, luôn ghi nhớ đến tình cảm gia đình, quê hương, đất nước để sống sao cho có ý nghĩa, cho phù hợp
- Chính nhan đề đã gợi ra cho ta những cảm nhận đầu tiên về trang thơ của Y Phương, nhẹ nhàng tình cảm, chứa chan bao yêu thương với giọng thơ chậm rãi, ôn nhu, tựa như tình cảm của người cha dành cho con vậy
=>nhan đề bài thơ không chỉ là lời người cha nói với con, mà còn là lời dặn đến thế hệ tương lai
16 Những ngôi
sao xa xôi
- Những ngôi sao trên bầu trời là hiện tượng tự nhiên quen thuộc
- Tên văn bản gợi lên sự lãng mạn, giàu chất thơ Thoạt đầu, có vẻ như không có gì thật gắn bó với nội dung của truyện nhưng đây chính là một dụng ý nghệ thuật của tác giả Bằng cách nói ẩn dụ, nhà văn đã so sánh ngầm ba nữ thanh niên xung phong với những ngôi sao xa xôi trên bầu trời Đặt tên cho tác phẩm như vậy nhà văn đã tạo ra một hình ảnh đẹp, anh hùng, đồng thời biểu đạt những nét đẹp tâm hồn và phong cách của các cô gái, Phương Định, chị Thao và Nho: Trẻ trung, lãng mạn, có sức tỏa sáng diệu kỳ Và chỉ gần đến cuối câu chuyện, hình ảnh những ngôi sao mới xuất hiện trong những cảm xúc hồn nhiên, mơ mộng của Phương Định, ngôi sao trên bầu trời thành phố
+ Biểu hiện cho cho những tâm hồn hết sức hồn nhiên, mơ mộng, lãng mạn của những cô gái thành phố + Biểu hiện cho những khát vọng, ước mơ trong tâm hồn thiếu nữ về một cuộc sống thanh bình, êm ả giữa những gì gian khổ khốc liệt của chiến tranh, không khí bàng hoàng của bom đạn, tất cả như trở nên xa vời + Ánh sáng của các vì sao thường nhỏ bé, không dễ nhận ra, không rực rỡ chói loà như mặt trời, và cũng không bàng bạc, thấm đẫm bao phủ như mặt trăng Nhiều khi nhìn lên bầu trời, ta phải thật chăm chú mới phát hiện ra những ngôi sao ấy
- Và phải chăng vẻ đẹp của các cô thanh niên xung phong ấy cũng như vậy Và chúng lại « xa xôi », vì thế phải thật chăm chú mới nhìn thấy được, mới yêu và quý trọng những vẻ đẹp như thế Đó là vẻ đẹp của những con người khao khát lập nên những sự tích anh hùng, họ chính là những ngôi sao đang tỏa sáng trên bầu trời đêm Trường Sơn trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
17 Mây và sóng - Về nghĩa thực: mây và sóng là những hiện tượng tự nhiên tồn tại trong không gian và mặt biển Đó cũng
là những hình ảnh đẹp thường trở thành đề tài trong các tác phẩm nghệ thuật
- Về nghĩa ẩn dụ trong bài thơ: “mây” và “sóng” là biểu tượng cho thế giới thần tiên kì ảo mà em bé tưởng tượng ra, nhưng “mây” và “sóng” cũng là những thú vui, những cám dỗ trong cuộc sống thường ngày mà con người rất dễ bị thu hút Đối với em bé, đó còn là trò chơi thú vị vì những trò chơi ấy bắt nguồn từ tình yêu thương mẹ qua đó đề cao và khẳng định tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng